Μέχρι στιγμής, ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν ήδη στοχεύσει την Κύπρο, με ένα να χτυπά μια βρετανική βάση της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας στο νησί, και άλλα να καταρρίπτονται πριν προλάβουν να χτυπήσουν. Αυτό ώθησε το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και την Ελλάδα να στείλουν αεροσκάφη, πολεμικά πλοία και ελικόπτερα στην Κύπρο για να προστατεύσουν τη χώρα από περαιτέρω επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Όμως, με τους Βρετανούς, Γάλλους και Γερμανούς ηγέτες να δηλώνουν έτοιμοι να ξεκινήσουν αμυντική στρατιωτική δράση στη Μέση Ανατολή, η Τεχεράνη απείλησε να ανταποδώσει εναντίον αυτών των χωρών με επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος.

«Θα ήταν μια πράξη πολέμου. Οποιαδήποτε τέτοια πράξη εναντίον του Ιράν θα θεωρούνταν συνενοχή με τους επιτιθέμενους. Θα θεωρούνταν ως πράξη πολέμου εναντίον του Ιράν», δήλωσε ο Εσμαήλ Μπαγκάεϊ, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, στα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Ο Μαρκ Ρούτε, ο πρώην πρωθυπουργός της Ολλανδίας, ο οποίος τώρα ηγείται του ΝΑΤΟ, προειδοποίησε την Τρίτη ότι η Τεχεράνη αποτελεί απειλή που φτάνει βαθιά στην Ευρώπη.

«Ας είμαστε απολύτως προσεκτικοί σε ό,τι συμβαίνει εδώ», δήλωσε ο Ρούτε. «Το Ιράν είναι κοντά στο να αποκτήσει πυρηνική ικανότητα και ικανότητα βαλλιστικών πυραύλων, κάτι που αποτελεί απειλή όχι μόνο για την περιοχή – τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της υπαρξιακής απειλής για το Ισραήλ – αλλά αποτελεί επίσης τεράστια απειλή για εμάς εδώ στην Ευρώπη». Το Ιράν είναι «εξαγωγέας χάους» υπεύθυνο εδώ και δεκαετίες για τρομοκρατικές συνωμοσίες και απόπειρες δολοφονίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ζουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, είπε.

Το Politico παρουσιάζει τι είναι ικανό να κάνει το Ιράν και πoιες ευρωπαϊκές χώρες ενδέχεται να διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Πύραυλοι που στοχεύουν την Αθήνα και ακόμη και το Βερολίνο

Σύμφωνα με αναφορές, το Ιράν αναπτύσσει έναν διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο με βεληνεκές 10.000 χιλιομέτρων, ο οποίος θα έθετε ενδεχομένως σε βεληνεκές την ευρωπαϊκή και ακόμη και την αμερικανική επικράτεια, δήλωσε ο Antonio Giustozzi από το think tank Royal United Services Institute στο Λονδίνο. Δεν είναι σαφές εάν, υπό συνεχή επίθεση, η Τεχεράνη θα είναι σε θέση να κατασκευάσει και να αναπτύξει έναν πειραματικό πύραυλο όπως αυτός, είπε.

«Ρεαλιστικά, όσο πιο μακριά τους εκτοξεύεται, τόσο λιγότερο ακριβή θα είναι», δήλωσε ο Giustozzi. «Ας υποθέσουμε ότι είχαν τέσσερις ή πέντε πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Μπορεί να υπάρχει κάποια αξία να στοχεύσουμε κάτι στην Ευρώπη μόνο και μόνο για να δημιουργήσουμε εντυπώσεις και να τρομάξουμε την κοινή γνώμη από το να παρέμβει».

Το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν είναι γνωστό ότι περιλαμβάνει αρκετά συστήματα μεσαίου βεληνεκούς που εκτείνονται σε περίπου 2.000 χιλιόμετρα, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Missile Threat του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.

Οι πύραυλοι στερεού καυσίμου Sejjil και Khorramshahr εκτιμάται ότι έχουν περίπου αυτό το βεληνεκές, το οποίο θα εκτεινόταν σε μέρη της νοτιοανατολικής Ευρώπης από το ιρανικό έδαφος, συμπεριλαμβανομένων περιοχών της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, ανάλογα με την τοποθεσία εκτόξευσης.

Η Ρουμανία διαθέτει μια βάση πυραυλικής ασπίδας των ΗΠΑ στο Deveselu στο νότιο τμήμα της χώρας, η οποία κατασκευάστηκε για την αναχαίτιση πιθανών πυραυλικών επιθέσεων από το Ιράν. Αυτή την εβδομάδα, η στρατιωτική ασφάλεια ενισχύθηκε στην τοποθεσία, σύμφωνα με τον υπουργό Άμυνας της Ρουμανίας.

Η Τεχεράνη έχει εδώ και καιρό χαρακτηρίσει τα 2.000 χιλιόμετρα ως αυτοεπιβαλλόμενο ανώτατο όριο για το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της – ένα όριο που κρατά το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης εκτός του πεδίου εφαρμογής, διατηρώντας παράλληλα την περιφερειακή εμβέλεια.

Η Defense Express, μια εταιρεία συμβούλων άμυνας με έδρα το Κίεβο, δήλωσε ότι ο πύραυλος Khorramshahr μπορεί να είναι ικανός να χτυπήσει στόχους σε απόσταση 3.000 χιλιομέτρων εάν ήταν εξοπλισμένος με μια ελαφρύτερη κεφαλή, ενδεχομένως φέρνοντας το Βερολίνο και τη Ρώμη σε εμβέλεια. Ωστόσο, ο αριθμός τέτοιων πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στο οπλοστάσιο του Ιράν είναι απίθανο να είναι μεγάλος.

Μη επανδρωμένα αεροσκάφη «Shahed»

Το Ιράν έχει επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη και παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών και αυτά τα μη επανδρωμένα βλήματα μπορεί να είναι το καλύτερο ευέλικτο όπλο του. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη «Shahed» του Ιράν έχουν αναπτυχθεί από τις ρωσικές δυνάμεις από τις πρώτες ημέρες της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία. Αυτά τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη μονής κατεύθυνσης έχουν εμβέλεια που λέγεται ότι φτάνει τα 2.500 χιλιόμετρα.

Για να φτάσουν σε στόχους εντός ευρωπαϊκού εδάφους, θα πρέπει να πετάξουν σε χαμηλό υψόμετρο πάνω από χώρες όπως η Τουρκία και η Ιορδανία, αν και η Κύπρος έχει ήδη διαπιστώσει ότι βρίσκεται εντός εμβέλειας. Οι αναλυτές πιστεύουν ότι το drone που έπληξε την αεροπορική βάση RAF Ακρωτηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο ήταν πιθανότατα τύπου shahed και μπορεί να εκτοξεύτηκε από τον Λίβανο από τη Χεζμπολάχ, τον πληρεξούσιο του Ιράν.

Ωστόσο, ο Giustozzi δήλωσε ότι τα εμπορικά διαθέσιμα drone – ακόμη και παιχνίδια – θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να προκαλέσουν χάος εντός της Ευρώπης. Το Ιράν είναι γνωστό ότι διαθέτει ένα δίκτυο αδρανών πρακτόρων που δραστηριοποιούνται σε πολλές χώρες της Ευρώπης, είπε, οι οποίοι χρησιμοποιούν εγκληματικές ομάδες για να πραγματοποιούν επιθέσεις.

Θα μπορούσαν να τους ανατεθεί μια συντονισμένη προσπάθεια να πετάξουν drone πάνω από πολιτικά αεροδρόμια, αναγκάζοντας τη διακοπή πτήσεων και προκαλώντας χάος στην εναέρια κυκλοφορία σε όλη την Ευρώπη, είπε. Αυτό θα ήταν φθηνό και εύκολο να γίνει. Πιο φιλόδοξες επιθέσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν πλήγμα σε στρατιωτικούς στόχους με drone γεμάτα εκρηκτικά.

Ωστόσο, ένας τέτοιος κίνδυνος μπορεί να είναι χαμηλός, δήλωσε ο Giustozzi, καθώς το Ιράν μπορεί να μην ήταν σε θέση να εισάγει λαθραία εξαρτήματα κατασκευής βομβών σε ευρωπαϊκές χώρες, καθώς αυτός δεν ήταν ο κύριος τρόπος λειτουργίας του στην περιοχή τα τελευταία χρόνια.

Ομάδες κρούσης και τρομοκράτες

Η πρόσφατη εστίαση της Τεχεράνης έχει επικεντρωθεί στον εκφοβισμό και τη στοχοποίηση ανθρώπων και ομάδων που ασκούν κριτική στο καθεστώς, ιδίως μεταξύ της μεγάλης ιρανικής διασποράς που είναι διασκορπισμένη σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με αναλυτές.

