«Εδώ και χρόνια εξηγούμε σε κάθε πλατφόρμα ότι η χώρα μας θα προσφέρει πολλές θετικές συνεισφορές στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι πλέον καιρός η Ευρώπη να συμπεριλάβει την Τουρκία στους υφιστάμενους μηχανισμούς άμυνας και ασφάλειας. Ο κόσμος αλλάζει· για πόσο ακόμη μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να παραμένει αιχμάλωτη στενών ατζεντών σε αυτήν την εποχή ραγδαίου μετασχηματισμού; Είναι αδύνατο να το κατανοήσει κανείς» είπε ο Ερντογάν.

«Η καλύτερη επιλογή είναι να αρθούν τα ιδεολογικά εμπόδια για την ενσωμάτωση της Τουρκίας στην Ευρώπη και να ενισχυθεί η ισχύς της Ευρώπης. Πρέπει πλέον να αποδεχθούν ότι οι στάσεις που αποκλείουν την Τουρκία και αγνοούν τις παγκόσμιες πραγματικότητες δεν είναι καθόλου λογικές» συνέχισε και πρόσθεσε: «Η δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής άμυνας στην Ευρώπη… Αν αυτή είναι η πρόθεσή τους, είναι σαφές ότι η δημιουργία της χωρίς την Τουρκία θα αποτελέσει μια ανεπαρκή προσπάθεια. Ο τουρκικός στρατός είναι σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους και πιο αποτελεσματικούς στρατούς στο ΝΑΤΟ. Έχουμε πλήρη εμπιστοσύνη στον στρατό μας. Χάρη σε αυτό, είμαστε μια χώρα που δεν μιλά μόνο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά αποδεικνύει τις δυνατότητές της και επί του πεδίου».

«Ελπίζω ότι πλέον όλοι έχουν κατανοήσει πως χωρίς την Τουρκία, η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει μια στέρεη εξίσωση ασφάλειας» συμπλήρωσε στις δηλώσεις του.

Υπενθυμίζεται ότι για την Ελλάδα ήδη έχουν εγκριθεί περίπου 788 εκατομμύρια ευρώ – μικρό ποσό σε σχέση με άλλες χώρες. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εκταμίευση της πρώτης δόσης υπολογίζεται τον Μάρτιο.

«Με την άμυνα να αποτελεί μία από τις κύριες προτεραιότητές μας, η Κυπριακή Προεδρία εργάζεται σκληρά για να διασφαλίσει την ομαλή και ταχεία εφαρμογή του SAFE”, δήλωσε εκπρόσωπος της Κυπριακής Προεδρίας. “Αυτές οι εκτελεστικές αποφάσεις θα ανοίξουν το δρόμο για την έκδοση προσιτών, μακροπρόθεσμων δανείων από την Επιτροπή στο πλαίσιο του μέσου SAFE, αποδεικνύοντας ότι η ΕΕ αποδίδει καρπούς στον τομέα της άμυνας».

Πάντως, ο Τούρκος πρόεδρος, στάθηκε και στη συμμαχία του ΝΑΤΟ, όπου όπως τόνισε οι απειλές για τις δύο χώρες είναι πολλές και η συμμετοχή της Τουρκίας στο αμυντικό πρόγραμμα SAFE, εξυπηρετεί τα κοινά συμφέροντα.

Αναλυτικά η γραπτή δήλωση Ερντογάν:

Σήμερα, συναντηθήκαμε στην Άγκυρα με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας, κ. Κυριάκο Μητσοτάκη. Αξιολογήσαμε διεξοδικά τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να προωθήσουμε τις σχέσεις μας μέσω θετικών θεμάτων της ατζέντας. Συνεχίζουμε να εργαζόμαστε με στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου μας, το οποίο έφτασε τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι, στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.

Bugün Yunanistan Başbakanı Sayın Kiryakos Miçotakis ile Ankara’da bir araya geldik.

Pozitif gündem maddeleri üzerinden ilişkilerimizi nasıl ileriye taşıyabileceğimizi etraflıca değerlendirdik.… pic.twitter.com/rnz78Qdrtw

— Recep Tayyip Erdoğan (@RTErdogan) February 11, 2026

Ελπίζω ότι τα έγγραφα που υπογράψαμε θα ενισχύσουν περαιτέρω τη συμβατική βάση των σχέσεών μας. Πρέπει να ενεργούμε με αίσθημα ιστορικής ευθύνης όσον αφορά τις μειονότητες, οι οποίες αποτελούν το ανθρώπινο στοιχείο των σχέσεών μας.

Μοιράστηκα με τον Πρωθυπουργό τις προσδοκίες μας για την πλήρη απόλαυση των θρησκευτικών ελευθεριών και των εκπαιδευτικών ευκαιριών από την τουρκική μειονότητα στη Δυτική Θράκη. Στη συνάντησή μας, εκφράσαμε για άλλη μια φορά τις θέσεις μας σχετικά με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο με ανοιχτό και ειλικρινή τρόπο.

Ως δύο σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, η Τουρκία και η Ελλάδα αντιμετωπίζουν πολλές εξελίξεις που απειλούν την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Πιστεύουμε ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στις αμυντικές πρωτοβουλίες που ξεκίνησαν πρόσφατα στην Ευρώπη εξυπηρετεί τα κοινά μας συμφέροντα.

