Σπύρος Σιδέρης

Το «Συμβούλιο Ειρήνης» παρουσιάζεται ως μηχανισμός 27 μελών, με πρόεδρο τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος –σύμφωνα με όσα μεταφέρονται– έχει λάβει εντολή να επιβλέπει την εφαρμογή της εκεχειρίας και να «τρέξει» τους φακέλους της διακυβέρνησης και της ανασυγκρότησης. Κρίσιμο στοιχείο στην κριτική που ασκείται είναι ότι το σχήμα, όπως περιγράφεται, δεν στηρίζεται σε μια καθαρά θεσμική αρχιτεκτονική διεθνούς νομιμοποίησης, αλλά «κουμπώνει» πάνω στην πολιτική βαρύτητα του προσώπου του Αμερικανού προέδρου. Η ίδια αυτή προσωποκεντρική ισχύς, που μπορεί να προσδώσει ορμή στην εκκίνηση, μετατρέπεται ταυτόχρονα σε δομική αδυναμία: τι θα συμβεί αν ο Λευκός Οίκος αλλάξει προτεραιότητες ή αν ο ίδιος ο Τραμπ σταματήσει να επενδύει πολιτικό κεφάλαιο στη διαδικασία;

• Ειδικοί που παρακολουθούν τις εξελίξεις υπογραμμίζουν ότι το βασικό εμπόδιο δεν είναι επικοινωνιακό, αλλά πρακτικό: η απουσία δεσμευτικών μηχανισμών που να υποχρεώνουν το Ισραήλ να συμμορφωθεί με τα συμφωνημένα. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν το Συμβούλιο διαθέτει ευρύ καταστατικό και υψηλές αρμοδιότητες «στα χαρτιά», η αποτελεσματικότητά του θα κριθεί από το κατά πόσο μπορεί να παράξει συμμόρφωση στο πεδίο — εκεί όπου η πραγματικότητα της Γάζας -ρυθμοί εισόδου ανθρωπιστικής βοήθειας, λειτουργία διόδων, αποσύρσεις ή μετακινήσεις δυνάμεων, ασφάλεια – συχνά διαψεύδει τις διακηρύξεις.

Η διεθνής επιφύλαξη εντείνεται από την αίσθηση ότι το νέο σχήμα επιχειρεί να αποκτήσει ρόλο «παράλληλου» ή «ανεπίσημου» υποκατάστατου των υφιστάμενων πολυμερών δομών, όπως ο ΟΗΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας. Το γεγονός ότι —κατά τις αναλύσεις— ο Αμερικανός πρόεδρος διαθέτει μονοπωλιακό δικαίωμα βέτο στις αποφάσεις του Συμβουλίου λειτουργεί ως κόκκινο πανί για κράτη που επιμένουν σε ισορροπίες τύπου ΟΗΕ και στη λογική της συλλογικής νομιμοποίησης. Η ανησυχία δεν αφορά μόνο τη διαδικασία, αλλά και τη «φιλοσοφία» του εγχειρήματος: αρκετές πρωτεύουσες φοβούνται ότι ανοίγει δρόμο για μια μονομερή επαναδιατύπωση κανόνων διεθνούς νομιμότητας, αντί για ένα ευρύ πλαίσιο συνεννόησης.

Στο ίδιο πλαίσιο ερμηνεύεται και η ηχηρή απουσία μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών. Γαλλία, Βρετανία και Γερμανία –σύμφωνα με όσα μεταφέρονται– επέλεξαν να μη συμμετάσχουν, σε μια στάση που εκλαμβάνεται ως έμμεση αποδοκιμασία του τρόπου συγκρότησης και των εξουσιών του Συμβουλίου. Η απουσία αυτή δεν είναι λεπτομέρεια: αποδυναμώνει τη διεθνή «βάση» του εγχειρήματος, περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης και μειώνει το πολιτικό κόστος για όποιον θελήσει να αμφισβητήσει ή να αγνοήσει τις αποφάσεις του.

• Παράλληλα, αναλυτές επισημαίνουν ότι ο σχεδιασμός πάσχει από έλλειψη οδικού χάρτη για το «μετά»: ποιος θα ασκήσει διοίκηση στη Γάζα, με ποια νομιμοποίηση, υπό ποιο καθεστώς ασφάλειας, με ποια σχέση με τους παλαιστινιακούς θεσμούς και τις τοπικές δυνάμεις; Οι αναφορές σε «επιτροπή τεχνοκρατών» για τη διοίκηση του θύλακα, χωρίς σαφή δυνατότητα πρόσβασης και εγκατάστασης στο έδαφος, ενισχύουν την εικόνα μιας λύσης που δεν έχει ακόμη «πατήσει» στην πραγματικότητα. Και χωρίς καθαρή πρόταση για διακυβέρνηση, η ανοικοδόμηση κινδυνεύει να μείνει σύνθημα: δεν αρκούν χρήματα και δωρητές, αν δεν υπάρχει λειτουργικό πλαίσιο διαχείρισης, ασφάλειας, έργων, προμηθειών και διανομής.

