Σπύρος Σιδέρης

Με άλλα λόγια, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν εμφανίζεται απλώς ως ένας πρόεδρος με αιχμηρή ρητορική, αλλά ως ο πολιτικός που επιχειρεί να μετατρέψει την αμερικανική ηγεμονία από «περιορισμένη από κανόνες» σε δικαίωμα του ισχυρού, ξαναγράφοντας τους όρους της διεθνούς τάξης ώστε να εξυπηρετεί πιο ωμά το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει μετωπική σύγκρουση με θεσμούς, εταίρους και παγιωμένες αρχές.

Η «λογική» της ανατροπής: από τους κανόνες στην ισχύ

Οι κινήσεις Τραμπ δεν στοχεύουν στη «μοιρασιά σφαιρών επιρροής», αλλά στο αντίθετο: στη διάσωση και ενίσχυση της αμερικανικής ηγεμονίας. Η αφετηρία είναι οικονομική: οι ανοικτές αγορές και η ελεύθερη εμπορική τάξη επιτάχυναν την άνοδο ανταγωνιστών, με πρώτον την Κίνα, ενώ η μακρά περίοδος «εύκολου χρήματος» εξάντλησε τα όριά της.

Έτσι, ο Τραμπ φέρεται να επιλέγει μια στρατηγική «αναγκαστικού επαναπατρισμού» ισχύος: περιορισμό της ελευθερίας εμπορίου, υποχώρηση του σεβασμού στην κυριαρχία τρίτων και αντικατάσταση των κανόνων από το δικαίωμα του ισχυρού.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται ιδέες όπως οι δευτερογενείς δασμοί, οι πιέσεις σε χώρες-αγοραστές «ανεπιθύμητων» ενεργειακών πόρων και μια συνολική προσπάθεια να ξαναγραφούν οι εμπορικές σχέσεις υπέρ των ΗΠΑ, όχι μέσω ανταγωνιστικότητας αλλά μέσω εξαναγκασμού.

Ενέργεια, θαλάσσιες οδοί, τεχνολογία: τα τρία «κλειδιά»

Τρεις είναι οι άξονες στους οποίους θα επιδιωχθεί να «κλειδώσει» η αμερικανική πρωτοκαθεδρία: πρώτον, να μη μπορέσει καμία χώρα να ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε υψηλή τεχνολογία και διάστημα· δεύτερον, να παραμείνουν υπό αμερικανικό έλεγχο οι βασικές θαλάσσιες οδοί και κρίσιμες περιοχές ενεργειακών πόρων· τρίτον, να συντηρείται μια κατάσταση αλληλοεξουθενωτικών ανταγωνισμών ανάμεσα σε μεγάλους παίκτες, ώστε να μην εμφανιστεί ένας συνεκτικός αντίπαλος πόλος.

Στην ίδια λογική «θεσμικής παράκαμψης» εντάσσεται και η ιδέα ενός εναλλακτικού μηχανισμού διαχείρισης συγκρούσεων –ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» ως υποκατάστατου ή αντίβαρου του ΟΗΕ– όπου, αντί για συλλογική αρχιτεκτονική, θα δεσπόζει ουσιαστικά μία δύναμη.

Ευρώπη ως «αδύναμος κρίκος»

Ιδιαίτερη θέση κατέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Τραμπ δεν βλέπει την Ευρώπη ως ισότιμο εταίρο του «Δυτικού στρατοπέδου», αλλά ως οικονομικό χώρο που μπορεί να μετατραπεί σε εξαρτημένη αγορά: με αυξημένες αγορές αμερικανικών προϊόντων (ειδικά αμυντικών), με πιέσεις που ενισχύουν την αποβιομηχάνιση και με ενθάρρυνση εσωτερικών ρωγμών, ώστε να είναι ευκολότερη η διαπραγμάτευση «διμερώς» και όχι με έναν ενιαίο ευρωπαϊκό παίκτη.

Οι ευρωπαϊκές φωνές –από το Λονδίνο έως πολιτικούς όπως ο Φρίντριχ Μερτς– που θεωρούν ότι μπορεί να υπάρξει επιστροφή σε ένα σχήμα «χρήσιμων, έστω και νεότερων, εταίρων» φαντάζει πλέον μακρινό. Όσο αυξάνονται οι αμερικανικές «επιτυχίες», τόσο θα σκληραίνει η γραμμή έναντι της Ευρώπης.

Η Ρωσία στο «σταυροδρόμι» των δύο σχολών στην Ουάσινγκτον

Για τη Ρωσία, δύο είναι οι ανταγωνιστικές σχολές σκέψης στις ΗΠΑ. Η πρώτη, «γερακίσια», αντιμετωπίζει τη Μόσχα ως δομικό ανταγωνιστή σε ενέργεια, όπλα, πυρηνική ισορροπία και –κυρίως– ως κρίσιμο κρίκο σε κάθε δυνητική αντι-αμερικανική σύγκλιση με την Κίνα. Σε αυτό το πρίσμα, η Ρωσία γίνεται στόχος «στρατηγικής αποδυνάμωσης», ακόμη και με εργαλεία οικονομικού πολέμου, κυρώσεων και πίεσης σε τρίτους.

