Εκτός από την πώληση παράνομων προϊόντων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει αναλάβει αυτή την έρευνα, λέει πως στοχοθετεί επίσης τις «εθιστικές» πλευρές της κινεζικής προέλευσης πλατφόρμας, η οποία έχει πλέον την έδρα της στη Σιγκαπούρη, καθώς και την έλλειψη διαφάνειας του αλγορίθμου που χρησιμοποιεί για να συνιστά προϊόντα στους χρήστες.

Οι ελλείψεις αυτές, αν επιβεβαιωθούν από τις έρευνες της Επιτροπής, αποτελούν παραβιάσεις του ευρωπαϊκού νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA), οι οποίες θα μπορούσαν θεωρητικά να κοστίσουν στη Shein βαριά πρόστιμα (έως και το 6% του ετήσιου τζίρου της).

Ο DSA είναι μια ισχυρή νομοθεσία της ΕΕ που υποχρεώνει τις πλατφόρμες στο Ίντερνετ να λαμβάνουν μέτρα για να προστατεύουν τους χρήστες τους από παράνομα και/ή επικίνδυνα περιεχόμενα και προϊόντα. Οι πιο μεγάλες απ’ αυτές τις πλατφόρμες, μια κατηγορία στην οποία ανήκει η Shein, υπόκεινται εξάλλου σε καθεστώς ενισχυμένων κανόνων και ελέγχων.

«Αντιμετωπίζουμε με μεγάλη σοβαρότητα τις υποχρεώσεις μας βάσει του DSA. Ανέκαθεν συνεργαζόμασταν πλήρως με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε σε όλη τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο εκπρόσωπος της Shein.

Το αίτημα υποβλήθηκε μετά την ανακάλυψη παράνομων προϊόντων που είχαν τεθεί προς πώληση στη Γαλλία.

«Η Επιτροπή υποψιάζεται ότι το σύστημα της Shein ενδέχεται να συνιστά συστημικό κίνδυνο για τους καταναλωτές σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση», ανακοίνωσε η Επιτροπή.

Η Shein καλείται τώρα να παράσχει στην Επιτροπή αναλυτικές λεπτομέρειες και εσωτερική τεκμηρίωση σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνει για την προστασία των ανηλίκων από ακατάλληλο για την ηλικία τους περιεχόμενο και τα βήματα που λαμβάνει για την αποτροπή της κυκλοφορίας παράνομων προϊόντων στην πλατφόρμα της.

Η γαλλική κυβέρνηση ζήτησε από δικαστήριο να αναστείλει τη λειτουργία της ιστοσελίδας της Shein στη Γαλλία για τρεις μήνες λόγω πωλήσεων κουκλών με χαρακτηριστικά μικρού κοριτσιού ως «σεξουαλικών παιχνιδιών» και παράνομων όπλων στην πλατφόρμα της. Η ακρόαση θα πραγματοποιηθεί στις 5 Δεκεμβρίου.

Στις 5 Νοεμβρίου η γαλλική κυβέρνηση ξεκίνησε τη διαδικασία για να μπλοκάρει τη λειτουργία στη Γαλλία της κινεζικής εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου, γνωστής κυρίως για την «γρήγορη μόδα» (fast fashion) σε πολύ χαμηλές τιμές, αφότου διαπιστώθηκε ότι προϊόντα, όπως κούκλες του σεξ που μοιάζουν με παιδιά, αλλά και όπλα, ήταν διαθέσιμα προς πώληση στην ιστοσελίδα της.

Παράλληλα σήμερα το Ευρωκοινοβούλιο ζήτησε την ταχύτερη αναστολή πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου σε περιπτώσεις σοβαρών παραβιάσεων του δικαίου της ΕΕ.

Σε ένα μη δεσμευτικό ψήφισμα το Ευρωκοινοβούλιο προέτρεψε να γίνει «απλούστερη και ταχύτερη» η καταφυγή στην «προσωρινή αναστολή της δραστηριότητας των διαδικτυακών αγορών σε περιπτώσεις συστηματικών, σοβαρών ή επαναλαμβανόμενων παραβιάσεων του δικαίου της ΕΕ, όπως στην υπόθεση Shein στη Γαλλία».

«Η αναστολή των διαδικτυακών αγορών δεν θα πρέπει πλέον να θεωρείται εξαιρετικό μέτρο που λαμβάνεται ως έσχατη λύση», αναφέρει το ψήφισμα.

Η ΕΕ ελπίζει ότι θα μπορέσει να εφαρμόσει από το πρώτο τρίμηνο του 2026 αυτό το μέτρο, που έχει σκοπό να αντιμετωπίσει τη μαζική εισροή κινεζικών προϊόντων που παραγγέλλονται σε πλατφόρμες όπως το Temu ή το Shein και δεν τηρούν τους ευρωπαϊκούς κανόνες.

