Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι είχαν εντοπίσει έγκαιρα τα σημάδια κλιμάκωσης, με βασικό στοιχείο την ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην ευρύτερη ζώνη επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με το BBC, τρεις ημέρες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν, η Ευρώπη εμφανίζεται αποσυντονισμένη, χωρίς ενιαία φωνή και με περιορισμένη επιρροή στις εξελίξεις.

Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επικεντρώνονται κυρίως στην ασφάλεια των πολιτών τους που βρίσκονται στη Μέση Ανατολή, εξετάζοντας το ενδεχόμενο εκκένωσης δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων. Παράλληλα, ανησυχούν για τις οικονομικές συνέπειες της κρίσης, ιδιαίτερα για τις τιμές ενέργειας και τροφίμων. Οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν ήδη εκτοξευθεί, φτάνοντας σε επίπεδα που είχαν καταγραφεί τελευταία φορά με την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.

Σε πολιτικό επίπεδο, οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις δυσκολεύονται να διαμορφώσουν κοινή στάση. Η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση προειδοποιώντας ότι είναι έτοιμες να λάβουν «αμυντικά μέτρα» αν το Ιράν συνεχίσει τις επιθέσεις με πυραύλους και drones.

Ωστόσο, οι αντιδράσεις παραμένουν διαφορετικές: το Λονδίνο επέτρεψε τη χρήση βρετανικών βάσεων για αμερικανικά «αμυντικά» πλήγματα, η Γαλλία ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή μετά από ιρανική επίθεση σε βάση της στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ η Γερμανία δηλώνει έτοιμη μόνο για αμυντικές ενέργειες.

Υπάρχουν, ωστόσο, και διαφορετικές φωνές. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε ότι μπορεί κανείς να αντιτίθεται στο ιρανικό καθεστώς, αλλά ταυτόχρονα να απορρίπτει μια «αδικαιολόγητη και επικίνδυνη στρατιωτική επέμβαση εκτός διεθνούς δικαίου».

Η κρίση αναδεικνύει, επίσης, τις βαθύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα. Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε ότι η Γαλλία θα τροποποιήσει το πυρηνικό της δόγμα και θα αυξήσει τον αριθμό των πυρηνικών κεφαλών, τονίζοντας ότι το διεθνές περιβάλλον ασφαλείας έχει αλλάξει δραματικά.

Την ίδια στιγμή, ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία, η Σουηδία και η Πολωνία εξετάζουν στενότερη πυρηνική προστασία από τη Γαλλία, καθώς η πολιτική των ΗΠΑ γίνεται ολοένα πιο απρόβλεπτη. Παρά τις φιλοδοξίες για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, η Ευρώπη εξακολουθεί να δυσκολεύεται να δράσει συντονισμένα, γεγονός που οδηγεί συχνά στη δημιουργία μικρότερων, ad hoc συμμαχιών μεταξύ χωρών για συγκεκριμένα ζητήματα ασφάλειας και άμυνας.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ αντέδρασε στις συμφωνίες που ανακοινώθηκαν με στόχο την αύξηση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και των επενδύσεων μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Κίνας, μετά τη συνάντηση του Σερ Κιρ με τον Κινέζο Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ.

Ο Τραμπ, μιλώντας στην πρεμιέρα ενός ντοκιμαντέρ για τη σύζυγό του Μελάνια την Πέμπτη, αναφέρθηκε στον Σι ως «φίλο» του και είπε ότι γνωρίζει πολύ καλά τον Κινέζο πρόεδρο.

Ο Βρετανός υπουργός Επιχειρήσεων, Σερ Κρις Μπράιαντ, δήλωσε ότι ο Τραμπ είναι «λάθος» και ότι θα ήταν «απερίσκεπτο, ειλικρινά, για το Ηνωμένο Βασίλειο να αγνοήσει την παρουσία της Κίνας στη διεθνή σκηνή».

Σπύρος Σιδέρης

Κατά τη διάρκεια της τριήμερης επίσκεψής του, ο Στάρμερ είχε εκτενή συνάντηση διάρκειας 80 λεπτών με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, ενώ ακολούθησε και κοινό γεύμα εργασίας.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι συζήτησαν τόσο για θέματα εμπορίου και επενδύσεων, όσο και για πιο «ανθρώπινες» πτυχές, όπως το ποδόσφαιρο και τον Σαίξπηρ, επιχειρώντας να καλλιεργήσει ένα κλίμα προσωπικής οικειότητας και πολιτικής εμπιστοσύνης. Στόχος του Λονδίνου είναι η οικοδόμηση μιας «συνολικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης» με το Πεκίνο, σε μια συγκυρία όπου η Κίνα παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και, αν συνυπολογιστεί το Χονγκ Κονγκ, ο τρίτος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Βρετανίας.

