Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τον Ουσακόφ, Ρωσία και Κίνα τάσσονται υπέρ «ισότιμης και αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας στη βάση του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη του ΟΗΕ». Η διατύπωση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Στη ρωσική διπλωματική γλώσσα, τέτοιες προτάσεις λειτουργούν συχνά ως έμμεσος τρόπος απόρριψης πρωτοβουλιών που κρίνονται μονομερείς ή υπονομευτικές για τους υφιστάμενους θεσμούς. Το γεγονός ότι ο Ουσακόφ δεν διευκρίνισε αν Μόσχα και Πεκίνο θα αποδεχθούν ή θα απορρίψουν την πρόσκληση, ερμηνεύεται ως συνειδητή ασάφεια: ένα διπλωματικό «όχι» χωρίς να ειπωθεί ρητά, ένα σήμα «κρατάμε απόσταση» χωρίς να καεί επίσημα το κανάλι.

• Στους διαδρόμους της ρωσικής διπλωματίας, το «Συμβούλιο Ειρήνης» περιγράφεται ως προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν έναν παράλληλο μηχανισμό παγκόσμιας διακυβέρνησης, στον οποίο ο Τραμπ θα διατηρεί αποκλειστικό δικαίωμα βέτο. Αυτό θεωρείται από τη Μόσχα ευθεία προσβολή της αρχής της συλλογικής ασφάλειας, πάνω στην οποία στηρίζεται το σύστημα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου Ρωσία και Κίνα διαθέτουν θεσμικά κατοχυρωμένο βέτο. Με άλλα λόγια, η ρωσική ανάγνωση είναι θεσμική αλλά και ψυχολογική: «μας ζητούν να μπούμε σε ένα σχήμα όπου χάνουμε το κλειδί του δωματίου και το κρατά μόνο η Ουάσινγκτον».

Αντίστοιχα, σε κινεζικές αναλύσεις –ιδίως σε μέσα και κύκλους που κινούνται κοντά στη γλώσσα του υπουργείου Εξωτερικών και σε πανεπιστημιακά ινστιτούτα διεθνών σχέσεων– η πρωτοβουλία εμφανίζεται ως «νεο-ηγεμονικό εργαλείο». Η βασική κριτική του Πεκίνου δεν εστιάζει τόσο στο πρόσωπο του Τραμπ, όσο στη λογική της μονοκεντρικής εξουσίας: ένα διεθνές σχήμα όπου ο «τελικός κριτής» είναι ένας παίκτης. Για την Κίνα, κάθε δομή που δεν στηρίζεται στην πολυμέρεια και στη συναίνεση αντιμετωπίζεται ως εκ προοιμίου ύποπτη, όχι επειδή το Πεκίνο απορρίπτει την «ειρήνη», αλλά επειδή απορρίπτει τον ορισμό της ειρήνης ως προϊόν μονομερούς απόφασης.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το βαθύτερο νόημα της δήλωσης Ουσακόφ: η επίκληση του Χάρτη του ΟΗΕ λειτουργεί ως έμμεση υπενθύμιση ότι μόνο ο ΟΗΕ διαθέτει τη «σφραγίδα» της διεθνούς νομιμοποίησης ως πλαίσιο παγκόσμιας διακυβέρνησης. Οτιδήποτε άλλο, ακόμη κι αν φέρει τον τίτλο της «ειρήνης», μπορεί να ιδωθεί ως εργαλείο γεωπολιτικής αναδιάταξης με όρους ισχύος και όχι δικαίου. Και αυτό είναι το κόκκινο πανί: η μετάβαση από μια τάξη κανόνων σε μια τάξη «διαχειριστή».

Στη ρωσική στρατηγική σκέψη, τέτοιες πρωτοβουλίες εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια των ΗΠΑ να υποβαθμίσουν θεσμικά τον ΟΗΕ, ακριβώς επειδή εκεί δεν ελέγχουν πλήρως τις αποφάσεις. Το ότι στο νέο όργανο το δικαίωμα βέτο θα ανήκει αποκλειστικά στον Αμερικανό πρόεδρο παρουσιάζεται ως ομολογία αποτυχίας να επιβληθεί η αμερικανική γραμμή μέσω των υπαρχόντων μηχανισμών. Με αυτή την ανάγνωση, το «Συμβούλιο» δεν είναι καινοτομία· είναι παράκαμψη.

• Από την κινεζική πλευρά, η στάση είναι πιο μακροπρόθεσμη και «συστημική». Το Πεκίνο βλέπει τέτοιες ιδέες ως απειλή για τον στόχο της σταδιακής οικοδόμησης ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος, όπου οι μεγάλες δυνάμεις συνυπάρχουν χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς μονομερείς «διευθυντές» της παγκόσμιας τάξης. Η Κίνα, που επενδύει σταθερά στη γλώσσα του πολυμερούς και της «μη ανάμειξης», δεν θέλει να νομιμοποιήσει ένα μοντέλο όπου η «παγκόσμια ειρήνη» μετατρέπεται σε προεδρικό προνόμιο.

Έτσι, το ότι Ρωσία και Κίνα δήλωσαν πως «έλαβαν υπόψη» την πρόσκληση, χωρίς να δώσουν καθαρή απάντηση, δεν αποτελεί ένδειξη αμφιταλάντευσης. Αντιθέτως, είναι μια κλασική μορφή στρατηγικής αναμονής: κρατούν την πόρτα μισάνοιχτη για να μην χρεωθούν τη ρήξη, αλλά αφήνουν τον χρόνο να δοκιμάσει την αντοχή της αμερικανικής ιδέας και –κυρίως– να δουν ποιοι τρίτοι θα μπουν πρώτοι στο νέο σχήμα. Στη διπλωματία, η καθυστέρηση είναι συχνά εργαλείο ισχύος.

Η δήλωση Ουσακόφ, λοιπόν, λειτουργεί σε τρία επίπεδα: πρώτον, ως μήνυμα προς τις ΗΠΑ ότι οποιαδήποτε νέα δομή αγνοεί τον ΟΗΕ δύσκολα θα αποκτήσει νομιμοποίηση χωρίς τη συμμετοχή των μόνιμων μελών με βέτο. Δεύτερον, ως σήμα εσωτερικής σύμπλευσης Μόσχας–Πεκίνου, σε μια περίοδο που η στρατηγική τους συνεργασία βαθαίνει και θέλει να εμφανίζεται «συνεκτική» απέναντι στις δυτικές πρωτοβουλίες. Και τρίτον, ως ιδεολογική τοποθέτηση υπέρ ενός κόσμου όπου η «ειρήνη» δεν ορίζεται από έναν ηγέτη, αλλά από συλλογικούς κανόνες και θεσμούς που –έστω προβληματικοί– αποτελούν το κοινά αποδεκτό πεδίο παιχνιδιού.

Με απλά λόγια, πίσω από τη φαινομενικά ουδέτερη φράση του Ουσακόφ κρύβεται ένα ξεκάθαρο μήνυμα: το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ δεν αντιμετωπίζεται από Ρωσία και Κίνα ως πρωτοβουλία ειρήνης, αλλά ως προσπάθεια ανακατασκευής της παγκόσμιας τάξης με αμερικανικούς όρους. Και σε αυτό το σχέδιο, τουλάχιστον προς το παρόν, Μόσχα και Πεκίνο δεν δείχνουν διάθεση να γίνουν συμμέτοχοι· δείχνουν διάθεση να το αφήσουν να φθαρεί μόνο του, επαναφέροντας στο τραπέζι το δικό τους σταθερό επιχείρημα: ΟΗΕ, Χάρτης, διεθνές δίκαιο, πολυμέρεια.