Το μέτρο προτάθηκε τον Φεβρουάριο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και επρόκειτο αρχικά να τεθεί σε εφαρμογή στα μέσα του 2028, μαζί με τη μεταρρύθμιση της τελωνειακής ένωσης, ένα τεράστιο σχέδιο εναρμόνισης και διαμοιρασμού δεδομένων μεταξύ των χωρών μελών.

Όμως οι χώρες μέλη και η Κομισιόν θέλουν να προχωρήσουν πιο γρήγορα και να το εφαρμόσουν από το πρώτο τρίμηνο του 2026, μέσω ενός μεταβατικού συστήματος που αναμένεται να εγκριθεί κατά την προσεχή σύνοδο υπουργών στις 12 Δεκεμβρίου.

Η φορολόγηση αυτών των μικρών δεμάτων αναμένεται εξάλλου να συνοδευθεί από έξοδα διεκπεραίωσης κάθε μικρού δέματος που εισέρχεται στην ΕΕ, τα περισσότερα από αυτά οποία προέρχονται από πλατφόρμες κινεζικής προέλευσης όπως το Shein ή το Temu.

Το ύψος αυτών των εξόδων δεν έχει ακόμη οριστεί, όμως οι Βρυξέλλες πρότειναν τον Μάιο να ανέρχεται στα δύο ευρώ ανά δέμα. Η ΕΕ ευελπιστεί ότι θα μπορέσει να εφαρμόσει αυτό το μέτρο από τα τέλη του 2026.

Πιερρακάκης: Σημαντική πολιτική για τη διαφάνεια του ηλεκτρονικού εμπορίου

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης προσερχόμενος στη συνεδρίαση του Ecofin στις Βρυξέλλες, αναφέρθηκε στην ατζέντα των θεμάτων που θα συζητήσει σήμερα με τους ομολόγους του, αλλά και στις θέσεις της Ελλάδας.

Ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε ότι «στις δύο αυτές ημέρες των συνεδριάσεων του Eurogroup και του Ecofin, συζητήσαμε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ και τη ρύθμιση των κρυπτονομισμάτων, έως τη φορολόγηση της ενέργειας και τη μεταρρύθμιση των τελωνείων.

 Ειδικότερα, όσον αφορά τα τελωνεία, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η Ελλάδα υποστηρίζει πλήρως την πρόταση της Επιτροπής για την κατάργηση του ορίου απαλλαγής από δασμούς των 150 ευρώ, και, κατά συνέπεια, τη δυνατότητα επιβολής δασμών σε δέματα χαμηλής αξίας που προέρχονται από τρίτες χώρες, εντός των συνόρων της ΕΕ. Oυσιαστικά, το μέτρο βάζει στο στόχαστρο τις πλατφόρμες Temu και Shein, οι οποίες έχουν κάνει γερό… μπάσιμο τα τελευταία χρόνια σε χώρες της ΕΕ.

Πιστεύουμε ότι αυτή η πολιτική είναι εξαιρετικά σημαντική για τη διαφάνεια του ηλεκτρονικού εμπορίου, για την προστασία των Ευρωπαίων καταναλωτών και για τη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Θα ήθελα επίσης να τονίσω ότι η Ελλάδα υποστηρίζει πλήρως τη θέση της Γαλλίας για την εισαγωγή αυτού του μέτρου σε ακόμη πιο πρώιμο χρονοδιάγραμμα, από τις αρχές του 2026. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τα τελωνεία της ΕΕ και για την ΕΕ συνολικά».

Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, στο πλαίσιο της σημερινής συνεδρίασης του ECOFIN στις Βρυξέλλες, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Σε αυτές τις δύο ημέρες των συνεδριάσεων του Eurogroup και του ECOFIN, συζητήσαμε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ και τη ρύθμιση των stablecoins έως τη φορολόγηση της ενέργειας και την μεταρρύθμιση των τελωνείων. 

Ειδικότερα, όσον αφορά τους τελωνειακούς δασμούς, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η Ελλάδα στηρίζει πλήρως την πρόταση της Επιτροπής για την κατάργηση του ελάχιστου ποσού των 150 ευρώ, επιτρέποντας έτσι την δυνατότητα επιβολής δασμών σε δέματα χαμηλής αξίας που προέρχονται από τρίτες χώρες εντός των συνόρων της ΕΕ.