Η δεύτερη σχολή θεωρεί ότι, για να περιοριστεί η Κίνα, οι ΗΠΑ χρειάζονται τουλάχιστον ρωσική ουδετερότητα. Επιπλέον, αποδίδεται στον Τραμπ ένα τακτικό κίνητρο: να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που «κλείνει» τη σύγκρουση στην Ουκρανία και κερδίζει εσωτερικούς πόντους, ενώ δοκιμάζει να εντάξει τη Μόσχα σε μια νέα αρχιτεκτονική συναλλαγών και ισορροπιών.

Η Ουκρανία ως καθρέφτης της νέας λογικής

Το παράδοξο, είναι ότι ενώ η νέα γραμμή Τραμπ μπορεί να συνιστά υπαρξιακή απειλή για Ευρώπη και Ρωσία, οι δύο πλευρές παραμένουν παγιδευμένες σε λογική πλήρους σύγκρουσης.

Η συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία ενισχύει τους «σκληρούς» στην Ουάσινγκτον, δένει περισσότερο την Ευρώπη στο αμερικανικό άρμα και αυξάνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης, ακόμη και στα άκρα της πυρηνικής αποτροπής. Ως ένδειξη της έντασης, οι τοποθετήσεις του Ντμίτρι Μεντβέντεφ περί κινδύνου γενικευμένης σύγκρουσης, σε μια ρητορική που λειτουργεί ταυτόχρονα ως προειδοποίηση και ως μοχλός πίεσης.

Τι μένει όταν «τελειώνει» ο κανόνας;

Η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή δεν είναι η συμφωνία ή η διαφωνία με τα συμπεράσματα αυτά, αλλά η περιγραφή ενός κόσμου όπου οι διεθνείς θεσμοί μετατρέπονται από κανόνες σε εργαλεία. Η εσωτερική νομιμοποίηση στο εσωτερικό των χωρών –ιδίως των ΗΠΑ– γίνεται κεντρική μεταβλητή: μια αποτυχημένη επιχείρηση, μεγάλες απώλειες ή οικονομική αναταραχή μπορούν να αλλάξουν πορεία.

Αντίστροφα, μια σειρά «γρήγορων νικών» μπορεί να παγιώσει ένα νέο δόγμα, ανεξάρτητα από το αν στο τιμόνι βρίσκεται ο Τραμπ ή ένας διάδοχος (δημοκρατικός ή ρεπουμπλικάνος) που θα επιλέξει να διατηρήσει την ίδια αρχιτεκτονική ισχύος.

Σε αυτό το σενάριο, ο κόσμος δεν επιστρέφει απλώς σε «σφαίρες επιρροής». Πηγαίνει προς μια πιο ωμή εκδοχή ηγεμονίας, όπου το διεθνές δίκαιο και οι πολυμερείς μηχανισμοί λειτουργούν όσο δεν εμποδίζουν την ισχύ. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο διακύβευμα: αν η διεθνής κοινότητα αποδεχθεί ως «νέο φυσικό νόμο» το δικαίωμα του ισχυρού, τότε η «σκακιέρα» δεν αλλάζει μόνο πιόνια. Αλλάζει κανόνες.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρήσουν σε πάγωμα κάθε εμπορικής συναλλαγής με την Ισπανία, κατηγορώντας τον Σάντσεθ ότι αρνήθηκε να επιτρέψει στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να αξιοποιήσουν ισπανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις για την επιχείρηση κατά του Ιράν.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ανέφερε: «Η Ισπανία φέρθηκε απαίσια», προσθέτοντας ότι έδωσε εντολή στον υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ «να διακόψει κάθε συναλλαγή» με τη χώρα. «Θα διακόψουμε κάθε εμπορική συναλλαγή με την Ισπανία. Δεν θέλουμε να έχουμε καμιά σχέση με την Ισπανία», τόνισε.

Η απάντηση της Μαδρίτης

Όπως μεταδίδει το Reuters, η κυβέρνηση της Ισπανίας δήλωσε για τις ΗΠΑ ότι πρέπει να συμμορφώνονται με το διεθνές δίκαιο και τις διμερείς εμπορικές συμφωνίες ΕΕ-ΗΠΑ.

Ανέφερε επίσης ότι διαθέτει τους απαραίτητους πόρους για να περιορίσει τις πιθανές επιπτώσεις ενός εμπορικού εμπάργκο από τις ΗΠΑ.

Αιχμές και για το Λονδίνο

Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έκρυψε τη δυσαρέσκειά του και απέναντι στο Ηνωμένο Βασίλειο, στρέφοντας τα βέλη του προς τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ. «Δεν έχουμε να κάνουμε με τον Ουίνστον Τσώρτσιλ», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Όπως υποστήριξε, η Ουάσιγκτον αντιμετώπισε καθυστερήσεις από το Λονδίνο σχετικά με τη χρήση της βρετανικής βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό κατά τα πρώτα στάδια των επιθέσεων. «Μας πήρε τρεις, τέσσερις μέρες για να αποφασίσουν πού μπορούμε να προσγειωθούμε», είπε.

«Σχεδόν τα πάντα έχουν εξουδετερωθεί»

Αναφερόμενος στις στρατιωτικές εξελίξεις, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν επιτύχει σημαντικά πλήγματα κατά ιρανικών ναυτικών και αεροπορικών στόχων, δηλώνοντας πως «σχεδόν τα πάντα έχουν εξουδετερωθεί».

