Σπύρος Σιδέρης

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, το ερώτημα «πώς θα επηρεάσει το σκάνδαλο την απόφαση για το ειρηνευτικό σχέδιο» δεν είναι απλώς πολιτικό· είναι υπαρξιακό για τη μελλοντική μορφή της ουκρανικής εξουσίας.

Οι τρεις εκδοχές για το ξέσπασμα του σκανδάλου

Στην Ουκρανία και στο εξωτερικό κυκλοφορούν ήδη τρεις βασικές εκδοχές για το ποιος και γιατί ενεργοποίησε τη βόμβα του σκανδάλου Μίντιτς.

Η πρώτη –διαδεδομένη κυρίως στη Ρωσία αλλά και σε κύκλους υποστηρικτών του Ζελένσκι– υποστηρίζει ότι το σκάνδαλο πυροδοτήθηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ, μέσω της επιρροής που αποδίδεται ότι διαθέτει στις ουκρανικές αρχές κατά της διαφθοράς, το ΝΑBU και την Ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς (SAP). Σύμφωνα με αυτό το αφήγημα, ο Τραμπ χρησιμοποιεί την υπόθεση ως μοχλό πίεσης, ώστε να εξαναγκάσει τον Ζελένσκι να συμφωνήσει στο νέο ειρηνευτικό σχέδιο. Αν ο Ουκρανός πρόεδρος συναινέσει, οι διώξεις θα «παγώσουν». Αν όχι, η πίεση θα κλιμακωθεί σε βαθμό που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε απομάκρυνσή του από την εξουσία.

Η δεύτερη εκδοχή βλέπει πίσω από το σκάνδαλο τους Ευρωπαίους και τη λεγόμενη «δυτική παράταξη του πολέμου», οι οποίοι –κατά τους υποστηρικτές αυτής της άποψης– θέλουν να εμποδίσουν τον Ζελένσκι να κάνει στροφή προς έναν συμβιβασμό με την Ουάσιγκτον ή τη Μόσχα.

Η τρίτη, και πιο πειστική σύμφωνα με πολιτικούς κύκλους στο Κίεβο, αποδίδει το σκάνδαλο σε εσωτερικές ουκρανικές ισορροπίες. Την άνοιξη, μια σειρά ισχυρών προσώπων βρέθηκαν σε αδιέξοδο εξαιτίας των κινήσεων του Ζελένσκι:
– ο πρώην πρόεδρος Πέτρο Ποροσένκο θεωρούσε βέβαιο ότι θα φυλακιστεί,
– ο ολιγάρχης Ίγκορ Κολομοΐσκι ήδη ήταν στη φυλακή,
– ο επιχειρηματίας και επενδυτής Τόμας Φιάλα περίμενε κυρώσεις από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και Άμυνας,
– ενώ στελέχη του ΝΑBU, της SAP, αλλά και οργανώσεων χρηματοδοτούμενων από δυτικά ιδρύματα ένιωθαν ότι χάνουν την πολιτική προστασία που τους παρείχε η προηγούμενη αμερικανική κυβέρνηση.

Ο φόβος μιας πιθανής «εκκαθάρισης» από τον Ζελένσκι οδήγησε σε μια συγκυριακή συμμαχία κατά του Ζελένσκι, η οποία –με ευρωπαϊκή υποστήριξη– απέτρεψε το καλοκαίρι την προσπάθεια του προέδρου να θέσει υπό έλεγχο το ΝΑBU και την SAP. Ενθαρρυμένη από εκείνη την επιτυχία, η συμμαχία χτύπησε ξανά στις αρχές Νοεμβρίου, αναδεικνύοντας την υπόθεση Μίντιτς και ζητώντας την παραίτηση του ισχυρού αρχηγού της προεδρικής διοίκησης Αντρίι Γέρμακ και τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης – ουσιαστικά την απογύμνωση του προέδρου από την πραγματική του εξουσία.