• Ο Στάρμερ συνοδευόταν από μια εντυπωσιακή επιχειρηματική αποστολή περίπου 50 κορυφαίων στελεχών από τους τομείς των φαρμάκων, της αυτοκινητοβιομηχανίας και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, επιβεβαιώνοντας ότι ο βασικός πυλώνας της επίσκεψης είναι η οικονομική διπλωματία. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο επενδυτικό σχέδιο της φαρμακευτικής εταιρείας AstraZeneca, η οποία σχεδιάζει να ενισχύσει δραστικά την παρουσία της στην Κίνα και να αναπτύξει νέες ερευνητικές μονάδες, παρουσιάζοντας το παράδειγμα ως συνεργασία «win-win» για τα δύο κράτη.

Στο πρακτικό επίπεδο, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν συγκεκριμένα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των οικονομικών ροών. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η μείωση δασμών στις εξαγωγές βρετανικού ουίσκι προς την Κίνα από 10% σε 5%, καθώς και η κατάργηση βίζας για σύντομες διαμονές Βρετανών πολιτών έως 30 ημέρες, ένα καθεστώς που ήδη ισχύει για περίπου 50 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία και η Αυστραλία. Το Λονδίνο παρουσιάζει αυτές τις κινήσεις ως χειροπιαστά δείγματα «προόδου» και απόδειξη ότι η συνεργασία με την Κίνα μπορεί να αποφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη.

Ωστόσο, η πολιτική διάσταση της επίσκεψης προκαλεί έντονες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό της Βρετανίας όσο και στις ΗΠΑ. Πολλοί Βρετανοί και Αμερικανοί πολιτικοί κατηγορούν την Κίνα για βιομηχανική κατασκοπεία, για συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για αυταρχικές πρακτικές, ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα στο Χονγκ Κονγκ το 2019, που οδήγησαν σε σοβαρή επιδείνωση των σινοβρετανικών σχέσεων. Επιπλέον, οι κατηγορίες περί κινεζικής κατασκοπείας στο βρετανικό έδαφος και η στάση του Πεκίνου απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία, με την έμμεση στήριξη προς τη Ρωσία, έχουν δημιουργήσει κλίμα βαθιάς δυσπιστίας.

• Ο ίδιος ο Στάρμερ, ωστόσο, επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στον ρεαλισμό και την κριτική. Στη συνάντησή του με τον Σι Τζινπίνγκ τόνισε ότι «η Κίνα είναι κεντρικός παίκτης στη διεθνή σκηνή» και ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει μια πιο ώριμη σχέση, η οποία θα επιτρέπει τόσο τη συνεργασία όσο και έναν «ουσιαστικό διάλογο για τα σημεία διαφωνίας». Από την πλευρά του, ο Σι αναγνώρισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών πέρασαν από «διακυμάνσεις» που δεν ωφέλησαν κανέναν και δήλωσε έτοιμος να αναπτύξει μια μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση, υπογραμμίζοντας τον ρόλο Κίνας και Βρετανίας ως μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και ως μεγάλων οικονομικών δυνάμεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η έμμεση πολιτική στόχευση της επίσκεψης: πολλοί αναλυτές τη βλέπουν ως σαφές μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ. Σε μια εποχή όπου η αμερικανική πολιτική χαρακτηρίζεται από απροβλεψιμότητα, εμπορικό προστατευτισμό και απειλές για νέους δασμούς, αρκετοί δυτικοί ηγέτες επιλέγουν να «ασφαλίσουν» εναλλακτικά κανάλια συνεργασίας με το Πεκίνο. Στο ίδιο μοτίβο κινήθηκαν πρόσφατα ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Άντονι Αλμπανίζι, ο Λι Τζε Μιούνγκ, ο Πέτρι Όρπο, αλλά και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνι, ο οποίος υπέγραψε εμπορική συμφωνία με την Κίνα προκαλώντας την οργή του Τραμπ.

• Ο Στάρμερ φρόντισε πάντως να διαβεβαιώσει ότι η «ειδική σχέση» της Βρετανίας με τις ΗΠΑ παραμένει ακλόνητη, ιδίως στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και των μυστικών υπηρεσιών. Την ίδια στιγμή όμως παραδέχθηκε ότι «δεν έχει νόημα» για το Λονδίνο να αγνοεί την Κίνα, όσο κι αν αυτό προκαλεί εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις. Η εμπειρία της βρετανικής εμπλοκής στον εμπορικό πόλεμο του Τραμπ, παρά τις παραδοσιακές συμμαχίες, έχει ενισχύσει την αίσθηση ότι το Λονδίνο οφείλει να κινηθεί με μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.