Πιστεύουμε ότι η πολιτική αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική για τη διαφάνεια του ηλεκτρονικού εμπορίου, για την προστασία των Ευρωπαίων καταναλωτών και για τη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Θα ήθελα επίσης να τονίσω ότι η Ελλάδα στηρίζει πλήρως τη θέση της Γαλλίας να εφαρμοστεί το μέτρο αυτό ζητώντας την άμεση εφαρμογή σε ακόμη πιο πρώιμο χρονοδιάγραμμα, από τις αρχές του 2026. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα για τα τελωνεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για την Ένωση συνολικά».

Πρόκειται για περίπου 200.000 δέματα, των οποίων το περιεχόμενο θα ελεγχθεί ούτως ώστε να διαπιστωθεί αν περιέχει προϊόντα συμβατά προς την ισχύουσα στην Ευρώπη εμπορική νομοθεσία. Η επιχείρηση διεξάγεται από κοινού από τη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού, Καταναλωτικών Υποθέσεων και Ελέγχου της Απάτης, τα Τελωνεία και τη Χωροφυλακή Αεροπορικών Μεταφορών της Γαλλίας.

Η έρευνα θα συμβάλει στις συνεχιζόμενες νομικές διαδικασίες κατά της Shein, επαληθεύοντας την «ακρίβεια των δηλώσεων και τη συμμόρφωση με τις φορολογικές και τελωνειακές υποχρεώσεις», δήλωσε η Γαλλίδα υπουργός, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι«τα αρχικά ευρήματα αποκαλύπτουν μη συμμορφούμενα και παράνομα προϊόντα», φέρνοντας ως παράδειγμα «μη εξουσιοδοτημένα καλλυντικά, παιχνίδια επικίνδυνα για παιδιά, παραποιημένα προϊόντα και ελαττωματικές οικιακές συσκευές».

Το αεροδρόμιο Ρουασί Σαρλ-ντε-Γκολ είναι το δεύτερο πιο πολυσύχναστο αεροδρόμιο στην Ευρώπη, διαχειριζόμενο κατά μέσο όρο δύο εκατομμύρια τόνους εμπορευμάτων ετησίως. Το 95% των δεμάτων από την Κίνα διέρχονται από αυτό το αεροδρόμιο, πριν διανεμηθούν σε όλη τη Γαλλία.

«Με εντολή του πρωθυπουργού, η κυβέρνηση εκκινεί διαδικασία διακοπής της λειτουργίας της Shein για να δοθεί ο χρόνος στην πλατφόρμα να δείξει στις αρχές ότι το σύνολο των περιεχομένων της συμμορφώνονται με τους νόμους και τις ρυθμίσεις μας», ανακοίνωσε το γραφείο του πρωθυπουργού. «Ενας πρώτος έλεγχος θα πραγματοποιηθεί από τους υπουργούς τις προσεχείς 48 ώρες», αναφέρεται στην ανακοίνωση των υπηρεσιών της προεδρίας της κυβέρνησης.

Ταυτόχρονα, η Shein ανακοίνωσε ότι διακόπτει προσωρινά τις πωλήσεις μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας στη Γαλλία ώστε να διασφαλίσει ότι όλα τα προϊόντα ανταποκρίνονται «στα πρότυπά της». Διευκρινίζει δε ότι είχε σχεδιάσει τη διακοπή αυτή πριν από την ανακοίνωση της γαλλικής κυβέρνησης.

Εκπρόσωπος της εταιρείας δήλωσε ότι επιδιώκεται επείγουσα διαβούλευση με τις αρμόδιες αρχές.

Πίσω από κάθε κλικ και κάθε «προσφορά που λήγει σε 3 λεπτά», λειτουργεί ένα δίκτυο αλγορίθμων που παρακολουθεί, προβλέπει και καθοδηγεί τις επιλογές μας.

Η τεχνητή νοημοσύνη στο επίκεντρο

Όπως επισημαίνουν οι Ghassan Paul Yacoub (EDHEC Business School) και Loïc Plé (IÉSEG School of Management), η AI βρίσκεται στην καρδιά του επιχειρηματικού μοντέλου αυτών των πλατφορμών, θολώνοντας τα όρια ανάμεσα στην επιθυμία και την εξάρτηση.

Μέσα σε λίγα χρόνια, αυτές οι «υπερ-φθηνές» εφαρμογές έχουν αναδιαμορφώσει ριζικά το ηλεκτρονικό εμπόριο. Στη Γαλλία, οι συναλλαγές με τέτοιες πλατφόρμες αυξήθηκαν κατά 20% μέσα σε έναν χρόνο, ενώ η για ταχυδρομική υπηρεσία της χώρας διαχειρίζεται πλέον το 22% των δεμάτων τους, έναντι μόλις 5% πριν από πέντε χρόνια.