Μαζί με τον Πρωθυπουργό, αξιολογήσαμε επίσης τις περιφερειακές εξελίξεις, ιδίως τη διαδικασία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα και το Ειρηνευτικό Σχέδιο.

Αναφερθήκαμε επίσης σε ό,τι μπορεί να γίνει για την εδραίωση της σταθερότητας στη Συρία και για την ταχεία επαναφορά αυτής της αδελφικής χώρας σε θέση που θα συμβάλλει στην ειρήνη στην περιοχή.

Ως δύο γείτονες και σύμμαχοι, πιστεύω ειλικρινά ότι πρέπει να διατηρήσουμε ανοιχτούς τους διαύλους διαλόγου, με βάση μια κατανόηση που δίνει προτεραιότητα στη συνεργασία».

Ειδικότερα, μιλώντας στον ΑΝΤ1, ο Ν. Ανδρουλάκης ανέφερε ότι “άκουσα τον πρωθυπουργό προχθές να λέει ότι η Τουρκία δεν μπήκε στο SAFE, γιατί ο ίδιος έθεσε ως προαπαιτούμενο την άρση του casus belli. Από πού προκύπτει αυτό το τεράστιο ψέμα; Δηλαδή οι Ευρωπαίοι δεν έβαλαν την Τουρκία στο SAFE, γιατί ο κ. Μητσοτάκης έβαλε προαπαιτούμενο την άρση του casus belli; Δεν μπορεί να ακούγονται στον δημόσιο διάλογο τέτοιες κορώνες οι οποίες δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα“.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ τόνισε δε ότι “η Τουρκία δεν μπήκε στο SAFE, διότι ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη δεν πιστεύουν ότι πρέπει να γίνει κομμάτι της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής άμυνας“.

Αναλυτικά η απάντηση του κυβερνητικού εκπρόσωπου:

“Δεν είναι η πρώτη φορά (και δυστυχώς μάλλον ούτε η τελευταία) που το ΠΑΣΟΚ του κ. Ανδρουλάκη επενδύει στη διαστρέβλωση της αλήθειας και την αλλοίωση της πραγματικότητας με χονδροειδή ψέματα. Είναι μια πάγια τακτική, την οποία έχουν αντιληφθεί και περιφρονούν οι πολίτες. Όταν, όμως, πρόκειται για τα εθνικά μας θέματα και την εξωτερική πολιτική της χώρας, τέτοιες πρακτικές δεν μπορούν και δεν πρέπει να μένουν αναπάντητες.

Σε σημερινή του συνέντευξη στον ΑΝΤ1 ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, σε μία επίδειξη ανευθυνότητας και υποκρισίας, υποστήριξε ότι δεν ήταν η Ελλάδα που έθεσε φραγμούς στην Τουρκία να ενταχθεί στον αμυντικό σχεδιασμό SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά τα συμφέροντα των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών.

Αρχικά, είναι αξιοθαύμαστη η νέα κυβίστηση του κ. Ανδρουλάκη, ο οποίος μέχρι πρότινος διαλαλούσε ότι ο Κανονισμός SAFE “ανοίγει την πόρτα” στις τρίτες χώρες. Ο ίδιος, μάλιστα, διαλαλούσε ότι η σαφής θέση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι “όσο υπάρχει το casus belli δεν υπάρχει περίπτωση να μπει στο SAFE η Τουρκία” ήταν προσχηματική και θα μπορούσε να ξεπεραστεί από την Άγκυρα με μία προσωρινή άρση του casus belli.  

Επειδή, λοιπόν, η πραγματικότητα διέψευσε, για ακόμα μία φορά, τον κ. Ανδρουλάκη και το κόμμα του, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιχείρησε μία ακόμα λαθροχειρία. Αρκεί, όμως, κάποιος να διαβάσει την αρχική εκδοχή του σχεδίου Κανονισμού SAFE, ώστε να αντιληφθεί ότι περιλάμβανε συνολικά όλες τις τρίτες χώρες, χωρίς καμία διαβάθμιση. Μάλιστα, καθώς ο εν λόγω Κανονισμός διέθετε ισχυρή υποστήριξη μεγάλων χωρών, θα μπορούσε να είχε ψηφιστεί με αυτό το περιεχόμενο, αφού αρκούσε ειδική πλειοψηφία – η οποία προφανώς υφίστατο. 