Τελικά, η επίσκεψη Στάρμερ στο Πεκίνο δεν είναι ούτε καθαρά οικονομική ούτε αποκλειστικά πολιτική. Αποτελεί μια κίνηση γεωοικονομικής αναπροσαρμογής, μέσα σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες υποχωρούν και οι μεσαίες δυνάμεις, όπως η Βρετανία, αναζητούν νέο ρόλο ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο. Το αν αυτή η στροφή θα αποδώσει πραγματικά οφέλη ή θα προκαλέσει νέες εντάσεις στο εσωτερικό του δυτικού στρατοπέδου, παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της επόμενης περιόδου.

«Δεν θα ενδώσω. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα κάνει συμβιβασμούς στις αρχές και τις αξίες του και στο μέλλον της Γροιλανδίας υπό την απειλή δασμών», δήλωσε ο Στάρμερ στη Βουλή των Κοινοτήτων.

Πρόσθεσε ότι οι επιθέσεις Τραμπ αναφορικά με τη συμφωνία του Λονδίνου να επιστρέψει την κυριαρχία των Νησιών Τσάγκος στον Μαυρίκιο είχαν ως σχέδιο να ασκήσουν πίεση στο Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τη Γροιλανδία.

Προχθές ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι το σχέδιο της Βρετανίας να επιστρέψει την κυριαρχία των Νησιών Τσάγκος στον Μαυρίκιο αποτελεί «πράξη απόλυτης αδυναμίας», προσθέτοντας ότι είναι «ακόμη ένας στον πολύ μακρύ κατάλογο λόγων εθνικής ασφάλειας για τους οποίους πρέπει να αποκτηθεί η Γροιλανδία» από τις ΗΠΑ.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός παράλληλα τόνισε ότι η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν θα επισκεφθεί τη Βρετανία αύριο Πέμπτη για συνομιλίες.

Σπύρος Σιδέρης

Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι απλώς οικονομικό: είναι ταυτόχρονα βαθιά πολιτικό, καθώς επηρεάζει τη στρατηγική του κόμματος απέναντι στη δεξιά λαϊκιστική πίεση, τις ισορροπίες στο εσωτερικό της κυβέρνησης και την ίδια την ηγεσία του Κιρ Στάρμερ, που επιμένει ότι η γραμμή δεν αλλάζει.

Η νέα έξαρση των συζητήσεων συνδέεται με τις δηλώσεις του υπουργού Υγείας Γουές Στρίτινγκ, ο οποίος σε συνέντευξή του στον «Observer» υποστήριξε ότι ευρύτερες εμπορικές σχέσεις με την Ευρώπη θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανάπτυξη της βρετανικής οικονομίας. Η παρέμβασή του είχε διπλό βάρος: αφενός επειδή προέρχεται από υπουργό σε κεντρικό χαρτοφυλάκιο, αφετέρου επειδή ο Στρίτινγκ εμφανίζεται –σύμφωνα με την πολιτική συζήτηση στο Λονδίνο– ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές της επόμενης ημέρας στην ηγεσία των Εργατικών, σε περίπτωση που ανοίξει θέμα διαδοχής του Στάρμερ. Η ίδια η επιλογή του να «βγει μπροστά» δημόσια, την ώρα που ο πρωθυπουργός επιχειρεί να κρατήσει το ευρωπαϊκό ζήτημα μακριά από εσωτερικές τριβές, θεωρείται από αναλυτές ένδειξη ότι το θέμα δεν λειτουργεί πια ως ταμπού, αλλά ως πεδίο διακριτής πολιτικής διαφοροποίησης.

Την ίδια ώρα, στοιχεία δημοσκόπησης που δημοσιεύθηκαν στους «Times» και πραγματοποιήθηκαν από τη YouGov καταγράφουν μια τάση που δυσκολεύει την ηγεσία να την αγνοήσει: περίπου το 80% των ψηφοφόρων που στήριξαν τους Εργατικούς στις τελευταίες εκλογές δηλώνουν υπέρ της ένταξης στην ευρωπαϊκή τελωνειακή ένωση, ενώ εμφανίζονται θετικοί σε ένα σενάριο όπου νέα ηγεσία του κόμματος θα διαπραγματευθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση μια ανανεωμένη εμπορική συμφωνία. Το ενδιαφέρον είναι ότι η φιλοευρωπαϊκή διάθεση δεν περιορίζεται στους ψηφοφόρους των Εργατικών, αλλά καταγράφεται και σε τμήματα του εκλογικού σώματος που στηρίζουν άλλα κόμματα, ιδιαίτερα τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες και τους Πράσινους, στοιχείο που προσδίδει στη συζήτηση και εκλογικό βάθος: η «στροφή προς Ευρώπη» εμφανίζεται ως πιθανό σημείο συσπείρωσης ευρύτερων προοδευτικών ακροατηρίων.