Σπύρος Σιδέρης

Κατά τη διάρκεια της τριήμερης επίσκεψής του, ο Στάρμερ είχε εκτενή συνάντηση διάρκειας 80 λεπτών με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, ενώ ακολούθησε και κοινό γεύμα εργασίας.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι συζήτησαν τόσο για θέματα εμπορίου και επενδύσεων, όσο και για πιο «ανθρώπινες» πτυχές, όπως το ποδόσφαιρο και τον Σαίξπηρ, επιχειρώντας να καλλιεργήσει ένα κλίμα προσωπικής οικειότητας και πολιτικής εμπιστοσύνης. Στόχος του Λονδίνου είναι η οικοδόμηση μιας «συνολικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης» με το Πεκίνο, σε μια συγκυρία όπου η Κίνα παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και, αν συνυπολογιστεί το Χονγκ Κονγκ, ο τρίτος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Βρετανίας.

• Ο Στάρμερ συνοδευόταν από μια εντυπωσιακή επιχειρηματική αποστολή περίπου 50 κορυφαίων στελεχών από τους τομείς των φαρμάκων, της αυτοκινητοβιομηχανίας και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, επιβεβαιώνοντας ότι ο βασικός πυλώνας της επίσκεψης είναι η οικονομική διπλωματία. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο επενδυτικό σχέδιο της φαρμακευτικής εταιρείας AstraZeneca, η οποία σχεδιάζει να ενισχύσει δραστικά την παρουσία της στην Κίνα και να αναπτύξει νέες ερευνητικές μονάδες, παρουσιάζοντας το παράδειγμα ως συνεργασία «win-win» για τα δύο κράτη.

Στο πρακτικό επίπεδο, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν συγκεκριμένα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των οικονομικών ροών. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η μείωση δασμών στις εξαγωγές βρετανικού ουίσκι προς την Κίνα από 10% σε 5%, καθώς και η κατάργηση βίζας για σύντομες διαμονές Βρετανών πολιτών έως 30 ημέρες, ένα καθεστώς που ήδη ισχύει για περίπου 50 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία και η Αυστραλία. Το Λονδίνο παρουσιάζει αυτές τις κινήσεις ως χειροπιαστά δείγματα «προόδου» και απόδειξη ότι η συνεργασία με την Κίνα μπορεί να αποφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη.

Ωστόσο, η πολιτική διάσταση της επίσκεψης προκαλεί έντονες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό της Βρετανίας όσο και στις ΗΠΑ. Πολλοί Βρετανοί και Αμερικανοί πολιτικοί κατηγορούν την Κίνα για βιομηχανική κατασκοπεία, για συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για αυταρχικές πρακτικές, ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα στο Χονγκ Κονγκ το 2019, που οδήγησαν σε σοβαρή επιδείνωση των σινοβρετανικών σχέσεων. Επιπλέον, οι κατηγορίες περί κινεζικής κατασκοπείας στο βρετανικό έδαφος και η στάση του Πεκίνου απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία, με την έμμεση στήριξη προς τη Ρωσία, έχουν δημιουργήσει κλίμα βαθιάς δυσπιστίας.

• Ο ίδιος ο Στάρμερ, ωστόσο, επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στον ρεαλισμό και την κριτική. Στη συνάντησή του με τον Σι Τζινπίνγκ τόνισε ότι «η Κίνα είναι κεντρικός παίκτης στη διεθνή σκηνή» και ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει μια πιο ώριμη σχέση, η οποία θα επιτρέπει τόσο τη συνεργασία όσο και έναν «ουσιαστικό διάλογο για τα σημεία διαφωνίας». Από την πλευρά του, ο Σι αναγνώρισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών πέρασαν από «διακυμάνσεις» που δεν ωφέλησαν κανέναν και δήλωσε έτοιμος να αναπτύξει μια μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση, υπογραμμίζοντας τον ρόλο Κίνας και Βρετανίας ως μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και ως μεγάλων οικονομικών δυνάμεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η έμμεση πολιτική στόχευση της επίσκεψης: πολλοί αναλυτές τη βλέπουν ως σαφές μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ. Σε μια εποχή όπου η αμερικανική πολιτική χαρακτηρίζεται από απροβλεψιμότητα, εμπορικό προστατευτισμό και απειλές για νέους δασμούς, αρκετοί δυτικοί ηγέτες επιλέγουν να «ασφαλίσουν» εναλλακτικά κανάλια συνεργασίας με το Πεκίνο. Στο ίδιο μοτίβο κινήθηκαν πρόσφατα ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Άντονι Αλμπανίζι, ο Λι Τζε Μιούνγκ, ο Πέτρι Όρπο, αλλά και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνι, ο οποίος υπέγραψε εμπορική συμφωνία με την Κίνα προκαλώντας την οργή του Τραμπ.

• Ο Στάρμερ φρόντισε πάντως να διαβεβαιώσει ότι η «ειδική σχέση» της Βρετανίας με τις ΗΠΑ παραμένει ακλόνητη, ιδίως στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και των μυστικών υπηρεσιών. Την ίδια στιγμή όμως παραδέχθηκε ότι «δεν έχει νόημα» για το Λονδίνο να αγνοεί την Κίνα, όσο κι αν αυτό προκαλεί εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις. Η εμπειρία της βρετανικής εμπλοκής στον εμπορικό πόλεμο του Τραμπ, παρά τις παραδοσιακές συμμαχίες, έχει ενισχύσει την αίσθηση ότι το Λονδίνο οφείλει να κινηθεί με μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.

Τελικά, η επίσκεψη Στάρμερ στο Πεκίνο δεν είναι ούτε καθαρά οικονομική ούτε αποκλειστικά πολιτική. Αποτελεί μια κίνηση γεωοικονομικής αναπροσαρμογής, μέσα σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες υποχωρούν και οι μεσαίες δυνάμεις, όπως η Βρετανία, αναζητούν νέο ρόλο ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο. Το αν αυτή η στροφή θα αποδώσει πραγματικά οφέλη ή θα προκαλέσει νέες εντάσεις στο εσωτερικό του δυτικού στρατοπέδου, παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της επόμενης περιόδου.

Σπύρος Σιδέρης

Ο αναλυτής Γεδεών Ράχμαν, στο βιβλίο του «Οι ισχυροί άνδρες – Πώς η λατρεία του ηγέτη απειλεί τη δημοκρατία στον κόσμο», περιγράφει αυτή τη στροφή ως μια νέα φάση, όπου ο άνδρας–ηγέτης παρουσιάζεται ως ενσάρκωση της εθνικής βούλησης.

Το ερώτημα δεν είναι αν οι άνθρωποι αυτοί υπάρχουν – αλλά αν το διεθνές σύστημα, όπως το γνωρίσαμε μετά το 1989, μπορεί να επιβιώσει από την παρουσία τους.

Από την κρίση του 2008 στην κόπωση της παγκοσμιοποίησης

Η άνοδος των ισχυρών ηγετών δεν είναι ατύχημα της ιστορίας. Όπως επισημαίνει ο Ράχμαν, συνδέεται άμεσα με την οικονομική κρίση του 2008 και τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης στις πολιτικές και οικονομικές ελίτ που διαχειρίστηκαν την παγκοσμιοποίηση. Οι μεσαίες τάξεις στη Δύση είδαν μέσα σε λίγους μήνες τις αποταμιεύσεις και τις βεβαιότητές τους να καταρρέουν, ανακαλύπτοντας ότι οι «αγορές», που παρουσιάζονταν ως εγγύηση ευημερίας, μπορούν να γίνουν και μηχανισμός διάλυσης.

