Την ίδια στιγμή, η συζήτηση ανοίγει και στο πολιτικό πεδίο. Σε ένα σκηνικό έντονης ρευστότητας, ο Θωμάς Μαλούτας τοποθετείται για τα υπό διαμόρφωση εγχειρήματα της Μαρίας Καρυστιανού και του Αλέξη Τσίπρα, εξετάζοντας αν και πώς μπορούν να απαντήσουν σε βαθύτερα κοινωνικά αιτήματα ή αν κινδυνεύουν να αναπαράγουν την ήδη υπάρχουσα κατακερματισμένη πραγματικότητα. Με άξονα το στεγαστικό, η συνέντευξη φωτίζει τη σύνδεση κοινωνικής κρίσης και πολιτικής αναδιάταξης, θέτοντας το ερώτημα όχι μόνο ποιος εκπροσωπεί ποιον, αλλά και με ποιο σχέδιο για το μέλλον.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Με την κυβέρνηση να υλοποιεί ένα πακέτο 2,6 δισ. ευρώ για τη διετία 2025-2026 (συμπεριλαμβανομένου του “Σπίτι μου ΙΙ” και των φοροαπαλλαγών για κενά ακίνητα), θεωρείτε ότι αυτά τα κίνητρα αρκούν για να αναχαιτίσουν την εκρηκτική άνοδο των ενοικίων στην Αθήνα ή απλώς επιδοτούν τη ζήτηση χωρίς να λύνουν το πρόβλημα της έλλειψης προσφοράς;

Τα τελευταία χρόνια, το ζήτημα της στέγασης έχει έρθει στο κοινωνικό και πολιτικό προσκήνιο στην Ελλάδα, ενώ για πολλές δεκαετίες έμοιαζε θέμα που λυνόταν από μόνο του. Τα παραδοσιακά συστήματα της αυτοστέγασης και της αντιπαροχής έκαναν ιδιωτική / οικογενειακή υπόθεση την πρόσβαση στην κατοικία και όχι κοινωνικό πρόβλημα που έπρεπε να λύνεται με τη βοήθεια της πολιτείας. Σήμερα, η πρόσβαση στην κατοικία για πολλούς/ές είναι πολύ δύσκολη και δεν λύνεται χωρίς μέτρα πολιτικής. Η οξύτητα του προβλήματος είναι τέτοια που ακόμη και η σημερινή κυβέρνηση, που θέλει να ρυθμίζει την αγορά όσο λιγότερο γίνεται, αναγκάζεται να ακολουθεί πολιτικές για τη στέγη ώστε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα.

Οι πολιτικές που αναπτύσσει η κυβέρνηση για τη στέγαση δεν φαίνεται να έχουν σημαντικό αποτέλεσμα, παρά τη σημαντική επένδυση, όπως αναφέρατε. Οι τιμές και τα νοίκια εξακολουθούν να ανεβαίνουν με ταχείς ρυθμούς, πολύ μεγαλύτερους από το χαμηλό ρυθμό αύξησης των εισοδημάτων. Οι λόγοι της αναποτελεσματικότητας των σχετικών πολιτικών είναι πολλαπλοί.

Τα σημερινά μέτρα (για τη στεγαστική κρίση) δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Είναι μέτρα στη λογική της αγοράς, ενώ χρειάζονται και μέτρα που υπερβαίνουν τη λογική της

Βασικός παράγων είναι ότι στρέφονται κυρίως στην τόνωση της ζήτησης, μέσω επιδομάτων, που γρήγορα τα εξουδετερώνει η αγορά αναπροσαρμόζοντας τις τιμές στο νέο επίπεδο της ζήτησης, εφόσον δεν υπάρχουν συνοδευτικές ρυθμίσεις. Εξίσου βασικός παράγων είναι ότι η παραγωγή νέων κατοικιών δεν απευθύνεται σήμερα στις ανάγκες εκείνων που τις χρειάζονται περισσότερο. Απευθύνεται σχεδόν εξολοκλήρου στη ζήτηση υψηλών και μεσαίων στρωμάτων και σε ξένους επενδυτές. Αυτό δεν καθιστά πιο προσιτές τις παλαιότερες κατοικίες, των οποίων οι τιμές επίσης ανεβαίνουν, κάτι που προκύπτει και από τα προγράμματα Σπίτι μου Ι & ΙΙ που αύξησαν την αγοραστική δύναμη της ζήτησης για παλαιότερες κατοικίες. Παράλληλα, σχεδόν το σύνολο της στεγαστικής ενίσχυσης αφορά την πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση και όχι στην ενοικίαση, που αφορά περισσότερο τις πιο ευάλωτες κοινωνικές κατηγορίες.

Τα σημερινά μέτρα δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Είναι μέτρα στη λογική της αγοράς, ενώ χρειάζονται και μέτρα που υπερβαίνουν τη λογική της. Χρειάζεται, κυρίως, η παραγωγή (ή ανακαίνιση) αποθέματος κατοικιών με ικανοποιητικές προδιαγραφές που θα μπορούν να στεγάσουν εκείνες/ους που δεν έχουν πρόσβαση σε αυτές με τους όρους της αγοράς.

–Έχουν ληφθεί, όμως και κάποια άλλα μέτρα, όπως είναι η απαγόρευση νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων στα τρία κεντρικά δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας για το 2025-2026 και η αύξηση του ορίου επένδυσης για τη Golden Visa στην Αθήνα (έχει εκτοξευθεί στα 800.000 ευρώ). Μπορούν αυτά το μέτρα να λύσουν ένα μέρος του στεγαστικού προβλήματος στην πρωτεύουσα ή τελικά αποτελούν μια πρόσκαιρη λύση που δεν αντιμετωπίζουν τη ρίζα της ακρίβειας;

Δυστυχώς τα μέτρα αυτά είναι καθυστερημένα, περιορισμένα και δεν βασίζονται σε πλήρη καταγραφή του προβλήματος. Είναι μέτρα σπασμωδικά, διαισθητικά και όχι τεκμηριωμένα και χωρίς αποτίμηση. Σπασμωδικά και αποσπασματικά, γιατί δεν προλαμβάνουν το πρόβλημα, αλλά προσπαθούν κάπως να περιορίσουν τις επιπτώσεις του, αφού αυτές έχουν αναπτυχθεί. Διαισθητικά, γιατί δεν βασίζονται σε τεκμηριωμένες μελέτες: Γιατί τα τρία κεντρικά διαμερίσματα της Αθήνας και όχι περιοχές πιο λεπτομερώς καθορισμένες με βάση το πρόβλημα; Πώς αξιολογήθηκαν οι εναλλακτικές μικρότερες ή μεγαλύτερες αυξήσεις του ορίου για τη Golden Visa ή και η κατάργησή της; Χωρίς αποτίμηση, γιατί δεν προβλέπεται κάποιος μηχανισμός που θα αξιολογήσει τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής μέσα σε ένα συγκεκριμένο χρονικά διάστημα.

Αντιπρόταση που θα μπορούσε να εφαρμοστεί αύριο και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα, δεν υπάρχει. Και δεν θα μπορούσε να υπάρχει στις παρούσες συνθήκες

Συνεπώς, τα μέτρα για να αντιμετωπίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της βραχυχρόνιας μίσθωσης και της Golden Visa είναι πρόσκαιρα και σπασμωδικά. Τα δύο αυτά φαινόμενα / διαδικασίες αποτέλεσαν και αποτελούν επιταχυντές για το στεγαστικό πρόβλημα στην Αθήνα. Η ρίζα του προβλήματος είναι πέρα από τους επιταχυντές, κάτι που σημαίνει ότι χρειάζονται πιο ολοκληρωμένες λύσεις για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα ουσιαστικά και όχι πυροσβεστικά. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι ανάλογα μέτρα δεν λύνουν το πρόβλημα, αλλά τουλάχιστον το περιορίζουν, όταν οι πολιτικές αντιμετώπισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης αναπτύσσεται με πιο τεκμηριωμένο και ολοκληρωμένο τρόπο, όπως στο Βερολίνο, τη Βαρκελώνη, το Παρίσι και τη Λισαβόνα.

Το στεγαστικό ζήτημα χρειάζεται πολιτική βούληση (όχι γενική και αόριστη, αλλά επικεντρωμένη σε μια ρεαλιστική επίλυση για όσους/ες δεν έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε προσιτή και αξιοπρεπή κατοικία με τους όρους της αγοράς) και πραγματική τεκμηρίωση ώστε να αναπτυχθούν εύστοχες και αποτελεσματικές πολιτικές που θα μπορούν να το αντιμετωπίσουν ουσιαστικά. Η τεκμηρίωση είναι συχνά πρόσχημα για να μην γίνεται τίποτα. Στις συγκεκριμένες συνθήκες, η τεκμηρίωση πρέπει να αναπτύσσεται παράλληλα με τις πολιτικές και συνεχώς να τις ανακατευθύνει.

–Κύριε Μαλούτα, υπάρχει αντιπρόταση; Υπάρχει επί της ουσίας λύση στο τεράστιο αυτό πρόβλημα που λειτουργεί ως προπομπός άλλων μεγαλύτερων προβλημάτων;

Αντιπρόταση που θα μπορούσε να εφαρμοστεί αύριο και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα, δεν υπάρχει. Και δεν θα μπορούσε να υπάρχει μέσα σε συνθήκες που η τεκμηρίωση πάνω στην οποία θα μπορούσε να δομηθεί δεν είναι επαρκής και ολοκληρωμένη. Υπάρχουν δουλειές προς αυτή την κατεύθυνση, οι οποίες προσπαθούν να περιγράψουν το πρόβλημα και να δώσουν κάποιες κατευθύνσεις για μια αποτελεσματική στεγαστική πολιτική. Σκέπτομαι τη δουλειά που κάναμε με τη Δήμητρα Σιατίτσα πριν από λίγους μήνες για το ΕΛΙΑΜΕΠ (https://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2025/09/Policy-briefs-special-edition-Leventis-8-EL-final.pdf), την πιο πρόσφατη δουλειά της ΔιαΝΕΟσις (https://www.dianeosis.org/2026/01/i-stegasi-stin-ellada/), δουλειές που βασίζονται σε δεδομένα της Τράπεζας της Ελλάδος κ.ά. Χρειάζονται όμως περισσότερα, όπως ένα μητρώο δημόσιων κτηρίων και εκτάσεων (με το μέγεθος, τη χρήση, την κατάσταση, τη χωροθέτηση κ.λπ.), ένα μητρώο κενών κατοικιών (με το ιδιοκτησιακό καθεστώς και όλα τα προηγούμενα) και πολλά άλλα που αφορούν διαθέσιμους και δυνητικά προσβάσιμους πόρους, ανάγκες κ.λπ.

Όσον αφορά την επιλογή των συνεργασιών για τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας, το ερώτημα είναι διαφορετικό για το καθένα. Τεχνικά οι συμμαχίες και συμμαχικές κυβερνήσεις είναι προτιμότερες από τις αυτοδύναμες κομματικές εξουσίες λόγω και των αμοιβαίων ελέγχων που θεωρητικά μπορούν να φέρουν

Στο άμεσο μέλλον προσπαθούμε με μια ομάδα ειδικών σε αυτό το θέμα να φτιάξουμε ένα πρόπλασμα για την πολιτική στο στεγαστικό. Η δυσκολία αφορά την έλλειψη αρκετών δεδομένων που θα μπορούσαν να ποσοτικοποιήσουν με ακρίβεια τις ενέργειες που κανείς μπορεί να υλοποιήσει, αλλά και την αδυναμία να δώσει κανείς λύσεις στο στεγαστικό χωρίς να εμπλακεί με άλλα ζητήματα. Για παράδειγμα, είναι δύσκολο να λύσει κανείς μακροπρόθεσμα το πρόβλημα ενός νοικοκυριού να στεγαστεί, αν δεν το συνδυάσει παράλληλα και με τις συνθήκες που βρίσκονται τα ενήλικα μέλη του σε σχέση με την απασχόληση. Με αυτή την έννοια, το στεγαστικό δεν είναι προπομπός, αλλά ένα οξυμένο κομμάτι, σε αυτή τη συγκυρία, του μεγαλύτερου κοινωνικού προβλήματος.

–Να μιλήσουμε και τα πολιτικά, καθώς είστε και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Τσίπρα. Με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ρευστότητα μετά και την πιθανή εμφάνιση δύο νέων κομμάτων από τον κ. Τσίπρα και την κα Καρυστιανού, πιστεύετε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια “μετα-μεταπολιτευτική” φάση όπου τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας θα αναγκαστούν σε συνεργασίες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητες;

Να πω, πρώτα απ’ όλα, ότι είμαι μέλος στο επιστημονικό συμβούλιο του Ινστιτούτου Τσίπρα με στόχο και προοπτική, σε αυτή τη φάση, να επεξεργαστούμε με μια ομάδα συνεργατών/τριών ρεαλιστικές λύσεις για το στεγαστικό. Το επιστημονικό συμβούλιο δεν έχει κάποιο πολιτική αρμοδιότητα. Συνεπώς, οι απαντήσεις μου σε αυτού του είδους ερωτήσεων είναι προσωπικές και δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι αντανακλούν κάτι περισσότερο. 