Παράλληλα, ανέφερε ότι αρκετοί από τους Ιρανούς αξιωματούχους που εκτιμάτο πως θα μπορούσαν να αναλάβουν την ηγεσία της χώρας μετά το τέλος του πολέμου δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή. «Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που σκεφτόμασταν είναι νεκροί… Και τώρα έχουμε μια άλλη ομάδα (ηγετών). Μπορεί να είναι κι αυτοί νεκροί… Σε λίγο δεν θα γνωρίζουμε κανέναν», δήλωσε.

Επιπλέον, χαρακτήρισε ως «χειρότερο σενάριο» την ανάδειξη ενός νέου ηγέτη «τόσο κακού» όσο ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος, σύμφωνα με τα όσα έχουν ανακοινωθεί, σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή το Σάββατο, την πρώτη ημέρα των εχθροπραξιών. «Δεν θέλουμε να συμβεί αυτό», υπογράμμισε.

«Είχα την αίσθηση ότι θα μας επιτίθεντο»

Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων, ο Τραμπ υποστήριξε ότι διέταξε την επίθεση επειδή «είχα την αίσθηση» πως το Ιράν ετοιμαζόταν να πλήξει πρώτο τις ΗΠΑ, καθώς οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα είχαν βαλτώσει. Δεν παρουσίασε, ωστόσο, στοιχεία που να τεκμηριώνουν τον ισχυρισμό του.

«Δεδομένου του τρόπου με τον οποίο πήγαιναν οι διαπραγματεύσεις, νομίζω ότι (το Ιράν) θα επιτίθετο πρώτο. Και δεν ήθελα να συμβεί αυτό. Οπότε ίσως ανάγκασα το Ισραήλ να παρέμβει. Αλλά το Ισραήλ ήταν έτοιμο. Κι εμείς ήμασταν έτοιμοι», σημείωσε.

Υπενθυμίζεται ότι πριν από την έναρξη των επιθέσεων από Ισραήλ και ΗΠΑ, η Τεχεράνη ανέμενε νέο γύρο συνομιλιών με Αμερικανούς απεσταλμένους, μετά τις διαπραγματεύσεις που είχαν πραγματοποιηθεί στη Γενεύη.

Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι το Ιράν εξακολουθεί να εκτοξεύει πυραύλους, εκτιμώντας ωστόσο πως σύντομα θα απολέσει αυτή τη δυνατότητα λόγω της συνεχιζόμενης στρατιωτικής πίεσης. «Έχουν εκτοξεύσει πολλούς από αυτούς και εμείς εξουδετερώνουμε πολλούς», κατέληξε.

Πριν από τις κοινές αμερικανοϊσραηλινές στρατιωτικές επιθέσεις το Σάββατο που εξολόθρευσαν τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο Τραμπ και οι κορυφαίοι αξιωματούχοι του υπερεκτιμούσαν τις ιρανικές δυνατότητες να επιτεθεί στις ΗΠΑ και το πόσο κοντά ήταν η Τεχεράνη στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, εκμυστηρεύτηκαν πηγές στο CNN, οι οποίες μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Στη συνέχεια, μετά το αρχικό κύμα επιθέσεων, ο Τραμπ επικαλέστηκε μια «άμεση απειλή» για τις ΗΠΑ και αξιωματούχοι της κυβέρνησης δήλωσαν ότι οι ΗΠΑ ενήργησαν ως απάντηση σε πιθανές προληπτικές επιθέσεις του Ιράν εναντίον δυνάμεων στην περιοχή.

Οι ισχυρισμοί αυτοί αντικρούστηκαν σε ενημερώσεις του Πενταγώνου, οι οποίες διαβεβαίωναν ότι το Ιράν δεν σχεδίαζε να επιτεθεί, εκτός αν χτυπηθεί.

Οι ισχυρισμοί του Τραμπ για να δικαιολογήσουν την επίθεση στο ιρανικό καθεστώς μετατοπίστηκαν από την προστασία των διαδηλωτών που διαμαρτύρονταν στους δρόμους του Ιράν τον Ιανουάριο στην υπεράσπιση των ΗΠΑ από τον κίνδυνο κατασκευής πυρηνικών όπλων και όπλων μεγάλου βεληνεκούς, καθώς και την εξάλειψη ενός καθεστώτος που υποστηρίζει τρομοκράτες οι οποίοι σκοτώνουν Αμερικανούς εδώ και δεκαετίες. Παράλληλα, έχει καλέσει τον ιρανικό λαό να αναλάβει τον έλεγχο της χώρας του, ακόμη και όταν κορυφαίοι αξιωματούχοι της κυβέρνησής του λένε ότι ο πόλεμος δεν αφορά την αλλαγή καθεστώτος.

«Έχουμε δει τον στόχο αυτής της επιχείρησης να έχει αλλάξει τέσσερις ή πέντε φορές μέχρι τώρα», σχολίασε ο Δημοκρατικός γερουσιαστής της Βιρτζίνια Μαρκ Γουόρνερ, μέλος της Επιτροπής Πληροφοριών της Γερουσίας.

Οι μεταβαλλόμενες δικαιολογίες του Τραμπ για την ανάληψη των μεγάλων πολεμικών επιχειρήσεων στο Ιράν θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές από αναλυτές, που επισημαίνουν πόσο λίγο χρόνο αφιέρωσε ο πρόεδρος και η κυβέρνησή του για να υποστηρίξουν δημόσια τον πόλεμο πριν αυτός ξεκινήσει και πριν αρχίσει να κοστίζει αμερικανικές ζωές.