Την ίδια στιγμή, η μαζική μετανάστευση, η πολιτισμική ανασφάλεια, η διάχυση της κουλτούρας της κατανάλωσης και – κυρίως – η έκρηξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δημιούργησαν ένα νέο πεδίο πολιτικής επικοινωνίας.

Ο ηγέτης δεν χρειάζεται πια τα κόμματα, τα παραδοσιακά ΜΜΕ ή τις θεσμικές διαδρομές: μπορεί να απευθύνεται απευθείας στο κοινό, να διαμορφώνει κοινότητες οπαδών, να κατασκευάζει «εναλλακτικές αλήθειες» και να επιτίθεται σε κάθε μηχανισμό λογοδοσίας ως μέρος μιας «διεφθαρμένης ελίτ».

Σε αυτό το έδαφος, η νοσταλγία για «ισχυρό κράτος», η κρίση εκπροσώπησης και η κοινωνική ανασφάλεια συμπυκνώθηκαν γύρω από πρόσωπα που υποσχέθηκαν να «καθαρίσουν το σύστημα», να «ξανακάνουν τη χώρα μεγάλη» και να τιμωρήσουν τους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς.

Βλαντίμιρ Πούτιν: η επιστροφή της αυτοκρατορικής Ρωσίας

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπήρξε ίσως το πρώτο εμβληματικό παράδειγμα του ισχυρού ηγέτη στον 21ο αιώνα. Αναλαμβάνοντας την εξουσία στο τέλος της χαοτικής δεκαετίας του ’90, αξιοποίησε το αίσθημα ταπείνωσης μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Το περίφημο σχόλιό του ότι η κατάρρευση της ΕΣΣΔ ήταν η «μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα» συμπύκνωσε αυτό το τραύμα.

Ο Πούτιν αναδιάρθρωσε τη ρωσική κρατική μηχανή συνδυάζοντας την κλασική σοβιετική γραφειοκρατία με μια σύγχρονη κρατική ασφάλεια. Υπέταξε τους ολιγάρχες στο Κρεμλίνο, επανέφερε την κεντρική εξουσία, συνέδεσε την εθνική ταυτότητα με την πίστη στο κράτος και παρουσίασε τον εαυτό του ως προστάτη της «ιστορικής Ρωσίας».

Οι πολεμικές παρεμβάσεις – η Γεωργία το 2008, η Κριμαία το 2014, η Συρία το 2015 και η εισβολή στην Ουκρανία από το 2022 – δεν ήταν απλώς κινήσεις ισχύος. Ήταν κρίσιμο εργαλείο εσωτερικής νομιμοποίησης: ο Πούτιν εμφανίστηκε ως ο ηγέτης που αποκαθιστά το χαμένο μεγαλείο, απέναντι σε έναν δυτικό κόσμο που παρουσιάζεται ως ηθικά και πολιτισμικά παρακμασμένος.

Σι Τζινπίνγκ: το κράτος–κόμμα σε ένα πρόσωπο

Στην Κίνα, ο Σι Τζινπίνγκ υιοθέτησε έναν διαφορετικό δρόμο, αλλά με παρόμοιο αποτέλεσμα: τη συμπύκνωση της εξουσίας στο πρόσωπο του ηγέτη. Αντί για το πιο συλλογικό μοντέλο ηγεσίας που ακολούθησε ο Μάο Τσε Τουνγκ, ο Σι ανέλαβε από το 2012 να συγχωνεύσει κόμμα και κράτος.

Η κατάργηση του συνταγματικού περιορισμού των προεδρικών θητειών το 2018 άνοιξε τον δρόμο για παραμονή του στην εξουσία επ’ αόριστον. Η ιδεολογία της εποχής αναδιατυπώθηκε ως «Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ», που διδάσκεται πλέον σε πανεπιστήμια, σχολεία και επιχειρήσεις μέσω εφαρμογών στα κινητά.

Ο Σι αξιοποίησε την μερική αμερικανική αναδίπλωση της τελευταίας εικοσαετίας για να προωθήσει μια εικόνα αποτελεσματικού αυταρχισμού: ανάπτυξη, υποδομές, σταθερότητα. Μέσα από την Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», την ενίσχυση των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, προβάλλει την Κίνα ως εναλλακτικό κέντρο παγκόσμιας τάξης – απέναντι σε έναν Δυτικό κόσμο που κατηγορείται για υποκρισία και διπλά μέτρα και σταθμά.

Ντόναλντ Τραμπ: Ο «ισχυρός άνδρας» μέσα στη δημοκρατία

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Ντόναλντ Τραμπ απέδειξε ότι το μοντέλο του ισχυρού άνδρα δεν περιορίζεται σε αυταρχικά ή ημι-αυταρχικά καθεστώτα. Προερχόμενος εκτός παραδοσιακού κομματικού μηχανισμού, κατέκτησε τον Λευκό Οίκο το 2017 ως εκπρόσωπος του «ξεχασμένου Αμερικανού».

Η λαϊκίστικη του ρητορική πάτησε σε τρεις κρίσιμες γραμμές ρήξης:

• την αίσθηση απώλειας διεθνούς κύρους απέναντι στην Κίνα και την Ευρώπη,
• την κοινωνική και φυλετική ανασφάλεια των λευκών χαμηλότερων στρωμάτων,
• την κόπωση από την παγκοσμιοποίηση, που διέλυσε παραδοσιακές βιομηχανίες και κοινότητες.

Με σύνθημα «America First», επιτέθηκε στα ΜΜΕ, στο δικαστικό σύστημα, στους μετανάστες, στο «βαθύ κράτος», ενώ αμφισβήτησε ευθέως την εγκυρότητα των εκλογών του 2020. Η επιστροφή του στον Λευκό Οίκο μετά τις εκλογές του 2024, παρουσιάστηκε από τους οπαδούς του ως θρίαμβος του «λαού» απέναντι σε ένα «διεφθαρμένο κατεστημένο».

Στο εξωτερικό, ο Τραμπ εμπέδωσε την εικόνα του ηγέτη που δεν δεσμεύεται από κανόνες: εμπορικοί πόλεμοι, επαναδιαπραγμάτευση συμφωνιών, μονομερείς κινήσεις. Ταυτόχρονα, δίκτυο προσώπων όπως ο Τομ Μπαράκ και ο Στιβ Γουίτκοφ εμφανίζονται πιο ορατά σε ορισμένα μέτωπα (Γάζα, Λίβανος, Ουκρανία) από τον ίδιο τον ΟΗΕ, υπογραμμίζοντας τη μετατόπιση από την πολυμερή διπλωματία στην προσωποποιημένη διαπραγμάτευση.

Ναρέντρα Μόντι: εθνικισμός και κοινωνική ιεραρχία στην Ινδία

Ο Ναρέντρα Μόντι ενσαρκώνει στην Ινδία την εκδοχή του ισχυρού ηγέτη με θρησκευτικο–εθνικιστικό πρόσημο. Προερχόμενος από το κόμμα Μπαρατίγια Τζανάτα και με βαθιούς δεσμούς με την οργάνωση RSS, επένδυσε στην αφήγηση ότι οι Ινδουιστές υπήρξαν επί αιώνες θύματα ξένης κυριαρχίας – μουσουλμάνων, Βρετανών, «κοσμικών» ελίτ.