Εντούτοις, ήταν η σθεναρή στάση της Ελλάδας στο COREPER και στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων η αιτία που προστέθηκε στις διατάξεις του Κανονισμού η υποχρέωση κάθε τρίτη χώρα που συμμετέχει στο SAFE να συνάπτει διμερή συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και, μάλιστα, προβλέφθηκε ρητά ότι αυτή η διμερής συμφωνία θα πρέπει να τύχει ομόφωνης αποδοχής από όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης, βάσει των άρθρων 212 και 218 της Συνθήκης Λειτουργίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δημιουργήθηκε, δηλαδή, εκ του μηδενός και με βάση το άρθρο 17 του Κανονισμού, δικαίωμα βέτο κάθε κράτους – μέλους της Ένωσης.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί, πέρα από κάθε αμφιβολία, μία σημαντική επιτυχία της ελληνικής διπλωματίας – μία εθνική επιτυχία. Μπορεί ο κ. Ανδρουλάκης να έχει επιλέξει τον ολισθηρό δρόμο της απόπειρας παραπλάνησης, όμως πρέπει να αντιληφθεί ότι όλα έχουν ένα όριο. Και αυτό το όριο είναι τα εθνικά θέματα, γιατί σε αυτά η άγνοια και η αντιπολιτευτική έμμονή καθίσταται εξαιρετικά επικίνδυνη.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, έπειτα από «αυστηρή αξιολόγηση» των «Εθνικών Επενδυτικών Σχεδίων Άμυνας», υπεβλήθη η πρόταση στο Συμβούλιο της ΕΕ για την έγκριση χρηματοδοτικής ενίσχυσης υπέρ της Εσθονίας, της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Σλοβακίας και της Φινλανδίας. Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων για να αξιολογήσει και να εγκρίνει αυτά τα εθνικά σχέδια. Μόλις εγκριθούν, η Επιτροπή αναμένεται να πραγματοποιήσει τις πρώτες πληρωμές τον Μάρτιο του 2026.

Στα μέσα Ιανουαρίου, η Επιτροπή είχε ήδη εγκρίνει τα πρώτα οχτώ εθνικά αμυντικά σχέδια (της Κύπρου, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Κροατίας, του Βελγίου, της Δανίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας). Από τις δεκαεννέα χώρες που συμμετέχουν στο μέσο «SAFE», έχουν εγκριθεί προς το παρόν τα σχέδια των δεκαέξι χωρών και η Επιτροπή συνεχίζει την αξιολόγηση των σχεδίων της Γαλλίας, της Ουγγαρίας και της Τσεχίας.

 Υπενθυμίζεται ότι τον Σεπτέμβριο του 2025, η Επιτροπή ενέκρινε την προσωρινή κατανομή των κονδυλίων του SAFE, συνολικού ύψους 150 δισ. ευρώ. Για την Ελλάδα εγκρίθηκε ποσό 787,67 εκατ. ευρώ, έναντι των 1,2 δισ. ευρώ που είχε αιτηθεί στα τέλη Ιουλίου.

 Ο κανονισμός SAFE εκδόθηκε στις 27 Μαΐου 2025, στο πλαίσιο του φιλόδοξου πακέτου μέτρων για την ενίσχυση της άμυνας της ΕΕ – «Ετοιμότητα 2030». Το SAFE θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να αυξήσουν άμεσα και μαζικά τις αμυντικές επενδύσεις τους μέσω κοινών προμηθειών από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.

Η Ουκρανία και οι χώρες ΕΖΕΣ/ΕΟΧ θα μπορούν να συμμετέχουν σε κοινές προμήθειες και θα μπορούν να αγοράζουν από τις βιομηχανίες τους. Το SAFE θα επιτρέψει επίσης στις υπό προσχώρηση χώρες, στις υποψήφιες χώρες, στις δυνάμει υποψήφιες χώρες και στις χώρες που έχουν υπογράψει εταιρικές σχέσεις ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ να συμμετάσχουν σε κοινές προμήθειες και να συμβάλουν στη συνολική ζήτηση. Μπορούν επίσης να διαπραγματεύονται ειδικές, αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες σχετικά με τη συμμετοχή των αντίστοιχων βιομηχανιών τους στις εν λόγω δημόσιες συμβάσεις.

Σπύρος Σιδέρης

Η τοποθέτηση αυτή δεν συνιστά απλώς διπλωματική παρατήρηση, αλλά αποτυπώνει μια βαθύτερη αναπροσαρμογή ισορροπιών, στην οποία η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες τίθεται πλέον ανοιχτά υπό αμφισβήτηση.

Η Άγκυρα εκτιμά ότι ο συνδυασμός της ρωσοουκρανικής σύγκρουσης και της σταδιακής μετατόπισης των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ουάσινγκτον προς την Ασία δημιουργεί ένα νέο, πιο αβέβαιο περιβάλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή άμυνα μετατρέπεται, κατά την τουρκική ανάγνωση, σε ζήτημα «υπαρξιακό», το οποίο δεν μπορεί πλέον να ανατίθεται σε τρίτους. Η ρητορική αυτή σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση: από την Ευρώπη ως προστατευόμενο εταίρο, στην Ευρώπη ως αυτόνομο –ή έστω πιο αυτάρκη– πυλώνα άμυνας.

• Η παρέμβαση Φιντάν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν ιδωθεί μέσα από το πρίσμα της σχέσης ΝΑΤΟ – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Τουρκία παραμένει μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Συμμαχίας, διαθέτοντας τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζει να βρίσκεται εκτός των βασικών μηχανισμών της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης. Η Άγκυρα εκφράζει ανοιχτά την ενόχλησή της για αυτόν τον αποκλεισμό, τον οποίο αποδίδει όχι σε θεσμικούς λόγους, αλλά σε στενές εθνικές ατζέντες κρατών-μελών που μεταφέρουν διμερείς αντιπαραθέσεις στο συλλογικό ευρωπαϊκό επίπεδο.

Εδώ αναδύεται μια κρίσιμη αντίφαση: μια χώρα που συμβάλλει εμπράκτως στην ασφάλεια της Ευρώπης μέσω του ΝΑΤΟ, παραμένει εκτός όταν πρόκειται για τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας.