Στη «μετα-μεταπολιτευτική» φάση νομίζω ότι έχουμε μπει αρκετά χρόνια πριν, με τη γενική και πολιτική ρευστότητα που έφερε η κρίση. Σήμερα, η ρευστότητα στο πολιτικό (και ευρύτερο) σκηνικό προέρχεται, κυρίως, από τις αυξημένες ανισότητες, δυσκολίες και τις περιορισμένες προοπτικές για τους πολλούς/ές στο εσωτερικό και τις απρόβλεπτες, για τους περισσότερους/ες από εμάς, μεγάλες αλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο και τον αμήχανο τρόπο με τον οποίο αυτές αντιμετωπίζονται.

Η ρευστότητα στο χώρο τα ευρείας Αριστεράς είναι δεδομένη. Όποιος/α φέρει στο προσκήνιο μια πειστική πολιτική πρόταση θα αρχίσει την αναδιάταξή του και, ενδεχομένως, θα έχει και τον πρώτο λόγο

Όσον αφορά την επιλογή των συνεργασιών για τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας, το ερώτημα είναι διαφορετικό για το καθένα. Για τη ΝΔ η πιθανή συνεργασία δείχνει κυρίως προς τα δεξιά (την άκρα δεξιά), μέρος της οποίας έχει στο εσωτερικό της. Μια τέτοια συνεργασία θα την απομακρύνει ακόμη περισσότερο από το κέντρο, αναγκαζόμενη να ξεχάσει και όσα ψήγματα της έχουν απομείνει από μια φιλελεύθερη πολιτική ατζέντα. Για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι δεδομένο ότι έχει, ή θα ξαναέχει, την παραδοσιακή του θέση στον προοδευτικό χώρο την οποία διεκδικεί. Οι πιθανές συνεργασίες στο χώρο της ευρείας Αριστεράς μοιάζουν πιο ρευστές. Οι περισσότερες δυνάμεις αυτού του χώρου χρειάζεται να αποσαφηνίσουν ποιους/ες προσπαθούν να εκπροσωπήσουν –ένα διεθνές πρόβλημα αυτού του χώρου, τουλάχιστον στο Δυτικό κόσμο–  και, ανάλογα με αυτή την αποσαφήνιση, θα μπορούσαν να χτίσουν σταθερές πολιτικές συμμαχίες.

Τεχνικά οι συμμαχίες και συμμαχικές κυβερνήσεις είναι προτιμότερες από τις αυτοδύναμες κομματικές εξουσίες, λόγω και των αμοιβαίων ελέγχων που θεωρητικά μπορούν να φέρουν. Στην πραγματικότητα, βέβαια, όλα μπορούν να στραβώσουν όταν δεν υπάρχουν στοιχειώδεις δημοκρατικές διαδικασίες μέσα στα κόμματα και όταν οι συνεργασίες δεν βασίζονται σε σαφείς κανόνες. Πέρα από αυτά, πάντως, το ζήτημα των συνεργασιών είναι πολύ διαφορετικό ανάλογα με την πλευρά του πολιτικού τόξου, γιατί το πρωτεύον είναι το κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενο κάθε συνεργασίας.

–Οι πληροφορίες θέλουν τον Αλέξη Τσίπρα να προχωρά στην ίδρυση ενός νέου πολιτικού φορέα εντός του 2026, πέρα από τα στενά όρια του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ. Σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό, ποιο είναι το “κενό” που φιλοδοξεί να καλύψει ο πολιτικός σχηματισμός του κ. Τσίπρα και πώς θα επηρεάσει τις ισορροπίες με το ΠΑΣΟΚ;

Στο χώρο της ευρείας Αριστεράς υπάρχει η παγιωμένη πολυδιάσπαση με βασικούς άξονες τη ρευστότητα –κυρίως στο Δυτικό κόσμο– των κοινωνικών κατηγοριών που αυτός ο χώρος εκπροσωπεί και, παράλληλα, την κατοχύρωση της αναπαραγωγής των πολιτικών οντοτήτων που έχουν αναπτυχθεί σε κάθε σύστημα. Αφήνοντας στην άκρη το δεύτερο ζήτημα, το βασικό διακύβευμα είναι ο εντοπισμός της κοινωνικής βάσης στην οποία πρέπει να απευθύνεται ένας φορέας αυτού του πολιτικού χώρου και η λειτουργική σύνδεση μαζί του, δηλαδή η πειστική του αφήγηση ότι την εκπροσωπεί, διεκδικεί αποτελεσματικά αυτά που χρειάζεται και την εμπνέει για μια πορεία προς ένα κοινωνικά δίκαιο μέλλον για όλες/ους.

Για ορισμένους φορείς αυτού του πολιτικού χώρου η εκπροσώπηση είναι παραδοσιακά δεδομένη. Για τους περισσότερους είναι ζητούμενο (εμπρόθετα ή όχι) η σχετική επιλογή που θα δώσει ταυτότητα και στο φορέα που εκπροσωπεί τη συγκεκριμένη κοινωνική οντότητα. Με ρεαλιστικούς όρους, από τη δική μου ματιά, χρειάζεται ο προσδιορισμός των κοινωνικών κατηγοριών-στρωμάτων-τάξεων που θα επέλεγαν πολιτικές που μειώνουν τις κοινωνικές ανισότητες, εναντιώνονται στις διακρίσεις, θωρακίζουν τη βιωσιμότητα και αναβαθμίζουν τις συνθήκες διαβίωσης για όλες/ους, δίνουν προοπτικές για ένα καλύτερο και βιώσιμο μέλλον στις νέες γενιές, θεμελιώνοντας ένα συλλογικό τρόπο συμβίωσης και αλληλεγγύης.

Η μετακίνησή της (Μαρία Καρυστιανού) στο πολιτικό σκηνικό, κατά πάσα πιθανότητα, θα της αφαιρέσει την καθολική αποδοχή που απέκτησε λόγω της πολύ άσχημης συγκυρίας που βρέθηκε η ζωή της

Το ΠΑΣΟΚ κινήθηκε προς αυτή την κατεύθυνση πριν από αρκετές δεκαετίες. Στην πορεία κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση ακολουθώντας πολλά άλλα σοσιαλιστικά κόμματα. Σήμερα μοιάζει επικεντρωμένο στην αναβίωσή του, έχοντας όμως ένα αμφίσημο παρελθόν και με ένα στελεχικό δυναμικό που δεν βλέπει προς την ίδια κατεύθυνση.

Από το χώρο της Αριστεράς θα μπορούσε να προκύψει μια πρωτοβουλία προς αυτή την κατεύθυνση. Για ορισμένους/ες θα μπορούσε να είναι συνέχεια και της κυβερνητικής του κληρονομιάς μέσα στην κρίση. Όσο μεγαλύτερη η επιτυχία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας, τόσο περισσότερο ενωτική θα μπορούσε να είναι σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

Η ρευστότητα στο χώρο τα ευρείας Αριστεράς είναι δεδομένη. Όποιος/α φέρει στο προσκήνιο μια πειστική πολιτική πρόταση θα αρχίσει την αναδιάταξή του και, ενδεχομένως, θα έχει και τον πρώτο λόγο. Τίποτα, πάντως, δεν είναι δεδομένο.

–Η Μαρία Καρυστιανού έχει δηλώσει ότι το κόμμα που βρίσκεται υπό ίδρυση δεν θα έχει παραδοσιακό “δεξιό ή αριστερό” πρόσημο, αλλά θα επικεντρώνεται στην απόδοση δικαιοσύνης και τη θεσμική θωράκιση. Μπορεί ένα μονοθεματικό κόμμα – με αφετηρία την τραγωδία των Τεμπών – να εξελιχθεί σε μια βιώσιμη πολιτική δύναμη με προτάσεις για τη διακυβέρνηση της χώρας;

Δεν έχω παρακολουθήσει με προσοχή τις κινήσεις της Μαρίας Καρυστιανού. Η μετακίνησή της στο πολιτικό σκηνικό, κατά πάσα πιθανότητα, θα της αφαιρέσει την καθολική αποδοχή που απέκτησε λόγω της πολύ άσχημης συγκυρίας που βρέθηκε η ζωή της. Αυτή είναι προσωπική της επιλογή και σε κανέναν δεν πέφτει λόγος.

Η προσπάθεια ενός νέου κόμματος να παρακάμψει το παραδοσιακό πολιτικό πρόσημο ‘Αριστερά-Δεξιά’ προβάλλεται ως βήμα που αφήνει πίσω το (κακό) παρελθόν και ταιριάζει με το μέλλον. Είναι μια προσπάθεια να αντλήσει εκλογείς από όλους τους πολιτικούς χώρους, αποφεύγοντας να δώσει –όσο γίνεται– το πολιτικό στίγμα του.

Από τον χώρο της Αριστεράς θα μπορούσε να προκύψει μια πρωτοβουλία. Για ορισμένους/ες θα μπορούσε να είναι συνέχεια και της κυβερνητικής κληρονομιάς του Αλέξη Τσίπρας μέσα στην κρίση

Δεν είναι κάτι νέο, όπως και η συλλήβδην και ταυτόχρονα επιλεκτική απόρριψη προσώπων επειδή έχουν αναμειχθεί στην πολιτική στο παρελθόν, κάτι που έμμεσα δείχνει το πολιτικό του στίγμα. Επιπλέον, οι αμφιβολίες για το τι θα έπρεπε να προβλέπει ο νόμος για τις αμβλώσεις και οι αναρτήσεις για τα ελληνοτουρκικά που αναφέρονται σε ‘εθνική προδοσία’ είναι ανησυχητικές και μοιάζουν να απευθύνονται σε ένα ακροδεξιό ακροατήριο.

Ένα κόμμα/κίνημα που ξεκίνησε μονοθεματικά από ένα συγκλονιστικό συμβάν θα μπορούσε, ίσως, να εξελιχθεί σε μια βιώσιμη πολιτική δύναμη. Εξαρτάται όμως από το όραμα κοινωνίας στο οποίο παραπέμπει, από τις πολιτικές προτάσεις που βάζει στο τραπέζι και από το ανθρώπινο δυναμικό που θα το ενσαρκώσει. Σε λίγο καιρό θα ξέρουμε περισσότερα, αλλά φοβάμαι ότι η πολιτική του ταυτότητα που διαφαίνεται –έστω και αν προσπαθεί να την αποφύγει– θα προδιαγράψει και την πορεία του.

Το πρώτο αφορά το νέο πρόγραμμα “ Ανακαινίζω” για ενοικίαση και ιδιοκατοίκηση προϋπολογισμού 400 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο προγραμματίζεται να ξεκινήσει τον Μάιο, όπως προανήγγειλε αυτήν την εβδομάδα ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης.

Το πρόγραμμα θα επιδοτεί καταρχήν την ενεργειακή αναβάθμιση και ανακαίνιση κλειστών ακινήτων με προοπτική οι ιδιοκτήτες τους να τα ενοικιάσουν σε προσιτή τιμή σε νοικοκυριά. Επίσης, θα επιδοτεί την ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση ακινήτων που ήδη κατοικούνται από τους ιδιοκτήτες τους και θα συνεχίσουν να ιδιοκατοικούνται.

Το μεγαλύτερο ποσό του προγράμματος αυτού αναμένεται να αξιοποιηθεί για το σκέλος που θα αφορά την ανακαίνιση για ενοικίαση ενώ το υπόλοιπο για αυτό που αφορά την ιδιοκατοίκηση.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στόχος είναι ένα συγκεκριμένο ποσοστό της χρηματοδότησης να διατίθεται υποχρεωτικά για τον σκοπό της ενεργειακής αναβάθμισης και το υπόλοιπο για λόγους που σχετίζονται με την ευρύτερη έννοια της ανακαίνισης.

Σε ό,τι αφορά τα εισοδηματικά κριτήρια αναμένεται να κινούνται στα επίπεδα αυτών που αφορούν το πρόγραμμα “ Σπίτι μου ΙΙ”, τα οποία διευρύνθηκαν σημαντικά με απόφαση της κυβέρνησης προκειμένου να αυξηθούν οι δικαιούχοι και να συμπεριλάβουν και τα μεσαία εισοδηματικά στρώματα.

Υπενθυμίζεται ότι το εισοδηματικό όριο στο “ Σπίτι μου ΙΙ” που απευθύνεται σε άτομα ηλικίας 25 έως 50 ετών για άγαμους ανέρχεται στα 25.000 ευρώ, για ζευγάρι στα 35.000 ευρώ με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί, ενώ για μονογονεϊκές φτάνει τα 39.000 ευρώ με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί μετά το πρώτο.

Το δεύτερο πρόγραμμα αφορά την κατασκευή κατοικιών από κατασκευαστικές εταιρίες σε δημόσιες εκτάσεις που θα αναλάβουν να αξιοποιήσουν μετά από διαγωνισμό στο πλαίσιο της πολιτικής Κοινωνικής Αντιπαροχής που έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση. Οι ιδιώτες κατασκευαστές θα αναλάβουν την υποχρέωση ένα ποσοστό (30%) των ακινήτων που θα κατασκευάσουν να το προσφέρουν στην αγορά για μακροχρόνια μίσθωση με χαμηλό ενοίκιο. Το υπόλοιπο απόθεμα κατοικιών θα μπορούν να το πουλήσουν. Το πρόγραμμα αυτό, σύμφωνα με το ισχύον χρονοδιάγραμμα, αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή το καλοκαίρι.