Σύμφωνα με μια περίληψη πληροφοριών από μια δυτική κυβέρνηση, το Ιράν έχει ένα μακρύ ιστορικό σχεδίων δολοφονίας και επίθεσης σε στόχους εντός της Ευρώπης. Η κρατικά χρηματοδοτούμενη τρομοκρατία του περιλαμβάνει ένα μείγμα άμεσων επιχειρήσεων από ιρανικές δυνάμεις και, σύμφωνα με τη περίληψη πληροφοριών, μια αυξανόμενη εξάρτηση από οργανωμένες εγκληματικές συμμορίες για τη διατήρηση της «εύλογης άρνησης».

Την τελευταία δεκαετία, τα περιστατικά περιλάμβαναν τη σύλληψη του Ιρανού διπλωμάτη Ασαντολάχ Ασαντί για την παροχή εκρηκτικών σε ένα ζευγάρι που είχε αναλάβει την βομβιστική επίθεση σε μια μεγάλη συγκέντρωση του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν (NCRI). Ο Ασαντί καταδικάστηκε σε 20 χρόνια φυλάκισης.

Μετά από μαζικές κυβερνοεπιθέσεις κατά των κρατικών υποδομών, η αλβανική κυβέρνηση διέκοψε επίσημα όλους τους δεσμούς με το Ιράν το 2022. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα, η Αλβανία απέλασε τον Ιρανό πρέσβη και αρκετούς διπλωμάτες για σχεδιασμό επίθεσης με φορτηγό εναντίον ενός στρατοπέδου ιρανών αντιφρονούντων. Η ολλανδική κυβέρνηση κατηγόρησε το Ιράν για συμμετοχή στη στοχευμένη δολοφονία δύο αντιφρονούντων, το 2015 και το 2017.

Υποψίες για σχέδια δολοφονίας με υποστήριξη του Ιράν και άλλες επιθέσεις έχουν επίσης αναφερθεί στο Βέλγιο, την Κύπρο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ άλλων χωρών της Ευρώπης.

Κυβερνοεπιθέσεις

Η απειλή για τους Ευρωπαίους από το Ιράν δεν είναι μόνο σωματική, καθώς το καθεστώς θεωρείται εδώ και καιρό ως ικανός παράγοντας στον κυβερνοχώρο.

Ειδικοί και αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι το Ιράν θα μπορούσε να εξαπολύσει νέες κυβερνοεπιθέσεις εναντίον της Ευρώπης μετά τον πόλεμο που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, είτε στοχεύοντας άμεσα κυβερνήσεις είτε χτυπώντας φορείς εκμετάλλευσης κρίσιμων υποδομών.

«Πρέπει τώρα να παρακολουθούμε πολύ προσεκτικά την κατάσταση όσον αφορά την κυβερνοασφάλειά μας και ιδιαίτερα τις κρίσιμες υποδομές μας», δήλωσε στο Politico η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Χένα Βιρκούνεν. «Γνωρίζουμε ότι η διαδικτυακή διάσταση είναι επίσης πολύ σημαντική, το κανάλι στρατολόγησης και ιδιαίτερα η προπαγάνδα διαδίδονται επίσης σε μεγάλο βαθμό στο διαδίκτυο».

Το Ιράν θεωρείται συνήθως ως ένας από τους τέσσερις μεγάλους κυβερνοαντιπάλους της Δύσης — μαζί με τη Ρωσία, την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι στοχεύει ενεργά την Ευρώπη.

Στην πραγματικότητα, η κυβερνοδραστηριότητα του Ιράν έχει σε μεγάλο βαθμό σταματήσει από τότε που ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ, σύμφωνα με έναν ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο κυβερνοασφάλειας, ο οποίος δεν θέλησε να κατονομαστεί για να συζητήσει τις τρέχουσες αξιολογήσεις.

Εάν και όταν οι ευρωπαϊκές χώρες καταστήσουν πιο σαφή την υποστήριξή τους στις δραστηριότητες των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αυτό πιθανότατα θα τις φέρει στη γραμμή του πυρός, δήλωσαν αξιωματούχοι της κυβερνοβιομηχανίας. «Η Ευρώπη θα πρέπει σίγουρα να περιμένει ότι ακριβώς αυτό που συνέβη στον Κόλπο θα μπορούσε να συμβεί και πρέπει να συμβεί στην Ευρώπη», δήλωσε ο Gil Messing, επικεφαλής του προσωπικού της ισραηλινής εταιρείας κυβερνοασφάλειας Check Point.

Ο Messing δήλωσε ότι η εταιρεία του βλέπει ήδη στοιχεία για κυβερνοεπιθέσεις στην Κύπρο, τη μόνη χώρα της ΕΕ που το Ιράν έχει στοχεύσει με φυσικές επιθέσεις μέχρι στιγμής. Δεν υπάρχουν στοιχεία για επιθέσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά πιθανότατα θα γίνουν, είπε.

Και αν όντως πραγματοποιηθούν επιθέσεις, οι δυνατότητες του Ιράν, αν και έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια, παραμένουν σημαντικές, ανέφεραν οι ειδικοί. Οι υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών του Ιράν διαθέτουν κυβερνομονάδες που αποτελούνται από εκατοντάδες άτομα, με δεκάδες εκατομμύρια δολάρια χρηματοδότησης, είπε ο Messing.

«Αν το καθεστώς διαρκέσει», είπε ο ανώτερος αξιωματούχος που αναφέρθηκε παραπάνω, «θα επιστρέψουν».

Εννέα μήνες αργότερα, το σενάριο αυτό έγινε πραγματικότητα. Το Σάββατο, ο Αλί Χαμενεΐ σκοτώθηκε σε στοχευμένο πλήγμα που, σύμφωνα με πληροφορίες, πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του Ισραήλ με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή τη φορά, ο Ρώσος πρόεδρος δεν μπορούσε να αποφύγει τη δημόσια τοποθέτηση.

Σε σύντομη ανακοίνωση που αναρτήθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Κρεμλίνο, ο Πούτιν καταδίκασε τη δολοφονία του Χαμενεΐ, χαρακτηρίζοντάς την «φόνο που διαπράχθηκε με κυνική παραβίαση κάθε κανόνα της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου».

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η δημοσιογράφος Eva Hartog σε ανάλυσή της στο Politico, ο Ρώσος ηγέτης απέφυγε προσεκτικά να κατονομάσει τις χώρες που φέρονται να βρίσκονται πίσω από την επίθεση. Η αποφυγή άμεσης αναφοράς σε ΗΠΑ ή Ισραήλ ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένδειξη της λεπτής διπλωματικής ισορροπίας που επιχειρεί να διατηρήσει η Μόσχα, σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής ρευστότητας.

Οι συγκρίσεις με την πτώση του Καντάφι

Στους ρωσικούς κύκλους, ο θάνατος του Χαμενεΐ προκάλεσε συγκρίσεις με την πτώση ενός άλλου δικτάτορα. Τα πλάνα από κινητό τηλέφωνο που έδειχναν τον Μουαμάρ Καντάφι της Λιβύης να ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου, μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ το 2011, είχαν εξοργίσει τον Πούτιν, σύμφωνα με τον καλά πληροφορημένο Ρώσο δημοσιογράφο Μιχαήλ Ζίγκαρ. Όπως αναφέρει στο ρεπορτάζ της η Eva Hartog, ο Πούτιν, εμφανώς οργισμένος, είχε δηλώσει σε τηλεοπτική συνέντευξη τύπου εκείνη την εποχή: «Έδειξαν σε όλο τον κόσμο πώς τον σκότωσαν, βουτηγμένο στο αίμα. Αυτό είναι δημοκρατία;»

Τον Μάιο του 2012, λίγο μετά την ανατροπή του Καντάφι, ο Πούτιν επέστρεψε στην προεδρία μετά από ένα διάστημα στο αξίωμα του πρωθυπουργού. Ανέλαβε τα καθήκοντά του με μια προφανή αποστολή: να διακόψει τους δεσμούς με τη Δύση και να πατάξει κάθε εσωτερική αντίδραση.

«Ήταν ακριβώς ο θάνατος του Καντάφι που αποτέλεσε σημείο καμπής στη ρωσική πολιτική – τόσο την εξωτερική όσο και την εσωτερική», γράφει ο Αλεξάντερ Μπάουνοφ, ανώτερος συνεργάτης στο Carnegie Russia Eurasia Center. Σύμφωνα με την ανάλυση της Eva Hartog, το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη επέτρεψαν την τόσο βάναυση ανατροπή ενός παγκόσμιου ηγέτη θεωρήθηκε από τον Πούτιν, έναν πρώην πράκτορα της KGB, ως «το αποκορύφωμα της προδοσίας».