Όμως, όπως υπογραμμίζουν οι ειδικοί, η εκρηκτική αυτή άνοδος δεν οφείλεται μόνο στη χαμηλή τιμή, αλλά στη δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργεί συναισθηματική πίστη, όχι στη μάρκα, αλλά στην ίδια την εμπειρία της αγοράς.

Αλγόριθμοι που μαθαίνουν τον άνθρωπο

Οι αλγόριθμοι αυτών των πλατφορμών δεν καταγράφουν απλώς τις αγορές μας· μαθαίνουν τη συμπεριφορά μας, προβλέπουν την επόμενη κίνησή μας και προσαρμόζουν το περιβάλλον για να μας οδηγήσουν στη δράση.

Αν σταθείς για λίγο πάνω από ένα προϊόν ή το προσθέσεις στο καλάθι χωρίς να το αγοράσεις, το σύστημα το θυμάται. Την επόμενη φορά, θα σου προβάλλει εκπτώσεις, ειδοποιήσεις ή παρόμοια προϊόντα, ώστε να σε «ωθήσει» απαλά προς την ολοκλήρωση της αγοράς.

Η AI δεν παρατηρεί τη συμπεριφορά σου — τη διαμορφώνει. Καλλιεργεί την ψευδαίσθηση της ανάγκης και προκαλεί το φαινόμενο FOMO («Fear of Missing Out»), κάνοντάς σε να πιστεύεις ότι πρέπει να δράσεις «τώρα».

Όταν το shopping γίνεται… παιχνίδι

Η νέα τάση ονομάζεται gamification, δηλαδή η μετατροπή της αγοράς σε παιχνίδι. Η εφαρμογή Temu, για παράδειγμα, μοιάζει περισσότερο με ψηφιακό καζίνο παρά με ηλεκτρονικό κατάστημα.

Τροχοί τύχης, χρονόμετρα, πόντοι, δώρο-κουπόνια και μπόνους ενεργοποιούν τους ίδιους μηχανισμούς ανταμοιβής που συναντώνται στα τυχερά παιχνίδια. Η τεχνητή νοημοσύνη ρυθμίζει την ένταση των ερεθισμάτων με μαθηματική ακρίβεια — γνωρίζει πότε και τι να εμφανίσει ώστε να αυξήσει τη διάθεση για αγορά.

Τα μίνι-παιχνίδια όπως τα «Farmland» ή «Fishland» κρατούν τον χρήστη δεσμευμένο στο οικοσύστημα της εφαρμογής, συλλέγοντας δεδομένα κάθε φορά που «παίζει». Ακόμα και η τιμή ενός προϊόντος παύει να είναι σταθερή, καθώς οι αλγόριθμοι προσαρμόζουν τις εκπτώσεις σε πραγματικό χρόνο, σαν ένας μαέστρος που χειρίζεται τα συναισθήματα του κοινού.

Η δύναμη της προσωποποίησης

Κάθε χρήστης βλέπει ένα διαφορετικό κατάστημα. Από τα χρώματα και τη διάταξη μέχρι τη σειρά των προϊόντων, όλα προσαρμόζονται ανάλογα με το ποιος είσαι και τι έχεις κάνει στο παρελθόν.

Η Shein επεκτείνει αυτή την πρακτική πέρα από την πλατφόρμα της, συλλέγοντας δεδομένα από μηχανές αναζήτησης, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ιστοσελίδες ανταγωνιστών.

Έτσι, προβλέπει τάσεις σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, προσαρμόζοντας την παραγωγή της μέσα σε λίγες μέρες — ένα σύστημα μόδας που «αναπνέει» με βάση τις επιθυμίες των χρηστών.

Η σκοτεινή πλευρά: ηθικά και νομικά ζητήματα

Πίσω από τη γυαλιστερή επιφάνεια, κρύβονται σοβαρές ανησυχίες για διαφάνεια, προστασία δεδομένων και ηθική χειραγώγηση.

Το 2022, η Shein τιμωρήθηκε από τις αρχές της Νέας Υόρκης επειδή απέκρυψε μαζική παραβίαση δεδομένων 40 εκατομμυρίων χρηστών, ενώ σήμερα ερευνάται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για παραπλανητικές πρακτικές όπως ψεύτικες εκπτώσεις και απόκρυψη στοιχείων επικοινωνίας.

Η έλλειψη διαφάνειας στους αλγορίθμους δημιουργεί τεράστια ηθικά διλήμματα: μέχρι ποιο σημείο μπορεί μια εταιρεία να επηρεάζει τις επιλογές μας;

Η απάντηση της Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να θέσει όρια μέσω του Digital Services Act (DSA) και του AI Act, που απαιτούν διαφάνεια στις αποφάσεις που λαμβάνονται από αλγορίθμους και προστασία του καταναλωτή από παραπλανητικές ή καταχρηστικές πρακτικές.