Αν και στην κυβέρνηση δεν μιλούν για «μαγικές λύσεις», τα μέτρα αυτά έχουν στόχο να συμβάλουν στην ανακούφιση των νοικοκυριών από το οξύ στεγαστικό πρόβλημα

Νέες παρεμβάσεις που δρομολογούνται το 2026

Συγκεκριμένα, ο σχεδιασμός των μέτρων της κυβέρνησης περιλαμβάνει:

Πρόγραμμα ανακαίνισης παλαιών κατοικιών: Δημιουργείται νέα δράση ύψους 400 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ 2021-2027, με δυνατότητα επέκτασης. Η καινοτομία του προγράμματος έγκειται στην υποχρέωση μόνο ήπιων ενεργειακών παρεμβάσεων (20%-40% του κόστους), ενώ το υπόλοιπο 60%-80% αφορά τυπικές δαπάνες ανακαίνισης. Συγκεκριμένα θα επιχορηγείται το 80% του κόστους ανακαίνισης, με προσαύξηση επιδότησης 5% για τρίτεκνους, πολύτεκνους και ΑΜΕΑ, και επιπλέον 5% για ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Το μέγιστο ποσό επιδότησης ανέρχεται σε 36.000 ευρώ με επιχορήγηση έως 300 ευρώ το τ.μ.. Το 80% του προϋπολογισμού αφορά κλειστές κατοικίες και το 20% ιδιοκατοικούμενες. Επιλέξιμες είναι οικίες με οικοδομική άδεια πριν το 1990 και εμβαδού έως 120 τ.μ.. Τα εισοδηματικά όρια θα ανέρχονται σε 25.000 ευρώ για τον άγαμο, σε 35.000 ευρώ για το ζευγάρι πλέον 5.000 ευρώ για κάθε τέκνο, και για μονογονεϊκές οικογένειες σε 39.000 ευρώ πλέον 5.000 ευρώ για κάθε παιδί μετά το πρώτο.

Πρόγραμμα ανακαίνισης Δημοτικών/Περιφερειακών Κτιρίων για εργαζόμενους δημόσιων υπηρεσιών: Αφορά ανακαίνιση Δημοτικών ή Περιφερειακών ακινήτων σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές, τα οποία θα διατεθούν με μακροχρόνια μίσθωση σε εργαζόμενους δημοτικών/περιφερειακών Υπηρεσιών, σχολείων, νοσοκομείων, κέντρων υγείας, ιατρείων, αστυνομίας, πυροσβεστικής και κοινωνικών δομών. Φορείς υλοποίησης αναλαμβάνουν οι οικείες Περιφέρειες και Δήμοι. Ο Προϋπολογισμός θα ανέρχεται σε 1,5% επί του συνολικού προϋπολογισμού του Περιφερειακού Προγράμματος.

Επιστροφή δύο ενοικίων ετησίως σε εκπαιδευτικούς, νοσηλευτές και ιατρούς περιφέρειας: Στους δημόσιους εκπαιδευτικούς, ιατρούς και νοσηλευτές που νοικιάζουν κατοικία εκτός Περιφέρειας Αττικής και Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης θα επιστρέφεται επιπλέον ένα ενοίκιο ετησίως (συνολικά δύο δηλαδή), ανεξαρτήτως εισοδηματικών κριτηρίων. Οι ωφελούμενοι εκτιμώνται σε 50.000 άτομα, με επιπλέον δημοσιονομικό κόστος 20 εκατ. ευρώ ετησίως. Το μέτρο ισχύει αναδρομικά και το προσωπικό θα λάβει εντός του α΄τριμήνου του 2026 επιπλέον επιστροφή ενοικίου.

Επέκταση περιορισμών βραχυχρόνιας μίσθωσης στη Θεσσαλονίκη: Από 1η Μαρτίου 2026 επεκτείνεται ο περιορισμός για νέες βραχυχρόνιες μισθώσεις στην Α’ Δημοτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης για το έτος 2026, με δυνατότητα παράτασης. Στο Δήμο καταγράφονται 7.500 εγγραφές εκ των οποίων 4.800 στην Α΄ Δημοτική Κοινότητα. Για τις περιοχές με απαγόρευση (1ο, 2ο, 3ο δημοτικό διαμέρισμα Αθηνών και Α’ Δημοτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης), σε περίπτωση μεταβίβασης του ακινήτου διαγράφεται από το Μητρώο και δεν επιτρέπεται επανεγγραφή.

Κίνητρο κατασκευής νέων κατοικιών προς μακροχρόνια μίσθωση (built to rent): Κατασκευαστικές εταιρίες θα δύνανται να κατασκευάσουν νέες οικίες ή να μετατρέψουν σε οικιστική τη χρήση υφιστάμενων ακινήτων, με αποκλειστικό σκοπό την ενοικίαση με ευνοϊκούς όρους σε μακροχρόνια μίσθωση τουλάχιστον 10 ετών. Το εισόδημα από το ενοίκιο θα εκπίπτει από τον φόρο εισοδήματος του νομικού προσώπου. Το μέγιστο ύψος ενοικίου θα καθοριστεί από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.

Οριζόντια πολεοδομική ρύθμιση για οικιστικές χρήσεις: Νομοθετείται πολεοδομική ρύθμιση για τη δυνατότητα γρήγορης μετατροπής υφιστάμενων ακινήτων (δομημένων και αδόμητων) που έχουν μη οικιστική χρήση (γραφεία, καταστήματα, καταλύματα) σε χρήση κατοικίας. Εγκαταλελειμμένα, ημιτελή ή κενά ακίνητα θα μπορούν να μετατραπούν σε κατοικίες από ιδιώτες. Εταιρίες που ενταχθούν στο πρόγραμμα για ενοικίαση με προσιτές τιμές για 10 έτη θα αξιοποιούν και το φορολογικό κίνητρο έκπτωσης φόρου εισοδήματος.

Οικιστικό πρόγραμμα ενόπλων δυνάμεων: Το μέτρο έχει ανακοινωθεί, αλλά τεχνικές λεπτομέρειες και κοστολόγηση θα δημοσιοποιηθούν προσεχώς, εντός του 2026.

Εκσυγχρονισμός κληρονομικού δικαίου: Στόχος η ταχύτερη επίλυση κληρονομικών διαφορών επί κατοικιών με συνιδιοκτησίες που παραμένουν αδρανείς.

Μητρώο φερεγγυότητας ενοικιαστών: Εκτιμάται ότι θα τεθεί σε πιλοτική λειτουργία αρχές του 2026 και πλήρη λειτουργία από τα μέσα του 2026., εξέλιξη που αναμένεται να ενθαρρύνει περισσότερους ιδιοκτήτες να διαθέσουν περισσότερα διαμερίσματα προς ενοικίαση, τα οποία κρατούσαν «κλειστά» από φόβο φθορών, ακάλυπτων υποχρεώσεων κλπ. Μέτρα που ισχύουν το 2026

Επέκταση φοροαπαλλαγής για διάθεση κενών κατοικιών προς μακροχρόνια μίσθωση: Επεκτείνεται και στο 2026 η τριετής φοροαπαλλαγή, με κόστος 10 εκατ. ευρώ για το 2026 και 19 εκατ. για το 2027. Διευρύνεται το πεδίο εφαρμογής: για τρίτεκνες/πολύτεκνες η απαλλαγή ισχύει και για σπίτια άνω των 120 τ.μ., προσαυξανόμενο κατά 20 τ.μ. για κάθε τέκνο άνω των δύο. Σε αποχώρηση μισθωτή εντός τριετίας, η απαλλαγή συνεχίζει για το υπολειπόμενο διάστημα αν εκμισθωθεί εκ νέου. Για μίσθωση σε ιατρικό/νοσηλευτικό προσωπικό, εκπαιδευτικούς και ένστολο προσωπικό, η απαλλαγή ισχύει και για μίσθωση τουλάχιστον 6 μηνών.

Μείωση/κατάργηση ΕΝΦΙΑ σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους: Από το 2026 ο ΕΝΦΙΑ μειώνεται 50%, ενώ από το 2027 καταργείται πλήρως για κύριες κατοικίες σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους (εξαιρουμένων οικισμών Αττικής πλην νησιών). Για Έβρο, Δυτική Μακεδονία και Δήμους Μακεδονίας, Θράκης, Ηπείρου που εφάπτονται συνόρων, καταργείται σε οικισμούς έως 1.700 κατοίκους. Αφορά περίπου 1 εκατ. ακίνητα εντός 12.724 οικισμών, με ετήσιο κόστος 75 εκατ. ευρώ.

Επέκταση αναστολής ΦΠΑ νέες οικοδομές: Παρατείνεται για το 2026 η αναστολή ΦΠΑ στις νέες οικοδομές, με ετήσιο κόστος 18 εκατ. ευρώ.

Παράταση μείωσης φόρου για δαπάνες αναβάθμισης κτιρίων: Παρατείνεται για το 2026 η μείωση φόρου για δαπάνες αναβάθμισης κτιρίων. Εκτιμώμενο ετήσιο κόστος: 5 εκατ. ευρώ.

Επέκταση περιορισμού βραχυχρόνιων μισθώσεων Αθήνας: Επεκτείνεται για το 2026 ο περιορισμός στα τρία δημοτικά διαμερίσματα Αθήνας.

Κοινωνική αντιπαροχή: Αξιοποίηση ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου μέσω κινήτρων που κινητοποιούν ιδιωτική πρωτοβουλία (π.χ. ποσοστό κυριότητας στο ακίνητο) για κατασκευή σύγχρονων κατοικιών. Δημιουργούνται κοινωνικές κατοικίες με δυνατότητα κοινωνικής μίσθωσης και εξαγοράς σε κοινωνικά ευάλωτες ομάδες.

Ενδιάμεσος συντελεστής 25% για εισόδημα από ενοίκια: Από το φορολογικό έτος 2026 θεσπίζεται ενδιάμεσος συντελεστής 25% για εισόδημα από ενοίκια 12.000-24.000 ευρώ (σήμερα: έως 12.000 ευρώ 15%, στη συνέχεια 35%). Άμεσα ωφελούμενοι: 161.587 ιδιοκτήτες. Δημοσιονομικό κόστος: 90 εκατ. ευρώ ετησίως από το 2027. Μέτρα που εφαρμόζονται από το 2025

Πρόγραμμα ΣΠΙΤΙ μου ΙΙ: Το πρόγραμμα έχει συνολικό προϋπολογισμό 2 δισ. ευρώ (1 δισ. από το δανειακό σκέλος του ΤΑΑ και 1 δισ. από τράπεζες). Το επιτόκιο μειώνεται κατά 50% από το τρέχον εμπορικό. Καλύπτει άτομα και ζευγάρια από 25 έως 50 ετών, με εισόδημα 25.000 ευρώ για άγαμο, 35.000 ευρώ για ζευγάρι πλέον 5.000 ευρώ για κάθε τέκνο (μονογονεϊκές: 39.000 ευρώ πλέον 5.000 ευρώ για κάθε παιδί μετά το πρώτο). Αναμένεται να καλύψει πάνω από 15.000 οικογένειες. Παράλληλα, εφαρμόζεται το «Αναβαθμίζω το ΣΠΙΤΙ μου» για ενεργειακή αναβάθμιση παλιών κατοικιών με μηδενικό επιτόκιο.

Φοροαπαλλαγή τριετίας για κενά ακίνητα που διατίθενται σε μακροχρόνια μίσθωση: Από 08/09/2024 έως 31/12/2025, ιδιοκτήτες που μετατρέπουν κενό ακίνητο (κλειστό τουλάχιστον 3 έτη) ή ακίνητο βραχυχρόνιας μίσθωσης σε μακροχρόνια μίσθωση, απαλλάσσονται από φόρο εισοδήματος για 3 έτη. Αφορά ακίνητα έως 120 τ.μ..

Απαγόρευση νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων στο κέντρο Αθήνας: Από 1/1/2025 έως το τέλος του έτους δεν επιτρέπεται εγγραφή νέου ακινήτου στο μητρώο βραχυχρόνιας μίσθωσης στο 1ο, 2ο και 3ο δημοτικό διαμέρισμα Αθήνας.

Αύξηση τέλους ανθεκτικότητας βραχυχρόνιων μισθώσεων: Το τέλος αυξήθηκε από 0,5-1,5 ευρώ σε 2 ευρώ τους χειμερινούς μήνες και 8 ευρώ τους καλοκαιρινούς.

Προσαύξηση 100% στον ΕΝΦΙΑ για κενά ακίνητα τραπεζών και servicers: Επιβλήθηκε διπλάσιος ΕΝΦΙΑ για κενά οικιστικά ακίνητα που κατέχουν τράπεζες και servicers.

Διπλασιασμός επιδότησης Ανακαινίζω-Νοικιάζω: Η μέγιστη επιδότηση αυξήθηκε από 4.000 στα 8.100 ευρώ: από 40% επιδότηση δαπανών έως 10.000 ευρώ, σε 60% δαπανών έως 13.500 ευρώ.