Με την πάροδο των ετών, ο Πούτιν βυθίστηκε σε όλο και μεγαλύτερη απομόνωση. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ξένοι επίσημοι και Ρώσοι αξιωματούχοι ήταν υποχρεωμένοι να παραμένουν σε απόσταση αρκετών μέτρων από τον Ρώσο πρόεδρο. Ο εκλιπών ηγέτης της ρωσικής αντιπολίτευσης, Αλεξέι Ναβάλνι, τον είχε αποκαλέσει χαρακτηριστικά «ο παππούς στο καταφύγιο», αναφερόμενος σε ένα δίκτυο σηράγγων σκαμμένων 50 μέτρα κάτω από τη γη.

«Θα μας σκοτώσουν»

Η Eva Hartog σημειώνει πως τα πρόσφατα γεγονότα αναμένεται να επιτείνουν την παράνοια του Πούτιν. Η ανατροπή δύο συμμάχων της Ρωσίας —του Μαδούρο και του Χαμενεΐ— σε σύντομο χρονικό διάστημα, ώθησε ορισμένους σχολιαστές προσκείμενους στο Κρεμλίνο να σπάσουν έναν άγραφο κανόνα: να αποφεύγουν την ανοιχτή κριτική προς τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, έγραψε ότι η επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν αποκάλυψε το «πραγματικό πρόσωπο» του Τραμπ. Παράλληλα, ο προπαγανδιστής Βλαντιμίρ Σολόβιοφ κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι συμπεριφέρονται «σαν αρπακτικό». «Καταλαβαίνουμε ότι η συζήτηση για το Ιράν είναι ταυτόχρονα και μια συζήτηση για τη Ρωσία;» ρώτησε τους τηλεθεατές του. Το φιλοκρεμλινικό μέσο Segodnya.ru το έθεσε ωμά: «Πώς σκοπεύουν να μας σκοτώσουν».

Αντίθετα, το Κρεμλίνο υιοθέτησε έναν πολύ πιο διπλωματικό τόνο. Μία ημέρα αφού ο Πούτιν καταδίκασε τη δολοφονία του Χαμενεΐ, ο εκπρόσωπός του Ντμίτρι Πεσκόφ εξέφρασε τη «βαθιά απογοήτευσή» του για την αποτυχία των συνομιλιών των ΗΠΑ με το Ιράν, ενώ πρόσθεσε: «Πάνω απ’ όλα, εμπιστευόμαστε μόνο τους εαυτούς μας».

Όπως υπογραμμίζει η Eva Hartog, το μήνυμα ήταν σαφές: Ο Πούτιν δεν πρόκειται να επιτρέψει στα συναισθήματά του για το Ιράν να σταθούν εμπόδιο στους στόχους του στην Ουκρανία. «Το μεγαλύτερο όπλο του είναι η ικανότητα της κυβέρνησης Τραμπ να ασκήσει πίεση στους Ουκρανούς και τους Ευρωπαίους», δήλωσε ο Σαμ Γκριν, καθηγητής ρωσικής πολιτικής στο King’s College του Λονδίνου.

Όποιες κι αν είναι οι προσωπικές σκέψεις του Ρώσου προέδρου, η Eva Hartog καταλήγει πως οι πράξεις του δείχνουν έναν πραγματιστή. Ο Πούτιν δεν θα ρισκάρει την ασφάλειά του για να βοηθήσει τους Ιρανούς. Για τη Μόσχα, η κρίση στο Ιράν έχει οφέλη, όπως οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και μια Ουάσιγκτον που δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί με την Ουκρανία.

Ωστόσο, τα πυρηνικά όπλα δεν προσφέρουν προστασία από απειλές που προέρχονται από το εσωτερικό. Αν η πτώση συμμαχικών ηγετών εντείνει τους φόβους του Πούτιν, αυτοί πιθανότατα θα επικεντρώνονται στις ίντριγκες μέσα στο ίδιο του το παλάτι. Ο Ρώσος πρόεδρος γνωρίζει καλά ότι οι δικτάτορες που συγκεντρώνουν τόση δύναμη, τείνουν να εγκαταλείπουν την εξουσία με έναν από δύο τρόπους: «Είτε με χειροπέδες είτε μέσα σε ένα φέρετρο».

Με αυτό το μήνυμα ο Γιάννης Στουρνάρας απάντησε στις κατηγορίες ότι η Αθήνα προστατεύει τα εθνικά οικονομικά της συμφέροντα εμποδίζοντας την ΕΕ να απαγορεύσει την εξυπηρέτηση πλοίων που μεταφέρουν ρωσικό αργό πετρέλαιο.

Η απαγόρευση βρίσκεται στο επίκεντρο του τελευταίου σχεδίου δέσμης κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά της πολεμικής οικονομίας της Μόσχας, καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία πλησιάζει τα τέσσερα χρόνια. Οι διαπραγματευτές στις Βρυξέλλες δείχνουν την Ελλάδα και τη Μάλτα ως τις κύριες χώρες με αντιρρήσεις σχετικά με την απαγόρευση της θαλάσσιας εξυπηρέτησης, την ώρα που σπεύδουν να συμφωνήσουν στο πακέτο πριν από την επίσημη παρουσίασή του. Εντωμεταξύ, η Ουγγαρία σχεδιάζει να μπλοκάρει την έγκριση του 20ού πακέτου ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας εξαιτίας της διακοπής των παραδόσεων ρωσικού πετρελαίου μέσω του αγωγού Droujba.

Ο ναυτιλιακός τομέας της Ελλάδας εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περίπου το 7% του οικονομικού της προϊόντος σύμφωνα με τον Γιάννη Στουρνάρα που απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι η ναυτιλία – πόσο μάλλον η ναυτιλία που σχετίζεται με τη Ρωσία – στηρίζει την ανάπτυξη της χώρας.

«Δεν είναι όπως στο παρελθόν. Δεν είναι μόνο ο τουρισμός και η ναυτιλία (που στηρίζουν την οικονομία)», δήλωσε ο Στουρνάρας στο Politico σε συνέντευξή του από το γραφείο του. Τόνισε ότι η κυβέρνηση της χώρας, υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, έχει υποστηρίξει πλήρως τις Βρυξέλλες ως προς την Ουκρανία.

Επισήμανε επίσης την ασταθή ζήτηση για ναυτιλιακές υπηρεσίες. Τα έσοδα δείχνουν ότι ο κλάδος είναι πολύ ασταθής για να στηρίξει την επιτυχημένη οικονομία της Ελλάδας, η οποία σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπεται ότι θα αναπτυχθεί κατά 2,1% φέτος.

«Μετά από μια ισχυρή ανάκαμψη μετά την πανδημία, (τα έσοδα) μειώθηκαν κατά περίπου 13% το 2023, παρέμειναν σε γενικές γραμμές σταθερά το 2024 και αναμένεται να μειωθούν κατά περίπου 15% το 2025», είπε. «Η πορεία αποκλίνει σαφώς από τη συνολική αναπτυξιακή απόδοση της Ελλάδας».

Ο Στουρνάρας επισήμανε επίσης την μεγάλη ανάπτυξη του φαρμακευτικού τομέα ως απόδειξη της διαφοροποιημένης οικονομίας της Ελλάδας. Ο τομέας παρέχει περίπου το 10% των φαρμάκων της Ευρώπης.

Στο παρελθόν, οι ευρωβουλευτές είχαν καλέσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη να επιβάλει αυστηρότερα μέτρα κατά των Ελλήνων εφοπλιστών που κέρδισαν δισεκατομμύρια από την πώληση παλαιότερων δεξαμενόπλοιων σε ρωσικές εταιρείες που βοηθούν στη μεταφορά πετρελαίου εκτός του πλαισίου κυρώσεων. Η Αθήνα έχει διαμηνύσει ότι κάνει τα πάντα για να διασφαλίσει τη συμμόρφωση με τις κυρώσεις αλλά δεν συμφωνεί πλήρως με τα τελευταία μέτρα του 20ού πακέτου των Βρυξελλών κατά της Ρωσίας.

Η ελληνική θέση στις Βρυξέλλες είναι ότι η εφαρμογή πλήρους απαγόρευσης στις θαλάσσιες μεταφορές θα ωφελούσε την ινδική και κινεζική ναυτιλία, εις βάρος της Ευρώπης, σύμφωνα με διπλωμάτες που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις. Η διακοπή της παραγωγής και της μεταφοράς πετρελαίου θα οδηγήσει επίσης σε υψηλότερες τιμές, σύμφωνα με το επιχείρημα, ενισχύοντας τα ρωσικά έσοδα.