Ήδη, έξι Αμερικανοί στρατιωτικοί έχουν σκοτωθεί από τα ιρανικά αντίποινα και ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι ο αριθμός αυτός είναι πιθανό να αυξηθεί.

Ο πόλεμος ξεκίνησε με μια κοινή γνώμη επιφυλακτική απέναντι στη στρατιωτική επέμβαση και ένα Κογκρέσο που δεν ψήφισε υπέρ της έγκρισης της στρατιωτικής δράσης. Μια δημοσκόπηση του CNN που διεξήχθη μετά την έναρξη των επιθέσεων διαπίστωσε ότι σχεδόν 6 στους 10 Αμερικανούς αποδοκιμάζουν την απόφαση των ΗΠΑ να αναλάβουν στρατιωτική δράση στο Ιράν, καθώς οι περισσότεροι λένε ότι είναι πιθανή μια μακροχρόνια στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών.

Πριν από χρόνια, το κοινό αρχικά είχε υποστηρίξει την εισβολή του Τζορτζ Μπους στο Ιράκ, η οποία είχε εγκριθεί από το Κογκρέσο. Όμως στην πορεία οι Αμερικανοί δυσανασχετούσαν όλο και περισσότερο με αυτόν τον πόλεμο εν μέσω των αυξανόμενων απωλειών ανθρώπινων ζωών και των ψευδών ισχυρισμών των υπηρεσιών πληροφοριών ότι το Ιράκ διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής.

Υπερβολική η αντιμετώπιση της απειλής

Ο Τραμπ και οι κορυφαίοι αξιωματούχοι του διαστρέβλωσαν και υπερεκτίμησαν την απειλή που αποτελούσε η Τεχεράνη για τις ΗΠΑ σε αρκετές περιπτώσεις, σύμφωνα με πηγές και μη διαβαθμισμένες εκτιμήσεις των μυστικών υπηρεσιών.

Στην ομιλία του για την Κατάσταση της Έθνους την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι το Ιράν «εργαζόταν για την κατασκευή πυραύλων που σύντομα θα μπορούν να  φτάσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής» και επανέλαβε μια παρόμοια προειδοποίηση στο πρώτο του βίντεο μετά τις επιθέσεις το Σάββατο.

Ωστόσο, όπως επιβεβαιώνουν πηγές του CNN, αυτός ο ισχυρισμός δεν υποστηρίζεται από τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες.

Οι αξιωματούχοι του Τραμπ έχουν επίσης υπερβάλει ως προς την πιθανή πρόοδο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, για το οποίο ο Τραμπ είχε πει ότι είχε «εξαλειφθεί» μετά τις αμερικανικές επιθέσεις σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον περασμένο Ιούνιο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν δεν αποτελούσε απειλή για τις ΗΠΑ και τα στρατεύματά τους που σταθμεύουν στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν διαθέτει ένα οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων μικρής εμβέλειας, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν για να στοχεύσουν αμερικανικές βάσεις και προσωπικό στη Μέση Ανατολή μετά το αρχικό κύμα επιθέσεων του Σαββάτου.

Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε χθες σε συνέντευξη Τύπου ότι ένας λόγος για την στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ ήταν ότι το Ιράν κατασκεύαζε «ισχυρούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη για να δημιουργήσει μια συμβατική ασπίδα για τις πυρηνικές του φιλοδοξίες», αν και το Ιράν διαθέτει οπλοστάσιο πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών εδώ και αρκετά χρόνια.

Ασάφεια για τη διάρκεια του πολέμου

Σε σειρά σύντομων τηλεφωνικών συνεντεύξεων με δημοσιογράφους τις ημέρες που ακολούθησαν την επίθεση, ο Τραμπ ήταν διστακτικός να απαντήσει ξεκάθαρα σε ερωτήσεις σχετικές με τη διάρκεια της στρατιωτικής εκστρατείας των ΗΠΑ στο Ιράν και για το ποιος θα μπορούσε να αναλάβει τον έλεγχο της χώρας.

Ο πρόεδρος είχε πει ότι υπάρχουν αρκετές καλές επιλογές για να ηγηθούν του Ιράν στη συνέχεια, αν και δεν τις έχει κατονομάσει. Πάντως, σε συνέντευξή του στο ABC, είπε ότι πολλές από αυτές οι επιλογές μάλλον έχουν ακυρωθεί από τις επιθέσεις του περασμένου Σαββάτου: «Η επίθεση ήταν τόσο επιτυχημένη που απέκλεισε πολλούς υποψηφίους. Κάποιους που σκεφτόμασταν, είναι όλοι νεκροί».

Μιλώντας στο Politico, ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποστήριξε ότι η στρατιωτική ικανότητα της Τεχεράνης υποβαθμίζεται σταθερά, ακόμη και αν οι ιρανικές δυνάμεις αναμένεται να «συνεχίσουν να εκτοξεύουν πυραύλους για λίγο». «Τους τελειώνουν και τους τελειώνουν οι περιοχές από τις οποίες μπορούν να τους εκτοξεύσουν, επειδή έχουν αποδεκατιστεί» δήλωσε ο Τραμπ. «Τους τελειώνουν οι εκτοξευτές».