Χωρίς να κατονομάζει ευθέως, η τουρκική πλευρά αφήνει σαφείς αιχμές για τον ρόλο της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και για επιφυλάξεις που αποδίδονται σε χώρες όπως η Γαλλία. Το αποτέλεσμα είναι μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας που εμφανίζεται κατακερματισμένη, με τις πολιτικές ισορροπίες να υπερισχύουν της στρατηγικής συνοχής.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Ευρώπη καλείται να απαντήσει σε ένα διπλό δίλημμα: από τη μία, πώς θα ενισχύσει την αμυντική αυτονομία της, και από την άλλη, ποιοι εταίροι θα συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετηθεί ως αναπόσπαστο μέρος της λύσης, προβάλλοντας τόσο τη στρατιωτική της ισχύ όσο και τη γεωγραφική της θέση, η οποία καλύπτει κρίσιμα μέτωπα από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

• Παράλληλα, η παρέμβαση Φιντάν λειτουργεί και ως προειδοποίηση. Η επιστροφή της πιθανότητας συμβατικών πολέμων στο ευρωπαϊκό έδαφος, σε συνδυασμό με τη μεταβλητότητα της αμερικανικής πολιτικής –ιδίως ενόψει εκλογικών κύκλων στις ΗΠΑ–, αναδεικνύει τα όρια ενός μοντέλου ασφάλειας που βασίζεται στη διαρκή αμερικανική δέσμευση. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται από τις εναλλαγές κυβερνήσεων στην Ουάσινγκτον, ούτε να παραμένει «ανατεθειμένη» σε εξωτερικούς εγγυητές.

Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η ίντριγκα της τουρκικής στάσης. Ενώ καλεί την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη, η ίδια διεκδικεί ρόλο συνεταίρου πρώτης γραμμής σε οποιαδήποτε νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας διαμορφωθεί. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας παρουσιάζεται όχι ως ανταγωνιστική προς το ΝΑΤΟ, αλλά ως συμπληρωματική – υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία δεν θα παραμείνει θεατής.

• Το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί πράγματι να προχωρήσει προς την περιβόητη στρατηγική αυτονομία χωρίς να επιλύσει τις εσωτερικές της αντιφάσεις. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί, όπως η μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία ή τα ευρωπαϊκά ταμεία άμυνας, δείχνουν φιλόδοξοι στα χαρτιά, αλλά περιορισμένοι στην πράξη. Ο αποκλεισμός μιας χώρας με το μέγεθος και τις δυνατότητες της Τουρκίας αφήνει, κατά την τουρκική ανάγνωση, τα νότια και ανατολικά σύνορα της Ευρώπης εκτεθειμένα σε γεωπολιτικούς κινδύνους.

Τελικά, η παρέμβαση Φιντάν δεν αφορά μόνο την Τουρκία ούτε απευθύνεται αποκλειστικά στις Βρυξέλλες. Θέτει στο τραπέζι ένα ευρύτερο ερώτημα: αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να μεταβεί από την εποχή της ανάθεσης στην εποχή της ευθύνης. Και, κυρίως, αν μπορεί να το πράξει χωρίς να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις της με εταίρους που, είτε αρέσει είτε όχι, αποτελούν κρίσιμους παράγοντες της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Η κύρια πηγή ανησυχίας είναι οι διαχρονικές εντάσεις της Κύπρου με την Τουρκία και η συμμαχία της με την Ελλάδα, που οδηγεί σε άρνηση για στενότερη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ ΕΕ και Άγκυρας.

«Είμαστε πολύ ανήσυχοι» ότι η κυπριακή στάση απέναντι στην Τουρκία θα επηρεάσει τις ευρωπαϊκές αμυντικές προτεραιότητες, ανέφερε ανώτατος Ευρωπαίος αξιωματούχος. Έθεσε ως παραδείγματα το αίτημα της Τουρκίας να συμμετέχει σε κοινές αμυντικές προμήθειες μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ, αλλά και τη γενικότερη εμβάθυνση στη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ.

Οι φιλοδοξίες αυτές αποτελούν τεράστια πρόκληση για ένα νησί 1,3 εκατ. κατοίκων, το οποίο παραμένει διαιρεμένο ανάμεσα στη διεθνώς αναγνωρισμένη ελληνοκυπριακή Δημοκρατία και μια τουρκοκυπριακή οντότητα που προστατεύεται από τουρκικά στρατεύματα και αναγνωρίζεται μόνο από την Άγκυρα.

Παρά ταύτα, η Κύπρος, που είχε αναλάβει ξανά την προεδρία το 2012, υποστηρίζει ότι θα προσπαθήσει να βελτιώσει τις σχέσεις.

Σε συνέντευξή του στο POLITICO, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε πως το κλειδί είναι να δεχτεί η Τουρκία τη συμμετοχή της Κύπρου στο πρόγραμμα Partnership for Peace (PfP), το οποίο θεωρείται πρώτο βήμα για ένταξη στο ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, η Κύπρος θα μπορούσε σταδιακά να άρει εμπόδια στη στενότερη συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας.

«Μπορούμε να φανταστούμε μια σταδιακή προσέγγιση, με βήματα από την Τουρκία για ένταξη της Κύπρου στο PfP και παράλληλα θετικές κινήσεις στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας», ανέφερε ο Χριστοδουλίδης.