Επιστροφή ενοικίου: Από τον Νοέμβριο 2025 επιστρέφεται ετησίως ένα ενοίκιο κύριας και φοιτητικής κατοικίας για το 80% των ενοικιαστών με εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια. Ετήσιο κόστος: 200 εκατ. ευρώ.

Προγενέστερες παρεμβάσεις σε ισχύ

Μείωση ΕΝΦΙΑ 34%: Μεσοσταθμική μείωση για ιδιοκτήτες – φυσικά πρόσωπα. Κόστος: 860 εκατ. ευρώ κατ’ έτος.

Κατάργηση φόρου γονικών παροχών-δωρεών: Για συγγενείς α΄βαθμού, για δωρεές-παροχές έως 800.000 ευρώ, από 1η Οκτωβρίου 2021.

Αναστολή ΦΠΑ νέες οικοδομές 2020-2025: Δημοσιονομικό κόστος: 18 εκατ. ευρώ κατ’ έτος.

Πρόγραμμα ΣΠΙΤΙ μου Ι: Χαμηλότοκο στεγαστικό δάνειο για νέους ή ζευγάρια 25-39 ετών για αγορά πρώτης κατοικίας. Συνολικός προϋπολογισμός: 750 εκατ. ευρώ από τη ΔΥΠΑ.

Εξοικονομώ-Ανακαινίζω για νέους: Προϋπολογισμός 300 εκατ. ευρώ (200 εκατ. από ΤΑΑ, 100 εκατ. από Εθνικούς πόρους). Κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας και αισθητική/λειτουργική ανακαίνιση κατοικιών.

Ανακαινίζω-Νοικιάζω: Επιδότηση έως 40% του κόστους ανακαίνισης και έως 10.000 ευρώ για κενές κατοικίες που θα μισθωθούν σε μακροχρόνια μίσθωση. Προϋπολογισμός: 50 εκατ. ευρώ.

Συνολικό κόστος διετίας

Τα μέτρα αυτά, ήρθαν σε συνέχεια άλλων προηγούμενων που είχαν ξεκινήσει από το 2024 ήδη, όπως:

Επιβολή ΦΠΑ 13% και τέλος παρεπιδημούντων σε βραχυχρόνιες μισθώσεις: από 1/1/2024 επιβάλλεται ΦΠΑ 13% και τέλος παρεπιδημούντων στις βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων (τύπου airbnb) στα νομικά πρόσωπα και στα φυσικά πρόσωπα με τρία ή περισσότερα εκμισθωμένα διαμερίσματα. Επιπλέον, με στόχο τον περιορισμό της χρήσης κατοικιών για τέτοιους σκοπούς, αυστηροποιήθηκε ο ορισμός της βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Αύξηση φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος: από τα 1.000 ευρώ, στα 1.500 ευρώ και στα 2.000 ευρώ στην περίπτωση συγκατοίκησης. Για φοιτητές εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης το ποσό αυξήθηκε στα 2.000 ευρώ και στην περίπτωση συγκατοίκησης φτάνει στις 2.500 ευρώ για κάθε φοιτητή.

Μείωση φόρου για δαπάνες αναβάθμισης κτιρίων: από 1/1/2024 εφαρμόστηκε μεγαλύτερη μείωση φόρου για δαπάνες αναβάθμισης κτιρίων (αύξηση από το 40% στο 100%). Οι δαπάνες μειώνουν ισόποσα κατανεμημένες σε περίοδο πέντε ετών τον φόρο εισοδήματος, με ανώτατο συνολικά όριο δαπάνης τις 16.000 ευρώ.

Το συνολικό υπολογίσιμο κόστος των μέτρων στη διετία 2025-2026 ανέρχεται σε 2,637 δισ. ευρώ, αναλυόμενο ως εξής:

• Νέα προγράμματα 2025-2026: 420 εκατ. ευρώ
• ΣΠΙΤΙ μου ΙΙ (2025): 2.000 εκατ. ευρώ
• Λειτουργικά μέτρα 2026: 217 εκατ. ευρώ
• Στο κόστος των δράσεων αυτών, έρχεται να προστεθεί και εκείνων για τα συνεχιζόμενα μέτρα, όπως η επιστροφή ενοικίου (200 εκατ. ευρώ/έτος) και τη μείωση ΕΝΦΙΑ 34% (860 εκατ. ευρώ/έτος).

Σημειώνεται ότι ορισμένα μέτρα, όπως το οικιστικό πρόγραμμα ενόπλων δυνάμεων ή το μητρώοφερεγγυότητας, δεν έχουν (ακόμη) καθορισμένο προϋπολογισμό.

Νίκος Γιαννόπουλος

Στο τέλος του 2025 2,3 εκατομμύρια κατοικίες ανά την Ελλάδα είχαν παραμείνει κενές με τα ενοίκια να εκτοξεύονται στην στρατόσφαιρα. Το τεράστιο αυτό νούμερο αντιστοιχεί στο 34,5% του συνόλου των κατοικιών της χώρας (!) γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος της κρίσης.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι τιμές πώλησης των ακινήτων έχουν αυξηθεί κατά 72,6% στο χρονικό διάστημα από το 2017 έως και το 2024. Οι τιμές, που ήταν ήδη αρκετά “τσιμπημένες” και ουσιαστικά απλησίαστες για τους περισσότερους μέσα στο μνημονιακό ζόφο σχεδόν διπλασιάστηκαν την ίδια ώρα που ο τραπεζικός δανεισμός βρισκόταν σε χαμηλά επίπεδα. Πρακτικά όσο και τότε όσο και τώρα ελάχιστοι μπορούν να προβούν σε αγορά κατοικίας, ειδικά νεόδμητης.

Αυτό αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι σχεδόν το 50% των νοικοκυριών καθυστερεί την εξόφληση είτε των δόσεων του στεγαστικού δανείου είτε του ενοικίου.

Υπάρχει σαφές πρόβλημα ρευστότητας και τα νοικοκυριά, πολύ φυσιολογικά, δίνουν προτεραιότητα στην επιβίωση και σε άλλα επείγοντα έξοδα (όπως οι λογαριασμοί κοινής ωφέλειας).

Στις τουριστικές περιοχές, οι επίδοξοι ενοικιαστές έχουν να παλέψουν και με το… θηρίο του Airbnb. Οι πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης έχουν εκτοξεύσει τα ενοίκια κατά 70%+ σε κεντρικές γειτονιές στην Αθήνα, περιορίζοντας τις επιλογές για τους μόνιμους ενοικιαστές.

Από το 2025 όμως, επιβλήθηκαν κάποιοι  περιορισμοί σε Αθήνα-Θεσσαλονίκη (π.χ. max ημέρες μίσθωσης) και φόροι (15% flat για Airbnb) έτσι ώστε να πιεστούν ιδιοκτήτες να επιστρέψουν σε μακροχρόνιες μισθώσεις.

Παράλληλα, τα υψηλότερα κόστη διαχείρισης (καθαρισμοί, φθορές) και ο κορεσμός αγοράς κάνουν το Airbnb λιγότερο ελκυστικό.

Λόγω  όμως των παραπάνω δεδομένων, ένας στους τρεις ενοικιαστές εξακολουθεί να καταβάλλει το 1/3 του εισοδήματός του για το ενοίκιό του ενώ το ποσοστό της ιδιοκατοίκησης στους νέους έχει υποχωρήσει στο πολύ χαμηλό 11%. Οι άνθρωποι μέχρι και 34 ετών έχουν πλέον ως βασική επιλογή να μένουν στα παιδικά τους δωμάτια μέχρι… νεωτέρας.

Η κυβέρνηση προωθεί τα προγράμματα “Σπίτι μου” (το δεύτερο δεν είχε μεγάλη επιτυχία), ανακοίνωσε την κατασκευή συνολικά 1350 προσιτών κατοικιών σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα αλλά δεν δουλεύει στην κατεύθυνση να “επιστρέψουν” κενά ακίνητα στην αγορά. Η επιλογή αυτή φαίνεται ότι δεν συμβάλλει στην ουσιαστική και ριζική λύση του προβλήματος, τουλάχιστον μέχρι στιγμής.

Παράλληλα, στα κλειστά σπίτια θα επιδοτηθεί η ανακαίνιση έως και 90% (τα ποσά θα φτάσουν μέχρι και τις 36.000 ευρώ) με υποχρέωση να δοθεί το ακίνητο σε προσιτό ενοίκιο για τέσσερα χρόνια. Την ίδια ώρα θα αυξηθεί ο ΕΝΦΙΑ για τράπεζες και servicers που κρατούν κατοικίες κλειστές.

Οι προβλέψεις πάντως για το νέο έτος δεν είναι ιδιαίτερα θετικές. Τα ενοίκια, όπως αναφέρουν παράγοντες της αγοράς θα αυξηθούν κατά 3% τουλάχιστον και τα νοικοκυριά θα εξακολουθήσουν να δαπανούν τουλάχιστον το 36% του εισοδήματός για το ενοίκιό τους. Το εν λόγω ποσοστό είναι σχεδόν διπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Είναι, άρα, σαφές ότι για τη λύση του ζητήματος απαιτούνται περισσότερο ρηξικέλευθες επιλογές οι οποίες προς το παρόν δεν υιοθετούνται.

Με δεδομένο ότι το κτιριακό απόθεμα της χώρας είναι γερασμένο, είναι ένα πρώτο βήμα για να αυξηθεί η προσφορά. Επίσης, στους κερδισμένους του νέου πακέτου είναι και εταιρικά σχήματα, που μπορούν να προχωρήσουν σε αξιοποίηση παλιών και ημιτελών ακινήτων ή να κάνουν αλλαγές χρήσεις παλιών βιομηχανικών κτιρίων ώστε να “πέσουν” στη συνέχεια στην αγορά νέες κατοικίες.

Υπενθυμίζεται ότι σε περιοχές όπως η οδός Πειραιώς, υπάρχουν τέτοια κτίρια ενώ έχουν απαγορευτεί και επαγγελματικές χρήσεις. Πολλές, δε, εταιρείες, ανάμεσά τους και η ΔΕΗ διαθέτουν ανά την επικράτεια, κι όχι μόνο στην Αττική, τέτοια κτίρια, που θα μπορέσουν, με το νέο ευνοϊκό πλαίσιο να αξιοποιήσουν.

Επίσης, στο επίκεντρο των νέων δράσεων είναι οι δημόσιοι λειτουργοί για τους οποίους προωθείται μια αυξημένη επιστροφή ενοικίου.

Αναλυτικά, τα έξι νέα μέτρα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης:

• Ο πρωθυπουργός προανήγγειλε αρχικά «γενναίο πρόγραμμα ανακαίνισης κατοικιών που θα καλύπτει έως και το 90% της δαπάνης». Πρόκειται για πρόγραμμα 400 εκατ. ευρώ το οποίο θα στοχεύει στην αναβάθμιση κλειστών κατά προτεραιότητα ακινήτων με επιδότηση έως και 36.000 ευρώ. Το εισοδηματικό όριο θα είναι 35.000 ευρώ για ζευγάρι με προσαύξηση 5.000 για κάθε παιδί. Στόχος είναι να ανακαινιστούν 15.000 έως 20.000 κατοικίες, κυρίως κλειστά και παλαιά διαμερίσματα των δεκαετιών του ’80 και του ’90, αλλά και προγενέστερα ακίνητα, ώστε ένα σημαντικό μέρος του σημερινού ανενεργού αποθέματος να επανέλθει σε χρήση. Το νέο πρόγραμμα θα αφορά κυρίως ακίνητα με οικοδομική άδεια έως τις 31.12.1990 και επιφάνεια έως 120 τ.μ. Το βασικό ποσοστό επιδότησης θα κυμαίνεται στο 80%–90% του επιλέξιμου κόστους, με προσαυξήσεις για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, νοικοκυριά ΑμεΑ, αλλά και για ακίνητα σε νησιωτικές ή ορεινές περιοχές.
• Το δεύτερο μέτρο που ανακοίνωσε ο κ. Μητσοτάκης είναι ότι στο εξής για 50.000 εκπαιδευτικούς, νοσηλευτές και γιατρούς που νοικιάζουν στην επαρχία (εκτός αστικών κέντρων Αττικής και Θεσσαλονίκης) θα προβλέπεται και δεύτερη επιστροφή ενοικίου ανεξάρτητα από το εισόδημά τους, αρκεί να πληρώνουν ενοίκιο στην περιφέρεια που υπηρετούν.
• Προβλέπονται «τοπικά σχέδια αναβάθμισης δημοτικών και κρατικών κτιρίων σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές για κατοικίες για δημοσίους υπαλλήλους».
• Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε επίσης επιπρόσθετους περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση: «Οι σημερινές ρυθμίσεις απαγόρευσης επεκτείνονται και στο κέντρο Θεσσαλονίκης. Στις περιοχές της Αθήνας και Θεσσαλονίκης όπου απαγορεύεται η βραχυχρόνια μίσθωση, όταν ένα τέτοιο ακίνητο μεταβιβάζεται, θα διαγράφεται αυτόματα από το Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής. Αν δηλαδή κάποιος πουλήσει ένα τέτοιο ακίνητο αυτό θα μπορεί να μισθώνεται μόνο σε μακροχρόνια μίσθωση». Στο επίκεντρο είναι περιοχές στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, με μεγάλη πυκνότητα σε airbnb. Σημειώνεται ότι στο κέντρο της πρωτεύουσας ισχύει «πάγωμα» στην έκδοση νέων αδειών τουριστικών καταλυμάτων σε οκτώ προστατευόμενες ζώνες –Πλάκα, Μετς, Θησείο, Ψυρρή–Ομόνοια, Εξάρχεια–Μουσείο–Λόφος Στρέφη, Εμπορικό Τρίγωνο, Πειραιώς και Μεταξουργείο– ενώ έχει παραταθεί έως το 2026 η αναστολή έκδοσης νέων αδειών στις 1η, 2η και 3η Δημοτικές Κοινότητες.
• Ο Πρωθυπουργός, επίσης, ανακοίνωσε ακόμα πλαίσιο κινήτρων για νέες επενδύσεις στον τομέα της προσιτής στέγης. «Οι κατασκευαστικές θα μπορούν να χτίζουν διαμερίσματα ή να μετατρέπουν σε κατοικίες υφιστάμενα κτίρια αποκλειστικά προς ενοικίαση τουλάχιστον 10 ετών. Τα μισθώματα θα εκπίπτουν απ’ τον φόρο εισοδήματος».
• Ο κ. Μητσοτάκης προανήγγειλε ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος θα φέρει νέα πολεοδομική πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία «θα επιτρέπεται η γρήγορη μετατροπή υφιστάμενων ακινήτων προς οικιστική χρήση. Εγκαταλελειμμένα ή ημιτελή κτίρια θα εντάσσονται στην κατηγορία ιδιωτικών επενδύσεων για οικιστική χρήση».