Ωστόσο, οι τρέχουσες και μελλοντικές ρωσικές κυρώσεις δεν αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για τις εθνικές οικονομικές προοπτικές, σύμφωνα με τον Στουρνάρα. Η ανάπτυξη θα προέλθει κυρίως από την εγχώρια ζήτηση, τις επενδυτικές δαπάνες και την ιδιωτική κατανάλωση. Αναμένει ότι η οικονομία θα αναπτυχθεί με σταθερό ρυθμό περίπου 2% το 2027 και το 2028.

Αυτό θα διατηρούσε την Ελλάδα σε υψηλότερες επιδόσεις από το μεγαλύτερο μέρος των χωρών της ευρωζώνης, σε αυτό που αποκαλείται ως μια από τις πιο λαμπρές επιτυχίες της ελληνικής οικονομίας μετά τη συρρίκνωσή της κατά περίπου ένα τέταρτο κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους.

Ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είχε χλευάσει δημόσια την ιδέα μιας Ευρώπης να αμύνεται χωρίς τις ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι η Γηραιά Ήπειρος είναι αβοήθητη χωρίς αμερικάνικη βοήθεια. Σ’ αυτή τη γραμμή, διπλωμάτες και αναλυτές εξηγούν ότι η βιομηχανική βάση της Ευρώπης μπορεί να κατασκευάζει όπλα, αεροσκάφη, άρματα μάχης και πυραύλους, όμως εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο Πεντάγωνο για πληροφορίες, υλικοτεχνική υποστήριξη, επικοινωνίες και τη ραχοκοκαλιά διοίκησης και ελέγχου που συνδέει τα πάντα. Χωρίς αυτές τις δυνατότητες, η Ευρώπη έχει ελάχιστες ελπίδες να αποτρέψει τις εξωτερικές απειλές.

Βήμα προς τον απογαλακτισμό

«Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αντικαταστήσουμε τους αμερικανικούς στρατηγικούς παράγοντες με τους δικούς μας ευρωπαϊκούς. Αυτή θα πρέπει να είναι η στρατηγική μας προτεραιότητα», δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο Επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους, αποκαλώντας το «ένα πρώτο βήμα προς την ανεξαρτησία μας».

Newsom says Trump’s attacks are bringing Europe together https://t.co/0zeptgvOdJ

— POLITICO (@politico) February 14, 2026

Όμως η αποχώρηση από τις ΗΠΑ θα είναι χρονοβόρα και δαπανηρή. «Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί, εξ ορισμού, να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Ολιβιέ Σμιτ, επικεφαλής έρευνας στο Ινστιτούτο Στρατιωτικών Επιχειρήσεων στο Βασιλικό Κολλέγιο Άμυνας της Δανίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση γνωρίζει αυτά τα κενά. Υιοθέτησε μια Στρατηγική Πυξίδα και ένα σχέδιο Ετοιμότητας 2030, με στόχο τον μετριασμό των κινδύνων αποδέσμευσης από τις ΗΠΑ. Αλλά αυτά τα έργα απέχουν ακόμη πολύ.

Επίσης, αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό που υπονομεύει σε σημαντικό βαθμό την προσπάθεια της Ευρώπης να βασίζεται λιγότερο στις ΗΠΑ είναι η περίπλοκη πολιτική της ίδιας της ηπείρου, η οποία συχνά παρεμποδίζεται από την ανάγκη για ομοφωνία.

Σε περίπτωση διαζυγίου με τις ΗΠΑ, το κόστος θα ήταν απίστευτα ακριβό. Ο Ρούτε εκτιμά ότι θα ανερχόταν στο 10% του ΑΕΠ, διπλάσιο από αυτό που έχουν δεσμευτεί σήμερα να δαπανήσουν οι χώρες του ΝΑΤΟ για την άμυνα.

US Ambassador to NATO: America is 'not leaving' Europe https://t.co/tjarFxHcBm

— POLITICO (@politico) February 14, 2026

Το κόστος θα μπορούσε να φτάσει το 1 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα στο Ηνωμένο Βασίλειο, που σε έκθεσή της σχολιάζει ότι «οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι όχι μόνο θα χρειαστεί να αντικαταστήσουν τις μεγάλες στρατιωτικές πλατφόρμες και το ανθρώπινο δυναμικό των ΗΠΑ, αλλά και να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις σε όλα τα πεδία πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης».

Οι εναλλακτικές λύσεις

Ωστόσο, η Ευρώπη δεν ξεκινά από το μηδέν. Σε πολλούς τομείς, η ΕΕ έχει ήδη καλές εναλλακτικές λύσεις, δήλωσε η Καμίλ Γκραντ, γενική γραμματέας του αμυντικού λόμπι του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Βιομηχανιών Αεροδιαστημικής, Ασφάλειας και Άμυνας. «Νομίζω ότι στο 98% των περιπτώσεων υπάρχει κάποια ευρωπαϊκή λύση».

Όμως για να μπορέσουν οι ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν δράση, θα πρέπει να ενοποιήσουν τις αμυντικές τους αγορές, να μειώσουν την επικάλυψη οπλικών συστημάτων, να αγοράσουν από κοινού όπλα και να επενδύσουν πολύ περισσότερα στην άμυνα.

«Το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι ότι της λείπουν χρήματα. Είναι ότι της λείπει η συνοχή», επισημαίνει ο Τομ Τούγκενχαντ , πρώην Βρετανός υπουργός Ασφαλείας.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει το περιοδικό, δεν είναι βέβαιο ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα είναι τελικά ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα αυτής της πίεσης.

«Στα χαρτιά, οι Αμερικανοί παίρνουν αυτό που απαιτούν εδώ και καιρό. Μια Ευρώπη που ξοδεύει πολύ περισσότερα στην άμυνα και εξαρτάται πολύ λιγότερο από την Ουάσινγκτον για την ασφάλειά της. Αλλά στον Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να μην αρέσει αυτό που δημιουργεί η αμερικανική πίεση», αναφέρει χαρακτηριστικά το Politico, σχολιάζοντας τις τοποθετήσεις των ηγετών κατά την πρώτη ημέρα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε η ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσει τους στρατιωτικούς της προϋπολογισμούς και να επαναπροσδιορίσει τη διατλαντική σχέση μέσα από ένα νέο πλαίσιο, που αρκετοί περιγράφουν ως «ΝΑΤΟ 3.0». Παράλληλα, ακούστηκαν εκκλήσεις για έναν νέο ευρωπαϊκό πατριωτισμό, αλλά και για την ανάπτυξη αυτόνομων δυνατοτήτων στους τομείς της άμυνας, του διαστήματος και της τεχνολογίας, ώστε η ήπειρος να μειώσει την εξάρτησή της από εξωτερικούς παράγοντες, ακόμη και από τις ΗΠΑ.

Το Politico παρομοιάζει πλέον τη σχέση Ευρώπης–Ηνωμένων Πολιτειών με εκείνη ενός ηλικιωμένου παντρεμένου ζευγαριού που δεν χωρίζει, αλλά επιλέγει να ζει σε διαφορετικά δωμάτια. Όπως γράφει, «και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι παραμένουν προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ. Αλλά ο τελευταίος χρόνος – από την ομιλία του Βανς μέχρι την απειλή του Τραμπ να υποτάξει τον Καναδά, η υποτίμηση των συμμάχων που πολέμησαν στο πλευρό των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και ιδιαίτερα οι επανειλημμένες εκκλήσεις του για προσάρτηση της Γροιλανδίας – έχει αφήσει τα σημάδια του».

Από αμερικανικής πλευράς, οι αξιωματούχοι που βρέθηκαν στο Μόναχο εμφανίστηκαν ικανοποιημένοι με την αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, καθώς οι ΗΠΑ μετατοπίζουν σταδιακά την προσοχή τους προς το δικό τους ημισφαίριο και την περιοχή Ασίας–Ειρηνικού.

Οι Ευρωπαίοι, ωστόσο, όπως τονίζει το Politico, προσέρχονται πλέον με έναν πιο ωμό ρεαλισμό, προτείνοντας μια νέα μορφή διατλαντικής συμφωνίας: να αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι και αξιόπιστοι εταίροι, ώστε να ενισχύσουν την άμυνά τους, να μοιραστούν το βάρος της ασφάλειας και να σταθούν ως πραγματικοί στρατιωτικοί σύμμαχοι σε έναν πιο επικίνδυνο κόσμο, όπου «η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που υπήρχε κάποτε», όπως δήλωσε ο Μερτς.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν επίσης ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Ουκρανία οικονομικά και στρατιωτικά, την ώρα που η αμερικανική βοήθεια υπό τον Τραμπ τείνει σχεδόν να μηδενιστεί. Ο Μακρόν ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Ευρώπης.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στο εάν αυτός ο πιο θετικός τόνος θα διατηρηθεί όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μιλήσει σήμερα, ανοίγοντας τη δεύτερη ημέρα της Διάσκεψης.