Οι εξελίξεις αυτές, σύμφωνα με τις αναλύσεις του βρετανικού Τύπου, συνιστούν μια έμμεση αλλά σαφή πρόκληση προς τον Κιρ Στάρμερ, ο οποίος έχει επανειλημμένα αποκλείσει τη συμμετοχή της Βρετανίας στην τελωνειακή ένωση, χαρακτηρίζοντάς την «ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή». Η επιχειρηματολογία του βασίζεται κυρίως σε δύο άξονες: πρώτον, ότι η τελωνειακή ένωση θα περιόριζε την αυτονομία της χώρας να συνάπτει δικές της διμερείς εμπορικές συμφωνίες, και δεύτερον, ότι θα μπορούσε να προκαλέσει ανατροπές στις συμφωνίες που –σύμφωνα με την κυβέρνηση– έχουν ήδη επιτευχθεί ή δρομολογηθεί με εταίρους όπως η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, στο περιβάλλον του πρωθυπουργού υπάρχει η ανησυχία ότι οποιαδήποτε αλλαγή πλεύσης θα αναζωπύρωνε τον δημόσιο διχασμό γύρω από το Brexit, σε μια περίοδο που η κυβέρνηση θέλει να δώσει έμφαση στην οικονομία και στη λειτουργικότητα του κράτους.

Από την πλευρά του, ο Γουές Στρίτινγκ παρουσιάζει τη συζήτηση ως οικονομικό ρεαλισμό: χαρακτηρίζει την έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ ως «τεράστιο οικονομικό πλήγμα» και επισημαίνει ότι χάθηκαν τα «μεγάλα οικονομικά οφέλη» από τη συμμετοχή στην ενιαία αγορά και στην τελωνειακή ένωση. Παράλληλα, επιχειρεί να αποσυνδέσει την επανένταξη στην τελωνειακή ένωση από το πιο εκρηκτικό πολιτικά θέμα της ελεύθερης μετακίνησης εργαζομένων. Υποστηρίζει, δηλαδή, ότι μπορεί να υπάρξει πιο στενή εμπορική σχέση χωρίς να επιστρέψει αυτομάτως το καθεστώς ελεύθερης μετακίνησης, που αποτέλεσε καταλύτη για την επιλογή του Brexit στο δημοψήφισμα του 2016. Σε αντίθεση, η πλήρης επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα άνοιγε ξανά το ζήτημα της ελεύθερης μετακίνησης, το οποίο παραμένει βαθιά διχαστικό στη βρετανική κοινωνία και λειτουργεί ως «κόκκινο πανί» για κρίσιμα τμήματα του εκλογικού σώματος.

Στο εσωτερικό του Εργατικού Κόμματος, ωστόσο, η πίεση φαίνεται να έχει και καθαρά πολιτική στόχευση. Ο Στρίτινγκ συνδέει τη στάση απέναντι στην Ευρώπη με την ανάγκη να ηττηθεί το δεξιό λαϊκιστικό Κόμμα Μεταρρύθμισης, του οποίου ηγείται ο Νάιτζελ Φάρατζ – μια προσωπικότητα ταυτισμένη με το Brexit και με τη σκληρή αντιευρωπαϊκή ρητορική. Η λογική του είναι ότι οι Εργατικοί δεν πρέπει να μιμηθούν τη ρητορική του αντιπάλου για να τον αντιμετωπίσουν, αλλά να προβάλουν μια διαφορετική πρόταση, συμβατή με τις αξίες τους. «Πρέπει να τους νικήσουμε, όχι να ενταχθούμε σε αυτούς», είναι το μήνυμα που εκπέμπεται, όπως μεταφέρθηκε στον δημόσιο διάλογο, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η ευρωπαϊκή ατζέντα αξιοποιείται πλέον και ως εργαλείο πολιτικής ταυτότητας.

Η συζήτηση ενισχύεται και από δημοσιεύματα του «Guardian», σύμφωνα με τα οποία αυξάνεται ο αριθμός των βουλευτών των Εργατικών –μεταξύ τους και κυβερνητικών στελεχών– που θεωρούν ανεπαρκή την υπόσχεση του Στάρμερ για «επαναφορά» ή «επαναρύθμιση» (reset) της σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για αυτούς, η «επαναρύθμιση» συνιστά χαμηλών προσδοκιών στρατηγική, ενώ μια βαθύτερη σχέση με την Ευρώπη θα μπορούσε να προσφέρει πιο ισχυρή ώθηση στην ανάπτυξη και να μειώσει τις εμπορικές τριβές που παραμένουν μετά το Brexit, από τις καθυστερήσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού έως το κόστος συμμόρφωσης για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο «Guardian» σημειώνει ότι σκέψεις και συζητήσεις που μέχρι πρόσφατα διατυπώνονταν κατ’ ιδίαν, πλέον μεταφέρονται στο προσκήνιο. Ενδεικτική είναι και η αναφορά στον Ντέιβιντ Λάμι, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Δικαιοσύνης, ο οποίος –σύμφωνα με τις ίδιες πηγές– έχει χαρακτηρίσει «επιθυμητή» την επιστροφή στην τελωνειακή ένωση, επικαλούμενος ως παράδειγμα την Τουρκία, η οποία συμμετέχει σε καθεστώς τελωνειακής ένωσης με την ΕΕ και αποκομίζει οφέλη. Η επίκληση του τουρκικού μοντέλου δεν είναι τυχαία: δείχνει ότι ορισμένοι εντός των Εργατικών αναζητούν «ενδιάμεσες» λύσεις που θα βελτιώσουν το εμπόριο χωρίς να ανοίξουν την πιο φορτισμένη συζήτηση της πλήρους επανένταξης.