Παράλληλα, τόνισε  ότι οι ΗΠΑ έχουν «απεριόριστο απόθεμα πυρομαχικών» και ότι η αμυντική βιομηχανία εργάζεται με γρήγορους ρυθμούς για την παραγωγή όπλων.  «Αλλά έχουμε απεριόριστο απόθεμα. Όσο ανόητος κι αν ήταν ο [πρώην πρόεδρος Τζο] Μπάιντεν, δεν το χρησιμοποίησε» πρόσθεσε.

Επιπλέον είπε ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να διαρκέσει τέσσερις ή πέντε εβδομάδες ή να τελειώσει σε μερικές μέρες.

Την ίδια ώρα,  δικαιολόγησε τον πόλεμο λέγοντας ότι το Ιράν βρισκόταν στα πρόθυρα της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων ή του να είναι σε θέση να επιτεθεί στις ΗΠΑ.

Τέλος δήλωσε ότι είναι ανοιχτός στο να συνεργαστεί με μια νέα ιρανική κυβέρνηση αν προκύψει από τον πόλεμο. Όταν ρωτήθηκε αν είναι πολύ αργά για να συνεργαστεί με κάποιον στη νέα κυβέρνηση, ο Τραμπ απάντησε: «Όχι, δεν είναι αργά. Ξεχάστε ότι 49 [ανώτεροι Ιρανοί ηγέτες] σκοτώθηκαν, αυτό έχει βάθος, έτσι; Ανατέλλουν νέα πρόσωπα. Πολλοί θέλουν τη δουλειά. Κάποιοι από αυτούς θα ήταν πολύ καλοί».

Την Κυριακή ο Τραμπ μίλησε με Κούρδους ηγέτες στο Ιράν και συνεχίζει να συζητά με άλλους τοπικούς ηγέτες που ενδέχεται να αξιοποιήσουν την αδυναμία της Τεχεράνης για να αποκομίσουν κέρδη, αναφέρουν οι ίδιες πηγές. Οι Κούρδοι αποτελούν μια σημαντική δύναμη κατά μήκους των συνόρων Ιράν- Ιράκ. Το Ισραήλ έχει βομβαρδίσει θέσεις στο δυτικό Ιράν, προκαλώντας εικασίες ότι ανοίγει τον δρόμο για μια κουρδική προέλαση.

«Ο πρόεδρος Τραμπ έχει μιλήσει με πολλούς περιφερειακούς εταίρους», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, χωρίς να επιβεβαιώσει ρητά τους στόχους του Αμερικανού προέδρου.

Οι αξιωματούχοι που μίλησαν στη WSJ ανέφεραν ότι ο Τραμπ δεν έχει πάρει ακόμα μια τελική απόφαση σε αυτό το ζήτημα, μεταξύ άλλων για το αν θα παράσχει όπλα, εκπαίδευση, ή υποστήριξη των μυστικών υπηρεσιών σε αντικαθεστωτικές ομάδες.

Σύμφωνα με τον ίδιο, «ο προβληματισμός αυτός έχει εκφραστεί από διάφορους προέδρους, ιδιαίτερα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η άσκηση εξωτερικής πολιτικής στα πλαίσια του Ψυχρού Πολέμου ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς τα εθνικά συμφέροντα στο διπολικό σύστημα επέβαλαν επιλογές και συμμαχίες εκτός δημοκρατικού ήθους και πρακτικής».

Η κληρονομιά του Ψυχρού Πολέμου και ο Αϊζενχάουερ

«Ο Αϊζενχάουερ, ένας πρόεδρος που προέδρευσε σε μια παρεμβατική εξωτερική πολιτική, κατανοώντας το κόστος της αυτοκρατορίας έναντι της εσωτερικής δημοκρατίας, προειδοποίησε για τις παγίδες και τους συνεχείς πολέμους που θα προκαλούσε η στρατιωτικοποίηση της εξωτερικής πολιτικής, καθώς και για τη δημιουργία ενός ‘‘στρατιωτικού βιομηχανικού συμπλέγματος’’», τονίζει ο κ. Βαμβακάς και συνεχίζει: «Αυτό, στην τελική ανάλυση, θα δημιουργούσε συνεχείς και ατέρμονες συγκρούσεις, θυσιάζοντας την εσωτερική δημοκρατία και δημιουργώντας την ανάγκη για συνεχή πολεμική ετοιμότητα, ενώ παράλληλα θα μετατρεπόταν η κοινή γνώμη από ελεγκτή της κρατικής εξουσίας σε υποστηρικτή της.

«Ο στρατηγός Αϊζενχάουερ καταλάβαινε έμπρακτα κάτι που έγινε αργότερα κατανοητό από πολλούς αναλυτές: υπάρχουν όρια στις κοινωνίες, και ιδιαίτερα στις δημοκρατίες, σε αντίθεση με τις ανάγκες συντήρησης ή εξάπλωσης μιας ηγεμονικής αυτοκρατορίας. Όταν το 2008, ενώ η Αμερική ήταν απασχολημένη σε δύο μέτωπα —Ιράκ και Αφγανιστάν—, ο Andrew Bacevich δημοσίευσε το “Limits to Power”, ανταποκρινόμενος στην οικονομική και ανθρώπινη κόπωση των Αμερικανών πολιτών να στηρίζουν τις εκστρατείες του νεοσυντηρητισμού της κυβέρνησης Bush, έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου».