Κυπριακή προεδρία και αμυντικές εξελίξεις στην ΕΕ

Η προεδρία της ΕΕ αλλάζει κάθε έξι μήνες μεταξύ των κρατών-μελών. Ο βασικός ρόλος είναι η προεδρία των συνεδριάσεων υπουργών και η εκπροσώπηση των θέσεων των χωρών στις νομοθετικές διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή και το Ευρωκοινοβούλιο.

Κατά τη διάρκεια της προεδρίας της, η Κύπρος θα πρέπει να προωθήσει σημαντικά αμυντικά ζητήματα, όπως τα εθνικά σχέδια εφαρμογής του SAFE που απαιτούν έγκριση από το Συμβούλιο. Παράλληλα, αναμένεται να διαχειριστεί διαπραγματεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο για πρόσφατη πρόταση της Επιτροπής που αφορά τη μείωση γραφειοκρατίας στις αμυντικές βιομηχανίες.

«Ελπίζω οι υποχρεώσεις ανάπτυξης των αμυντικών μας δυνατοτήτων να προχωρήσουν ανεξάρτητα από το ποιος έχει την προεδρία», σχολίασε ο Επίτροπος Άμυνας Andrius Kublius.

Παρότι πρόκειται για ξεχωριστούς οργανισμούς, υπάρχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ. Έχουν 23 κοινά μέλη, έδρα στις Βρυξέλλες, ενώ εντείνεται η συνεργασία τους.

Πόλωση λόγω Τουρκίας – Προκλήσεις για την ενοποίηση άμυνας

Η τελευταία φορά που μη μέλος του ΝΑΤΟ είχε την προεδρία ήταν η Φινλανδία, το 2019, πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ο πόλεμος αυτός ανέδειξε την άμυνα ως ύψιστη προτεραιότητα για την ΕΕ και οδήγησε στην ένταξη της Φινλανδίας στη Συμμαχία. Πλέον, η Ένωση έχει τον πρώτο επίτροπο Άμυνας και καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες για αύξηση των στρατιωτικών δαπανών των κρατών-μελών.

Κυπριακοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν τη σημασία του θέματος. «Η άμυνα και η ασφάλεια, καθώς και η στήριξη προς την Ουκρανία, θα αποτελέσουν κορυφαίες προτεραιότητες για την κυπριακή προεδρία», τόνισε η Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μαριλένα Ραούνα.

Ωστόσο, η διαρκής αντιπαλότητα μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας μπορεί να υπονομεύσει τις προσπάθειες ενίσχυσης των δεσμών άμυνας με την Άγκυρα.

«Χρειάζεται να δείξουμε ενότητα απέναντι στη ρωσική απειλή», δήλωσε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι ο αποκλεισμός της Τουρκίας από τα αμυντικά σχέδια της ΕΕ θα μπορούσε να υπονομεύσει αυτήν την προσπάθεια.

Το κυπριακό ζήτημα στη σκιά των ευρωπαϊκών εξελίξεων

Η περίπλοκη σχέση μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας θα αποτελέσει βασικό θέμα κατά τη διάρκεια της κυπριακής προεδρίας. Η Λευκωσία υπογραμμίζει ότι ο αποκλεισμός της από το ΝΑΤΟ είναι ευθύνη της Τουρκίας.

«Το ότι η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί επιλογή· αν μπορούσε, θα εντασσόταν αύριο», δήλωσε η Ραούνα.

Η ανάληψη της προεδρίας συμπίπτει με αυξανόμενες πιέσεις για εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία. Η χώρα διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ και ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία που παράγει όπλα σύμφωνα με τα πρότυπα του ΝΑΤΟ, ενώ θεωρείται πιθανός συμμετέχων σε οποιαδήποτε ειρηνευτική αποστολή στην Ουκρανία.

Ελλάδα και Κύπρος, ωστόσο, αρνούνται να επιτρέψουν στην Τουρκία να συμμετάσχει στον European Defence Agency (EDA). Σε απάντηση, η Τουρκία μπλοκάρει τη διαμοίραση διαβαθμισμένων πληροφοριών του ΝΑΤΟ προς τον EDA – παρά τις εκκλήσεις του οργανισμού για στενότερη συνεργασία και ανταλλαγή διαβαθμισμένων δεδομένων, σύμφωνα με έγγραφο που επικαλείται το POLITICO.

“Γενικά όλοι θα ωφελούνταν αν λυνόταν αυτή η σύγκρουση”, σχολίασε ο διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. Η ελεύθερη ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ θα επέτρεπε “βαθύτερες συζητήσεις γνωρίζοντας τι γνωρίζει ο απέναντι”.

Eμπόδια στην ενσωμάτωση Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα

Aν και η Τουρκία επιδιώκει ένταξη στην ΕΕ, οποιαδήποτε συμμετοχή της σε συμφωνίες SAFE απαιτεί ομοφωνία όλων των κρατών-μελών – όπως συνέβη πρόσφατα με τον Καναδά. Όμως ούτε η Ελλάδα ούτε η Κύπρος βλέπουν θετικά αυτήν την εξέλιξη.

“Η Κύπρος είναι κράτος μέλος υπό τουρκική κατοχή. Κατοχή ευρωπαϊκού εδάφους. Δεν μπορούν κοινοτικά κονδύλια άμυνας να κατευθυνθούν στην Τουρκία χωρίς πρόοδο,” ανέφερε χαρακτηριστικά η Ραούνα.

Aυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας στους Τούρκους αξιωματούχους σχετικά με την κυπριακή προεδρία.

“Για έξι μήνες, η εμβάθυνση συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ – ειδικά με την Τουρκία – θα παγώσει”, εκτίμησε ο πρώην πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ Σελίμ Γενέλ, νυν πρόεδρος του Global Relations Forum στην Κωνσταντινούπολη.

Αφού σημείωσε ότι το “SAFE”δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα δάνειο, και ότι η χώρα μας πρότεινε προγράμματα στο SAFE, που ήδη υπάρχουν στο εξοπλιστικό της πρόγραμμα, εξήγησε ότι ο λόγος που (η πρόταση) ανέβηκε στα 2,9 δισεκατομμύρια, ήταν επειδή η χώρα προέβαλε πάρα πολλές εναλλακτικές.

«Τίποτα δεν έχει λήξει στο SAFE. Έχει ακόμα τρεις μήνες για να καταλήξουμε στο ποιά χώρα θα μετέχει, και πού. Όταν θα καταλήξουμε, θα έρθει στην επιτροπή εξοπλιστικών για έγκριση από την εθνική αντιπροσωπεία. Για την ώρα, το SAFE είναι ένα “μάτριξ” δυνατοτήτων. Θελήσαμε να έχουμε την ευρύτερη δυνατή πιθανότητα, για να επιλέξουμε με ποιόν και σε τί θα συνεργαστούμε» είπε ο κ. Δένδιας και πρόσθεσε: Ο αρμόδιος επίτροπος μας ζήτησε, το άθροισμα που θα γράφουμε, να είναι το άθροισμα του ήδη εγκριθέντος δάνειου. Διότι, θα υπάρξει και επανακατανομή από τα αδιάθετα. [. . .] Εμείς θελήσαμε να τα προλάβουμε όλα αυτά. Και επ’αυτού, διαψεύδοντας τα όσα εγράφησαν στον ελληνικό Τύπο, υπήρξε σαφής ανακοίνωση της ΕΕ ως προς το τι έχουμε κάνει και πώς. Παρακαλώ, να μην αναμασάμε κάτι το οποίο έχει αποδειχθεί λάθος. Ορθώς έγινε η υποβολή στο SAFE» είπε ο κ. Δένδιας, απαντώντας σε σχετικές αναφορές των επικεφαλής της Νέας Αριστεράς, Αλ. Χαρίτση, της Ελληνικής Λύσης, Κ. Βελόπουλου και της ΚΟ Νίκη, Δ. Νατσιού. «Ουδέποτε ζητήθηκε επανυποβολή του σχεδίου. Το “cover letter” αλλάξαμε, όσον αφορά το ποσό. Εμείς βάλαμε το μέγιστο ποσό, εάν υπάρξει αναδιανομή και εάν υπάρξει SAFE-2» είπε χαρακτηριστικά.

Στην παρέμβασή του, ο κ. Χαρίτσης ζήτησε, επίσης, από τον κ. Δένδια να διευκρινίσει δήλωσή του ότι τα Ραφάλ δεν κάνουνε για το Αιγαίο, και ρώτησε εάν συμφωνεί με τον γγ του ΝΑΤΟ ότι πρέπει να προετοιμαζόμαστε για πόλεμο με τη Ρωσία. Ο κ. Βελόπουλος εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Τουρκία θα μπει στο SAFE διά της πλαγίας, μέσω Ιταλίας και Ισπανίας, και ρώτησε εάν ο κ. Δένδιας συμφωνεί με τους “ημίτρελλους” στην Ευρώπη που θέλουν πόλεμο με την πυρηνική Ρωσία. Ο κ. Νατσιός είπε ότι δεν ακούστηκε λέξη από τον υπουργό για την Κύπρο, και ότι στην “εισβολή των βαζιβουζούκων λαθρομεταναστών” το 2020, αυτοί που αντιστάθηκαν πρώτοι ήταν οι αγροτοκτηνορόφοι της περιοχής του Έβρου και τώρα η κυβέρνηση “γυρνά την πλάτη” στους αγρότες.

Ανταπαντώντας, ο κ. Δένδιας ζήτησε από τον κ. Χαρίτση να διαβάζει αυτό που ο ίδιος είπε: «Είπα ότι τα Ραφάλ είναι ένας πολύ ακριβός μηχανισμός για να τον χρησιμοποιούμε μόνο στον αντιαεροπορικό του ρόλο. Το Ραφάλ είναι ένα αεροσκάφος εξαιρετικά ακριβό, εξαιρετικών δυνατοτήτων, που μπορεί να πάει και να γυρίσει στην Κύπρο. Το να το δεσμεύσεις σε ρόλο αντιαεροπορικής προστασίας του Αιγαίου αδικεί τις δυνατότητες του. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακατάλληλο για το Αιγαίο. Μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα από αυτό» εξήγησε ο κ. Δένδιας. Ως προς το τι είπε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, θα απευθύνετε την ερώτηση σας σε αυτόν, είπε ο υπουργός Εθνικής ‘Αμυνας και πρόσθεσε: «Δεν λογοδοτώ εδώ για οτιδήποτε έχει πει ο κύριος Ρούτε». Όσο για το θέμα της Κύπρου, ο κ. Δένδιας υπενθύμισε ότι «επανειλημμένως έχω πει, εγώ ο ίδιος, ότι η Κύπρος δεν κείται μακράν. Επανειλημμένως».