Η προσωπική του διαδρομή – παιδί φτωχής οικογένειας, «πωλητής τσαγιού», χωρίς οικογένεια σήμερα – προβλήθηκε ως απόδειξη αυτοθυσίας και εντιμότητας, σε αντίθεση με τη δυναστεία Γκάντι – Νεχρού.

Στην πράξη, ο Μόντι αναδιαμορφώνει τη σχέση θρησκείας και κράτους:

• αφαίρεσε το ειδικό καθεστώς της Τζαμού και Κασμίρ,
• τροποποίησε τον νόμο για την ιθαγένεια ευνοώντας μη μουσουλμανικές μειονότητες,
• άσκησε πίεση σε οργανώσεις όπως της Διεθνούς Αμνηστίας, που τελικά έκλεισε τα γραφεία της στην Ινδία.

Ο συνδυασμός ανάπτυξης, ισχυρής ηγεσίας και θρησκευτικού εθνικισμού δημιούργησε ένα σύστημα όπου η πλειονότητα ορίζεται ως «πραγματικό έθνος», ενώ οι μειονότητες ζουν υπό αυξανόμενη ανασφάλεια.

Μπενιαμίν Νετανιάχου: ο μακροβιότερος «ισχυρός άνδρας» του Ισραήλ

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι ίσως ο πιο κλασικός εκπρόσωπος του ισχυρού ηγέτη στη Μέση Ανατολή. Με αλλεπάλληλες θητείες από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, κατάφερε να ταυτίσει την ισραηλινή ασφάλεια με τη δική του πολιτική επιβίωση.

Αντί να ξεπεράσει τις εσωτερικές διαιρέσεις, τις αξιοποίησε:

• δεξιά vs αριστεράς,
• θρησκευόμενοι vs κοσμικών,
• Ασκεναζίμ vs Σεφαρδίμ.

Το αφήγημα είναι σταθερό: εκείνος ως μοναδικός εγγυητής της ασφάλειας, οι αντίπαλοι ως υπαρξιακή απειλή. Ταυτόχρονα, η προσπάθειά του να περιορίσει τις εξουσίες του Ανώτατου Δικαστηρίου, η ένταξη ακραίων θρησκευτικών και εθνικιστικών κομμάτων στον κυβερνητικό πυρήνα και η διαρκής σύγκρουση με τα ΜΜΕ έχουν διαβρώσει τον ήδη εύθραυστο χαρακτήρα της ισραηλινής δημοκρατίας.

Τι ενώνει τους «ισχυρούς» – και τι τους απειλεί

Παρά τις τεράστιες διαφορές τους, οι Πούτιν, Σι, Τραμπ, Μόντι και Νετανιάχου μοιράζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά:

• Προσωποποίηση της εξουσίας: ο ηγέτης παρουσιάζεται όχι ως διαχειριστής, αλλά ως ενσάρκωση του έθνους. Οι θεσμοί γίνονται προεκτάσεις της βούλησής του.
• Πολιτική της ταυτότητας: η κρίση, η ανασφάλεια και οι οικονομικές δυσκολίες μεταφράζονται σε όρους εθνοτικού ή θρησκευτικού ανήκειν.
• Εργαλειοποίηση των κρίσεων εξωτερικής πολιτικής: από την Ουκρανία και την Ταϊβάν μέχρι τη Γάζα και το Κασμίρ, το εξωτερικό μέτωπο συχνά λειτουργεί ως εργαλείο εσωτερικής συσπείρωσης.
• Υπονόμευση θεσμών στο όνομα της λαϊκής βούλησης: αλλαγές συνταγμάτων, περιορισμός δικαστικής εποπτείας, έλεγχος των ΜΜΕ, εργαλειοποίηση εκλογικών κανόνων – όλα γίνονται «για να εφαρμοστεί η πραγματική βούληση του λαού».

Η ψηφιακή επανάσταση ενισχύει αυτή την τάση: επιτρέπει στους ηγέτες να παρακάμπτουν τα φίλτρα της δημοσιογραφίας, να συντηρούν στρατιές διαδικτυακών υποστηρικτών, να διασπείρουν θεωρίες συνωμοσίας και να μετατρέπουν κάθε διαφωνία σε υπαρξιακή σύγκρουση.

Ωστόσο, η ίδια αυτή δύναμη κρύβει και το αδύναμο σημείο τους. Καθώς η εξουσία συγκεντρώνεται γύρω από ένα πρόσωπο και η θεσμική ισορροπία καταστρέφεται, τα συστήματα γίνονται εύθραυστα:

• τι συμβαίνει όταν ο ηγέτης κάνει λάθος στρατηγικό υπολογισμό,
• όταν χάνει τη δημοφιλία του,
• ή όταν απλώς αποχωρήσει από τη σκηνή;

Η Ρωσία είναι παγιδευμένη σε έναν μακρύ πόλεμο φθοράς, οι ΗΠΑ βιώνουν πρωτοφανή πόλωση και θεσμική κρίση, η Ινδία δοκιμάζει τα όρια της πολυθρησκευτικής της ισορροπίας, το Ισραήλ βυθίζεται σε υπαρξιακό διχασμό.

Το βέβαιο είναι ότι η εποχή μετά τη βεβαιότητα της φιλελεύθερης «νίκης» δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Οι ισχυροί ηγέτες μοιάζουν σήμερα κυρίαρχοι – αλλά είναι ταυτόχρονα και σύμπτωμα βαθύτερων κρίσεων. Το αν ο κόσμος θα επιστρέψει σε ένα πιο θεσμικό μοντέλο διακυβέρνησης ή θα συνεχίσει να γυρίζει γύρω από πρόσωπα και όχι κανόνες, θα κριθεί στα επόμενα μέτωπα – από την Ουκρανία και τη Γάζα μέχρι την επόμενη μεγάλη οικονομική κρίση.

Ο Τραμπ, πάντως, διέψευσε κατηγορηματικά τις φήμες, απαντώντας μονολεκτικά «όχι» σε ερώτηση δημοσιογράφων για το αν έχει λάβει απόφαση στρατιωτικής δράσης κατά της Βενεζουέλας. Η διάψευση ήρθε την ώρα που οι ΗΠΑ είχαν ήδη πραγματοποιήσει σειρά επιχειρήσεων στον Ειρηνικό Ωκεανό, εναντίον πλοίων που – σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους – μετέφεραν ναρκωτικά, με αποτέλεσμα τον θάνατο 61 ατόμων.

Παράλληλα, δορυφορικές εικόνες έδειχναν αύξηση της ναυτικής παρουσίας των ΗΠΑ στα ανοιχτά της Νότιας Αμερικής, γεγονός που ενίσχυσε τις εκτιμήσεις περί επικείμενης στρατιωτικής ενέργειας.

Αμερικανικά μέσα: Επίκειται επίθεση – Ο χρόνος του Μαδούρο τελειώνει

Δημοσίευμα της Miami Herald, επικαλούμενο πηγές με γνώση των επιχειρησιακών σχεδίων, ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ είχε ήδη καταρτίσει σχέδιο για πλήγματα σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο εσωτερικό της Βενεζουέλας, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά του καρτέλ ναρκωτικών “Soles”.

Το ρεπορτάζ, που επιβεβαίωνε και η Wall Street Journal, έκανε λόγο για επιθέσεις που θα στόχευαν στην αποκεφάλιση της ηγεσίας του καρτέλ, το οποίο οι ΗΠΑ θεωρούν ότι διοικείται από τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο και υψηλόβαθμα στελέχη του καθεστώτος του.

Πηγές της εφημερίδας ανέφεραν ότι οι επιχειρήσεις «θα μπορούσαν να ξεκινήσουν εντός ημερών ή και ωρών», με στόχο να πληγούν στρατιωτικές βάσεις και αποθήκες οπλισμού.