Την ίδια στιγμή, η εσωκομματική ένταση αποκτά και στοιχεία πολιτικής ίντριγκας. Ρεπορτάζ του «Guardian» ανέφερε ότι, σε μια «καταστροφική» –όπως χαρακτηρίστηκε– προσπάθεια να αναδειχθεί μια υποτιθέμενη «απόπειρα ανατροπής» του Στάρμερ τον προηγούμενο μήνα με πρωταγωνιστή τον Στρίτινγκ, συνεργάτες του πρωθυπουργού διέρρεαν προς δημοσιογράφους ότι οποιοσδήποτε διάδοχος θα υιοθετούσε πιο φιλοευρωπαϊκή πορεία, θέτοντας σε κίνδυνο κρίσιμες διεθνείς ισορροπίες, συμπεριλαμβανομένης της σχέσης με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Το μήνυμα ήταν σαφές: η ευρωπαϊκή στροφή δεν είναι μόνο εσωτερική υπόθεση, αλλά μπορεί να έχει κόστος στο διεθνές πεδίο, ειδικά σε μια περίοδο που οι διατλαντικές ισορροπίες είναι ευαίσθητες.

Το αν η συζήτηση θα μετατραπεί σε πραγματική αλλαγή πολιτικής παραμένει ανοιχτό. Ωστόσο, το γεγονός ότι η επιστροφή στην τελωνειακή ένωση επανέρχεται τόσο έντονα στο κέντρο του Εργατικού Κόμματος δείχνει ότι το Brexit δεν έχει κλείσει ως πολιτικό κεφάλαιο. Αντίθετα, επανεμφανίζεται ως πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στον οικονομικό πραγματισμό, τις εκλογικές στρατηγικές και τις εσωκομματικές ισορροπίες – με την επόμενη περίοδο να προμηνύεται ιδιαίτερα πυκνή σε πολιτικές εξελίξεις.

Ο Ουκρανός πρόεδρος έκανε τη δήλωση κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο Λονδίνο όπου προσπαθεί να αποσπάσει υποστήριξη μεταξύ των συμμάχων του Κιέβου σε μια ειρηνευτική προσπάθεια υπό την αιγίδα των ΗΠΑ.

Ο Ζελένσκι μετέβη στο Λονδίνο για την εκτίμηση της κατάστασης με τους Ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας, τους ηγέτες του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Γερμανίας αφού ο Τραμπ του καταλόγισε ότι «δεν έχει διαβάσει την πρότασή του για τη διευθέτηση της σύρραξης».

Ο Ζελένσκι συναντήθηκε στο Λονδίνο με Ευρωπαίους συμμάχους για το ειρηνευτικό σχέδιο των ΗΠΑ

Ο Ζελένσκι ανέφερε σε ανάρτησή του στο Telegram ότι οι συνομιλίες ήταν «ουσιαστικές» και ότι ο Γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας Ρουστέμ Ούμεροφ και ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Αντρίι Χνάτοφ επιστρέφουν στην Ευρώπη για να τον ενημερώσουν.

Ένα σημαντικό σημείο τριβής είναι η πρόταση ότι η Ουκρανία πρέπει να παραχωρήσει τον έλεγχο της ανατολικής περιοχής Ντονμπάς στη Ρωσία, η οποία κατέχει παράνομα το μεγαλύτερο μέρος, αλλά όχι ολόκληρη την περιοχή.

Η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της έχουν αντιταχθεί στην ιδέα της παράδοσης γης.

“ Η Ουκρανία μπορεί να υπολογίζει στην ακλόνητη υποστήριξή μας. Αυτό είναι το ουσιαστικό σημείο των προσπαθειών που κάνουμε, στο πλαίσιο της Συμμαχίας των Προθύμων”, έγραψε ο Μακρόν στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Χ.

“ Θα συνεχίσουμε αυτές τι προσπάθειες μαζί με τους Αμερικανούς για να παρέχουμε στην Ουκρανία εγγυήσεις ασφάλειας, χωρίς της οποίες, δεν μπορεί να υπάρξει ζωτική και διαρκής ειρήνη. Αυτό που διακινδυνεύεται στην Ουκρανία είναι επίσης, η ασφάλεια της Ευρώπης στο σύνολό της”, πρόσθεσε ο ίδιος.

Πηγή: ΑΠΕ

Οι δύο χώρες βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις από το 2023, ενώ το 2024 η Άγκυρα κατάφερε να ξεπεράσει το βέτο της Γερμανίας, που είχε μπλοκάρει προηγουμένως την πώληση.