Το κλειδί είναι να πείσει την Τουρκία να δεχτεί την ένταξη της Κύπρου στο πρόγραμμα «Συμμαχία για την Ειρήνη», το οποίο θεωρείται το πρώτο βήμα προς την ένταξη στο ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, η Κύπρος θα άρει σταδιακά τα εμπόδια για στενότερη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας.

«Μπορούμε να οραματιστούμε μια σταδιακή προσέγγιση με βήματα από την πλευρά της Τουρκίας για την ένταξη της Κύπρου στο PfP και παράλληλα θετικά βήματα στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, πάντα σε συνδυασμό με την επανέναρξη των συνομιλιών για την επίλυση του Κυπριακού εντός του συμφωνημένου πλαισίου», δήλωσε ο Χριστοδουλίδης σε συνέντευξη που παραχώρησε την περασμένη εβδομάδα.

Ο Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι έχει ήδη συζητήσει την πρόταση αυτή με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούττε και με τον γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.

Ο Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε την ένταξη της Κύπρου στη συμμαχία ως «φυσική εξέλιξη», αλλά κάτι που δεν έχει συμβεί λόγω «πολιτικών συνθηκών». Τα μέλη του ΝΑΤΟ μπορούν να ασκήσουν βέτο στην αίτηση ένταξης μιας χώρας στη συμμαχία και η Τουρκία αρνείται να επιτρέψει την ένταξη της Κύπρου.

Η Κύπρος, μαζί με τη σύμμαχό της Ελλάδα, εμποδίζει την αίτηση της Τουρκίας να συμμετάσχει σε κοινές προμήθειες που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Δράση για την Ασφάλεια στην Ευρώπη» (SAFE) της ΕΕ, ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Ωστόσο, ο Χριστοδουλίδης σημείωσε ότι «η Τουρκία είναι αυτή που έχει αυτοαποκλειστεί» από το SAFE, επειδή δεν έχει καταλήξει σε συμφωνία ασφάλειας με την ΕΕ. «Υπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για τη συμμετοχή στο SAFE, όπως και στη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ. Δεν είναι à la carte».

Τόσο η Ελλάδα όσο και η Κύπρος αρνούνται επίσης να επιτρέψουν στην Τουρκία να ενταχθεί στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας, ένα διακυβερνητικό όργανο της ΕΕ. Σε αντίποινα, η Τουρκία εμποδίζει το ΝΑΤΟ να μοιράζεται απόρρητες πληροφορίες με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας.

Ορισμένοι διπλωμάτες στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ ανησυχούν ότι η κυπριακή προεδρία θα επιδεινώσει τις μακροχρόνιες εντάσεις με την Τουρκία, σε μια εποχή που η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει την άμυνά της και στοχεύει σε στενότερη στρατιωτική συνεργασία με την Άγκυρα.

Η Κύπρος έχει χωριστεί σε τουρκοκυπριακό βορρά και ελληνοκυπριακό νότο από τότε που οι τουρκικές δυνάμεις εισέβαλαν το 1974 ως απάντηση σε ένα πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από τη Χούντα. Η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει τη Δημοκρατία της Κύπρου, ένα κράτος μέλος της ΕΕ που αναγνωρίζεται διεθνώς ως η μόνη κυρίαρχη αρχή σε ολόκληρο το νησί. Ο τουρκοκυπριακός βορράς αναγνωρίζεται μόνο από την Άγκυρα.

Καθορισμός της ατζέντας

Όταν η Κύπρος αναλάβει την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου τον Ιανουάριο, θα καθορίσει την ατζέντα των συνεδριάσεων των υπουργών της ΕΕ και θα ηγηθεί των διαπραγματεύσεων για τη νομοθεσία της ΕΕ με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η χώρα του έχει πλήρη επίγνωση του θεσμικού της ρόλου και ότι είναι έτοιμος να προσκαλέσει τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην άτυπη συνεδρίαση του Συμβουλίου, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο στις 23-24 Απριλίου.

Αν και η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, σκοπεύει να θέσει την άμυνα, την ασφάλεια και τον πόλεμο στην Ουκρανία στην κορυφή της ατζέντας της προεδρίας της.

Ένα βασικό ζήτημα θα είναι η διαμόρφωση της απάντησης της ΕΕ στο σχέδιο ειρήνης για την Ουκρανία που προωθεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, μια προσπάθεια που ο Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε «όχι τέλεια, αλλά είναι σημαντικό ότι υπάρχει μια πρόταση στο τραπέζι».

«Η εκλογή του Τραμπ στέλνει ένα μήνυμα στην ΕΕ ότι η Αμερική δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, οπότε ως ΕΕ πρέπει να κάνουμε περισσότερα και να συνεργαστούμε περισσότερο μεταξύ μας, προκειμένου να είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε οποιεσδήποτε προκλήσεις. Με αυτόν τον τρόπο, θα είστε επίσης πιο χρήσιμοι στους Αμερικανούς», είπε.