Όπως δηλώνει ο ίδιος στη συνέχεια, «αυτή ακριβώς η κόπωση έφερε στο προσκήνιο δύο απρόοπτες προεδρίες που υποσχέθηκαν τα ίδια πράγματα: αποχώρηση από τα μεγαλεπήβολα αυτοκρατορικά σχέδια και επιστροφή στην ελπίδα, την ίδια ισχύ της δημοκρατίας και στην επαναφορά του μεγαλείου της Αμερικής. Η εκλογή των Ομπάμα και Τραμπ έχουν κοινά χαρακτηριστικά, και σε πολλές περιοχές οι ψηφοφόροι του Ομπάμα έγιναν και ψηφοφόροι του Τραμπ μεταξύ 2008 και 2016».

Ο Πρόεδρος Τραμπ και το μέτωπο του Ιράν

«Η αλλαγή πλεύσης για τον Ομπάμα στο Κάιρο το 2009 ώθησε στη δημοκρατία της πλατείας και στην πολιτική των συμμαχιών, ενώ για τον Τραμπ ήταν ο μόνος πρόεδρος που ολοκλήρωσε πολέμους χωρίς να αρχίσει καινούργιους. Σε μεγάλο βαθμό, η επανεκλογή του Τραμπ το 2024 βασίστηκε σε αυτή ακριβώς την υπόσχεση, και η ανεπανάληπτη εμμονή του για το Νόμπελ Ειρήνης είχε ως υπόβαθρο το κόστος των πολέμων του Bush και την απέχθεια του Αμερικανικού λαού σε οποιαδήποτε παρόμοια επιχείρηση», περιγράφει ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων.

Και καταλήγει: «Δυστυχώς για τον Τραμπ και για τους Αμερικανούς πολίτες, οι επιλογές στην εξωτερική πολιτική δεν κοστολογούνται βραχυπρόθεσμα, αλλά αφήνουν και μακροπρόθεσμα απόνερα. Η επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν αποτελεί το αποκορύφωμα μιας διαρκούς σύγκρουσης που πλέον έρχεται στο προσκήνιο, και ο «πρόεδρος της ειρήνης» θα πρέπει να διαχειριστεί μια κατάσταση με έναν λαό που δεν διαθέτει ούτε τις αντοχές ούτε τις γεωπολιτικές βλέψεις, ενώ πληρώνει εμπράκτως τα σπασμένα της προηγούμενης ηγεμονικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει ένα μεγάλο δίλημμα, καθώς δεν θα έχει τα περιθώρια ούτε καν εβδομάδων σε έναν πόλεμο που ήρθε από το παρελθόν, ενώ θα συμμετέχει ταυτόχρονα στη δίκη του για τη διακυβέρνηση».

Όπως αναφέρει το Bloomberg, Άμπου Ντάμπι και Ντόχα επιχειρούν να συγκροτήσουν ευρεία διεθνή συμμαχία με στόχο την ταχεία αποκλιμάκωση της κρίσης.

Βασικοί άξονες ανησυχίας:

• Αποφυγή περιφερειακής γενίκευσης της σύγκρουσης
• Πρόληψη παρατεταμένου ενεργειακού σοκ
• Διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας των θαλάσσιων εμπορικών οδών

Πηγές που μίλησαν ανώνυμα προειδοποιούν ότι ενδεχόμενη μακρά διαταραχή στη ναυσιπλοΐα θα μπορούσε να εκτινάξει ακόμη περισσότερο τις τιμές φυσικού αερίου.

Το Κατάρ ανέστειλε την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στη μεγαλύτερη εξαγωγική εγκατάσταση παγκοσμίως, μετά από επίθεση ιρανικού drone.

Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε άλμα άνω του 50% στις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου, επιβεβαιώνοντας την ευαλωτότητα της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.

Παράλληλα, και οι δύο χώρες κινούνται για την ταχεία αναβάθμιση της αντιαεροπορικής τους προστασίας.

• Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ζητούν βοήθεια για συστήματα μέσου βεληνεκούς
• Το Κατάρ ζητά στήριξη για αντι-drone δυνατότητες, καθώς τα UAV θεωρούνται πλέον μεγαλύτερη απειλή από τους βαλλιστικούς πυραύλους

Σύμφωνα με εσωτερική ανάλυση που επικαλείται το Bloomberg, τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot του Κατάρ επαρκούν για μόλις τέσσερις ημέρες με τον τρέχοντα ρυθμό χρήσης, στοιχείο που εντείνει την ανησυχία.

Ο πρόεδρος των ΗΑΕ, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν, και ο εμίρης του Κατάρ, Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, είχαν τις τελευταίες ημέρες τηλεφωνικές επικοινωνίες με:

• Κιρ Στάρμερ
• Εμανουέλ Μακρόν
• Φρίντριχ Μερτς

Στόχος των επαφών είναι η δημιουργία διεθνούς πίεσης προς την Ουάσινγκτον για σύντομη στρατιωτική εμπλοκή και άμεση επανεκκίνηση της διπλωματίας.

Κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Υπουργό Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, ο στρατηγός Κέιν αποκάλυψε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε την τελική έγκριση το απόγευμα της Παρασκευής.

Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά: «Ο Τραμπ έδωσε το πράσινο φως για την αποστολή κατά του Ιράν στις 3:38 το απόγευμα της Παρασκευής», ενώ παρέθεσε αυτολεξεί τα λόγια του:

«Η Επιχείρηση Επική Οργή εγκρίνεται. Δεν υπάρχει γυρισμός. Καλή τύχη. Τέλος αναφοράς».