Τον Ιούλιο, υπογράφηκε προσωρινή συμφωνία για την αγορά 40 αεροσκαφών, με τις συνομιλίες να συνεχίζονται για τις τεχνικές λεπτομέρειες και τις τιμές, τις οποίες η τουρκική πλευρά θεωρεί υψηλές.

Πηγή που γνωρίζει τις συζητήσεις ανέφερε ότι 20 αεροσκάφη θα χρησιμοποιηθούν αρχικά από τη RAF ώστε να επιταχυνθεί η παράδοση, ενώ τα υπόλοιπα 20 θα παραδοθούν αργότερα προσαρμοσμένα στις τουρκικές προδιαγραφές.

Ο Στάρμερ έστειλε δύο αεροσκάφη Eurofighter στην Άγκυρα πριν την επίσκεψή του, σε μια κίνηση καταδεικτική της ιδιαίτερης σημασίας της συμφωνίας για το Λονδίνο, δήλωσε δεύτερη τουρκική πηγή. Παραμένει ασαφές εάν τα δύο αεροσκάφη θα παραμείνουν στην Τουρκία ή αν μεταφέρθηκαν εκεί μόνο για συμβολικούς λόγους.

Αρκετές πηγές ανέφεραν ότι ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανέβαλε μια συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου που είχε προγραμματιστεί για αύριο στην Άγκυρα για να υποδεχτεί τον Στάρμερ.

Οι Τούρκοι πιλότοι δεν έχουν πετάξει προηγουμένως μαχητικά αεροσκάφη ευρωπαϊκής κατασκευής καθώς η Άγκυρα παραδοσιακά χρησιμοποιεί τα αμερικανικά F-16.

Η προτεινόμενη συμφωνία αφορά την τελευταία έκδοση του Eurofighter, γνωστή ως Tranche 4, η οποία διαθέτει αναβαθμισμένα αεροηλεκτρονικά και συστήματα ραντάρ.

Τα αεροσκάφη της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας απαρχαιώνονται με ταχείς ρυθμούς και για αυτό η Τουρκία χρειάζεται επειγόντως μια προσωρινή λύση μέχρι να είναι έτοιμο το εγχώριας παραγωγής μαχητικό αεροσκάφος Kaan πέμπτης γενιάς το 2028, αναφέρει το ρεπορτάζ του Middle East Eye.

Για να επιταχύνει την παράδοση των Eurofigter, η Τουρκία υπέγραψε συμφωνία νωρίτερα αυτόν τον μήνα για την αγορά μεταχειρισμένων αεροσκαφών Eurofighter από το Κατάρ, δήλωσε  Τούρκος αξιωματούχος που γνωρίζει το θέμα.

Εν τω μεταξύ, ο τουρκικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας NTV ανέφερε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα δώσει προτεραιότητα στην παραγγελία της Άγκυρας παραδίδοντας αεροσκάφη που κατασκευάζονται αυτήν τη στιγμή για τη RAF.

Η τουρκική πηγή πρόσθεσε ότι η Άγκυρα και το Λονδίνο πρέπει επίσης να συνάψουν ξεχωριστή συμφωνία συντήρησης και εκσυγχρονισμού που θα καλύπτει τα μεταχειρισμένα αεροσκάφη Eurofighter που η Τουρκία σκοπεύει να αγοράσει από το Κατάρ και το Ομάν.

Σπύρος Σιδέρης

Η βρετανική κυβέρνηση, αξιοποιώντας το κύρος της μοναρχίας, ποντάρει σε ένα πολυτελές και γεμάτο συμβολισμούς πρόγραμμα φιλοξενίας, με στόχο να ενισχύσει τις στρατηγικές σχέσεις με την Ουάσιγκτον και να αποσπάσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις από έναν πρόεδρο που δύσκολα δίνει προβλέψιμες απαντήσεις.

Βασιλική υποδοχή και πολιτικά μηνύματα

Σπάζοντας το αυστηρό βασιλικό πρωτόκολλο, ο βασιλιάς Κάρολος Γ’ φιλοξενεί τον Τραμπ στο ιστορικό Κάστρο του Ουίνδσορ, επαναλαμβάνοντας τη συνάντηση που είχε το 2019 με τη βασίλισσα Ελισάβετ Β΄. Η πρόσκληση είχε παραδοθεί προσωπικά από τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ στον Λευκό Οίκο ήδη από τον περασμένο Φεβρουάριο, σηματοδοτώντας την επιθυμία του Λονδίνου να διατηρήσει «ειδική σχέση» με τον Αμερικανό ηγέτη παρά τις διακυμάνσεις της πολιτικής του.