«Ο χρόνος του Μαδούρο τελειώνει», σχολίασε πηγή με γνώση των εξελίξεων, υπονοώντας ότι ο Βενεζουελάνος πρόεδρος βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, ενώ «αρκετοί στρατηγοί του είναι πλέον έτοιμοι να τον συλλάβουν και να τον παραδώσουν».

Ο Μαδούρο ζητά στρατιωτική βοήθεια από Πούτιν, Σι και Ιράν

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, η Washington Post αποκάλυψε εσωτερικά έγγραφα της αμερικανικής κυβέρνησης, σύμφωνα με τα οποία ο Νικολάς Μαδούρο έχει απευθυνθεί με επείγουσες επιστολές στους προέδρους Βλαντίμιρ Πούτιν, Σι Τζινπίνγκ και στην ηγεσία του Ιράν, ζητώντας άμεση στρατιωτική συνδρομή.

Στην επιστολή προς τον Ρώσο πρόεδρο, ο Μαδούρο ζητά αναβάθμιση των αμυντικών ραντάρ, επισκευή μαχητικών αεροσκαφών και πιθανώς προμήθεια πυραύλων. Παράλληλα, σε επιστολή προς τον Σι Τζινπίνγκ, ζητά διευρυμένη στρατιωτική συνεργασία και επιτάχυνση της παραγωγής κινεζικών συστημάτων εντοπισμού, με στόχο την ενίσχυση της αεράμυνας και της επιτήρησης της χώρας.

Σύμφωνα με τα ίδια έγγραφα, ο υπουργός Μεταφορών Ραμόν Σελεστίνο Βελάσκεθ συντόνισε πρόσφατα αποστολή ιρανικών drones και στρατιωτικού εξοπλισμού προς τη Βενεζουέλα, επιδιώκοντας «παρεμβολείς GPS» και μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας.

Η Μόσχα παραμένει το κύριο στήριγμα του Καράκας

Την Κυριακή, ρωσικό μεταγωγικό αεροσκάφος Ilyushin Il-76 – το οποίο βρίσκεται στη λίστα κυρώσεων των ΗΠΑ από το 2023 για εμπλοκή σε εμπόριο όπλων και μεταφορά μισθοφόρων – προσγειώθηκε στο Καράκας, έχοντας πραγματοποιήσει πτήση μέσω Αφρικής για να αποφύγει τον δυτικό εναέριο χώρο, σύμφωνα με το Flightradar24.

Λίγες ώρες νωρίτερα, η Μόσχα είχε επικυρώσει νέα συνθήκη στρατηγικής συνεργασίας με τη Βενεζουέλα, ενώ το Κρεμλίνο αρνήθηκε να σχολιάσει την επιστολή του Μαδούρο.

Η Ρωσία παραμένει ο βασικός στρατιωτικός και οικονομικός σύμμαχος του Καράκας, με κοινά έργα σε εξέλιξη, όπως το εργοστάσιο παραγωγής Καλάσνικοφ στην πολιτεία Αράγκουα και συμβόλαια εκμετάλλευσης κοιτασμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων.

Παρά τη στήριξή της, εκτιμάται ότι οι δυνατότητες της Ρωσίας για στρατιωτική εμπλοκή είναι πλέον περιορισμένες, λόγω των πολεμικών της δεσμεύσεων στην Ουκρανία. Ωστόσο, ειδικοί θεωρούν ότι η ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και Καράκας ενδέχεται να λειτουργήσει αντιπερισπαστικά υπέρ της Μόσχας, αποσπώντας την προσοχή των ΗΠΑ από την Ευρώπη και τη συνεχιζόμενη κρίση ασφαλείας στην ήπειρο.

Σπύρος Σιδέρης

Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η διμερής σταθερότητα· είναι ο καθορισμός των ορίων του νέου Ψυχρού Πολέμου.

Το Ουκρανικό στο επίκεντρο

Ο Τραμπ έχει ήδη προαναγγείλει ότι θα καλέσει τον Σι Τζινπίνγκ να περιορίσει τις εισαγωγές ρωσικών ενεργειακών προϊόντων, εντείνοντας την πίεση προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία.

Κατά τον ίδιο, η Ινδία έχει ήδη μειώσει τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, ενώ το Πεκίνο έχει «παγώσει» μέρος των συμφωνιών του — ισχυρισμοί που αμφισβητούνται από ορισμένες πηγές, αλλά εξυπηρετούν το αμερικανικό αφήγημα προληπτικής πίεσης πριν από τη συνάντηση.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη κι αν η Κίνα μείωνε προσωρινά τις αγορές ρωσικής ενέργειας, αυτό πιθανότατα θα συνέβαινε για τεχνικούς ή εμπορικούς λόγους — αναπροσαρμογές ροών, αλλαγές διαμεσολαβητών — και όχι ως πολιτική παραχώρηση στον Λευκό Οίκο.

Δύο αντικρουόμενες θεωρήσεις για το Πεκίνο

Η συζήτηση για τον ρόλο της Κίνας στον πόλεμο παραμένει διχασμένη.

• Η πρώτη σχολή υποστηρίζει ότι, λόγω της οικονομικής εξάρτησης της Ρωσίας, το Πεκίνο μπορεί να ασκήσει πραγματική επιρροή στον Πούτιν, ωθώντας τον σε συμβιβασμό.
• Η δεύτερη, πιο ρεαλιστική για πολλούς, θεωρεί ότι η Κίνα επωφελείται από τη συνέχιση της σύγκρουσης, καθώς η απομάκρυνση της Ρωσίας από τη Δύση την εγκλωβίζει περισσότερο στη σφαίρα επιρροής του Πεκίνου — ως ενεργειακό, τεχνολογικό και στρατηγικό εταίρο.

Η αλήθεια, όπως επισημαίνουν διπλωματικοί κύκλοι, βρίσκεται κάπου στη μέση. Ο Σι δεν επιθυμεί ούτε μια ολοκληρωτική ήττα της Μόσχας, που θα παρέδιδε τη Ρωσία στη Δύση, ούτε μια σύγκρουση χωρίς τέλος, η οποία παγώνει τις σχέσεις της Κίνας με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, υπονομεύοντας τον Δρόμο του Μεταξιού και τα παγκόσμια δίκτυα εμπορίου.

Το δομικό δίλημμα του Σι

Από οικονομική άποψη, το Πεκίνο έχει περισσότερα να χάσει παρά να κερδίσει από μια παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση: οι δυτικές αγορές εξακολουθούν να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των κινεζικών εξαγωγών, ενώ οι κυρώσεις εις βάρος της Ρωσίας επιβαρύνουν και τις σινορωσικές εμπορικές σχέσεις, με κινεζικές εταιρείες να αποφεύγουν ρίσκα δευτερογενών κυρώσεων.

Από γεωπολιτική άποψη, όμως, ο Σι χρειάζεται τη Ρωσία ως στρατηγικό μετόπισθεν. Σε ένα σενάριο κλιμάκωσης με τις ΗΠΑ γύρω από την Ταϊβάν, η Κίνα χρειάζεται ασφάλεια ανεφοδιασμού σε ενέργεια και πρώτες ύλες. Η χερσαία γειτνίαση με τη Ρωσία και οι τεράστιοι φυσικοί πόροι της προσφέρουν στρατηγικό βάθος, ικανό να αμβλύνει μια πιθανή ναυτική πίεση των ΗΠΑ στον Ειρηνικό. Δύσκολα, λοιπόν, ο Σι θα «αντάλλασσε» αυτή τη δομική στήριξη με τακτικές υποσχέσεις από τον Τραμπ περιορισμένου ορίζοντα.