Καθ’ οδόν προς την Ευρώπη, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι το μέλλον των δύο πλευρών του Ατλαντικού παραμένει αλληλένδετο: «ήταν πάντα συνδεδεμένο και θα συνεχίσει να είναι… οπότε πρέπει απλώς να μιλήσουμε για το πώς μοιάζει αυτό το μέλλον», είπε.

Μακρόν: Κάλεσμα για ισχυρότερη Ευρώπη

Ο Εμανουέλ Μακρόν υποστήριξε ότι η Ευρώπη οφείλει να κινηθεί με πιο μακρόπνοη στρατηγική, ενισχύοντας τις στρατιωτικές της δυνατότητες και εξετάζοντας πώς η γαλλική πυρηνική αποτροπή μπορεί να ενταχθεί στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Απέκρουσε τα επιχειρήματα περί ευρωπαϊκής παρακμής και υπερασπίστηκε τις πρωτοβουλίες κατά της παραπληροφόρησης και των υπερβολών των social media, που, όπως είπε, αποδυναμώνουν τις δυτικές δημοκρατίες.

«Είναι η κατάλληλη στιγμή για να τολμήσουμε. Είναι η κατάλληλη στιγμή για μια ισχυρή Ευρώπη», δήλωσε ο Μακρόν. «Η Ευρώπη πρέπει να μάθει να λειτουργεί ως γεωπολιτική δύναμη. Δεν ήταν μέρος του DNA μας».

Τόνισε επίσης ότι ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία για την Ουκρανία, η Ευρώπη θα συνεχίσει να έχει απέναντί της μια «επιθετική Ρωσία» και δεν πρέπει να αποδεχθεί μια πρόχειρη λύση που δεν αντιμετωπίζει τα θεμελιώδη προβλήματα.

«Οι Ευρωπαίοι πρέπει να χαράξουν αυτή την πορεία με βάση τη δική τους σκέψη και τα δικά τους συμφέροντα», σημείωσε, προτείνοντας την έναρξη διαβουλεύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο Μακρόν ανέφερε ότι οι προηγούμενες πυρηνικές συμφωνίες στη δεύτερη θητεία Τραμπ «διαπραγματεύτηκαν χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων, παρότι αφορούσαν άμεσα την Ευρώπη».

«Λόγω της γεωγραφικής μας θέσης, δεν έχουμε άλλη επιλογή», υπογράμμισε.

Εξήγησε ακόμη ότι η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας χρειάζεται ανασχεδιασμό:
«Πρέπει να αναδιατάξουμε και να αναδιοργανώσουμε την αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη… δεν είναι πλέον προσαρμοσμένη στις σημερινές συνθήκες», είπε.

Και πρόσθεσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη στρατηγικός διάλογος με τον Μερτς και άλλους ηγέτες:
«Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε την πυρηνική αποτροπή μέσα σε αυτό το πλαίσιο…».

Μερτς: Νέα εποχή χωρίς βεβαιότητες

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άσκησε κριτική στη νέα κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής υπό τον Τραμπ, επισημαίνοντας ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες έχει ουσιαστικά καταρρεύσει και ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να «πορευθούν μόνες τους».

«Η διεκδίκηση ηγετικού ρόλου από τις ΗΠΑ αμφισβητείται, ίσως έχει ήδη χαθεί», δήλωσε, ενώ προειδοποίησε ότι «Στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων, δεν είναι πλέον αυτονόητο ότι η ελευθερία μας είναι διασφαλισμένη. Βρίσκεται υπό απειλή».

Ο ίδιος εκτίμησε ότι «Η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που τη γνωρίζαμε».

Αναφερόμενος στη γερμανική ιστορική εμπειρία, σημείωσε: «Εμείς οι Γερμανοί γνωρίζουμε ότι ένας κόσμος στον οποίο η ισχύς επιβάλλει το δίκαιο θα ήταν ένα σκοτεινό μέρος».

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η επιβεβαίωση ότι γίνονται συζητήσεις με τον Μακρόν για τη δημιουργία ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής.

«Συζήτησα με τον Εμανουέλ Μακρόν για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή», δήλωσε, δείχνοντας ότι το Βερολίνο εξετάζει πλέον εναλλακτικές λόγω της αβεβαιότητας για την αμερικανική προστασία.

Ο Μερτς μίλησε επίσης για το αυξανόμενο χάσμα με τις ΗΠΑ σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο:
«Ένα βαθύ χάσμα έχει ανοίξει ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες», τόνισε. «Οι πολιτισμικοί πόλεμοι της Αμερικής δεν είναι δικοί μας…».

Παράλληλα, έστειλε αυστηρό μήνυμα και προς την Κίνα, ξεκαθαρίζοντας ότι η ευρωπαϊκή αυτονομία δεν σημαίνει προσέγγιση με το Πεκίνο.

Κλείνοντας, επανέλαβε τη στήριξη της Γερμανίας προς την Ουκρανία: «Αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο όταν η Ρωσία εξαντληθεί, τουλάχιστον οικονομικά, ενδεχομένως και στρατιωτικά».

Και κατέληξε: «Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε αυτή την πραγματικότητα ως μοιραία… Θα ανοίξουμε νέους δρόμους και θα αξιοποιήσουμε νέες ευκαιρίες».

Το ποσοστό των ψηφοφόρων που προβλέπει νέα παγκόσμια σύρραξη έχει αυξηθεί σημαντικά από τον Μάρτιο του 2025, όταν οι ανεξάρτητοι δημοσκόποι Public First έθεσαν το ίδιο ερώτημα. «Η μεταβολή στις στάσεις της δυτικής κοινής γνώμης σε λιγότερο από έναν χρόνο αποτυπώνει μια δραματική στροφή προς μια πιο ανασφαλή πραγματικότητα, όπου ο πόλεμος μοιάζει πιθανός και οι συμμαχίες ασταθείς», σημειώνει ο επικεφαλής ερευνών της Public First, Seb Wride.

Ωστόσο, η ίδια δημοσκόπηση ανέδειξε τη μικρή προθυμία των πολιτών να δεχτούν θυσίες για να χρηματοδοτήσουν αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες. Παρότι υπάρχει ευρεία στήριξη για ενίσχυση των αμυντικών προϋπολογισμών σε Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία και Καναδά, αυτή υποχωρεί απότομα όταν τίθεται θέμα αύξησης χρέους, περικοπών σε άλλους τομείς ή αύξησης φόρων.

«Η ανησυχία για τον πόλεμο δεν δίνει στους ηγέτες λευκή επιταγή για μαζικές στρατιωτικές δαπάνες», εξηγεί ο Wride. «Αντίθετα, οι ψηφοφόροι εμφανίζονται πλέον λιγότερο διατεθειμένοι να δεχτούν τα απαραίτητα ανταλλάγματα για την ενίσχυση της ασφάλειας. Έτσι, οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται σε αδιέξοδο — χωρίς να μπορούν να βασιστούν στις ΗΠΑ, χωρίς να έχουν πρόσχημα για εγχώριες επενδύσεις και υπό αυξανόμενη πίεση να βρουν λύσεις σε έναν κόσμο όπου η σύγκρουση φαίνεται πιο κοντά από ποτέ».

Τα ευρήματα βασίζονται σε έρευνα που διεξήχθη μεταξύ 6 και 9 Φεβρουαρίου με πάνω από 2.000 ψηφοφόρους ανά χώρα, αποκαλύπτοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ηγέτες του NATO στην προσπάθεια ενίσχυσης της ασφάλειας τη στιγμή που τα δημόσια οικονομικά πιέζονται.

Συνεχής ανησυχία εν όψει της Διάσκεψης του Μονάχου

Αυτά τα διλήμματα θα βρεθούν στο επίκεντρο των συζητήσεων στη φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όπου συναντώνται πολιτικοί από όλο τον κόσμο. Η τετραετής ολοκληρωτική επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία συνεχίζεται χωρίς προοπτική λήξης, ενώ οι ΗΠΑ υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ αναλαμβάνουν στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Ιράν, Συρία, Βενεζουέλα και Αφρική — γεγονός που εντείνει την αίσθηση κινδύνου παγκόσμιας σύρραξης.

Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το 43% θεωρεί πιθανό ή πολύ πιθανό ένα νέο παγκόσμιο πόλεμο έως το 2031 — έναντι 30% τον Μάρτιο του 2025. Στις ΗΠΑ το ποσοστό ανέρχεται στο 46%, από 38% πέρσι. Στη Γερμανία μόνο οι μισοί ερωτηθέντες κρίνουν απίθανο το ενδεχόμενο τρίτου παγκόσμιου πολέμου μέσα στην επόμενη πενταετία.