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, κανείς δεν γνωρίζει πώς ελέγχεται στην πράξη ένας αλγόριθμος που μαθαίνει και μεταβάλλεται συνεχώς.

Η νέα εποχή της «τεχνητής κατανάλωσης»

Οι Yacoub και Plé προειδοποιούν ότι η εποχή της τεχνητής κατανάλωσης έχει ήδη αρχίσει. Δεν αγοράζουμε πλέον ό,τι θέλουμε, αλλά ό,τι μας προτείνει να θέλουμε ο αλγόριθμος.

Οι πλατφόρμες αυτές δεν πωλούν μόνο προϊόντα, πουλούν την ψευδαίσθηση του ελέγχου. Κάθε scroll, click ή καθυστέρηση έχει προβλεφθεί εκ των προτέρων.

Και έτσι, οι πιο «έξυπνες» αγορές του κόσμου μας κάνουν λίγο πιο προβλέψιμους, λίγο πιο εξαρτημένους — και πολύ πιο εύκολους να πειστούμε ότι η επόμενη προσφορά λήγει σε τρία λεπτά.

Οι δύο εταιρείες εκμεταλλεύονται φορολογικά παραθυράκια, καθώς τα περισσότερα προϊόντα τους εισάγονται από την Κίνα σε μικρά δέματα αξίας κάτω των 150 ευρώ, αποφεύγοντας τελωνειακούς δασμούς και άλλες επιβαρύνσεις που επιβάλλονται σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Αυτό τις απαλλάσσει από κόστη όπως φόρους, ΦΠΑ, κανόνες ασφάλειας προϊόντων και μισθολογικές υποχρεώσεις, αφήνοντας τις μικρομεσαίες ευρωπαϊκές εταιρείες σε δυσμενή θέση και εντείνοντας το αίσθημα αθέμιτου ανταγωνισμού.

Παράλληλα, καθώς λειτουργούν κυρίως μέσω εφαρμογών, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για την προστασία προσωπικών δεδομένων και για τις σχέσεις τους με την κινεζική κυβέρνηση. Γι’ αυτό, αρκετοί Ευρωπαίοι πολιτικοί ζητούν ψηφιακούς ελέγχους και πιθανές κυρώσεις, αντίστοιχες με εκείνες που εφαρμόστηκαν κατά του TikTok.

Η Shein στη Γαλλία

Το σχέδιο της Shein να ανοίξει φυσικά καταστήματα στη Γαλλία, σε πόλεις όπως η Ντιζόν, η Γκρενόμπλ, η Ρεμς, η Λιμόζ και η Ανζέ, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων. Αν και η εταιρεία συμφώνησε με τη Société des Grands Magasins (SGM) για χρήση του εμπορικού ονόματος Galeries Lafayette, ο ιστορικός όμιλος ξεκαθάρισε ότι δεν συμμερίζεται τις «αξίες» της Shein και θα κινηθεί νομικά για να εμποδίσει την εγκατάστασή της.

Η πρώτη φυσική παρουσία έχει προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο, στο πολυκατάστημα BHV Marais στο Παρίσι, με την SGM να επιμένει ότι η συμφωνία της είναι απόλυτα νόμιμη.

Η προοπτική αυτή όμως αντιμετωπίζεται με έντονη κριτική από τον γαλλικό χώρο της μόδας. Ο πρόεδρος της Γαλλικής Ομοσπονδίας Γυναικείας Έτοιμης Ένδυσης, Γιαν Ριβοαλάν, έκανε λόγο για «έλλειψη σεβασμού» προς τους παραδοσιακούς πελάτες και για πλήγμα στην εικόνα της γαλλικής βιομηχανίας.

Ρυθμίσεις και περιορισμοί

Η Γαλλία ήδη προχωρά σε νομοθετικές παρεμβάσεις με στόχο να ξεχωρίσει το μοντέλο της ultra fast fashion από τις παραδοσιακές αλυσίδες όπως η Zara και η H&M. Έχει θεσπίσει περιβαλλοντικό τέλος, το οποίο φέτος είναι 5 ευρώ και θα φτάσει τα 10 ευρώ το 2030, ενώ από το 2025 απαγορεύει σε influencers να διαφημίζουν τέτοιες εταιρείες, με πρόστιμα έως 100.000 ευρώ για τις επιχειρήσεις που παραβιάζουν τη ρύθμιση.

Ήδη, αρκετές γαλλικές αλυσίδες όπως η Jennyfer και η NafNaf οδηγήθηκαν σε πτώχευση, μη μπορώντας να αντέξουν την πίεση από τις κινεζικές πλατφόρμες.