Το «παράθυρο ευκαιρίας» του Τραμπ και ο κίνδυνος για τον Ζελένσκι

Όποια εκδοχή κι αν αποδειχθεί ακριβής, είναι σαφές ότι ο Ντόναλντ Τραμπ βλέπει τη συγκυρία ως ευκαιρία να πιέσει τον Ζελένσκι σε σοβαρές παραχωρήσεις για τον τερματισμό του πολέμου. Στην παρούσα στιγμή, ο Ουκρανός πρόεδρος βρίσκεται σε πολιτικό αδιέξοδο τύπου «χωρίς καμία καλή επιλογή»:

• Αν αποδεχθεί τις προτάσεις Τραμπ, θα κατηγορηθεί για προδοσία, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τη θέση του μέσα στη χώρα.
• Αν απορρίψει το σχέδιο, θα έρθει σε κατά μέτωπο σύγκρουση με την αμερικανική διοίκηση, η οποία έχει στη διάθεσή της ευρύ φάσμα μέσων πίεσης – από καθυστερήσεις στις στρατιωτικές παραδόσεις μέχρι κυρώσεις εναντίον του ίδιου του προέδρου και του στενού του κύκλου.

Και αυτό είναι μόνο μέρος του προβλήματος: ακόμα κι αν ο Τραμπ δεν λάβει σκληρά μέτρα, η συμμαχία κατά Ζελένσκι δεν μπορεί πλέον να κάνει πίσω, καθώς οποιαδήποτε παύση των πιέσεων θα ισοδυναμούσε με πολιτική αυτοκτονία για τα μέλη της. Η αποσταθεροποίηση θα συνεχιστεί, με κίνδυνο ο Ζελένσκι να χάσει ακόμη και την εξουσία – αφήνοντας χώρο σε νέα ηγεσία, η οποία θα μπορούσε να αποδεχθεί το ειρηνευτικό σχέδιο και να «φορτώσει» τις παραχωρήσεις στον απερχόμενο πρόεδρο.

Μπορεί ο Τραμπ να «σώσει» τον Ζελένσκι;

Η απάντηση, σύμφωνα με πολιτικές πηγές στο Κίεβο, είναι ναι — αν το θελήσει. Ο Τραμπ θα μπορούσε:

– να σταματήσει τις έρευνες διαφθοράς μέσω της επιρροής σε ΝΑBU και SAP,

– να προσφέρει στον Ζελένσκι πλήρες πολιτικό «ακαταδίωκτο»,

– να του δώσει το πράσινο φως για σκληρά μέτρα απέναντι στους εγχώριους αντιπάλους του,

– και, αν χρειαστεί, να του παράσχει εγγυήσεις ασφαλείας σε περίπτωση αποχώρησης από το αξίωμα.

Ωστόσο, κανένα στοιχείο μέχρι στιγμής δεν δείχνει ότι ο Ζελένσκι είναι έτοιμος να αποδεχθεί ένα τέτοιο πακέτο.

Η αναμενόμενη τακτική του Κιέβου – και ο κίνδυνος να μην λειτουργήσει

Η προεδρική διοίκηση της Μπανκόβα φαίνεται να προσανατολίζεται στην ήδη δοκιμασμένη τακτική:

– να δηλώσει επίσημα προθυμία για συζητήσεις,
– αλλά να προσθέσει –με ευρωπαϊκή υποστήριξη και τη βοήθεια Ρεπουμπλικάνων «γερακιών» στο Κογκρέσο– όρους που η Μόσχα δεν πρόκειται να δεχθεί,
– ώστε στη συνέχεια να κατηγορήσει τη Ρωσία για αδιαλλαξία και να ζητήσει από τον Τραμπ νέες κυρώσεις και πυραύλους Tomahawk.

• Το πρόβλημα είναι διπλό:
• – Αβέβαιο αν ο Τραμπ θα δεχθεί να παίξει ξανά αυτό το παιχνίδι.
• – Βέβαιο ότι τέτοιες κινήσεις δεν επιλύουν το εσωτερικό πολιτικό πρόβλημα του Ζελένσκι, ούτε μειώνουν την πίεση που δέχεται.

Υπάρχει και ένα πιο τολμηρό σενάριο: να κινηθεί η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU) εναντίον των επικεφαλής του ΝΑBU, της SAP και των βασικών πρωταγωνιστών της συμμαχίας κατά του Ζελένσκι, κατηγορώντας τους για συνεργασία με τη Ρωσία και εργαλειοποίηση του σκανδάλου διαφθοράς για την επιβολή ενός σχεδίου «συνθηκολόγησης». Μια τέτοια κίνηση, όμως, θα μπορούσε να αποξενώσει οριστικά την Ευρώπη.