Όταν εξετάζεται η πιθανότητα εμπλοκής κάθε χώρας σε στρατιωτική δράση, οι Αμερικανοί είναι αυτοί που θεωρούν πιο πιθανό να συμμετάσχει η χώρα τους σε πόλεμο τα επόμενα πέντε χρόνια, ακολουθούμενοι από τους Βρετανούς και τους Γάλλους.

Πυρηνική απειλή και αντιλήψεις περί κινδύνων

Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι τα πυρηνικά μέλη του ΝΑΤΟ ίσως είναι περισσότερο προετοιμασμένα για μια σύγκρουση απ’ ό,τι άλλες χώρες — ενώ η εικόνα του Τραμπ ως «προέδρου της ειρήνης» δεν πείθει τους Αμερικανούς ψηφοφόρους.

Τουλάχιστον ένας στους τρεις πολίτες σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Καναδά πιστεύει ότι είναι πιθανή ή πολύ πιθανή η χρήση πυρηνικού όπλου μέσα στην επόμενη πενταετία.

Ρωσία θεωρείται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ειρήνη στην Ευρώπη, ενώ οι Καναδοί βλέπουν τις ΗΠΑ του Τραμπ ως τη μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια. Σε Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο, δεύτερη μεγαλύτερη απειλή μετά τη Ρωσία θεωρούνται επίσης οι ΗΠΑ — πολύ πιο συχνά απ’ ό,τι η Κίνα.

Αμυντικές δαπάνες: Υποστήριξη με επιφυλάξεις

Η πλειονότητα των πολιτών σε Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδά δηλώνει ότι πρέπει να αυξηθούν οι στρατιωτικές δαπάνες — με ισχυρότερη στήριξη στο Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά.

Ωστόσο το ζήτημα παραμένει το πώς θα χρηματοδοτηθούν αυτές οι αυξήσεις. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της POLITICO, η στήριξη μειώνεται όταν τίθεται ως προϋπόθεση περικοπές άλλων κονδυλίων, αύξηση χρέους ή φόρων.

Σε σχέση με πέρσι, η γαλλική και γερμανική κοινή γνώμη εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να δεχτούν αύξηση των αμυντικών δαπανών εφόσον απαιτούνται ανταλλάγματα. Στη Γερμανία μάλιστα οι στρατιωτικές δαπάνες είναι ανάμεσα στις λιγότερο δημοφιλείς χρήσεις δημόσιων κονδυλίων — μόλις πάνω από τη διεθνή βοήθεια.

Το 2025 υποστήριζε τις αυξήσεις το 40% των Γάλλων και το 37% των Γερμανών όταν υπήρχαν ανταλλάγματα· φέτος το ποσοστό έπεσε στο 28% στη Γαλλία και στο 24% στη Γερμανία. Και στις δύο χώρες πλέον υπερισχύουν όσοι αντιτίθενται σε περαιτέρω στρατιωτικές δαπάνες υπό τέτοιους όρους.

Sκεπτικισμός για κοινό ευρωπαϊκό στρατό & υποχρεωτική θητεία

Σημαντικός σκεπτικισμός καταγράφεται επίσης σχετικά με τη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού στρατού υπό μία κεντρική διοίκηση — πρόταση που έχει διατυπωθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μόλις το 22% των Γερμανών και το 17% των Γάλλων την υποστηρίζουν.

Η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία καταγράφει τη μεγαλύτερη αποδοχή σε Γερμανία και Γαλλία, όπου περίπου οι μισοί πολίτες τάσσονται υπέρ του μέτρου.

Aυτή η έκδοση της The POLITICO Poll πραγματοποιήθηκε από την Public First μεταξύ 6–9 Φεβρουαρίου με διαδικτυακή έρευνα σε συνολικά 10.289 ενήλικες, με τουλάχιστον 2.000 συμμετέχοντες ανά χώρα (ΗΠΑ, Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Γερμανία). Τα αποτελέσματα σταθμίστηκαν ως προς ηλικία, φύλο και γεωγραφική κατανομή· το συνολικό στατιστικό σφάλμα κυμαίνεται στα ±2 ποσοστιαίες μονάδες ανά χώρα ενώ τα μικρότερα υποσύνολα έχουν μεγαλύτερο περιθώριο σφάλματος.

Οι Γερμανοί πολίτες δεν εργάζονται αρκετές ώρες και παίρνουν πάρα πολλές ημέρες αναρρωτικής άδειας, εμποδίζοντας την οικονομική ανάπτυξη, υποστήριξε ο Μερτς τις τελευταίες εβδομάδες.

Δεν είναι ακριβώς το πλέον πρόσφορο πολιτικό μήνυμα σε μια κρίσιμη χρονιά περιφερειακών εκλογών, ακόμη και σε μια χώρα όπου η παραδοσιακή εικόνα που έχει για τον εαυτό της εξυμνεί την επιμέλεια και τη σκληρή δουλειά ως ηθικές επιταγές.

Η έκκληση του Μερτς προς τους πολίτες να εργάζονται σκληρότερα έρχεται καθώς αγωνίζεται να αναζωογονήσει τη μακροχρόνια στάσιμη οικονομία της Γερμανίας, ενώ προωθεί πολιτικές προσανατολισμένες στην αγορά για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας — εν μέρει αντιμετωπίζοντας την έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού — τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και σε ολόκληρη την ΕΕ. Αλλά έρχεται επίσης σε μια πολιτικά ευαίσθητη στιγμή πριν από μια σειρά εκλογών σε κρατίδια που θεωρούνται σημαντικές δοκιμασίες για τη διάθεση της κοινής γνώμης, με το ίδιο του το συντηρητικό κόμμα να αγωνίζεται να αποκρούσει την άνοδο της ακροδεξιάς.

Αυτό δεν εμπόδισε τον καγκελάριο να υιοθετήσει έναν σχεδόν επιτιμητικό τόνο απέναντι στους Γερμανούς, επειδή δεν εργάζονται περισσότερο και δεν εργάζονται σκληρότερα.

«Η συνολική παραγωγικότητα της εθνικής μας οικονομίας δεν είναι αρκετά υψηλή», ξεκαθάρισε ο Μερτς κατά τη διάρκεια πρόσφατης ομιλίας του σε βιομηχανικές περιοχές στην ανατολική Γερμανία, επισημαίνοντας την μερική απασχόληση ως πρόβλημα. «Για να το θέσω ακόμη πιο ωμά: Η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας δεν θα είναι αρκετά για να διατηρήσουν στο μέλλον το τρέχον επίπεδο ευημερίας της χώρας μας, γι’ αυτό και πρέπει να εργαστούμε σκληρότερα».

Κατά τη διάρκεια πρόσφατης προεκλογικής στάσης στο νοτιοδυτικό κρατίδιο της Βάδης-Βυρτεμβέργης, όπου οι συντηρητικοί προηγούνται με μονοψήφια ποσοστά στις δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών της 8ης Μαρτίου, ο Μερτς έδωσε ακόμα περισσότερη έμφαση στη θέση του, επικρίνοντας τον μέσο όρο των ημερών για αναρρωτική που λαμβάνουν οι Γερμανοί — σχεδόν τρεις εβδομάδες ετησίως, είπε, πολύ πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ.

«Life style… μερικής απασχόλησης»

Οι Γερμανοί κατατάσσονται κοντά στον «πάτο» της ΕΕ — τρίτοι από το τέλος — όσον αφορά τον μέσο όρο των εβδομαδιαίων ωρών εργασίας, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία που συγκέντρωσε η στατιστική υπηρεσία της χώρας.

Ένας σημαντικός λόγος είναι ότι το ποσοστό των Γερμανών εργαζομένων που επιλέγουν μερική απασχόληση βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά. Οι συντηρητικοί του Μερτς πρότειναν πρόσφατα ένα μέτρο για την αύξηση των συνολικών ωρών εργασίας, τερματίζοντας το «νόμιμο δικαίωμα» σε μερική απασχόληση, εκτός εάν ένας εργαζόμενος έχει ειδικό λόγο, όπως υποχρεώσεις φροντίδας παιδιών ή συνεχιζόμενη εκπαίδευση.

Η πρόταση — με τίτλο «Κανένα νόμιμο δικαίωμα σε τρόπο ζωής μερικής απασχόλησης» — εξόργισε πολλούς Γερμανούς για αυτό που θεώρησαν ως επικριτικό περιεχόμενο. Πολλές Γερμανίδες, οι οποίες εργάζονται με μερική απασχόληση πολύ πιο συχνά από τους άνδρες, ένιωσαν στοχοποιημένες.