Ευρύτερη σύγκρουση

Η διαμάχη γύρω από Shein και Temu ξεπερνά τα όρια του εμπορίου και αφορά μια βαθύτερη σύγκρουση αξιών: την αντίθεση μεταξύ της παγκοσμιοποιημένης, φτηνής κατανάλωσης και των ευρωπαϊκών αρχών για βιωσιμότητα, ηθική παραγωγή και δίκαιο ανταγωνισμό.

Η Shein κατηγορείται για εξαντλητικές συνθήκες εργασίας σε τρίτες χώρες, έλλειψη διαφάνειας στην εφοδιαστική αλυσίδα και για επιφανειακή χρήση της «βιωσιμότητας» ως εργαλείου μάρκετινγκ. Από την άλλη, η Temu δέχεται επικρίσεις για dropshipping πρακτικές, χωρίς εγγυήσεις για ποιότητα προϊόντων ή σεβασμό στα δικαιώματα των εργαζομένων.

Η υπερκατανάλωση που ενθαρρύνουν οδηγεί σε υψηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα και προϊόντα χαμηλής ποιότητας με μικρή διάρκεια ζωής.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΕ και ειδικά η Γαλλία ενισχύουν πολιτικές κυκλικής οικονομίας και βιώσιμης κατανάλωσης, βάζοντας στο στόχαστρο το επιχειρηματικό μοντέλο που εκπροσωπούν οι κινεζικές πλατφόρμες.

Η παρέμβαση αυτή έρχεται εν μέσω εντατικοποίησης των ελέγχων και της αυξανόμενης πίεσης προς τις συγκεκριμένες εταιρείες, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προσπάθειας για την προστασία των καταναλωτών από επικίνδυνα ή μη συμμορφούμενα προϊόντα.

Με 12 εκατ. δέματα χαμηλής αξίας να φτάνουν καθημερινά στην ΕΕ από διαδικτυακούς λιανοπωλητές εκτός του μπλοκ, ο Μάικλ ΜακΓκράθ υποσχέθηκε να πατάξει την πώληση αγαθών που παραβιάζουν κατάφωρα το νόμο.

Αναμένει τα επικείμενα αποτελέσματα μιας επιχείρησης μυστικών αγοραστών σε ολόκληρη την ΕΕ για να ελέγξει περαιτέρω τα στοιχεία που έχουν ήδη συγκεντρωθεί ότι οι κινέζοι λιανοπωλητές παρακάμπτουν τους νόμους της ΕΕ.

Τα προϊόντα που βρίσκονται στο “στόχαστρο”

Μεταξύ των χειρότερων παραδειγμάτων που συνάντησε ο Μάικλ ΜακΓκράθ ήταν βρεφικές πιπίλες με χάντρες που πέφτουν εύκολα, οι οποίες ενέχουν κίνδυνο πνιγμού επειδή δεν είχαν την οπή μεγέθους κανονισμών που θα επέτρεπε σε ένα μωρό που κατάπινε κατά λάθος μία, να συνεχίσει να παίρνει αέρα.

Μεταξύ άλλων προϊόντων που αναφέρθηκαν από τους ευρωβουλευτές σε έκθεση που δημοσιεύθηκε αυτό το μήνα, περιλαμβάνονται παιδικά αδιάβροχα με τοξικές χημικές ουσίες, γυαλιά ηλίου χωρίς φίλτρο UV και παιδικά σορτς με κορδόνια που έχουν μήκος μεγαλύτερο από το προβλεπόμενο, τα οποία προκαλούν κίνδυνο σκονίσματος.

Βρήκαν επίσης καλλυντικά που περιέχουν βουτυλοφαινυλομεθυλοπροπιονικό, γνωστό και ως Lilial, το οποίο περιλαμβάνεται στον κατάλογο των χημικών ουσιών ‘πολύ μεγάλης ανησυχίας’ από την ΕΕ και έχει απαγορευτεί από το 2022 λόγω ανησυχιών ότι επηρεάζει τη γονιμότητα και την ανάπτυξη του εμβρύου. Πέρυσι, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου είπε στους καταναλωτές να πετάξουν όλα τα προϊόντα που περιέχουν το συστατικό.

“Είμαι σοκαρισμένος από αυτό και νομίζω ότι έχουμε καθήκον να προστατεύσουμε τους Ευρωπαίους καταναλωτές”, δήλωσε στον Guardian.

Οι εθνικές αρχές προστασίας του καταναλωτή αποστέλλουν ταχείες προειδοποιήσεις σε όλη την ΕΕ, προειδοποιώντας για μη ασφαλή προϊόντα εκτός τροφίμων, στο πλαίσιο της υπηρεσίας Safety Gate, η οποία είναι επίσης ανοικτή σε καταγγελίες καταναλωτών.