Πάντως το μοντέλο με την αναπαλαίωση βιομηχανικών κτιρίων που δεν χρησιμοποιούνται πλέον είναι ένα μοντέλο που έχει δοκιμαστεί στο Λονδίνο.

Για παράδειγμα ο σταθμός ηλεκτροπαραγωγής Battersea Power Station, όπου ένα μεγάλο και φιλόδοξο έργος οικιστικής ανάπτυξης ολοκληρώθηκε το 2022, με μια επένδυση άνω των 22 δισεκ. λιρών.

Ο πρώην Σταθμός Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας σήμερα περιλαμβάνει περίπου 100 καταστήματα, εστίασης, καθώς και έναν χώρο εκδηλώσεων χωρητικότητας 2.000 ατόμων. Διαθέτει  500.000 τετραγωνικά πόδια νέων χώρων γραφείων με εμβληματικές εταιρείες, όπως πχ η Apple , και 253 νέες κατοικίες. Στο παρελθόν τα φουγάρα, δε, του Σταθμού Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας είχαν γίνει και εξώφυλλο μαζί με το περίφημο “φουσκωτό ροζ γουρούνι”, το Algie, στο άλμπουμ, Animals των Pink floyd.

Στο στεγαστικό πρόκειται για έξι στοχευμένα μέτρα, που στόχο έχουν να αυξηθεί η προσφορά ακινήτων και έρχονται να ενισχύσουν τα προγράμματα που «τρέχει» ήδη η κυβέρνηση και τις παρεμβάσεις που έχουν ανακοινωθεί, στο πλαίσιο αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης.

Τα έξι αυτά μέτρα είναι: 

1. Γενναίο πρόγραμμα ανακαίνισης κατοικιών -θα καλύπτει έως και το 90% της δαπάνης της- 400 εκατ. για αναβάθμιση παλαιών κλειστών ακινήτων με επιδότηση έως και 36.000 ευρώ. Εισοδηματικό όριο 35.000 ευρώ για ζευγάρι με προσαύξηση 5.000 για κάθε παιδί.

2. Στους 50.000 εκπαιδευτικούς, νοσηλευτές και γιατρούς εκτός των αστικών κέντρων Αττικής και Θεσσαλονίκης θα επιστρέφονται δύο ενοίκια ετησίως, ανεξάρτητα από το εισόδημά τους.

3. Τοπικά σχέδια αναβάθμισης δημοτικών και κρατικών κτιρίων σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές για κατοικίες για δημοσίους υπαλλήλους.

4. Νέοι περιορισμοί στη βραχυχρόνια μίσθωση: Οι σημερινές ρυθμίσεις επεκτείνονται και στο κέντρο Θεσσαλονίκης – Επιπλέον, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη όπου απαγορεύεται η βραχυχρόνια μίσθωση, όταν ένα τέτοιο ακίνητο μεταβιβάζεται, θα διαγράφεται αυτόματα από το Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής.

5. Νέο πλαίσιο κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις στον τομέα της προσιτής στέγης: Οι κατασκευαστικές θα μπορούν να χτίζουν διαμερίσματα ή να μετατρέπουν σε κατοικίες υφιστάμενα κτίρια αποκλειστικά προς ενοικίαση τουλάχιστον 10 ετών. Τα μισθώματα θα εκπίπτουν απ’ τον φόρο εισοδήματος και το ανώτατο όριο ενοικίου θα καθορίζεται κεντρικά.

6. Πολεοδομική ρύθμιση από το ΥΠΕΝ για τη γρήγορη μετατροπή υφιστάμενων ακινήτων προς οικιστική χρήση. Εγκαταλελειμμένα ή ημιτελή κτίσματα θα εντάσσονται στην κατηγορία ιδιωτικών επενδύσεων με κίνητρο την έκπτωση φόρου.
Το Στεγαστικό από τις κύριες προτεραιότητες του Προϋπολογισμού, όχι μόνο ως πρόβλημα των νέων αλλά και ως τομέας που απορροφά μεγάλο μέρος του εισοδήματος των νοικοκυριών.

«Σε συνεννόηση με το υπουργείο Oικονομικών» είπε ακόμη ο κ. Μητσοτάκης, λέγοντας ότι κατατίθεται η ρύθμιση για τους δανειολήπτες σε ελβετικό φράγκο. «Κλείνουμε ακόμα μία εκκρεμότητα που κρατάει σε ομηρία 50.000 δανειολήπτες σε ελβετικό φράγκο. Οι υποχρεώσεις τους θα μετατραπούν σε ευρώ με σταθερό χαμηλό επιτόκιο, θα προβλέπεται και κούρεμα».

«Θα έρθει σύντομα η διάταξη στη Βουλή, μπας και ψηφίσετε τίποτα θετικό η αντιπολίτευση, που γκρινιάζετε μόνο» είπε ο χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός.

Τα βασικά σημεία της ομιλίας Μητσοτάκη

«Μετέχουμε τις τελευταίες πέντε ημέρες σε μια συζήτηση ξεχωριστή καθώς καλούμαστε να εγκρίνουμε έναν προϋπολογισμό τον οποίο δεν κατέθεσε απλώς ο υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας αλλά για πρώτη φορά ο νέος πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης. Τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης αναγνωρίζουν στον πρόσωπό του την πρόοδο της χώρας μας. Πρόκειται για τον καλύτερο πρόλογο σε μία συζήτηση για τον οικονομικό σχεδιασμό του 2026. Πολύ περισσότερο όταν μια τέτοια εξέλιξη συμβαίνει ακριβώς 10 χρόνια από τότε που ο τόπος μας έφτασε ένα βήμα από τον γκρεμό και την έξοδο από το ευρώ», τόνισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

«Αν κάποτε το σύνθημα έλεγε ‘μένουμε Ευρώπη’ και αργότερα είναι ‘γινόμαστε Ευρώπη’, τώρα η Ευρώπη λέει ‘εμείς γινόμαστε Ελλάδα’ και με τον επικεφαλής ενός πανίσχυρου θεσμού να μην μας επισκέπτεται απειλητικά όπως έκανε ο κ. Ντάισελμπλουμ αλλά να είναι ένας από εμάς», συνέχισε μεταξύ άλλων ο πρωθυπουργός.

«Είναι και μια δικαίωση μιας εξαετούς πολιτικής, του σχεδίου, της δουλειάς και του αποτελέσματος. Συμπυκνώνει την πιο αποστομωτική απάντηση της καταστροφολογίας και του μηδενισμού. Έχει σημασία να μπορούμε να συμφωνήσουμε τουλάχιστον σε κάποια βασικά δεδομένα τα οποία δεν θα έπρεπε να επιδέχονται αμφισβήτησης», ανέφερε.

Ο κ. Μητσοτάκης είπε απευθυνόμενος στον κ. Ανδρουλάκη πως όταν το ποτήρι έχει μέσα νερό δεν μπορεί εκείνος να βλέπει ότι έχει πορτοκαλάδα.

Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι οι παρεμβάσεις υπέρ των πολιτών αγγίζουν τα 3 δισ. ευρώ, μίλησε για την ταχύτερη μείωση του χρέους μεταξύ όλων των χωρών του ΟΟΣΑ και είπε ότι θα πέσει το 2029 κάτω από το 120% ενώ επισήμανε και τη μείωση της ανεργίας αλλά και το γεγονός ότι ο πληθωρισμός υπολογίζεται στο 2,2% και έτσι οι αυξήσεις θα υπερκαλύπτουν τις όποιες απώλειες.

Ο κ. Μητσοτάκης είπε επίσης ότι ο ρυθμός επενδύσεων θα είναι μεγαλύτερος και πως η πλήρης απορρόφηση των πόρων του ταμείου ανάκαμψης θα δώσει στην ελληνική οικονομία πρόσθετη αναπτυξιακή δυναμική.

«Όλα αυτά χωρίς κίνδυνο για την δημοσιονομική ισορροπία. Με έσοδα και δαπάνες να αυξάνονται και τα φορολογικά βάρη να μειώνονται. Ιδίως για τη μεσαία τάξη, τους νέους και τις οικογένειες. Με αυξήσεις αποδοχών που υπερβαίνουν τον πληθωρισμό», υπογράμμισε.

Ο κ. Μητσοτάκης είπε ότι δεν είναι τυχαίο ότι εκτός από τον τουρισμό αυξάνεται και μερίδιο της βιομηχανίας και της καινοτόμου τεχνολογίας.

«Είχαμε εξαγωγές το 2009 και κατά τη διάρκεια της κρίσης στο 20% του ΑΕΠ, έχουν φτάσει στο 40% του ΑΕΠ», τόνισε ενώ αναφέρθηκε και στις αλλαγές στην ενέργεια όπου το 50% του ηλεκτρισμού της χώρας παράγεται από ΑΠΕ και η χώρα είναι εξαγωγική.

«Δεν αμφισβητεί κανείς την τεράστια γεωπολιτική σημασία του κάθετου διαδρόμου», συνέχισε απευθυνόμενος σε «όσους ανησυχούσαν ότι αυτή η κυβέρνηση δεν έχει σχέση με τη νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ».

Ο πρωθυπουργός μιλώντας για τη σύγκλιση με την Ευρώπη είπε πως είναι αδιαπραγμάτευτος εθνικός στόχος. Σημείωσε ότι το κατά κεφαλή ΑΕΠ ενισχύεται και η Ελλάδα συγκλίνει με την Ευρώπη. «Όταν παραλάβαμε τις επενδύσεις στο 11% και σήμερα είναι στο 17%. Όταν οι εξαγωγές έχουν βρεθεί στο 42% του ΑΕΠ. Όταν οι μισθοί κυμαίνονται σε πολύ υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με το 2019. Όλη η φιλοσοφία μας είναι στη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος ως ανάχωμα στην ακρίβεια. Κανείς δεν πανηγυρίζει. Εμείς ξέρουμε τι σημαίνει να ψηφίζει κανείς προϋπολογισμούς λιτότητας και βλέπουμε τη μεγάλη δυσκολία που βρίσκονται άλλες κυβερνήσεις στην Ευρώπη. Εμείς δεν είμαστε σε αυτή τη θέση», ανέφερε.

Ο κ. Μητσοτάκης είπε ότι αυξάνονται οι δαπάνες σε καίριους τομείς. «Υπάρχει κάποιος να αμφισβητεί ότι αυτή η κυβέρνηση αντιμετώπισε αποτελεσματικά τη μάστιγα της φοροδιαφυγής;», πρόσθεσε.

«Η φετινή υπεραπόδοση μεταφράζεται σε παρεμβάσεις που στηρίζουν το διαθέσιμο εισόδημα στο βαθμό που μας επιτρέπουν οι νέοι κανόνες τους οποίους αυτή η κυβέρνηση δεν πρόκειται να παραβεί. Όσοι αμφιβάλλουν δεν έχουν παρά να σημειώσουν με χρονολογική σειρά, τα μέτρα που θα λειτουργήσουν ως ανάχωμα απέναντι στην ακρίβεια. Ημερολόγιο με δράσεις που έχουν ξεκινήσει», συμπλήρωσε.

Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε στην πίστωση ενός μισθώματος στους ενοικιαστές και είπε ότι το μέτρο δρα και ως παρότρυνση για την βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης.

Είπε ότι έχει καταβληθεί η τακτική ενίσχυση σε συνταξιούχους, ότι τίθεται σε ισχύ το αναβαθμισμένο μισθολόγιο στους ενστόλους και στο τέλος του μήνα περίπου 2,5 εκατ. συνταξιούχοι θα δουν αυξημένες τις συντάξεις και «ψαλιδισμένη» την προσωπική διαφορά που θα τελειώσει το 2027.