Οι δηλώσεις του καγκελάριου σχετικά με τη μερική απασχόληση και τις ημέρες ασθένειας δέχτηκαν επίσης σφοδρή κριτική στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τους Γερμανούς να μετατρέπουν τη φράση «τρόπος ζωής μερικής απασχόλησης» σε μια ποικιλία ευρέως διαδεδομένων μιμιδίων.

«Μπορώ ακόμα να δουλέψω!» λέει μια φωνή σε μια διαδικτυακή ανάρτηση βίντεο που απεικόνιζε μια σκηνή από την κωμική ταινία του 1975 «Monty Python and the Holy Grail», στην οποία ένας ιππότης που μόλις έχασε τα άκρα του στη μάχη δηλώνει ότι εξακολουθεί να θέλει να πολεμήσει – ή σε αυτήν την περίπτωση, να εργαστεί. «Άντε, στείλτε μου ένα email!» συνεχίζει η φωνή. «Δώστε μου κάτι να εκτυπώσω!»

Η πολιτική ζημιά στον Μερτς και τους συντηρητικούς του φαίνεται σημαντική. Τα δύο τρίτα των Γερμανών αντιτίθενται στην πρόταση της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU) να θέσει εμπόδια στην εργασία μερικής απασχόλησης, σύμφωνα με την έρευνα ARD-DeutschlandTrend της Γερμανίας.

Πιο σημαντικά για τον Μερτς είναι ότι οι συντηρητικοί του χάνουν πόντους σε ένα προνομιακό τους πεδίο: την οικονομία. Μόνο το 31% των Γερμανών που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι εμπιστεύονται τους συντηρητικούς του καγκελαρίου για τη βελτίωση της οικονομίας. Αυτό το ποσοστό εξακολουθεί να ξεπερνά άλλα κόμματα, αλλά είναι 6 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από πέρυσι — ισοφαρίζοντας την χαμηλότερη καταγεγραμμένη βαθμολογία των συντηρητικών για την οικονομία.

Δεν αποτελεί έκπληξη, λοιπόν, όταν νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το κόμμα του Μερτς αφαίρεσε τη φράση «life style μερικής απασχόλησης» από την πρόταση για αύξηση των ωρών εργασίας που θα εξεταστεί σε συνέδριο του κόμματος CDU στα τέλη Φεβρουαρίου.

Η Ελλάδα ως πρότυπο;

Στην κορυφή της λίστας με τις περισσότερες ώρες εργασίας στην ΕΕ βρίσκεται η Ελλάδα, μια χώρα της οποίας τον λαό πολλοί Γερμανοί συντηρητικοί περιφρονούσαν ως «τεμπέληδες» κατά τη διάρκεια της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους πριν από μια δεκαετία. Ο Μερτς τώρα παρουσιάζει την Ελλάδα ως ένα είδος πρότυπου, αν και η παραγωγικότητα της εργασίας στη Γερμανία παραμένει πολύ υψηλότερη.

Κατά τη διάρκεια επίσκεψης του συντηρητικού Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Βερολίνο πέρυσι, ο Μερτς επαίνεσε την Αθήνα για την απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, που επέτρεψε την εφαρμογή της εξάωρης εβδομάδας εργασίας. «Συνιστώ σε όλους όσους στη Γερμανία θεωρούν τρομερό και παράλογο να εργάζονται 40 ώρες την εβδομάδα… να ρίξουν μια ματιά στην Ελλάδα», δήλωσε ο Μερτς μαζί με τον Μητσοτάκη. «Σίγουρα μπορούμε να μάθουμε κάτι από την Ελλάδα σε αυτό το θέμα».

Ωστόσο, δεδομένης της έντονης γερμανικής αντίστασης σε τέτοιες προτάσεις – και του γεγονότος ότι ο Merz κυβερνά σε συνασπισμό με το κεντροαριστερό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), το οποίο προστατεύει τους ισχύοντες κανονισμούς της αγοράς εργασίας – ο καγκελάριος έχει λίγες άμεσες λύσεις για τη χρόνια έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού και τη στασιμότητα της παραγωγικότητας της Γερμανίας.

Στην πραγματικότητα, το πιο άμεσο πρόβλημα του Μερτς μπορεί να μην είναι οι ψηφοφόροι που αποφεύγουν την εργασία, αλλά μάλλον η αυξανόμενη έλλειψη θέσεων εργασίας στον βιομηχανικό τομέα, ο οποίος για πολύ καιρό τροφοδοτούσε την εξαγωγική οικονομία της χώρας. Το ποσοστό ανεργίας στη Γερμανία ξεπέρασε πρόσφατα τα 3 εκατομμύρια, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 12 ετών.

«Έχουμε ήδη αποφασίσει πολλά μέτρα για να βοηθήσουμε την οικονομία», δήλωσε ο καγκελάριος σε μια ανάρτηση στο X μετά την ανακοίνωση των στοιχείων. «Αλλά δεν είναι αρκετό».

Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή και με την ουκρανική ηγεσία να επιδιώκει ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2027, χρονοδιάγραμμα που το Κίεβο επιθυμεί να συμπεριληφθεί ως όρος σε μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο, η ιδέα αυτή σηματοδοτεί ουσιαστική μεταβολή στη μέχρι σήμερα διαδικασία διεύρυνσης. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση «στο τραπέζι της ΕΕ» πριν ολοκληρώσει τις θεσμικές, δικαστικές και πολιτικές αλλαγές που απαιτούνται για πλήρη συμμετοχή.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αλλά και η ουκρανική κυβέρνηση χαρακτηρίζουν την ένταξη ζήτημα επείγον. Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε την Παρασκευή στο Κίεβο ότι η Ρωσία ενδέχεται να επιχειρήσει να «ανακόψει την πορεία μας προς την ΕΕ». «Γι’ αυτό ζητάμε να οριστεί ημερομηνία. Μια συγκεκριμένη ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία», ανέφερε, τονίζοντας τη σημασία θεσμικής κατοχύρωσης της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας.

Σχέδιο ένταξης “αντίστροφη διεύρυνση”

Η ιδέα της μερικής ένταξης θυμίζει το όραμα της «Ευρώπης πολλών ταχυτήτων» που έχει παρουσιάσει επανειλημμένα από το 2017 ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν. Στις Βρυξέλλες, το σχέδιο έχει λάβει ανεπίσημα την ονομασία «αντίστροφη διεύρυνση», καθώς προβλέπει την ένταξη μιας χώρας στην αρχή – και όχι στο τέλος – της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων.

Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, το μοντέλο αυτό θα έδινε στο Κίεβο πολιτικό και θεσμικό «οξυγόνο», επιτρέποντάς του να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις χωρίς να καλλιεργείται η αίσθηση ότι η ένταξη είναι ένας ανέφικτος στόχος. Την ίδια στιγμή, όμως, παραμένουν ισχυρές αντιδράσεις, με κυριότερη εκείνη του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται ανοιχτά στην ένταξη της Ουκρανίας.

Τα πέντε βήματα για την ήπια ένταξη

Με βάση συνομιλίες με Ευρωπαίους και Ουκρανούς αξιωματούχους, το Politico περιγράφει πέντε διακριτά στάδια, που μπορούν να φέρουν το Κίεβο υπό τη σκέπη της Ένωσης.

Η Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει αρχίσει να «επισπεύδει» τη διαδικασία, παρέχοντας στο Κίεβο άτυπες κατευθύνσεις για τα διαπραγματευτικά «clusters», τα νομικά βήματα για την ένταξη. Ήδη έχουν δοθεί λεπτομέρειες για τρία από τα έξι. Στόχος είναι, σε άτυπη συνάντηση υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, να παρουσιαστούν περισσότερα, ώστε να ξεκινήσει η σχετική δουλειά.

«Δεν θα υπάρξουν συντομεύσεις στις μεταρρυθμίσεις», τονίζουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, επισημαίνοντας ότι η ταχύτητα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη θεσμική αλλαγή.

«Η ένταξη στην ΕΕ αποφέρει οφέλη μόνο αν προχωρήσει η μεταμόρφωση μέσω της διαδικασίας διεύρυνσης – αυτή είναι η πραγματική δύναμη της ένταξης στην ΕΕ», δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συμβιβάσει αυτά τα δύο πράγματα: την ανάγκη να κινηθεί γρήγορα, αλλά και να πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία».

Από την πλευρά του, το Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμο να κάνει όσα απαιτούνται. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το 2027», δήλωσε ο Ζελένσκι την Παρασκευή. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας. Και η ΕΕ για εμάς είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

Δημιουργία «light ένταξης»

Σε πρόσφατη συνάντηση στις Βρυξέλλες, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε εναλλακτικά μοντέλα, μεταξύ των οποίων και την «αντίστροφη διεύρυνση». Το σκεπτικό δεν είναι η χαλάρωση των κριτηρίων, αλλά η αποστολή ενός ισχυρού πολιτικού μηνύματος όχι μόνο προς την Ουκρανία, αλλά και προς χώρες όπως η Μολδαβία και η Αλβανία.