Το πιο πολιτικά εκρηκτικό σημείο, ωστόσο, αφορά το ίδιο το υπόβαθρο της εκεχειρίας. Η κριτική που μεταφέρεται είναι ότι το Ισραήλ έχει κατηγορηθεί για μη συμμόρφωση σε σημαντικό μέρος των προβλεπόμενων δεσμεύσεων, χωρίς να αντιμετωπίζει κυρώσεις ή πραγματικό κόστος. Αν αυτό ισχύει, τότε το Συμβούλιο δοκιμάζεται πριν καν ξεκινήσει: πώς μπορεί να εγγυηθεί τη «δεύτερη φάση», όταν η πρώτη παρουσιάζει κενά εφαρμογής; Σε μια τέτοια εξίσωση, ο κίνδυνος είναι διπλός: είτε να «παγώσει» η διαδικασία και να εγκλωβιστεί ο πληθυσμός σε ένα παρατεταμένο status quo ανθρωπιστικής κατάρρευσης, είτε να αναζωπυρωθεί η σύγκρουση με ακόμη μεγαλύτερο κόστος.

Σε αυτό το φόντο, η Πέμπτη δεν είναι απλώς μια ημερομηνία πρώτης συνεδρίασης. Είναι τεστ αξιοπιστίας για το αν το «Συμβούλιο Ειρήνης» μπορεί να περάσει από τη ρητορική στη διακυβέρνηση της κρίσης, από το πλαίσιο στην εφαρμογή, από τις εξουσίες «στα χαρτιά» σε πραγματικές εγγυήσεις. Αν δεν υπάρξει καθαρή θεσμική ισορροπία, διεθνής στήριξη από τις μεγάλες πρωτεύουσες και –κυρίως– μηχανισμός που να παράγει συμμόρφωση στο πεδίο, το νέο σχήμα κινδυνεύει να επιβεβαιώσει τον πιο κυνικό φόβο: ότι η «ειρήνη» θα μείνει τίτλος, ενώ η Γάζα θα συνεχίσει να ζει στην αβεβαιότητα, ανάμεσα στην εκεχειρία που δεν ολοκληρώνεται και στην ανοικοδόμηση που δεν αρχίζει.

Παρά το ότι η Κυπριακή Κυβέρνηση προσανατολιζόταν θετικά ως προς το ενδεχόμενο μετάβασης του Κύπριου Προέδρου στην Ουάσιγκτον για την πρώτη Σύνοδο του Συμβουλίου Ειρήνης, οι αρνητικές απαντήσεις ευρωπαϊκών χωρών υποχρεώνουν τη Λευκωσία να επανεξετάσει τα δεδομένα, καθώς ο Νίκος Χριστοδουλίδης φαίνεται να μην είναι διατεθειμένος να λάβει αποφάσεις που να μην ταυτίζονται με τις αποφάσεις των Ευρωπαίων εταίρων. Οριστικές αποφάσεις για το θέμα αναμένεται να ληφθούν εντός της ημέρας στη διάρκεια των εργασιών του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Βέλγιο.

Καθεστώς παρατηρητή;

Πάντως, προσερχόμενος στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ο Κύπριος Πρόεδρος απέφυγε να ανακοινώσει οποιαδήποτε απόφαση. Αρκέστηκε να αναφέρει πως προτίθεται να συζητήσει με τους ηγέτες των Μεσογειακών, κυρίως, κρατών “για μια κοινή προσέγγιση σε σχέση με την πρόσκληση από τον Αμερικανό Πρόεδρο για την ερχόμενη εβδομάδα στην Ουάσινγκτον”. Εξήγησε ότι αναφέρεται ειδικά στα Μεσογειακά κράτη, αφού, όπως είπε, “έχουν μια ιδιαίτερη ευαισθησία και ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέμα της Γάζας”. Ο Κύπριος Πρόεδρος επανέλαβε ότι κατά τις επαφές με τους ηγέτες των Μεσογειακών χωρών θα αναζητηθεί μια κοινή προσέγγιση σε σχέση με τη συμμετοχή, ενώ αναφέρθηκε και σε συζήτηση για “το επίπεδο συμμετοχής” στο Συμβούλιο Ειρήνης, γεγονός που γεννά ερωτήματα για το κατά πόσον θα αναζητηθούν τρόποι συμμετοχής της Κύπρου με ένα καθεστώς παρατηρητή.