Παρά το γεγονός ότι δεν είναι μέλος της συμμαχίας, ο Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η Κύπρος συνεργάζεται με τις ΗΠΑ ώστε ο εξοπλισμός και η οργάνωση της εθνικής φρουράς της να πληρούν τα πρότυπα του ΝΑΤΟ, έως ότου η πολιτική κατάσταση επιτρέψει την ένταξή της.

Η Λευκωσία ενισχύει σημαντικά τους δεσμούς της με τις ΗΠΑ, ιδίως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, απομακρυνόμενη από τους ιστορικούς δεσμούς της με τη Μόσχα.

Συνομιλίες για το Κυπριακό

Η κυπριακή προεδρία θα πιέσει επίσης για την ανάληψη δράσης με στόχο τον τερματισμό της διαίρεσης του νησιού.

Η πιο πρόσφατη προσπάθεια διαπραγμάτευσης μιας λύσης απέτυχε το 2017, αλλά υπάρχει ανανεωμένη ελπίδα μετά την εκλογή τον Οκτώβριο του μετριοπαθούς ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, Τουφάν Ερχούρμαν.

Ο Χριστοδουλίδης και ο Ερχούρμαν θα πραγματοποιήσουν τριμερή συνάντηση με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άντζελα Ολγκίν, την Πέμπτη (18/12), την πρώτη τέτοια σύνοδο κορυφής εδώ και αρκετά χρόνια.

«Από τη μία πλευρά, πρέπει να επιβεβαιώσουμε τις συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν μέχρι το 2017 και, από την άλλη, να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις. Εάν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση, πιστεύω ότι είναι δυνατή η επίλυση του κυπριακού προβλήματος», δήλωσε.

Ο Χριστοδουλίδης δήλωσε επίσης ότι η Κύπρος στοχεύει να ενταχθεί στη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας (Σένγκεν) το επόμενο έτος. «Ο στόχος είναι να είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το τέλος του έτους και στη συνέχεια η επιτροπή να υποβάλει σύσταση στα κράτη μέλη το 2026».

Υπάρχουν φόβοι ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία ενός σκληρού συνόρου κατά μήκος της τρέχουσας ζώνης οριοθέτησης «Πράσινη Γραμμή» μεταξύ του ελληνικού νότου και του τουρκοκρατούμενου βορρά του νησιού, αν και ο Χριστοδουλίδης υποβάθμισε αυτές τις ανησυχίες.

«Η ελεύθερη κυκλοφορία των τουρκοκυπρίων συμπολιτών μας πέρα από τη γραμμή κατάπαυσης του πυρός δεν θα επηρεαστεί με κανέναν τρόπο», είπε.

Απαντώντας σήμερα σε σχετική ερώτηση, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής για θέματα άμυνας, Τιερί Ρενιέ, εξήγησε ότι «όταν η Επιτροπή έχει απορίες σχετικά με ένα εθνικό σχέδιο, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της Ελλάδας, απευθύνεται στις εθνικές αρχές για να ζητήσει διευκρινίσεις. Αυτό αποτελεί μια απολύτως φυσιολογική διαδικασία». Ο ίδιος απέφυγε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για «εξαιρετικά ευαίσθητες» αμυντικές επενδύσεις, αλλά τόνισε ότι «κανένα εθνικό σχέδιο δεν έχει απορριφθεί».

Σε ερώτηση για το αν αναμένεται καθυστέρηση στην αξιολόγηση του ελληνικού σχεδίου και, κατά συνέπεια, στην πρώτη εκταμίευση του 15% των εγκεκριμένων δανείων, ο Ρενιέ απάντησε ότι «είναι ακόμη νωρίς για να μιλήσουμε για καθυστερήσεις». Όπως ανέφερε, η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσο τα εθνικά σχέδια συμμορφώνονται με τα κριτήρια του κανονισμού, όπως: τη συμμετοχή τουλάχιστον τριών χωρών, τις προσωρινές κατανομές της Επιτροπής και τον αμιγώς αμυντικό χαρακτήρα των επενδύσεων. «Για αυτόν τον λόγο διεξάγουμε διμερείς συζητήσεις με τα κράτη μέλη. Δεν θα ποσοτικοποιήσω τα ζητήματα που έχουν εντοπιστεί στα σχέδια. Πρόκειται για μια συνηθισμένη διαδικασία», σημείωσε.

Υπενθυμίζεται ότι στις 9 Σεπτεμβρίου η Επιτροπή ενέκρινε την προσωρινή κατανομή των κονδυλίων του SAFE, συνολικού ύψους 150 δισ. ευρώ. Για την Ελλάδα εγκρίθηκε ποσό 787,67 εκατ. ευρώ, έναντι των 1,2 δισ. ευρώ που είχε αιτηθεί στα τέλη Ιουλίου. Την 1η Δεκεμβρίου, η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι έχει λάβει 19 εθνικά σχέδια επενδύσεων, μεταξύ των οποίων και το ελληνικό, και ανακοίνωσε ότι η ανάλυση και αξιολόγησή τους θα διαρκέσει καθ’ όλη τη διάρκεια του Δεκεμβρίου – ενδεχομένως και περισσότερο. Εφόσον υπάρξει θετική αξιολόγηση, η Επιτροπή θα ζητήσει από το Συμβούλιο της ΕΕ την έγκριση κάθε εθνικού σχεδίου, ώστε να προχωρήσει η πρώτη εκταμίευση.