Το ρίσκο της εικόνας υποταγής

Υπάρχει και ο συμβολικός παράγοντας. Αν η Κίνα εμφανιστεί να συμμορφώνεται με αμερικανικές υποδείξεις, θα πλήξει το αφήγημα της πολυπολικής αυτονομίας που προβάλλει σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική. Θα δημιουργούσε επίσης επικίνδυνο προηγούμενο: αν το Πεκίνο δεχθεί περιορισμούς στις αγορές ρωσικής ενέργειας, αύριο θα μπορούσαν να ζητηθούν ανάλογοι περιορισμοί για κινεζικές εξαγωγές.

Ως εκ τούτου, ειδικοί εκτιμούν ότι ο Σι θα επιδιώξει να διατηρήσει τη στρατηγική αυτονομία, αποφεύγοντας τόσο την ανοικτή ρήξη όσο και τη δημόσια συμμόρφωση.

Τι μπορεί να ακολουθήσει

Ακόμη κι αν η συνάντηση στη Σεούλ καταλήξει σε «παύση πυρός» ρητορικού επιπέδου, τα ρεαλιστικά ενδεχόμενα είναι τέσσερα:

1. Σκληρή στάση Τραμπ: νέες τεχνολογικές/εμπορικές κυρώσεις στην Κίνα, με αναμενόμενο περαιτέρω σφιχταγκάλιασμα Μόσχας–Πεκίνου.
2. Συνέχιση του status quo: χωρίς ουσιαστική πρόοδο, αλλά με ανοικτούς διαύλους.
3. Αμερικανική αναδίπλωση: εστίαση στην εσωτερική οικονομία, χαμήλωμα τόνων στο Ουκρανικό.
4. Πίεση προς το Κίεβο: ο Τραμπ στρέφεται στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για συμβιβασμό βάσει όρων που, σύμφωνα με τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, περιλαμβάνουν εγγυήσεις ασφαλείας, ουδετερότητα και παραχώρηση εδαφών με ρωσόφωνο πληθυσμό στη Μόσχα.

Η κινεζική εναλλακτική οδός

Αν το αποτέλεσμα δεν ικανοποιήσει το Πεκίνο, δεν αποκλείεται να επαναφέρει την «ειρηνευτική πρόταση» του 2023 για κατάπαυση του πυρός στη γραμμή του μετώπου — μια ουδέτερη λύση που διασώζει βασικά συμφέροντα όλων, ενισχύοντας το προφίλ του Σι ως διεθνούς διαμεσολαβητή. Παράλληλα, η Κίνα μπορεί να επιδιώξει δίαυλο με το Κίεβο, προσφέροντας εγγυήσεις ασφάλειας και κεφάλαια ανοικοδόμησης σε μια Ευρώπη με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο. Το σενάριο παραμένει μακρινό, αντανακλά όμως την πολυεπίπεδη στρατηγική του Πεκίνου να ελέγχει όσο το δυνατόν περισσότερα τετράγωνα στη σκακιέρα.

Η συνάντηση Τραμπ–Σι δεν είναι ένα ακόμη διπλωματικό τετ-α-τετ. Είναι δοκιμασία για τη νέα αρχιτεκτονική ισχύος. Ο Τραμπ θα επιδιώξει να εμφανιστεί ως ειρηνοποιός που περιορίζει τη Μόσχα μέσω Πεκίνου. Ο Σι θα επιχειρήσει να παγιώσει την εικόνα της Κίνας ως αυτόνομου παγκόσμιου πόλου. Το πιθανότερο αποτέλεσμα; Ένα προσεκτικά ισορροπημένο ανακοινωθέν περί «συνεννόησης και συνεργασίας», που θα αποκρύπτει τη βαθύτερη πραγματικότητα: ο κόσμος έχει εισέλθει σε εποχή διπολικής αντιπαλότητας, όπου καμία υπερδύναμη δεν μπορεί να επιβληθεί χωρίς τη συναίνεση —ή την ανοχή— της άλλης.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι δύο ηγέτες πρόκειται να συζητήσουν ένα πλαίσιο εμπορικής συμφωνίας, το οποίο θα προβλέπει μείωση των αμερικανικών δασμών στα κινεζικά προϊόντα, με αντάλλαγμα τη δέσμευση του Πεκίνου να περιορίσει τις εξαγωγές χημικών πρόδρομων ουσιών του φαιντανύλης, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal την Τρίτη.

Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας θα καθοριστούν σε επόμενους γύρους διαπραγματεύσεων, ενώ τα προβλεπόμενα μέτρα ενδέχεται να τροποποιηθούν ανάλογα με το αποτέλεσμα της συνάντησης Τραμπ–Σι, ανέφερε η εφημερίδα, επικαλούμενη πηγές με γνώση των συνομιλιών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να μειώσουν στο μισό τους δασμούς ύψους 20% που είχαν επιβληθεί στα κινεζικά προϊόντα ως αντίποινα για τις εξαγωγές χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή του θανατηφόρου ναρκωτικού, πρόσθεσε το δημοσίευμα.

Εκπρόσωποι του Λευκού Οίκου δεν ήταν άμεσα διαθέσιμοι για να σχολιάσουν το ρεπορτάζ.

Ο Τραμπ έχει προγραμματιστεί να συναντηθεί με τον Σι την Πέμπτη, στο πλαίσιο της περιοδείας του Ρεπουμπλικανού προέδρου στην Ασία αυτή την εβδομάδα.

Σπύρος Σιδέρης

Όπως παραδέχθηκε ο Λι Τσενγκάνγκ, υφυπουργός Εμπορίου της Κίνας, «η αμερικανική πλευρά εξέφρασε τη θέση της με σκληρό τρόπο», ενώ το Πεκίνο «παρέμεινε σταθερό στην υπεράσπιση των συμφερόντων του». Η φράση αυτή αποτυπώνει τον πραγματικό τόνο των συνομιλιών: ρεαλισμός, αλλά και αποφασιστικότητα να μη γίνει κανένα βήμα υποχώρησης χωρίς ανταλλάγματα.

Οι διαβουλεύσεις επικεντρώθηκαν σε κρίσιμα ζητήματα, όπως τα μέτρα του άρθρου 301 των ΗΠΑ για τους κινεζικούς τομείς ναυτιλίας, εφοδιαστικής αλυσίδας και ναυπηγικής, στην παράταση της αναστολής των αμοιβαίων δασμών, στη συνεργασία κατά της παράνομης διακίνησης φαιντανύλης, στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και στους ελέγχους εξαγωγών τεχνολογίας.

Οι δύο πλευρές, «συμφώνησαν να εργαστούν πάνω σε συγκεκριμένες λεπτομέρειες» και να ακολουθήσουν «τις εσωτερικές διαδικασίες έγκρισης» για την οριστικοποίηση των συμφωνηθέντων.

Αμοιβαίο συμφέρον και παγκόσμια πίεση

Ο Χε Λιφένγκ επανέλαβε ότι η ουσία των κινεζοαμερικανικών οικονομικών σχέσεων είναι «το αμοιβαίο όφελος και η κοινή επιτυχία», τονίζοντας πως «και οι δύο χώρες κερδίζουν από τη συνεργασία και χάνουν από την αντιπαράθεση». Η φράση, κλασική στη ρητορική του Πεκίνου, αντανακλά την κινεζική στρατηγική: διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας, αποφυγή αποσύνδεσης (decoupling) και ταυτόχρονη προβολή της Κίνας ως δύναμης υπευθυνότητας.

Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για «τη σημαντικότερη διμερή οικονομική σχέση στον κόσμο», εκφράζοντας πρόθεση να εργαστούν «με πνεύμα ισότητας και σεβασμού». Η δήλωση αυτή, λειτουργεί και ως μήνυμα προς τους συμμάχους της Ουάσιγκτον στην περιοχή Ασίας–Ειρηνικού, ότι η αμερικανική στρατηγική επιδιώκει ισορροπία ανάμεσα στον ανταγωνισμό και τη συνεργασία.

Ανατολή και Δύση σε οικονομικό σταυροδρόμι

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Οι συνομιλίες στην Κουάλα Λουμπούρ πραγματοποιήθηκαν λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Οικονομικών Ηγετών του APEC στη Γκιεονγκτζού της Νότιας Κορέας, όπου ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να συναντήσει τον Ντόναλντ Τραμπ στο περιθώριο των εργασιών. Το κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών ήδη ανακοίνωσε ότι «οι δύο χώρες βρίσκονται σε στενή επικοινωνία για την οργάνωση της συνάντησης».

Η διατήρηση μιας σταθερής πορείας συνεργασίας μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων θεωρείται κρίσιμη όχι μόνο για το εμπόριο, αλλά και για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα. Ο κόσμος εξακολουθεί να βιώνει τις επιπτώσεις της πανδημίας, των γεωπολιτικών εντάσεων στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, καθώς και των ενεργειακών μεταβολών που επηρεάζουν τις αλυσίδες παραγωγής. Μια νέα εμπορική κλιμάκωση ΗΠΑ–Κίνας θα μπορούσε να επιδεινώσει τις πληθωριστικές πιέσεις και να φρενάρει την ανάκαμψη.

Το μήνυμα πίσω από τους αριθμούς

Αναλυτές όπως ο Ζου Μι, ανώτερος ερευνητής στην Κινεζική Ακαδημία Διεθνούς Εμπορίου και Οικονομικής Συνεργασίας, σημειώνουν ότι «η αναγνώριση ενός ευρέος φάσματος θεμάτων και η έναρξη εποικοδομητικού διαλόγου δείχνουν σταθερό θεμέλιο για πρόοδο». Ωστόσο, προσθέτουν ότι οι συζητήσεις υπήρξαν «έντονες», καθώς η Ουάσιγκτον επέμεινε στη σκληρή της στάση και το Πεκίνο αντιστάθηκε με επιμονή.

Η συνεννόηση σε τεχνικό επίπεδο μπορεί να αποτελέσει τον πρόδρομο μιας πολιτικής συμφωνίας κορυφής, εφόσον οι δύο ηγέτες επιβεβαιώσουν τις προθέσεις τους στη Νότια Κορέα. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι οι δύο πλευρές προσπαθούν να «παγώσουν» τα πιο ευαίσθητα σημεία αντιπαράθεσης — από τους δασμούς και τις εξαγωγές τεχνολογίας, έως τις αλυσίδες εφοδιασμού και τα μέτρα περιορισμού κινεζικών επενδύσεων στις ΗΠΑ.

Συνεχής διαπραγμάτευση, όχι ανακωχή

Παρά το θετικό κλίμα, οι Κινέζοι αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι τα επιτεύγματα των συνομιλιών είναι «δύσκολα αποκτήσιμα» και απαιτούν «συντονισμένες προσπάθειες» για να διατηρηθούν. Ο Λι Τσενγκάνγκ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η Κίνα έχει «πιστά εφαρμόσει» τις συμφωνίες των προηγούμενων συνομιλιών της Γενεύης και «διαφυλάξει τη σχετικά σταθερή σχέση οικονομικής συνεργασίας».

Η φράση «αυτές οι διακυμάνσεις δεν είναι αυτό που η Κίνα επιθυμεί να δει» αφήνει να εννοηθεί πως το Πεκίνο θεωρεί τις εντάσεις περισσότερο πολιτικές παρά εμπορικές. Από την άλλη, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον οικονομικό διάλογο ως εργαλείο πίεσης σε ζητήματα που υπερβαίνουν την οικονομία, όπως η τεχνολογική ασφάλεια, η Νότια Σινική Θάλασσα και οι παγκόσμιες αλυσίδες μικροτσίπ.

Η σημασία του ρεαλισμού

Η σύγκλιση στην Κουάλα Λουμπούρ δεν συνιστά ούτε ανατροπή ούτε υποχώρηση· είναι μια ρεαλιστική αναγνώριση της αλληλεξάρτησης των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του πλανήτη. Όπως επισημαίνουν αναλυτές του Bloomberg και του Reuters, οι συνομιλίες «προετοίμασαν το έδαφος για μια παραγωγική συνάντηση ηγετών» και κατέδειξαν ότι, παρά τις διαφορές, υπάρχει κοινό έδαφος όταν το διακύβευμα είναι η παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.

Η επόμενη φάση θα δείξει αν οι «βασικές συγκλίσεις» μπορούν να μετατραπούν σε γραπτή συμφωνία ή αν θα παραμείνουν ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά και αντιφατική σχέση ΗΠΑ–Κίνας — μια σχέση που, όπως και η ίδια η εποχή, κινείται ανάμεσα στην αντιπαλότητα και την ανάγκη συνύπαρξης.

Σύμφωνα με τη Washington Post, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ δήλωσε σε συνεντεύξεις του την Κυριακή ότι οι εποικοδομητικές συναντήσεις με την κινεζική αντιπροσωπεία στην Κουάλα Λουμπούρ της Μαλαισίας οδήγησαν σε πλαίσιο συμφωνίας. Όπως ανέφερε, η κινεζική αντιπροσωπεία συμφώνησε να καθυστερήσει τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.

«Ο πρόεδρος Τραμπ μου έδωσε μεγάλη διαπραγματευτική δύναμη με την απειλή των δασμών 100% και πιστεύω ότι έχουμε καταλήξει σε ένα πολύ ουσιαστικό πλαίσιο που θα το αποτρέψει αυτό και το οποίο θα μας επιτρέψει να συζητήσουμε πολλά άλλα πράγματα με τους Κινέζους», δήλωσε ο Μπέσεντ σε συνέντευξή του στο NBC.

Παράλληλα, σε συνέντευξή του στο ABC News άφησε να εννοηθεί ότι η Κίνα θα καθυστερήσει τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών για ένα χρόνο.

Είπε επίσης ότι οι χώρες σημείωσαν πρόοδο αναφορικά με μια συμφωνία για την ανακούφιση των Αμερικανών αγροτών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες λόγω του κινεζικού μποϊκοτάζ στην αμερικανική σόγια.

Επιπλέον, ο Μπέσεντ είπε ότι ΗΠΑ και Κίνα έχουν καταλήξει σε μια «τελική συμφωνία» για το TikTok.

Οι δύο χώρες θα συνεργαστούν επίσης για την αντιμετώπιση της «επιδημίας φαιντανύλης», την οποία ο Τραμπ είχε χρησιμοποιήσει ως πρόσχημα για την επιβολή δασμών κατά της Κίνας, κάνοντας λόγο για κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

«Πιστεύω ότι οριστικοποιούμε τις τελευταίες λεπτομέρειες μιας συμφωνίας την οποία θα μπορούν να εξετάσουν οι ηγέτες…», δήλωσε νωρίτερα από τη Μαλαισία ο Αμερικανός αντιπρόσωπος για το εμπόριο (USTR) Τζέιμσον Γκριρ.