Αυξάνονται τα “όχι”

Την ώρα πάντως που η Κυπριακή Κυβέρνηση επεξεργάζεται το ζήτημα με ηγέτες Μεσογειακών κρατών, φαίνεται πως ένα από αυτά, η Ελλάδα, θα αποφύγει να μεταβεί στην Ουάσιγκτον για συμμετοχή στο Συμβούλιο Ειρήνης του Ντόναλντ Τραμπ. Ήδη, ελληνικά ΜΜΕ μεταδίδουν τη διαφαινόμενη απόφαση του Έλληνα Πρωθυπουργού να μην παραστεί στη συνεδρίαση του Συμβουλίου, καθώς, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα βρίσκεται σε Άμπου Ντάμπι και Νέο Δελχί. Η διαφαινόμενη άρνηση της Ελλάδας να παραστεί στο Συμβούλιο Ειρήνης προστίθεται στις αρνήσεις της Πολωνίας και της Ιταλίας, οι οποίες ανακοίνωσαν ήδη ότι δεν θα συμμετάσχουν στο Συμβούλιο Ειρήνης του Αμερικανού Προέδρου.

Πηγή: Deutsche Welle

Σε ομιλία του σήμερα στη Ντόχα, ο Χαλέντ Μεσάαλ, πρώην επικεφαλής του πολιτικού γραφείου της Χαμάς και υπεύθυνος για το γραφείο διασποράς της οργάνωσης, δήλωσε ότι η Χαμάς δεν θα παραδώσει τα όπλα της και θα απορρίψει οποιαδήποτε ξένη κυριαρχία στη Λωρίδα της Γάζας.

«Η ποινικοποίηση της αντίστασης και των όπλων της και αυτών που την πραγματοποιούν είναι κάτι που δεν πρέπει να δεχθούμε», τόνισε ο Μεσάαλ, προσθέτοντας ότι η οργάνωση θεωρεί τον οπλισμό της αναπόσπαστο μέρος της αντίστασης κατά του Ισραήλ. «Όσο υπάρχει κατοχή, υπάρχει αντίσταση. Η αντίσταση είναι το δικαίωμα των λαών υπό κατοχή… Είναι κάτι για το οποίο τα έθνη είναι περήφανα», δήλωσε.

Μετά την εκεχειρία της 10ης Οκτωβρίου, οι ΗΠΑ, υπό τον τότε πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, προώθησαν σχέδιο που προβλέπει την προοδευτική απόσυρση του ισραηλινού στρατού από τη Γάζα και τον αφοπλισμό της Χαμάς. Ωστόσο, η οργάνωση, που κυβερνά τον θύλακα από το 2007, έχει καταστήσει τον αφοπλισμό της «κόκκινη γραμμή». Σήμερα υπολογίζεται ότι η Χαμάς διαθέτει περίπου 20.000 μαχητές και δεκάδες χιλιάδες όπλα στη Γάζα.

Ο Μεσάαλ κάλεσε το «Συμβούλιο Ειρήνης» να εφαρμόσει μια «ισορροπημένη προσέγγιση», που θα επιτρέψει την ανοικοδόμηση της Γάζας και την εισροή ανθρωπιστικής βοήθειας, υπογραμμίζοντας όμως ότι η Χαμάς δεν θα αποδεχθεί ξένη κυριαρχία. «Οι Παλαιστίνιοι πρέπει να κυβερνώνται από Παλαιστίνιους. Η Γάζα ανήκει στον λαό της Γάζας και στην Παλαιστίνη», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η Χαμάς φαίνεται να παραμένει σταθερή στην πολιτική της γραμμή, επιμένοντας ότι η αντίσταση είναι θεμελιώδες δικαίωμα και ότι η οργάνωση δεν πρόκειται να αφοπλιστεί μέχρι να υπάρξει πλήρης αναγνώριση των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων στη Γάζα.

Η δήλωση του Μεσάαλ έρχεται σε μια περίοδο έντονης διεθνούς πίεσης για ειρήνευση και αφοπλισμό, ενώ παράλληλα η Χαμάς προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο και την αυτονομία της Λωρίδας της Γάζας, σε αντίθεση με τα σχέδια που προωθούνται από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.