Η ώρα των αποφάσεων

Οι εικασίες δεν θα κρατήσουν πολύ. Όπως μεταφέρουν πηγές στο Κίεβο, οι απεσταλμένοι της Ουάσιγκτον παρουσίασαν σήμερα το ειρηνευτικό σχέδιο Τραμπ στον Ζελένσκι. Η απόφαση που θα λάβει δεν θα καθορίσει μόνο την πορεία του πολέμου· θα κρίνει και το μέλλον της εξουσίας του, ίσως και την πολιτική σταθερότητα της ίδιας της Ουκρανίας.

Τη Δευτέρα, το ουκρανικό Γραφείο κατά της Διαφθοράς (NABU) ανακοίνωσε ότι ανακάλυψε ένα «εγκληματικό σύστημα» πίσω από την υπεξαίρεση 100 εκατομμυρίων δολαρίων (περίπου 86 εκατομμύρια ευρώ) που προορίζονταν για αυτόν τον τομέα, με αποτέλεσμα την παραίτηση των υπουργών Δικαιοσύνης και Ενέργειας.

«Ξεκινάμε τον επανασχεδιασμό των κυριότερων δημόσιων επιχειρήσεων του ενεργειακού τομέα», ανέφερε ο Ουκρανός ηγέτης σε μια ανακοίνωση που μοιράστηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, θα συσταθεί ένα νέο συμβούλιο εποπτείας «μέσα σε μία εβδομάδα» στην Energoatom, τη δημόσια εταιρία πυρηνικής ενέργειας που βρίσκεται στο κέντρο του σκανδάλου.

Εκτός από την Energoatom, και άλλες δημόσιες επιχειρήσεις ενέργειας αφορούν τα σχέδια αυτά, όπως η εταιρία υδροηλεκτρικής ενέργειας της χώρας ή οι εθνικές εταιρίες εξόρυξης και μεταφοράς αερίου.

Σύμφωνα με τον Ζελένσκι, θα διεξαχθεί «πλήρης λογιστικός έλεγχος» των οικονομικών δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων αυτών, καθώς και ανανέωση της ηγεσίας τους και των «εκπροσώπων του κράτους» που συμμετέχουν στα διοικητικά συμβούλια. «Κάθε τέχνασμα που ανακαλύπτεται σε αυτές τις επιχειρήσεις θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο γρήγορης και σωστής απόκρισης», συνέχισε.

Ο Ουκρανός ηγέτης ανέφερε στην ανακοίνωσή του ότι έδωσε εντολή στους κυβερνητικούς αξιωματούχους να διατηρούν «διαρκή και εποικοδομητική επικοινωνία με τις δυνάμεις της τάξης και τους οργανισμούς που μάχονται κατά της διαφθοράς».

Η τελευταία υπόθεση διαφθοράς που αποκαλύφθηκε από τη NABU ταρακούνησε την προεδρία, καθώς ο φερόμενος ως ενορχηστρωτής του συστήματος αυτού, ο Τιμούρ Μίντιτς, θεωρείτο στενός φίλος του προέδρου Ζελένσκι.

Το καλοκαίρι, η κυβέρνηση είχε προσπαθήσει να στερήσει την ανεξαρτησία από τη NABU και την εισαγγελία κατά της διαφθοράς (SAP), που ιδρύθηκαν πριν από δέκα χρόνια, προτού αναγκαστεί να υποχωρήσει μπροστά στην κατακραυγή που προκάλεσε η κίνηση αυτή στην κοινωνία των πολιτών και στους δυτικούς συμμάχους του Κιέβου.

Εκτός από τις νομικές υποθέσεις, ο ουκρανικός ενεργειακός τομέας πλήττεται τις τελευταίες ημέρες από την εκστρατεία που έχει εξαπολύσει η Ρωσία με πυραύλους και drones, που έχουν βυθίσει μεγάλο μέρος της Ουκρανίας στο σκοτάδι.