Είπε ότι από τον Ιανουάριο θα είναι ευνοημένοι οι μισθωτοί με πρώτους τους νέους. «Φορολόγηση ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών. Αύξηση αναδρομικά από τον Οκτώβριο για 75.000 στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων. Μείωση του ΦΠΑ για τα νησιά, κατάργηση φόρου συνδρομητικής τηλεόρασης. Τον Μάρτιο 1 εκατ κάτοικοι θα απαλλαγούν από το μισό ΕΝΦΙΑ και από του χρόνου τελείως», συμπλήρωσε μεταξύ άλλων ενώ αναφέρθηκε και σε άλλα μέτρα στην ίδια κατεύθυνση.

«Τον Απρίλιο αυξάνεται για 5η φορά ο βασικός μισθός», σημείωσε ενώ μίλησε για την εκ νέου μείωση των ασφαλιστικών εισφορών. «Τα εκκαθαριστικά θα είναι μειωμένα για ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες», πρόσθεσε.

«Ο κατώτατος μισθός το 2027 θα είναι κατ’ ελάχιστο στα 950 ευρώ», συνέχισε ενώ είπε πως ξεχωριστό κεφάλαιο είναι το στεγαστικό και αναφέρθηκε στα προγράμματα και σε μέτρα που ήδη έχουν «τρέξει».

«Δεν μπορούμε να αδρανούμε. Να μιλήσω για έξι επιπλέον δράσεις με στόχο να αυξηθεί η προσφορά και να τονωθεί η ζήτηση. Το πρώτο είναι ένα γενναίο πρόγραμμα ανακαίνισης κατοικιών που θα καλύπτει έως και το 90% της δαπάνης. 400 εκ ευρώ για την αναβάθμιση κατά προτεραιότητα παλιών ακινήτων με επιδότηση που θα φτάνει τα 36 εκ ευρώ. Τα εισοδηματικά κριτήρια θα είναι υψηλά. 35.000 για κάθε ζευγάρι και θα προσαυξάνεται για κάθε παιδί», συνέχισε.

Για εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές θα επιστρέφονται δύο ενοίκια αρκεί να μισθώνουν σπίτι εκεί που υπηρετούν ενώ θα αναβαθμιστούν κτίρια και θα μπουν επιπρόσθετοι περιορισμοί στη βραχυχρόνια μίσθωση. Ο κ. Μητσοτάκης είπε ότι οι κατασκευαστικές εταιρίες θα μπορούν να χτίσουν ακίνητα αποκλειστικά για μισθώματα αλλά και πως το υπουργείο Περιβάλλοντος θα φέρει πολεοδομική πρόβλεψη για μετατροπή ακινήτων για χρήση.

«Θα συνδυαστούν και με άλλες δράσεις όπως το οικιστικό πρόγραμμα των Ενόπλων Δυνάμεων και σημαντικές θεσμικές αλλαγές», συνέχισε.

1. Γενναίο πρόγραμμα ανακαίνισης κατοικιών – θα καλύπτει έως και το 90% της δαπάνης της – 400 εκατ. για αναβάθμιση παλαιών κλειστών ακινήτων με επιδότηση έως και 36.000 ευρώ. Εισοδηματικό όριο 35.000 ευρώ για ζευγάρι με προσαύξηση 5.000 για κάθε παιδί.

2. Στους 50.000 εκπαιδευτικούς, νοσηλευτές και γιατρούς εκτός των αστικών κέντρων Αττικής και Θεσσαλονίκης θα επιστρέφονται δύο ενοίκια ετησίως, ανεξάρτητα από το εισόδημά τους.

3. Τοπικά σχέδια αναβάθμισης δημοτικών και κρατικών κτιρίων σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές για κατοικίες για δημοσίους υπαλλήλους.

4. Νέοι περιορισμοί στη βραχυχρόνια μίσθωση: Οι σημερινές ρυθμίσεις επεκτείνονται και στο κέντρο Θεσσαλονίκης – Επιπλέον, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη όπου απαγορεύεται η βραχυχρόνια μίσθωση, όταν ένα τέτοιο ακίνητο μεταβιβάζεται, θα διαγράφεται αυτόματα από το Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής.

5. Νέο πλαίσιο κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις στον τομέα της προσιτής στέγης: Οι κατασκευαστικές θα μπορούν να χτίζουν διαμερίσματα ή να μετατρέπουν σε κατοικίες υφιστάμενα κτίρια αποκλειστικά προς ενοικίαση τουλάχιστον 10 ετών. Τα μισθώματα θα εκπίπτουν απ’ τον φόρο εισοδήματος και το ανώτατο όριο ενοικίου θα καθορίζεται κεντρικά.

6. Πολεοδομική ρύθμιση από το ΥΠΕΝ για τη γρήγορη μετατροπή υφιστάμενων ακινήτων προς οικιστική χρήση. Εγκαταλελειμμένα ή ημιτελή κτίσματα θα εντάσσονται στην κατηγορία ιδιωτικών επενδύσεων με κίνητρο την έκπτωση φόρου.

“Το Στεγαστικό από τις κύριες προτεραιότητες του Προϋπολογισμού, όχι μόνο ως πρόβλημα των νέων αλλά και ως τομέας που απορροφά μεγάλο μέρος του εισοδήματος των νοικοκυριών”, τόνισε ο πρωθυπουργός.

Ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ τονίζει πως ο κ. Μητσοτάκης επιμένει και να εξοργίζει, ξεκινώντας με τους αγρότες, που «πρώτα τους έκλεψαν με τον ΟΠΕΚΕΠΕ των «Φραπέδων» και των «Χασάπηδων», μετά τους «εξαπάτησαν με υποσχέσεις, μετά τους απείλησαν και τους έδειραν και τώρα τους κοροϊδεύουν ξανά. Γιατί ο αγρότης βλέπει καθυστερημένες και κουτσουρεμένες τις αποζημιώσεις, ενώ ο κ. Μητσοτάκης λέει ότι όλα θα πάνε μια χαρά. Όπως έλεγε στους αγρότες ότι θα πάνε όλα μια χαρά από τον Οκτώβρη, αλλά δεν πήγαν».

«Στα τελευταία μηνύματα του κ. Μητσοτάκη όλα πάνε «μια χαρά» και οι υποσχέσεις περισσεύουν, αλλά οι βοσκοί κλαίνε για τα χαμένα τους κοπάδια και το αβέβαιο μέλλον, κινητοποιούμενοι στα μπλόκα μαζί με τους συναδέλφους τους που βλέπουν αβοήθητοι και αγανακτισμένοι το αγροτικό κόστος να εκτινάσσεται. Μαύρο μέλλον επιφυλάσσει η κυβερνητική πολιτική για τον αγροτικό κόσμο κι αυτό επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο», αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Όπως σημειώνουν από την Κουμουνδούρου, «Ας μην ξεχνάμε, ο κ. Μητσοτάκης που σήμερα θέλει διάλογο με τους αγρότες είναι ο ίδιος που, όταν είχαν επιχειρήσει οι αγρότες να τον συναντήσουν στο αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, είχε επιλέξει να φύγει από την πίσω πόρτα, από τους χωματόδρομους. Τόσο πιστεύει στο διάλογο. Κι ένα κουίζ για το επόμενο κυριακάτικο μήνυμά του Πρωθυπουργού: Πόσο έχει ακριβύνει το χριστουγεννιάτικο τραπέζι τα τελευταία πέντε χρόνια; Α: 60%, Β: 70%, Γ: 80%, Δ: 90%. Η  απάντηση προσεχώς».

Ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ ψέγει τον πρωθυπουργό και για το οξύ στεγαστικό ζήτημα, που, όπως τονίζει, «οδηγεί σε οδυνηρές επιλογές τους ανθρώπους που δεν μπορούν να βρουν ένα σπίτι να νοικιάσουν ή δεν μπορούν να ανταποκριθούν στο ύψος του ενοικίου. Αλλά τι να πει; Για τα αποτυχημένα προγράμματα «Σπίτι μου 1 και 2» που αυξάνουν τις τιμές των προς πώληση ακινήτων; Για το φιάσκο με την επιστροφή ενοικίου, τα ψέματα και τις ανεπάρκειες των στεγαστικών επιδομάτων; Για την πεισματική άρνηση της κυβέρνησης να δημιουργήσει κοινωνική κατοικία; Θυμίζουμε εμείς, γιατί ο ίδιος φαίνεται να έχει πολύ αδύναμη μνήμη: Στην Αττική από το 2017 μέχρι το 2024 η αύξηση στις τιμές των κατοικιών φτάνει το 89,2%, ενώ σε πανελλαδικό επίπεδο αγγίζει το 72,6%».

– ενισχύονται, παρατείνονται και επεκτείνονται τα κίνητρα για όσους ιδιοκτήτες ακινήτων ανοίξουν και εκμισθώσουν με μακροχρόνια σύμβαση, κατοικίες οι οποίες ήταν κενές ή είχαν μετατραπεί σε “Airbnb”

– παρέχεται στους ιδιοκτήτες πλήρης απαλλαγή από φόρο ενοικίων για 3 χρόνια

– διευρύνεται το πλήθος των ιδιοκτητών αλλά και το είδος των κατοικιών που επωφελούνται της φοροαπαλλαγής, ενώ αποκλείονταν μέχρι σήμερα

– ενισχύεται η προστασία του ιδιοκτήτη, ώστε να μη χάνει το όφελος όταν «σπάει» το συμβόλαιο ο ενοικιαστής.

Ως ιδέα, το κίνητρο ισχύει ήδη από τον Δεκέμβριο του 2024: οι ιδιοκτήτες δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος για τρία ολόκληρα χρόνια, εάν ανοίξουν «κενά» σπίτια και τα διαθέσουν για μακροχρόνια μίσθωση. Αυτό σημαίνει ότι για ετήσιο μίσθωμα πχ 8.000 ευρώ το χρόνο, ο ιδιοκτήτης γλιτώνει 1.200 ευρώ φόρο (15% ετησίως) ή συνολικά 3.600 ευρώ στην τριετία.

Ωστόσο, ενώ το μέτρο θα έληγε τον ερχόμενο Δεκέμβριο, στην πράξη πολλοί δικαιούχοι της φοροαπαλλαγής δεν αξιοποίησαν το κίνητρο, επειδή «σκόνταφταν» στις εξαιρέσεις και στα «ψιλά γράμματα» του νόμου (άρθρο 72, παρ. 91 του ν.4172), τα οποία καθιστούσαν τον ιδιοκτήτη εν δυνάμει «όμηρο» της βούλησης και των ενεργειών του ενοικιαστή του (πχ πρόωρη αποχώρηση).

Ως αποτέλεσμα, σήμερα σε όλη τη χώρα υπολογίζεται ότι 700.000 έως 900.000 διαμερίσματα παραμένουν κενά, όπως επεσήμανε ο Γενικός Γραμματέας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής Κωνσταντίνος Γλούμης-Ατσαλάκης, μιλώντας στο συνέδριο Prodexpo 2025.

Η νέα ρύθμιση, όμως, την οποία φέρνει προς ψήφιση το υπουργείο Οικονομικών, βελτιώνει και παρατείνει το μέτρο για επιπλέον ένα έτος, ως 31.12.2026.

Συγκεκριμένα, με τις νέες διατάξεις εισάγονται τρεις καίριες τροποποιήσεις που προβλέπεται να ισχύσουν άμεσα μέσα τον Νοέμβριο -μόλις δημοσιευθούν σε ΦΕΚ- αλλάζοντας άρδην τα δεδομένα στην αγορά ενοικίων, προκειμένου το μέτρο να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά σε όλη τη χώρα.

Τα καινούργια δεδομένα είναι ότι:

– για να τύχει 36μηνης απαλλαγής από φόρο, ο ιδιοκτήτης επιτρέπεται να συνάψει νέα σύμβαση μακροχρόνιας μίσθωσης έως 31 Δεκεμβρίου 2026. Το ακίνητο πρέπει να ήταν δηλωμένο ως «κενό» στο Ε2 της εφορίας για τουλάχιστον 3 χρόνια πριν, ή ως «τύπου Airbnb» στην πλατφόρμα βραχυχρόνιων μισθώσεων επί τουλάχιστον 1 χρόνο πριν.

– το μισθωτήριο πρέπει να αφορά σε ακίνητο που συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις για φοροαπαλλαγή και να έχει ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης τριών ετών.

– θεσπίζεται ευελιξία ενοικίασης, ακόμα και μικρότερης της τριετίας, για ειδικές κατηγορίες μισθωτών – δημοσίων υπαλλήλων που μετακινούνται συχνά με μεταθέσεις. Αντί για “αυστηρή” τριετία, επιτρέπεται ελάχιστο όριο ενοικίασης έξι μηνών αν ο ενοικιαστής είναι ιατρός ή νοσηλευτής του δημοσίου, εκπαιδευτικός όλων των βαθμίδων ή ένστολος.