Πέρυσι, η Safety Gate έλαβε ρεκόρ 4.137 ειδοποιήσεων, εκ των οποίων πάνω από το ένα τρίτο αφορούσε καλλυντικά, πριν από τα παιχνίδια, τις ηλεκτρικές συσκευές, τα αυτοκίνητα και τα χημικά προϊόντα.

Ενώ οι ομάδες καταναλωτών ανησυχούν για την ασφάλεια, ο McGrath ανησυχεί επίσης ότι οι πλατφόρμες, οι οποίες έχουν εκτοξευθεί σε δημοτικότητα τα τελευταία δύο χρόνια, βλάπτουν τις τοπικές επιχειρήσεις μέσω αθέμιτου ανταγωνισμού.

“Η ανάπτυξη είναι εξαιρετική και έχει ασκήσει τεράστια πίεση στα συστήματα σε επίπεδο κρατών μελών”, επισήμανε.

“Είμαι αποφασισμένος να εντείνουμε την επιβολή των νόμων μας για την ασφάλεια των προϊόντων και των κανόνων μας για την προστασία των καταναλωτών. Δεν πρόκειται μόνο για την προστασία των καταναλωτών, αλλά εδώ υπάρχει ένα πολύ σοβαρό ζήτημα ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, επειδή αναμένεται να ανταγωνιστούν με πωλητές που δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες μας”, είπε.

“Αναλαμβάνουν σημαντικό κόστος στην Ευρώπη για να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις μας και δεν θα πρέπει να αναμένεται να ανταγωνίζονται εκείνους που δεν κάνουν το ίδιο”, σημείωσε.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ, 12 εκατ. αντικείμενα χαμηλής αξίας την ημέρα εισέρχονται στο μπλοκ, που αντιστοιχούν σε 4,6 δισ. αποστολές κάτω των 150 ευρώ για το 2024 – διπλάσιες από το 2023 και τριπλάσιες από το 2022.

Μεταξύ των κινήσεων που εξετάζει η ΕΕ είναι η κατάργηση του αφορολόγητου ορίου των 150 ευρώ και η καθιέρωση ενός τέλους διακίνησης για κάθε πακέτο, το οποίο μπορεί να αποτρέψει τις αγορές χαμηλής αξίας και να συμβάλει στην κάλυψη του κόστους των πρόσθετων τελωνειακών ερευνών.

Η κίνηση αυτή θα απηχούσε την κατάσταση στις ΗΠΑ, όπου ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα για τον τερματισμό του αφορολόγητου ορίου των 800 δολαρίων σε μια επίθεση κατά των Κινέζων πωλητών. Οι Αμερικανοί αγοραστές έπρεπε να πληρώσουν επιπλέον φόρο 30% ή τουλάχιστον 50 δολάρια ανά αντικείμενο μετά την 1η Ιουνίου του τρέχοντος έτους.

Πιθανή είναι επίσης η δημιουργία μιας τελωνειακής αρχής σε επίπεδο ΕΕ για την αντιμετώπιση των συστημικών ζητημάτων.

Ο Μάικλ ΜακΓκράθ δήλωσε ότι “μένει να δούμε” αν το θέμα θα τεθεί στη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας στο Πεκίνο στις 25 Ιουλίου, αλλά σκοπεύει να το θίξει ο ίδιος άμεσα.

“Σίγουρα θα ασχοληθεί άμεσα με τις κινεζικές αρχές και θα επισκεφθούμε αργότερα φέτος”, δήλωσε.

Η Shein δήλωσε ότι επενδύει φέτος 15 εκατ. δολάρια σε πρωτοβουλίες συμμόρφωσης και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων 2,5 εκατ. ποιοτικών δοκιμών προϊόντων και ασφάλειας και έχει συνεργασίες με 15 κέντρα δοκιμών, συμπεριλαμβανομένων επιχειρήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία. Είπε ότι έχει αφαιρέσει 500 πωλητές από την έναρξη λειτουργίας της αγοράς της.

Ένας εκπρόσωπος τόνισε ότι “Το να κερδίσουμε και να διατηρήσουμε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών μας είναι υψίστης σημασίας και είμαστε πλήρως δεσμευμένοι να διασφαλίσουμε ότι τα προϊόντα που προσφέρουμε είναι ασφαλή και συμβατά.

“Όλοι οι πωλητές μας οφείλουν να συμμορφώνονται με τον κώδικα δεοντολογίας της Shein και τα αυστηρά πρότυπα ασφαλείας και πρέπει επίσης να τηρούν τους σχετικούς νόμους και κανονισμούς των αγορών όπου δραστηριοποιούμαστε”, συμπλήρωσε.