Η επιχείρηση ενεργοποιήθηκε έπειτα από ένα «σημαντικό συμβάν», το οποίο, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, αφορούσε συγκέντρωση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και άλλων κορυφαίων αξιωματούχων στην Τεχεράνη.

Η στρατιωτική επιχείρηση χαρακτηρίστηκε από τον Κέιν ως «μαζική και ολοκληρωμένη επίθεση σε όλους τους τομείς του πολέμου», με στόχο την αποδιοργάνωση της ιρανικής στρατιωτικής μηχανής.

Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις:

• Οι ΗΠΑ εκτόξευσαν πυραύλους Tomahawk από πολεμικά πλοία και υποβρύχια
• Χρησιμοποιήθηκαν πυρομαχικά ακριβείας από χερσαίες δυνάμεις
• Πάνω από 1.000 στόχοι επλήγησαν μέσα στις πρώτες 24 ώρες
• Συμμετείχαν περισσότερα από 100 αεροσκάφη σε ένα μόνο κύμα επίθεσης

Οι στόχοι περιλάμβαναν:

• Υποδομές των Φρουρών της Επανάστασης
• Βάσεις βαλλιστικών πυραύλων
• Ναυτικές εγκαταστάσεις
• Συστήματα πληροφοριών και επικοινωνιών

Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν και οι επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο και στο διάστημα.

Όπως αποκάλυψε ο Κέιν, οι αμερικανικές δυνάμεις:

• Παρενέβησαν στα δίκτυα επικοινωνίας
• Διέκοψαν συστήματα αισθητήρων
• Προκάλεσαν σύγχυση στις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις

Ο ίδιος ανέφερε ότι οι ενέργειες αυτές ουσιαστικά «τύφλωσαν» τον αντίπαλο, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητα αντίδρασης.

Ο στρατηγός Κέιν σημείωσε επίσης ότι οι αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις: «καταφέραμε να αναχαιτίσουμε εκατοντάδες πυραύλους που εκτοξεύθηκαν προς τις δυνάμεις μας και τους συμμάχους μας».

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η αποτίμηση των ζημιών βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, τονίζοντας ότι: η Επιχείρηση «Επική Οργή» δεν αποτελεί μία μεμονωμένη επίθεση, αλλά μέρος ευρύτερης στρατηγικής εκστρατείας.

«Προσπάθησαν (σ.σ. να με σκοτώσουν) δύο φορές. Ε, τον πρόλαβα εγώ πρώτος», είπε ο Τραμπ στον δημοσιογράφο Τζόναθαν Καρλ του ABC News.

Αναφορικά με το ποιος θα αναλάβει την εξουσία στο Ιράν τώρα που ο Χαμενεΐ έχει σκοτωθεί, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι η επίθεση ήταν τόσο επιτυχημένη που εξόντωσε τους περισσότερους υποψηφίους. «Δεν θα είναι κανένας από αυτούς που σκεφτόμασταν, γιατί είναι όλοι νεκροί», είπε χαρακτηριστικά.

In another phone call this evening, President Trump told me this about the death of Ayatollah Khamenei:

"I got him before he got me. They tried twice. Well I got him first."

That’s a reference to what US intelligence believes was a plot to kill Trump in 2024.

— Jonathan Karl (@jonkarl) March 2, 2026

Αναφερόμενος στην διάρκεια που μπορεί να έχει ο πόλεμος στο Ιράν, ο Τραμπ πιστεύει ότι θα είναι «μια επιχείρηση 4 ή 5 εβδομάδων. Μπορεί να είναι και λιγότερο, αλλά είμαι προετοιμασμένος και για το αν θα κρατήσει περισσότερο».

Τέλος, μιλώντας για τους 3 Αμερικανούς που σκοτώθηκαν, είπε: «Έχουμε πόλεμο και στον πόλεμο, υπάρχουν απώλειες».

Σπύρος Σιδέρης

Εδώ ακριβώς γεννιέται το πραγματικό ερώτημα: είδαμε έναν πρόεδρο που «μετάνιωσε» για το άνοιγμα ενός μετώπου ή έναν παίκτη που επιχειρεί να μετατρέψει την «εξάλειψη Χαμενεΐ» σε πολιτικό κεφάλαιο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών;

Το δίλημμα του διαγγέλματος: θρίαμβος προς τα έξω, άγχος προς τα μέσα

Η ομιλία ήταν δομημένη σαν διπλό μήνυμα. Προς το εξωτερικό, η ρητορική ήταν σκληρή: επίδειξη ισχύος, διαβεβαίωση ότι οι επιχειρήσεις συνεχίζονται «με πλήρη ένταση», κάλεσμα προς τους Φρουρούς της Επανάστασης να καταθέσουν τα όπλα με αντάλλαγμα «ασυλία» και απειλές για «βέβαιο θάνατο» σε περίπτωση άρνησης. Αυτή η γλώσσα δεν είναι απλώς πολεμική· είναι γλώσσα απονομιμοποίησης του αντιπάλου και, ταυτόχρονα, υπαινιγμός αλλαγής καθεστώτος.