Έτσι, αντί για μία και μόνη μίσθωση τριετίας, η απαλλαγή θα χορηγείται και για διαδοχικές μισθώσεις μέσα στην τριετία (π.χ. ανά σχολική χρονιά για εκπαιδευτικούς) χωρίς ο ιδιοκτήτης να χάνει το κίνητρο. Αυτό λύνει ένα πάγιο πρόβλημα, ειδικά σε νησιά όπου οι ιδιοκτήτες αναγκάζονταν να στραφούν μέχρι σήμερα αποκλειστικά σε βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb.

– επεκτείνεται η φοροαπαλλαγή και σε κατοικίες άνω των 120 τ.μ. (που ως τώρα αποκλείονταν συλλήβδην) εφόσον ενοικιάζονται σε τρίτεκνες ή πολύτεκνες οικογένειες. Προστίθενται 20 τ.μ. για κάθε επιπλέον παιδί μετά το δεύτερο. Έτσι, για παράδειγμα, διαμέρισμα 140 τ.μ. μπορεί να τύχει τριετούς απαλλαγής αν ενοικιαστεί σε οικογένεια με τρία παιδιά, ενώ κατοικία 160 τ.μ. είναι επιλέξιμη για πολύτεκνους με τέσσερα τέκνα, ή 200 τ.μ. για οικογένεια με 6 παιδιά κ.λπ. Αυτό λύνει τα χέρια σε ιδιοκτήτες με μεγαλύτερα σπίτια τα οποία μέχρι τώρα ήταν εκτός του μέτρου και παρέμεναν κλειστά.

– τυχόν πρόωρη αποχώρηση του μισθωτή δεν μηδενίζει πια το όφελος για τα ενοίκια που έχει ήδη εισπράξει ο ιδιοκτήτης. Επιπλέον, δίνεται προθεσμία τριών μηνών στον ιδιοκτήτη για να βρει νέο ενοικιαστή, ώστε να συνεχιστεί το ευεργέτημα της φοροαπαλλαγής και για το υπόλοιπο της τριετίας.

Μέχρι σήμερα, αν ο ενοικιαστής έφευγε νωρίτερα (από επιλογή του ή για λόγους ανωτέρας βίας) τότε αυτομάτως ο ιδιοκτήτης έχανε ή επέστρεφε στο δημόσιο το φορολογικό όφελος που είχε. Ο κίνδυνος αυτός απέτρεπε πολλούς από το να μπουν στο σύστημα.

Πλέον ο ιδιοκτήτης δε κινδυνεύει να επιστρέψει λεφτά στο δημόσιο ενώ, με την αυξημένη ζήτηση για στέγαση που καταγράφεται σήμερα, το πιθανότερο είναι ότι δεν θα δυσκολευθεί να βρει τον επόμενο μέσα σε 3 μήνες για να παρατείνει το ευεργέτημα.

Ωστόσο διευκρινίζεται ότι αυτή η ευκαιρία αναζήτησης επόμενου ενοικιαστή σε περίπτωση πρόωρης αποχώρησης του ενοικιαστή, χορηγείται άπαξ μέσα στην τριετία. Αν και άλλος ενοικιαστής μετά εγκαταλείψει πρόωρα το σπίτι, ο ιδιοκτήτης δεν χάνει την φοροαπαλλαγή για όσα ενοίκια εισέπραξε, αλλά δεν μπορεί να την επεκτείνει εκ νέου και σε επόμενα ενοίκια, μέχρι της συμπλήρωσης της τριετίας.

• Οι ιδιοκτήτες που θα εκμισθώσουν κατοικία η οποία παρέμενε κενή τουλάχιστον τα προηγούμενα τρία χρόνια, απαλλάσσονται για 36 συνεχόμενους μήνες από το φόρο εισοδήματος επί των ενοικίων.

Το «δώρο» αυτό από την Εφορία μεταφράζεται σε χιλιάδες ευρώ καθαρό κέρδος. Για έναν ιδιοκτήτη που εισπράττει 1.000 ευρώ τον μήνα από ένα ή περισσότερα ακίνητα τα οποία κρατά κλειστά μέχρι σήμερα, το συνολικό φορολογικό όφελος στην τριετία μπορεί να φτάσει τις 5.400 ευρώ, αν φορολογείτο για αυτά με 15%.

Ωστόσο, αν εισπράττει κάποιος και άλλα ενοίκια από περισσότερα ακίνητα, τα οφέλη είναι πολλαπλάσια, επειδή όλα τα εισοδήματα αυτά αθροίζονται και επιβαρύνονται με φόρο 35% ή 45%, και όχι μόνο με 15%. Συνεπώς ο μηδενικός φόρος καθιστά για πρώτη φορά ελκυστική τη μακροχρόνια μίσθωση, ιδίως για ιδιοκτήτες με πολλά ακίνητα.

Για να πληρούνται οι όροι, το ακίνητο θα πρέπει να είχε δηλωθεί ως «κενό» στο Ε2 τρία συνεχόμενα έτη πριν τη μίσθωση: δηλαδή για ενοικίαση που θα ξεκινήσει τον Νοέμβριο ή Δεκέμβριο του 2025, χρειάζεται να δηλωνόταν ότι ήταν κενό κατά τα έτη 2022, 2023 και 2024).

Εναλλακτικά, για ακίνητα που ήταν σε βραχυχρόνια μίσθωση, αρκεί να είχαν δηλωθεί στο σχετικό μητρώο για τουλάχιστον έναν χρόνο πριν αλλάξουν χρήση σε μακροχρόνια.

Πρακτικά ο φόρος για τα ενοίκια των κατοικιών αυτών μηδενίζεται. Για τα ενοίκια από τα ακίνητα αυτά, ο ιδιοκτήτης δεν θα πληρώσει φόρο ξανά, παρά μόνον το 2029 (για ενοίκια των ετών 2025-2027 αν προλάβει να βρει ενοικιαστή από εφέτος), ή το 2030 αν δώσει σπίτι προς ενοικίαση από το 2026 έως και το 2028.

Παράλληλα όμως -και για όσα άλλα ακίνητα τυχόν διαθέτουν οι ιδιοκτήτες προς μίσθωση αλλά δεν εμπίπτουν σε αυτό το καθεστώς της μη φορολόγησης- από το 2026 ο φόρος που πληρώνουν μειώνεται κατά 10 μονάδες, από 35% σε 25%, για εισόδημα από ενοίκια ύψους 12.000 έως 24.000 ευρώ.

• Οι ενοικιαστές κερδίζουν πρόσβαση σε περισσότερα διαμερίσματα στην αγορά, καθώς εκτιμάται ότι χιλιάδες κλειστές κατοικίες θα διατεθούν για μακροχρόνια μίσθωση.

Η φοροαπαλλαγή καθιστά πιο συμφέρουσα πλέον την μακροχρόνια ενοικίαση για τους ιδιοκτήτες, οι οποίοι θα μπορούν να προσφέρουν και πιο ανταγωνιστικά μισθώματα λόγω απαλλαγής τους από το φορολογικό βάρος. Ειδικά οι τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, που μέχρι σήμερα δυσκολεύονταν να βρουν μεγάλες κατοικίες, θα έχουν περισσότερες επιλογές με πιο προσιτές τιμές, αφού τα σπίτια άνω των 120 τ.μ. δεν αποκλείονται και μπαίνουν πλέον δυναμικά στο «παιχνίδι» των κινήτρων.

Παράλληλα, επωφελούνται ειδικές κατηγορίες επαγγελματιών που μετακινούνται συχνά. Γιατροί, εκπαιδευτικοί, στρατιωτικοί, αστυνομικοί και νοσηλευτές που υπηρετούν σε απομακρυσμένες περιοχές ή νησιά θα βρίσκουν ευκολότερα κατοικία, καθώς οι ιδιοκτήτες έχουν κίνητρο να τους φιλοξενήσουν ακόμα και για έξι μήνες -ενώ πριν τις αλλαγές αυτές έχαναν πλήρως την φοροαπαλλαγή αφού δεν μπορούσαν να εξασφαλίσουν τριετή διαμονή του ενοικιαστή τους στην εκμισθούμενη κατοικία.

Επιπλέον, υπό όρους που καλύπτουν το 80% των περιπτώσεων, στους ενοικιαστές αυτούς θα καταβάλλεται επιπλέον στις 30 Νοεμβρίου κάθε έτους και «ένα ενοίκιο δώρο», σε μόνιμη βάση, ως επιστροφή ενοικίου.

• Από τις διατάξεις ανακύπτουν όμως και σημαντικοί περιορισμοί που πρέπει να τους γνωρίζουν οι ιδιοκτήτες.

Αν ο ενοικιαστής αποχωρήσει και δεν βρεθεί νέος εντός τριών μηνών, η απαλλαγή παύει να ισχύει για ενοίκια που θα εισπράττει από τότε και μετά. Ο ιδιοκτήτης δεν θα επιστρέφει μεν τους φόρους που γλίτωσε για το χρονικό διάστημα που το σπίτι ήταν ενοικιασμένο, αλλά χάνει το δικαίωμα απαλλαγής για τους υπόλοιπους μήνες της τριετίας. Έτσι, όπως επισημαίνει η ΠΟΜΙΔΑ, εμμέσως ο ιδιοκτήτης καθίσταται «όμηρος» του δεύτερου μισθωτή, αντί του πρώτου.

Η επιλεξιμότητα του ακινήτου απαιτεί επίσης μεγάλη προσοχή. Για να «κλειδώσει» η απαλλαγή, το ακίνητο πρέπει να ήταν δηλωμένο ως κενό στο Ε2 για τρία συνεχόμενα φορολογικά έτη πριν από τη σύναψη της σύμβασης. Ένα διαμέρισμα που ήταν κενό μόνο το 2023, 2024 και 2025 (και όχι το 2022) δεν δικαιούται την απαλλαγή αν μισθωθεί το Νοέμβριο 2025. Θα την αποκτήσει, αν η μίσθωση γίνει από την 1η Ιανουαρίου 2026. Επιπλέον όλα τα συμβόλαια πρέπει να συναφθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, οπότε το «παράθυρο» εφαρμογής δεν είναι απεριόριστο.

Από τη άλλη, όπως κατέδειξε η δημόσια διαβούλευση των σχετικών διατάξεων, «γκρίζα ζώνη» για τους ιδιοκτήτες θεωρείται και το τι θα συμβεί:

α) αν αλλάξει ο ιδιοκτήτης του ακινήτου (πχ σε περίπτωση κληρονομιάς, ή μεταβίβασης ποσοστού από έναν συνιδιοκτήτη σε άλλον κλπ) εντός της τριετίας.

β) αν κάποιος είχε μεν «κλειστό» σπίτι τα έτη 2022, 2023 και 2024 (βάσει Ε2 το οποίο έχει υποβάλει) αλλά το ενοικίασε εφέτος πριν την ψήφιση του νόμου -πχ από το καλοκαίρι ήδη.

Απαντήσεις σε τέτοια ζητήματα αναμένεται να δώσει η ερμηνευτική εγκύκλιος που θα εκδοθεί μετά την ψήφιση του νόμου.

Ο πιο επικίνδυνος περιορισμός, όμως, αφορά την απαγόρευση βραχυχρόνιας μίσθωσης του σπιτιού. Αν το ακίνητο διατεθεί έστω και πρόσκαιρα για Airbnb εντός της τριετίας, το ευεργέτημα χάνεται πλήρως και μπορεί να υπάρξουν αναδρομικές φορολογήσεις και πρόστιμα.

Για παράδειγμα, απαγορεύεται ιδιοκτήτης σε νησί να ενοικιάζει σε εκπαιδευτικό για το σχολικό έτος αλλά, όταν το καλοκαίρι μείνει κενό, να το διαθέτει και με μισθώσεις τύπου Airbnb. Αυτή η κίνηση θα του κοστίσει όλη την απαλλαγή -και αναδρομικά ενδεχομένως με βάση όσα θα ορίζει η σχετική ερμηνευτική εγκύκλιος.

• Σε κάθε περίπτωση, ιδιοκτήτες και ενοικιαστές θα πρέπει να είναι ενήμεροι για να σταθμίσουν τα νέα δεδομένα.

Ο ιδιοκτήτης που θα ανοίξει ένα κλειστό σπίτι των 85 τ.μ. για μακροχρόνια μίσθωση το 2026 (εφόσον ήταν δηλωμένο ως κενό τα έτη 2023, 2024 και 2025) θα εισπράττει για 36 μήνες ολόκληρο το ενοίκιο χωρίς να πληρώνει φόρο. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προσφέρει χαμηλότερο μίσθωμα, καθώς δεν χάνει το 15%-45% του εισοδήματός του σε φόρους, όπως συμβαίνει σήμερα.

Σε ένα άλλο σενάριο, ιδιοκτήτρια με διαμέρισμα 150 τ.μ. που το κρατούσε κλειστό επειδή θεωρούσε επικίνδυνη και ασύμφορη τη μακροχρόνια ενοικίαση, τώρα μπορεί να το νοικιάσει σε πολύτεκνη οικογένεια με τέσσερα παιδιά, ξέροντας όμως πλέον ότι, ακόμα και αν πχ μετά από δύο χρόνια οι ενοικιαστές φύγουν, δεν κινδυνεύει να χάσει το όφελος για τα χρήματα που ήδη έλαβε, ενώ θα έχει και ακόμα τρεις μήνες περιθώριο να βρει νέους ενοικιαστές για να διατηρήσει την φοροαπαλλαγή μέχρι να συμπληρωθούν 36 μήνες από την αρχική ενοικίαση. Αυτή η ασφάλεια δημιουργεί τις συνθήκες για πιο εύκολη διαπραγμάτευση μεταξύ ιδιοκτήτη και ενοικιαστή.