Η κυβέρνηση Στάρμερ, αντιμέτωπη με οικονομικές πιέσεις και εσωκομματικές δυσκολίες, βλέπει στη λαμπρή αυτή επίσκεψη μια ευκαιρία να αποδείξει ότι μπορεί να διαχειρίζεται μια περίπλοκη σχέση με τον πιο απρόβλεπτο ένοικο του Λευκού Οίκου. Η βρετανική πλευρά προετοίμαζε μήνες τη φιλοξενία, με πτήσεις βρετανικών και αμερικανικών F-35 πάνω από το Λονδίνο και ένα στρατιωτικό άγημα 1.300 ανδρών – το μεγαλύτερο που έχει παρουσιαστεί ποτέ σε αντίστοιχη επίσκεψη – για να εντυπωσιάσει τον Αμερικανό πρόεδρο που φημίζεται για την αδυναμία του στις μεγάλες τελετές.

Η σκιά της Ουκρανίας

Πίσω από το λαμπερό σκηνικό, το κύριο θέμα συζήτησης είναι η πορεία του πολέμου στην Ουκρανία. Η Βρετανία, που τοποθετείται στην πρώτη γραμμή της στρατιωτικής στήριξης προς το Κίεβο, επιδιώκει να αποσπάσει από τον Τραμπ σαφείς δεσμεύσεις για τη συνέχιση της αμερικανικής βοήθειας και για την επιβολή κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Σύμφωνα με τον ειδικό σε ζητήματα άμυνας του Ευρωπαϊκού Κέντρου Εξωτερικής Πολιτικής, Νάικ Γουίτνεϊ, το Λονδίνο επιχειρεί να υπενθυμίσει στον Τραμπ ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενίσχυση της άμυνας «δεν σημαίνει απομάκρυνση από το ΝΑΤΟ» αλλά ανάγκη για ισχυρή αμερικανική παρουσία που θα αποτρέψει μια ρωσική ανατροπή των ισορροπιών. Η βρετανική κυβέρνηση θεωρεί ότι η δική της επιθετική στάση έναντι της Μόσχας την καθιστά τον καταλληλότερο διαμεσολαβητή των ευρωπαϊκών ανησυχιών προς την Ουάσιγκτον.

Διπλωματικά παζάρια και οικονομικές προσδοκίες

Η ατζέντα των συνομιλιών περιλαμβάνει επίσης το διμερές εμπόριο. Το Λονδίνο, που μετά το Brexit αναζητεί διεθνείς συμφωνίες για να ενισχύσει την οικονομία του, ελπίζει σε νέες εμπορικές παραχωρήσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως στον τομέα των φαρμάκων, του χάλυβα και του αλουμινίου, πέραν της συμφωνίας που έχει ήδη συναφθεί κατά τη διάρκεια του εμπορικού πολέμου που ξεκίνησε ο Τραμπ την πρώτη του θητεία.

Παράλληλα, οι δύο πλευρές συζητούν την υπογραφή συμβολαίων ύψους 40 δισ. λιρών, με έμφαση στις νέες τεχνολογίες, την τεχνητή νοημοσύνη και την πυρηνική ενέργεια. Ο Τραμπ συνοδεύεται από κορυφαίους εκπροσώπους της αμερικανικής τεχνολογικής βιομηχανίας, όπως ο Σαμ Άλτμαν (OpenAI) και ο Τιμ Κουκ (Apple), δείχνοντας ότι το πεδίο της καινοτομίας παραμένει κομβικό για τις διατλαντικές σχέσεις. Ο ειδικός σε θέματα εμπορίου Ντέιβιντ Χάνιγκ προειδοποιεί, ωστόσο, ότι οι μεταβαλλόμενες πολιτικές διαθέσεις του Τραμπ μπορούν να ανατρέπουν κάθε προσδοκία, καθώς «δεν διστάζει να απαιτεί πολιτικά ανταλλάγματα για μικρές οικονομικές παραχωρήσεις».

Εσωτερικά κέρδη για τον Στάρμερ

Η κυβέρνηση Στάρμερ επιδιώκει να μετατρέπει την επίσκεψη σε πολιτικό κέρδος. Ο Βρετανός πρωθυπουργός, που αντιμετωπίζει κριτική για την οικονομική πολιτική και τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, προσδοκά να παρουσιάζεται ως ο Ευρωπαίος ηγέτης που μπορεί να διαχειρίζεται έναν δύσκολο συνομιλητή όπως ο Τραμπ και να αποσπά συμφωνίες επωφελείς για τη βρετανική οικονομία. Η εικόνα μιας κυβέρνησης που μπορεί να συνομιλεί ισότιμα με την Ουάσιγκτον παραμένει κρίσιμη για ένα Ηνωμένο Βασίλειο που προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει τη θέση του μετά το Brexit.