Τι αναφέρει η κινεζική πλευρά

Από την πλευρά του, το κινεζικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua μετέδωσε ότι οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ και της Κίνας κατέληξαν σε «βασική συναίνεση» έπειτα από διαπραγματεύσεις για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως οι δασμοί, οι έλεγχοι των εξαγωγών, η φαιντανύλη και το γεωργικό εμπόριο.

Ο αντιπρόεδρος της Κίνας Χε Λιφένγκ υπογράμμισε τα οφέλη της εμπορικής σχέσης ΗΠΑ – Κίνας, σημειώνοντας ότι τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων «κερδήθηκαν με δυσκολία και πρέπει να τηρηθούν από κοινού» και ότι ελπίζει ότι «οι ΗΠΑ και η Κίνα θα συναντηθούν στα μισά του δρόμου, θα οικοδομήσουν περαιτέρω αμοιβαία εμπιστοσύνη και θα διαχειριστούν τις διαφορές», σύμφωνα με το Xinhua.

Στο μεταξύ, ο Λι Τσενγκγκάνγκ, κορυφαίος εμπορικός διαπραγματευτής της Κίνας, χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις «έντονες» και δήλωσε ότι ενώ οι Αμερικανοί αξιωματούχοι «εξέφρασαν μια ισχυρή θέση», το Πεκίνο «είναι σταθερά προσηλωμένο στην προστασία των συμφερόντων του», σύμφωνα με το κινεζικό κρατικό ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο CCTV.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο Κινέζος ομόλογός του Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να συναντηθούν την Πέμπτη στη Νότια Κορέα στο τέλος της πενθήμερης περιοδείας του πρώτου στη Μαλαισία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε να επιβάλει επιπρόσθετους δασμούς 100% σε κινεζικά προϊόντα από την 1η Νοεμβρίου αν η Κίνα εντείνει τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και των απαραίτητων τεχνολογιών για την επεξεργασία τους.

Ο Τραμπ προσγειώθηκε στην πρωτεύουσα της Μαλαισίας σήμερα για να παραβρεθεί στην υπογραφή συμφωνίας που θα επικυρώσει τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στην Ταϊλάνδη και την Καμπότζη και να συμμετάσχει στη σύνοδο του Συνδέσμου Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN).

Ο τέως πρόεδρος Τζο Μπάιντεν υπέγραψε πέρυσι νομοθεσία που ζητούσε από την κινεζική ByteDance να πουλήσει τα περιουσιακά στοιχεία του TikTok σε μια αμερικανική εταιρεία έως τις αρχές του έτους ή να αντιμετωπίσει απαγόρευση σε εθνικό επίπεδο, αλλά ο Τραμπ έχει επανειλημμένα υπογράψει διατάγματα που έχουν επιτρέψει στην TikTok να συνεχίσει να λειτουργεί στις ΗΠΑ, καθώς η κυβέρνησή του προσπαθεί να καταλήξει σε συμφωνία για την πώληση της εταιρείας κοινωνικής δικτύωσης.

Όπως αναφέρει το Associated Press, πολλά παραμένουν άγνωστα σχετικά με την πραγματική συμφωνία, αλλά ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ «μας έδωσε το πράσινο φως» για να προχωρήσουμε με τη συμφωνία.

Οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στην δημοφιλή πλατφόρμα βίντεο θα μπορούσε να έχει τεράστιο αντίκτυπο στον τρόπο με τον οποίο οι Αμερικανοί – ιδιαίτερα οι νέοι ενήλικες και οι έφηβοι – καταναλώνουν πληροφορίες στο διαδίκτυο.

Περίπου το 43% των ενηλίκων στις ΗΠΑ κάτω των 30 ετών λένε ότι λαμβάνουν τακτικά νέα από το TikTok, ποσοστό υψηλότερο από οποιαδήποτε άλλη εφαρμογή κοινωνικής δικτύωσης, συμπεριλαμβανομένων των YouTube, Facebook και Instagram, σύμφωνα με έκθεση του Pew Research Center που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη.

Με χιλιάδες στρατιώτες σε άψογο βηματισμό, νέας γενιάς πυραύλους με πυρηνικές δυνατότητες, υποβρύχια drones και πολεμικά αεροσκάφη, το Πεκίνο παρουσίασε την πρόοδο της πολεμικής του μηχανής, στέλνοντας σαφές μήνυμα στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Ο Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε δηκτικά στο Διαδίκτυο, ζητώντας ειρωνικά από τον Σι να μεταφέρει «θερμούς χαιρετισμούς» σε Πούτιν και Κιμ «καθώς συνωμοτούν εναντίον της Αμερικής».

Στην ομιλία του, ο Σι κάλεσε τις χώρες να επιλέξουν «ειρήνη αντί για πόλεμο» και καταδίκασε τη «νοοτροπία του Ψυχρού Πολέμου». Ωστόσο, η παράλληλη καλλιέργεια εθνικισμού στο εσωτερικό, σε συνδυασμό με τις στενές σχέσεις με Μόσχα και Πιονγκγιάνγκ, δείχνουν –σύμφωνα με το CNN– τη δημιουργία δύο ξεκάθαρων στρατοπέδων. Η επιθετική στάση απέναντι στην Ταϊβάν και στη Νότια Σινική Θάλασσα ενισχύει ακόμη περισσότερο την αίσθηση αντιπαράθεσης με τη Δύση.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές που επικαλείται το CNN, το Πεκίνο επιχειρεί να προσελκύσει κράτη του «παγκόσμιου Νότου» που θεωρούν άδικη την αμερικανική κυριαρχία στο διεθνές σύστημα, ενώ παράλληλα προβάλλει τη φιλοδοξία να είναι στρατιωτικά ισάξιο με τις ΗΠΑ ως το 2049.

Ο Έντουαρντ Χάουελ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης τόνισε ότι η «κοινή αντίθεσή τους προς τις ΗΠΑ» μπορεί να οδηγήσει σε στενότερες συνεργασίες σε εμπόριο, όπλα και τεχνολογία, με στόχο την υπονόμευση της διεθνούς τάξης υπό αμερικανική ηγεσία.

Ταυτόχρονα, η επιθετική στάση της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα και απέναντι στην Ταϊβάν φέρνει τους συμμάχους της Αμερικής στην Ασία πιο κοντά στην Ουάσινγκτον. Στο εσωτερικό, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει προκλήσεις με την επιβράδυνση της οικονομίας και την ανεργία, γεγονός που, σύμφωνα με αναλυτές, ενισχύει την ανάγκη καλλιέργειας του εθνικισμού ως στρατηγική συσπείρωσης.

Ο Τονγκ Ζάο, ανώτερος συνεργάτης του Carnegie Endowment, σημείωσε ότι η παρέλαση «δεν χρησιμεύει μόνο για την επίδειξη ισχύος στο εξωτερικό, αλλά και για την ενίσχυση της εσωτερικής σταθερότητας, ώστε η Κίνα να στηρίξει τον μακροχρόνιο ανταγωνισμό με την Ουάσινγκτον».

Τέλος, ο απόστρατος συνταγματάρχης Ζου Μπο από το Πανεπιστήμιο Τσινγκχούα υπογράμμισε ότι μέχρι το 2049 η Κίνα επιδιώκει να είναι ισάξια στρατιωτικά με τις ΗΠΑ.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό: πώς μπορεί η Κίνα να αποδείξει ότι έχει στρατό παγκόσμιας κλάσης χωρίς να δοκιμαστεί σε πραγματική μάχη;