Παράλληλα, τρίτεκνοι και πολύτεκνοι θα αποτελούν πλέον ελκυστική επιλογή για ιδιοκτήτες μεγαλύτερων ακινήτων που μέχρι χθες παρέμεναν κλειστά. Ένα σπίτι 140 τ.μ., που έμενε ανεκμετάλλευτο επειδή ο ιδιοκτήτης δεν ήθελε να πληρώνει υψηλούς φόρους, τώρα μπορεί να το νοικιάσει σε τρίτεκνη οικογένεια και να απολαύσει πλήρη φοροαπαλλαγή. Η λογική είναι αμοιβαία επωφελής: η οικογένεια βρίσκει ευκολότερα μεγάλο σπίτι, ενώ ο ιδιοκτήτης εισπράττει εισόδημα χωρίς φόρους.

Για ειδικές κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων (γιατρούς, εκπαιδευτικούς, στρατιωτικούς, αστυνομικούς, νοσηλευτές) η ευελιξία σύμβασης των έξι μηνών αλλάζει επίσης τα δεδομένα.

Στα νησιά και τις απομακρυσμένες περιοχές, όπου οι μεταθέσεις είναι συχνές, οι ιδιοκτήτες είχαν προτίμηση στο Airbnb επειδή δεν μπορούσαν να «δέσουν» τους ενοικιαστές για τρία χρόνια. Πλέον θα μπορούν όμως να ενοικιάσουν πχ σε καθηγητή για μία σχολική χρονιά (οκτώ μήνες), να τον αντικαταστήσουν με γιατρό ή ένστολο λιμενικό κλπ για τους καλοκαιρινούς και τους επόμενους μήνες, ώστε να συνεχίσουν να απολαμβάνουν την απαλλαγή για όλη την τριετία. Αυτό λύνει τα χέρια εργαζομένων που χρειάζονται προσωρινή στέγη, όσο και των ιδιοκτητών που θέλουν να αξιοποιήσουν το ακίνητό τους.

Η ρύθμιση αφορά όσους ενοικιάζουν κύρια κατοικία, αλλά και όσους πληρώνουν για φοιτητική στέγη.

Τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια καθιστούν δικαιούχους σχεδόν το 80% των ενοικιαστών της χώρας. Η επιστροφή ενοικίου δίδεται πέραν του στεγαστικού ή φοιτητικού επιδόματος που ισχύουν ήδη και λαμβάνουν δικαιούχοι από άλλους φορείς (ΟΠΕΚΑ, υπουργείο Παιδείας κλπ).

Το μέτρο έχει κόστος 230 εκατ. ευρώ. Ωστόσο δεν προβλεπόταν στον προϋπολογισμό που ψηφίστηκε πέρυσι για το 2025. Ανακοινώθηκε μεσούσης της χρονιάς, αλλά θα δοθεί ως μόνιμο μέτρο και όχι ως έκτακτο ή εφάπαξ επίδομα. Χρηματοδοτείται από έσοδα από περιορισμό της φοροδιαφυγής και θα δίδεται κάθε Νοέμβριο, φέτος και στο μέλλον. Αυτό αποτυπώνεται πρώτη φορά επισήμως, στο προσχέδιο του νέου προϋπολογισμού του 2026. Καθώς το ποσό που λαμβάνει κάθε ενοικιαστής εξαρτάται από τι ενοίκιο δηλώνει ο ίδιος, η επιδότηση μπορεί να αυξάνεται τα επόμενα χρόνια, στο βαθμό που ιδιοκτήτες και ενοικιαστές θα δηλώνουν σταδιακά τα πραγματικά (και πολύ αυξημένα πλέον) καταβαλλόμενα ενοίκια.

Μετά την Επιστροφή Ενοικίου, προβλέπεται να αρχίζουν ξετυλίγονται άλλα 8 μέτρα και παρεμβάσεις που δημιουργούν νέα δεδομένα, επηρεάζοντας σχέδια, αποφάσεις και προοπτικές στην αγορά ακινήτων. Όλα στόχο το στεγαστικό ζήτημα, και οι πολίτες θα τα δουν να μπαίνουν σταδιακά στη ζωή τους από 1.1.2026.

Τα 8 μέτρα, των οποίων το συνολικό κόστος για τον προϋπολογισμό υπερβαίνει τα 200 εκατομμύρια, περιλαμβάνουν:

Φοροαπαλλαγές για να ανοίξουν «κενά» σπίτια

Όσοι κρατούσαν κλειστά τα σπίτια τους επί χρόνια χωρίς ενοικιαστές, ή τα διέθεταν αποκλειστικά για βραχυχρόνια μίσθωση σε τουρίστες, θα έχουν περισσότερους λόγους να θέλουν να τα διαθέσουν προς μακροχρόνια ενοικίαση. Όσοι βάλουν πρώτη φορά ξανά ενοικιαστή μέχρι 31.12.2026, δικαιούνται πλήρη φοροαπαλλαγή διάρκειας τριών ετών. Με τους νέους όρους που θα ισχύουν από το Νοέμβριο, διασφαλίζονται περισσότεροι ιδιοκτήτες ότι δεν θα πληρώσουν ούτε ευρώ φόρο, για τα ενοίκια που θα εισπράξουν στους επόμενους 36 μήνες.

Το μέτρο ισχύει ήδη για σπίτια που δηλώνονται ως «κενά» στην εφορία. Αλλάζουν άρδην όμως οι όροι χορήγησης της φοροαπαλλαγής για τον ιδιοκτήτη.

Το καινοτόμο στοιχείο είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής σε τρεις κατευθύνσεις:

• Απαλλαγή φόρου για 3 έτη θα προσφέρεται πλέον και για ιδιοκτήτες που εκμισθώνουν μεγάλα ακίνητα, άνω των 120 τμ, τα οποία ως τώρα αποκλείονται. Με το νέο σύστημα «ανοίγουν σπίτια» με φοροαπαλλαγή έως και 140 τμ αν δοθούν σε τρίτεκνους, έως 160 τμ αν δοθούν σε οικογένεια με 4 παιδιά, έως 180 τμ με 5 παιδιά, έως 200 τμ με 6 παιδιά, καθώς το όριο αυξάνεται κατά 20 τ.μ. για κάθε παιδί άνω των δύο.
• Προστατεύεται ο ιδιοκτήτης από τον κίνδυνο πρόωρης αποχώρησης, αν του φύγει πρόωρα ο ενοικιαστής πριν συμπληρωθεί η τριετία: δεν θα επιστρέφει πλέον λεφτά στην εφορία -που ήταν ο φόβος πολλών και ακύρωνε το μέτρο. Πλέον η απαλλαγή θα υπολογίζεται «με το μήνα» και όχι ως τριετία συνολικά, ενώ θα συνεχίζει να ισχύει και για το υπολειπόμενο διάστημα μέχρι να συμπληρωθούν 36 μήνες από την πρώτη μίσθωση του ακινήτου, εφόσον το ακίνητο κενωθεί άπαξ και εκμισθωθεί εκ νέου εντός τριών μηνών.
• Επιτρέπεται και μένει αφορολόγητη και η «ελαστική» ενοικίαση 6 μηνών και άνω, αντί 36 μηνών που απαιτείται μέχρι σήμερα, ειδικά για μισθώσεις σε ιατρικό ή νοσηλευτικό προσωπικό, εκπαιδευτικούς δημοσίου, καθώς και σε ένστολο προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, που συχνά μετακινούνται για υπηρεσιακούς λόγους.

Όλες οι αλλαγές θα ισχύσουν μετά τη δημοσίευση του νέου φορολογικού νόμου σε ΦΕΚ, ως τις αρχές Νοεμβρίου το πιθανότερο. Με την επιφύλαξη των τελικών διατάξεων όπως θα ψηφιστούν και θα ισχύσουν, το μέτρο σχεδιάζεται να καλύπτει και τις υφιστάμενες ως τώρα μισθώσεις κατοικιών. Το μέτρο στοχεύει να φέρει προς μακροχρόνια μίσθωση χιλιάδες σπίτια που παραμένουν ακόμα κλειστά. Στην πρώτη εφαρμογή των αλλαγών, το όφελος για όσους σπεύσουν από τον Νοέμβριο εφέτος να τις εκμεταλλευτούν, θα φανεί στα εκκαθαριστικά φόρου εισοδήματος 2025 που θα εκδοθούν άνοιξη του 2026.

Μείωση τεκμηρίων 30%-35% στην κατοικία

Για πρώτη φορά μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια, μειώνεται κατά 30% ή και 35% το τεκμαρτό εισόδημα για το οποίο η εφορία φορολογεί κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες ιδιοκτήτες αλλά και ενοικιαστές, με βάση τα τετραγωνικά του σπιτιού όπου διαβιούν και όχι για το πραγματικό εισόδημα που δηλώνουν οι ίδιοι κάθε χρόνο.

Συνολικά 477.000 φορολογούμενοι πιάνονται κάθε χρόνο στα τεκμήρια της εφορίας. Αυτοί θα δουν για πρώτη φορά στα εκκαθαριστικά τους, το πλασματικό (τεκμαρτό) εισόδημα για το οποίο πλήρωναν φόρους να μειώνεται κατά τουλάχιστον 50 ευρώ, ή έως και 7.000 ευρώ σε περιοχές με πολύ υψηλές Τιμές Ζώνης. Η σημαντική αυτή ελάφρυνση θα φανεί στις δηλώσεις που θα υποβάλουν το 2026, με τα εισοδήματα του 2025.

Αλλαγή κλίμακας φόρου ενοικίων

Από το 2026 θεσπίζεται ενδιάμεσος φορολογικός συντελεστής 25% (αντί 35%) για εισόδημα από μισθώματα ύψους 12.000 έως 24.000 ευρώ.

Το μέτρο εκτιμάται ότι θα ωφελήσει περίπου 161.000 ιδιοκτήτες με ετήσιο κόστος 90 εκατομμύρια ευρώ. Η μείωση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες αναμένεται να συμβάλει στη φορολογική συμμόρφωση και στη συγκράτηση των τιμών των ενοικίων, καθώς οι εκμισθωτές θα έχουν μικρότερο κίνητρο να αποκρύψουν εισοδήματα ή να επιβαρύνουν τους ενοικιαστές με επιπλέον κόστη.

ΕΝΦΙΑ: μείωση και κατάργηση σε 12.720 οικισμούς

Από το 2026 ο ΕΝΦΙΑ που πληρώνουν οι ιδιοκτήτες μειώνεται κατά 50%, για κύριες κατοικίες σε οικισμούς με πληθυσμό έως 1.500 κατοίκους -ενώ από το 2027 ο φόρος καταργείται πλήρως, εξαιρουμένων των οικισμών της Αττικής.

Το μέτρο αφορά περίπου 1 εκατομμύριο ακίνητα σε 12.720 οικισμούς της χώρας, με συνολικό κέρδος 225 εκατομμύρια ευρώ για τους ιδιοκτήτες σε δύο ετήσιες δόσεις (75 εκατ. το 2026 και 150 εκατ.το 202&).

Η κατάργηση συνδέεται άμεσα με την αποκέντρωση και την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος. Καθιστά πιο ελκυστική τη διαμονή σε μικρές κοινότητες και ανακουφίζει οικονομικά τους κατοίκους τους, ενθαρρύνοντας εμμέσως την αποσυμφόρηση των μεγάλων αστικών κέντρων.

Κοινωνική αντιπαροχή για σύγχρονες κατοικίες

Εγκαινιάζεται νέο πλαίσιο κοινωνικής αντιπαροχής σχετικά με την αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας για την κατασκευή σύγχρονων κοινωνικών κατοικιών, με στόχο την εξασφάλιση κοινωνικής μίσθωσης σε ευάλωτες ομάδες. Τα πρώτα ακίνητα έχουν ήδη επιλεγεί και το μέτρο στοχεύει να αντιμετωπίσει μακροπρόθεσμα το δομικό πρόβλημα της στέγασης των πιο αδύναμων κοινωνικών ομάδων.

Τα μέτρα αυτά ενθαρρύνουν την οικοδομική δραστηριότητα και την αναβάθμιση του υφιστάμενου κτηριακού αποθέματος, συμβάλλοντας στην αύξηση της προσφοράς περισσοτέρων και πιο προσιτών κατοικιών.

Επιπλέον όμως, στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και άλλα μέτρα που επεκτείνονται χρονικά και στο 2026, αντί να εκπνεύσουν.

• Παρατείνεται και το 2026 η μείωση του φόρου εισοδήματος για δαπάνες αναβάθμισης κτηρίων .
• Επεκτείνεται η αναστολή του ΦΠΑ στις νέες οικοδομές μέχρι το τέλος του 2026,.
• Παρατείνεται και το 2026 ο περιορισμός νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων στα τρία δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας. Η παράταση στοχεύει στην επιστροφή ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση, αποτρέποντας τη μετατροπή κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα σε περιοχές με έντονο πρόβλημα στέγασης.