Προς το εσωτερικό όμως –και ειδικά προς το αμερικανικό ακροατήριο– το μήνυμα έπρεπε να είναι άλλο: να απορροφήσει το σοκ των πρώτων θυμάτων, να προλάβει την κοινωνική κόπωση πριν καν ξεκινήσει, να δώσει «νόημα» σε μια σύγκρουση που μοιάζει να ανοίγει βεντάλια κινδύνων. Εκεί η φωνή χαμηλώνει, η πρόταση γίνεται πιο προσεκτική, το βλέμμα αναζητά σταθερότητα. Δεν χρειάζεται κανείς να «μετρήσει» παύσεις για να καταλάβει ότι το κομμάτι για τους νεκρούς στρατιωτικούς δεν ταιριάζει εύκολα με το κομμάτι του θριάμβου. Αυτό το κενό, αυτή η εσωτερική αντίφαση, είναι η πρώτη ένδειξη άγχους: όχι απαραίτητα προσωπικού, αλλά πολιτικού.

Η πιο «ακριβή» φράση: «πιθανότατα θα υπάρξουν κι άλλοι»

Σε κάθε πόλεμο υπάρχει μια στιγμή που η εξουσία πρέπει να πει την αλήθεια χωρίς να χάσει τον έλεγχο του αφηγήματος. Στην ομιλία του Τραμπ, αυτή η στιγμή συμπυκνώνεται στη φράση ότι ενδέχεται –ή «πιθανότατα»– να υπάρξουν και άλλοι θάνατοι Αμερικανών πριν τελειώσει η αποστολή. Η παραδοχή αυτή λειτουργεί σαν κρύο ντουζ: καταρρίπτει τη φαντασίωση μιας «καθαρής» επιχείρησης, προαναγγέλλει κλιμάκωση και ανοίγει την πόρτα στο ενδεχόμενο μιας μακράς εμπλοκής.

Το κρίσιμο είναι ότι αυτή η προειδοποίηση δεν συνοδεύεται από καθαρή περιγραφή συγκεκριμένων στόχων – πέρα από το γενικό πλαίσιο περί αποτροπής πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς ή πυρηνικών δυνατοτήτων. Και όταν μια ηγεσία ζητά ανοχή για απώλειες χωρίς απόλυτα συγκεκριμένη «έξοδο», ο δημόσιος διάλογος δεν αργεί: «μέχρι πού;», «για πόσο;», «με τι κόστος;».

Το πολιτικό κίνητρο: ο «ηγέτης εν καιρώ πολέμου» και οι ενδιάμεσες εκλογές

Εδώ μπαίνει ο πειρασμός της εσωτερικής πολιτικής. Η «εξάλειψη» του Χαμενεΐ μπορεί να παρουσιαστεί ως ιστορικό κατόρθωμα και ως απόδειξη αποφασιστικότητας. Ο Τραμπ επιχειρεί να φορέσει τον μανδύα του ηγέτη εν καιρώ πολέμου, ενός προέδρου που «κάνει πράγματα που κανείς άλλος δεν τόλμησε». Αυτό το αφήγημα, σε άλλες συγκυρίες, μπορεί να συσπειρώσει. Όμως έχει και αντίστροφη όψη: αν η σύγκρουση τραβήξει, αν οι απώλειες αυξηθούν, αν το ενεργειακό σοκ και η αστάθεια περάσουν στην τσέπη του ψηφοφόρου, ο «ηγέτης ισχύος» γίνεται γρήγορα «ηγεσία ρίσκου».

Και εδώ η ομιλία «προδίδει» την προσπάθεια να κερδηθεί χρόνος. Η προβολή μιας μεγαλειώδους επιχείρησης, με βαρύγδουπη ονομασία, δεν είναι απλώς επικοινωνιακός στολισμός: είναι προσπάθεια να δοθεί σχήμα και μνήμη στο γεγονός, να μετατραπεί σε «επιτυχία» πριν προλάβει να μετατραπεί σε τέλμα.

Μετάνοια ή προετοιμασία του κοινού;

Το ερώτημα «μήπως το μετάνιωσε;» δεν απαντάται με ψυχολογία, αλλά με ανάγνωση κινήτρων. Αν υπήρχε μετάνοια, θα βλέπαμε σημάδια αναδίπλωσης: σαφή οριοθέτηση της αποστολής, προτεραιότητα σε διπλωματικό κανάλι, περιγραφή όρων αποκλιμάκωσης. Αντίθετα, αυτό που κυριάρχησε ήταν η επιμονή ότι οι επιχειρήσεις συνεχίζονται, με μια ταυτόχρονη προσπάθεια «ανθρώπινης» γέφυρας προς το εσωτερικό μέσω του πένθους. Αυτό μοιάζει λιγότερο με μετάνοια και περισσότερο με προετοιμασία του κοινού για το ενδεχόμενο μιας μακρύτερης και πιο αιματηρής πορείας.

Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, δεν είναι η ένταση της ρητορικής. Είναι το κενό ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες: από τη μία, η υπόσχεση αποφασιστικής νίκης· από την άλλη, η φράση-σφραγίδα ότι «πιθανότατα θα υπάρξουν κι άλλοι».

Σε αυτό το κενό θα κριθεί και το πραγματικό νόημα της ομιλίας: αν ήταν η αρχή μιας ελεγχόμενης στρατηγικής ή η πρώτη δημόσια προσπάθεια να «δεθεί» μια απόφαση υψηλού ρίσκου με το πολιτικό ημερολόγιο των ενδιάμεσων εκλογών. Και όσο οι εξελίξεις τρέχουν, τόσο η επικοινωνία θα παύει να αρκεί: στο τέλος, θα μιλήσουν οι αριθμοί – των απωλειών, των τιμών, της διάρκειας και της κοινωνικής αντοχής.