Εκπρόσωπος της Temu υποστήριξε, “Η εταιρεία δεν έχει καμία σχέση με την εταιρεία: “Η Temu λαμβάνει πολύ σοβαρά υπόψη την ασφάλεια των προϊόντων και τη συμμόρφωση. Διαθέτουμε ένα σύστημα ελέγχου των πωλητών, προληπτικής παρακολούθησης και απόκρισης για την πρόληψη, τον εντοπισμό και την αφαίρεση μη ασφαλών προϊόντων.

“Συνεργαζόμαστε στενά με παγκοσμίως αναγνωρισμένους οργανισμούς δοκιμών και πιστοποίησης – συμπεριλαμβανομένων των TÜV SÜD, Eurofins, SGS και Bureau Veritas – για να διασφαλίσουμε ότι τα προϊόντα που προσφέρονται από τρίτους πωλητές πληρούν τα πρότυπα ασφάλειας και ποιότητας”, πρόσθεσε.

«Για να συνεχίσουμε να προσφέρουμε τα προϊόντα που αγαπάτε χωρίς συμβιβασμούς στην ποιότητα, θα κάνουμε προσαρμογές τιμών από τις 25 Απριλίου 2025. Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να διατηρήσουμε τις τιμές χαμηλές και να ελαχιστοποιήσουμε τον αντίκτυπο σε εσάς», δήλωσε η εταιρεία.

Οι δύο εταιρείες επηρεάζονται σημαντικά από την επιβολή νέων εισαγωγικών δασμών που φτάνουν έως και το 145% στα κινεζικά προϊόντα, καθώς και από την απόφαση του Αμερικανού προέδρου να καταργήσει την απαλλαγή «de minimis». Η συγκεκριμένη απαλλαγή, που θα πάψει να ισχύει από τις 2 Μαΐου, επέτρεπε την αδασμολόγητη εισαγωγή αποστολών αξίας μικρότερης των 800 δολαρίων. Το μέτρο αυτό ήταν καθοριστικής σημασίας, καθώς τους έδινε τη δυνατότητα να διεισδύσουν στην αμερικανική αγορά.

Οι ιστότοποι αγορών έχουν κερδίσει δεκάδες εκατομμύρια πελάτες στις ΗΠΑ, προσελκύονται από τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές τους.

Αμερικανοί νομοθέτες και στις δύο πλευρές είχαν εκφράσει ανησυχίες για το πώς αυτές οι εταιρείες είχαν «εκμεταλλευτεί» τη διάταξη.

Ορισμένοι ειδικοί λένε ότι είναι απίθανο να αποτρέψει όλους τους πελάτες, δεδομένου ότι τα είδη από την Temu και τη Shein θα μπορούσαν να καταλήξουν φθηνότερα από ορισμένα ανταγωνιστικά καταστήματα λιανικής πώλησης.

Η διάταξη de minimis

Η διάταξη de minimis ισχύει από τη δεκαετία του 1930 και αποσκοπεί στη διευκόλυνση του εμπορίου και των καταναλωτών. Επιτρέπει την εισαγωγή αποστολών μικρής αξίας χωρίς την επιβολή δασμών ή την ανάγκη για εκτενείς τελωνειακές διαδικασίες. Το όριο απαλλαγής έχει αυξηθεί με τα χρόνια και σήμερα στις ΗΠΑ αφορά αποστολές αξίας έως 800 δολαρίων.

Η εξαίρεση de minimis είναι βασικός λόγος για τον οποίο τα κινεζικά προϊόντα παραμένουν τόσο φθηνά για τους Αμερικανούς καταναλωτές, σύμφωνα με τον καθηγητή Christopher Tang του UCLA. Περισσότερο από το 80% των συνολικών αποστολών ηλεκτρονικού εμπορίου των ΗΠΑ το 2022 ήταν εισαγωγές “de minimis”, σύμφωνα με ερευνητική έκθεση του Κογκρέσου.

Κατά την προηγούμενη διακυβέρνηση Τραμπ, οι δασμοί μετακυλίονταν σχεδόν εξολοκλήρου στους καταναλωτές, με το κόστος να φτάνει έως και το 100%, σημειώνει ο ειδικός σε θέματα εμπορίου Packard. Αν εφαρμοστούν αντίστοιχα μέτρα σήμερα, οι τιμές των κινεζικών προϊόντων ενδέχεται να αυξηθούν κατά περίπου 10%.

Η κατάργηση της εξαίρεσης δεν θα επηρεάσει μόνο κινεζικές πλατφόρμες όπως οι Temu και Shein, αλλά και μεγάλες αμερικανικές εταιρείες όπως η Amazon, το eBay και το Etsy, που επίσης εξαρτώνται από φθηνές εισαγωγές μικρής αξίας από την Κίνα, επισημαίνει η αναλύτρια Christine McDaniel.