Κοινωνικές αντιδράσεις και πολιτική πόλωση

Παρά τη λαμπρότητα, η επίσκεψη προκαλεί έντονα αντιφατικές αντιδράσεις στο εσωτερικό. Κοντά στο Ουίνδσορ, ακτιβιστές ανήρτησαν γιγαντιαία αφίσα 400 τετραγωνικών μέτρων που παρουσιάζει τον Τραμπ δίπλα στον καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα Τζέφρι Έπσταϊν, χρηματοδοτημένη από δωρεές πολιτών. Το κίνημα «Ας χαλάσουμε την επίσκεψη του Τραμπ» οργανώνει διαδηλώσεις στο κέντρο του Λονδίνου, καταγγέλλοντας τις θέσεις του προέδρου για τη Γάζα, τη μεταναστευτική πολιτική και τις σχέσεις του με τον Έπσταϊν.

Η βρετανική αστυνομία αναπτύσσει πρωτοφανή μέτρα ασφαλείας για την αποτροπή επεισοδίων, με το κόστος της προστασίας να εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 3,5 εκατ. λίρες – ποσό που ήδη προκαλεί κριτική για «σπατάλη δημοσίου χρήματος». Παράλληλα, πολιτικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η υπερβολική γενναιοδωρία της βρετανικής κυβέρνησης μπορεί να ερμηνεύεται από τον Τραμπ ως ένδειξη αδυναμίας, επιτρέποντάς του να φύγει από το Λονδίνο χωρίς να δώσει ουσιαστικές παραχωρήσεις.

Ένα παιχνίδι υψηλού ρίσκου

Η επίσκεψη Τραμπ στο Λονδίνο εξελίσσεται σε δοκιμασία ισορροπιών. Για τη Βρετανία, αποτελεί ευκαιρία να επαναβεβαιώνει τη στρατηγική της θέση ως βασικού εταίρου της Ουάσιγκτον και να διεκδικεί οικονομικά και αμυντικά οφέλη. Για τον Τραμπ, είναι σκηνικό προβολής ισχύος και ευκαιρία να επιδεικνύει ότι διατηρεί τον έλεγχο της διατλαντικής ατζέντας παρά τις εντάσεις με το ΝΑΤΟ και την ΕΕ.

Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι περισσότεροι αναλυτές, το μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσο το Λονδίνο καταφέρνει να εξασφαλίζει χειροπιαστά αποτελέσματα – από νέες εμπορικές συμφωνίες μέχρι δεσμεύσεις για την Ουκρανία – ή αν ο «εξαιρετικός φιλοξενούμενος» απολαμβάνει απλώς μια επίδειξη βρετανικής φιλοξενίας χωρίς να πληρώνει το ανάλογο πολιτικό τίμημα. Σε κάθε περίπτωση, η τριήμερη παραμονή του Ντόναλντ Τραμπ στο Λονδίνο συνιστά ένα υψηλού ρίσκου διπλωματικό παιχνίδι που δοκιμάζει τόσο τη νέα βρετανική κυβέρνηση όσο και τη συνοχή της Δύσης απέναντι στη Ρωσία και στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Ένας εκπρόσωπος της Ντάουνινγκ Στριτ δήλωσε το βράδυ της Τρίτης: «Οι ηγέτες συζήτησαν πώς θα μπορούσε να ασκηθεί περαιτέρω πίεση -μεταξύ άλλων μέσω κυρώσεων- στον Πούτιν μέχρι να δείξει ότι είναι έτοιμος να αναλάβει σοβαρά μέτρα για να τερματίσει την παράνομη εισβολή του».

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε επίσης για μια «δύσκολη κατάσταση» εάν η Μόσχα δεν συμβιβαστεί, ενώ άσκησε πιέσεις στον Ουκρανό ηγέτη Βολοντίμιρ Ζελένσκι να συναντηθεί με τον Πούτιν στην Ελβετία τις επόμενες δύο εβδομάδες.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι υπήρξε μια «αίσθηση ενότητας» στη συνάντηση στον Λευκό Οίκο μεταξύ των επτά Ευρωπαίων ηγετών, του Ντόναλντ Τραμπ και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι ενώ ανέφερε και ότι προέκυψαν «δύο ουσιαστικά αποτελέσματα» των συζητήσεων.

Το πρώτο, η επιβεβαίωση ότι ο συνασπισμός των προθύμων -μια ομάδα 31 χωρών που έχουν δεσμευτεί να βοηθήσουν στην ενίσχυση της Ουκρανίας- θα συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για εγγυήσεις ασφαλείας.

Ο Στάρμερ πρόσθεσε ότι «έχει ήδη αναθέσει στις ομάδες μας να κάνουν περαιτέρω εργασίες» για το θέμα, το οποίο, όπως είπε, είναι σημαντικό για την ασφάλεια στην Ουκρανία, την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Το δεύτερο είπε είναι ότι θα πραγματοποιηθεί διμερής συνάντηση μεταξύ του Πούτιν  και του Ζελένσκι και θα ακολουθήσει τριμερής συνάντησης, στην οποία θα συμμετάσχει και ο Τραμπ.