Ο τελευταίος μαζικός βομβαρδισμός στην πρωτεύουσα χθες, Παρασκευή, προκάλεσε τον θάνατο επτά ανθρώπων καθώς ένας τραυματίας υπέκυψε σήμερα στο νοσοκομείο.

Ο Ουκρανός πρόεδρος δήλωσε ότι «ο υπουργός Δικαιοσύνης και ο υπουργός Ενέργειας δεν μπορούν να παραμείνουν στις θέσεις τους» εξηγώντας πως το ζήτημα είναι πρωτίστως θέμα εμπιστοσύνης. Όπως ανέφερε, «εφόσον υπάρχουν κατηγορίες, πρέπει να λογοδοτήσουν». Παράλληλα, τόνισε ότι η απόφαση για αποπομπή από τα καθήκοντα είναι «άμεση  και πρόσθεσε ότι έχει ζητήσει από τον πρωθυπουργό της Ουκρανίας να λάβει τις παραιτήσεις των δύο υπουργών.

Παράλληλα, κάλεσε τα μέλη του ουκρανικού κοινοβουλίου, να στηρίξουν τις παραιτήσεις αυτές, σημειώνοντας ότι στη συνέχεια η υπόθεση πρέπει να εξεταστεί σε «δικαστικό επίπεδο».

Ο Ζελένσκι ανακοίνωσε επίσης ότι το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας (RNBO) θα λάβει απόφαση για την επιβολή κυρώσεων, ύστερα από εισήγηση του Υπουργικού Συμβουλίου. Επιπλέον, υπογράμμισε ότι η χώρα βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, αντιμετωπίζοντας διακοπές ρεύματος, ρωσικά πλήγματα και απώλειες.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση των δύο βασικών ουκρανικών θεσμών κατά της διαφθοράς, της NABU (Εθνικό Γραφείο Κατά της Διαφθοράς) και της SAPO (Ειδική Αντιδιαφθορά Εισαγγελία), τέσσερα άτομα έχουν ήδη συλληφθεί, ανάμεσά τους ένας εν ενεργεία βουλευτής και δύο τοπικοί αξιωματούχοι. Ο ακριβής αριθμός των εμπλεκομένων μελών της Εθνοφρουράς δεν έγινε γνωστός.

«Η ουσία του κυκλώματος ήταν η σύναψη κρατικών συμβάσεων με εταιρείες-προμηθευτές, σε τιμές σκοπίμως διογκωμένες, με τους δράστες να λαμβάνουν προμήθειες έως και 30% της αξίας κάθε σύμβασης», αναφέρει η κοινή ανακοίνωση των NABU και SAPO, η οποία δημοσιεύτηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το σκάνδαλο αποκαλύφθηκε μόλις δύο ημέρες μετά την ψήφιση από την ουκρανική Βουλή νομοσχεδίου που αποκαθιστά την πλήρη ανεξαρτησία των δύο Αρχών. Ο νόμος ήρθε ως απάντηση στις μαζικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν πρόσφατα, όταν ο πρόεδρος Ζελένσκι αποφάσισε να θέσει τις NABU και SAPO υπό τον έλεγχο του γενικού εισαγγελέα — απόφαση που πυροδότησε τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις στη χώρα μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022.

Υπό το βάρος της λαϊκής κατακραυγής αλλά και των ευρωπαϊκών πιέσεων, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναγκάστηκε σε πολιτική αναδίπλωση, καταθέτοντας ο ίδιος το νέο νομοσχέδιο. «Άκουσα την οργή του λαού», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η απόφαση της Βουλής χαιρετίστηκε ένθερμα από Ευρωπαίους αξιωματούχους, που είχαν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε παρέμβαση στους αντιδιαφθορά θεσμούς θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά την ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το Σάββατο, ο πρόεδρος της Ουκρανίας συναντήθηκε με τους επικεφαλής των NABU και SAPO, οι οποίοι τον ενημέρωσαν για την πορεία των ερευνών. «Είναι ζωτικής σημασίας οι θεσμοί κατά της διαφθοράς να λειτουργούν ανεξάρτητα. Ο νόμος που ψηφίστηκε τους παρέχει πλέον κάθε δυνατότητα για πραγματικό αγώνα», ανέφερε ο Ζελένσκι.