Παρά τις επιφυλάξεις, αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το Κίεβο θα μπορούσε να αποδεχθεί μια λύση που κατοχυρώνει θεσμικά την πορεία ένταξης, χωρίς να συνιστά μόνιμο καθεστώς δεύτερης κατηγορίας. «Είναι σημαντικό να στείλουμε ένα πολιτικό μήνυμα», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. «Ο πόλεμος της επιθετικότητας συνεχίζεται εδώ και τέσσερα χρόνια. Οι Ουκρανοί χρειάζονται υποστήριξη. Η ΕΕ πρέπει να παρέχει αυτή την υποστήριξη, πολιτικά και ψυχολογικά».

Από την πλευρά του, ένας αξιωματούχος της Μολδαβίας δήλωσε στο Politico ότι η χώρα «θέλει να ενταχθεί σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που λειτουργεί αποτελεσματικά πέραν των 27 κρατών μελών, και χαιρετίζουμε τις συζητήσεις σχετικά με τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να καταστεί αυτό δυνατό».

Ταυτόχρονα, «η πλήρης ένταξη – με ίσα δικαιώματα και πλήρη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ – πρέπει να παραμείνει ο σαφής και τελικός προορισμός».

Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα δήλωσε, από την πλευρά του, στο Politico τον περασμένο μήνα ότι μια δημιουργική προσέγγιση της ένταξης στην ΕΕ ήταν «καλή ιδέα» και ότι η χώρα του θα δεχόταν ακόμη και προσωρινά να μην έχει δικό της επίτροπο.

Αναμονή για την στάση της Ουγγαρίας

Η ένταξη απαιτεί ομοφωνία και η στάση της Βουδαπέστης αποτελεί κρίσιμο εμπόδιο. Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες παρακολουθούν στενά τις διαδικασίες ως τις εκλογές στην Ουγγαρία τον Απρίλιο, ελπίζοντας σε πολιτική αλλαγή. Ο Όρμπαν έχει χαρακτηρίσει την Ουκρανία «εχθρό» και έχει συγκρουστεί επανειλημμένα με τον Ζελένσκι, ανταλλάσσοντας σκληρές δηλώσεις.

Αρκετοί αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν πως ελπίζουν ότι, αν ο Όρμπαν χάσει τις εκλογές, ο αντίπαλός του, Πέτερ Μάγιαρ, ο συντηρητικός ηγέτης της αντιπολίτευσης, θα μπορούσε να αλλάξει στάση απέναντι στην Ουκρανία, δεδομένου ότι υποσχέθηκε πέρυσι να θέσει το ζήτημα σε δημοψήφισμα. Αν όμως ο Όρμπαν επανεκλεγεί, τότε η διαδικασία πάει αυτόματα στο τέταρτο βήμα.

Το “χαρτί” Τραμπ

Εάν ο Όρμπαν παραμείνει στην εξουσία, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες θεωρούν ότι ο μόνος που θα μπορούσε να τον πιέσει είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, με τον οποίο διατηρεί στενές σχέσεις. Με δεδομένο ότι η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ περιλαμβάνεται σε προσχέδιο ειρηνευτικής πρότασης, υπάρχει η ελπίδα ότι η Ουάσιγκτον θα παρέμβει πολιτικά.

Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται στο σχέδιο πρότασης 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ θα καλέσει τη Βουδαπέστη για να κλείσει μια συμφωνία.

Σύμφωνα με την ειρηνευτική πρόταση, οι ΗΠΑ «αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εγγυηθούν ότι κανείς δεν θα εμποδίσει» στοιχεία της συμφωνίας, είπε τις προηγούμενες μέρες ο Ζελένσκι. «Συζητάμε για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα συνεργαστούν πολιτικά με ορισμένους ευρωπαϊκούς φορείς, ώστε να μην εμποδίσουν τη συμφωνία».

Το άρθρο 7

Εάν όλες οι άλλες επιλογές αποτύχουν, η ΕΕ θα μπορούσε να επαναφέρει στο τραπέζι το Άρθρο 7 της Συνθήκης, που προβλέπει την αναστολή δικαιωμάτων κράτους-μέλους. Αν και μια τέτοια κίνηση θεωρείται ακραία και πολιτικά επικίνδυνη, διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι παραμένει ένα «έσχατο μέσο» σε περίπτωση παρατεταμένου αδιεξόδου.

Το άρθρο 7, το οποίο εφαρμόζεται όταν μια χώρα θεωρείται ότι μπορεί να παραβιάσει τις βασικές αξίες της Ένωσης, είναι η πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ένταξη νέων χωρών.

Η ΕΕ, πάντως, δεν έχει ακόμη την πρόθεση να προχωρήσει σε αυτή την κίνηση, καθώς θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα ευνοούσε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, οι πρωτεύουσες αξιολογούν τη χρήση αυτού του μέσου σε περίπτωση που ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων από την ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε ένας τρίτος διπλωμάτης.

Τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή της Ρωσίας και με το Κίεβο να πιέζει για την ένταξη στην ΕΕ το 2027 να συμπεριληφθεί σε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο, η αρχική ιδέα θα αντιπροσώπευε μια δραματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ένωση εντάσσει νέες χώρες. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για τα πλήρη προνόμια της ένταξης.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση δηλώνουν ότι η αίτηση ένταξης του Κιέβου είναι επείγουσα. Η Ρωσία είναι πιθανό να προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ», δήλωσε ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στους δημοσιογράφους στο Κίεβο την Παρασκευή, όταν ρωτήθηκε για τη σημασία της επισημοποίησης της ημερομηνίας ένταξης το 2027. «Γι’ αυτό λέμε να ορίσουμε την ημερομηνία. Γιατί μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Επειδή η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία».

Η ιδέα της ΕΕ αντανακλά το σχέδιο της Ένωσης πολλαπλών ταχυτήτων του Εμανουέλ Μακρόν, το οποίο έχει περιγράψει επανειλημμένα από την ανάληψη της προεδρίας της Γαλλίας το 2017. Η τελευταία έκδοση έχει ανεπίσημα ονομαστεί «αντίστροφη διεύρυνση», σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ και δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, επειδή ουσιαστικά εντάσσει τις χώρες στην Ένωση στην αρχή της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων ένταξης και όχι στο τέλος.

Αξιωματούχοι της ΕΕ αναφέρουν ότι η ιδέα είναι ελκυστική, διότι θα δώσει στο Κίεβο περιθώριο να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις των δημοκρατικών θεσμών, του δικαστικού συστήματος και του πολιτικού συστήματος, μειώνοντας παράλληλα την πιθανότητα να εγκαταλείψει την ελπίδα να ενταχθεί ποτέ στην Ένωση και να γυρίσει την πλάτη στη Δύση. Ωστόσο, υπάρχουν εμπόδια, μεταξύ των οποίων και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας.

Με βάση συνομιλίες με πέντε διπλωμάτες που εκπροσωπούν διαφορετικές χώρες και τρεις αξιωματούχους της ΕΕ και δύο της Ουκρανίας, στους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία για να συζητήσουν τις εμπιστευτικές διαπραγματεύσεις με τις οποίες είναι εξοικειωμένοι, το Politico έχει προσδιορίσει πέντε βήματα.

1. Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει προωθήσει την αίτηση ένταξης της Ουκρανίας. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή άτυπης καθοδήγησης στο Κίεβο σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για τα «κλάστερ» — τα νομικά βήματα για την ένταξη.

Η Ένωση έχει ήδη παράσχει στην Ουκρανία λεπτομέρειες σχετικά με τρία από τα έξι διαπραγματευτικά clusters. Σε μια άτυπη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η ΕΕ επιθυμεί να παράσχει στην ουκρανική αντιπροσωπεία που θα την επισκεφθεί λεπτομέρειες σχετικά με περισσότερα clusters, ώστε να ξεκινήσουν οι εργασίες και σε αυτά.

«Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, εν μέσω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας, η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες», δήλωσε στο Politico η Μαριλένα Ραούνα, αναπληρωτής υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Η συνάντηση της 3ης Μαρτίου θα έχει ως στόχο την επιβεβαίωση αυτής της υποστήριξης, πρόσθεσε.

Ωστόσο, «δεν θα υπάρξουν συντομεύσεις» στις μεταρρυθμίσεις, δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. Το μήνυμα αυτό επαναλήφθηκε από δύο ανώτερους διπλωμάτες χωρών που υποστηρίζουν σθεναρά την Ουκρανία, καθώς και από όλους τους αξιωματούχους της ΕΕ με τους οποίους μίλησε το Politico.

«Η ένταξη στην ΕΕ αποφέρει οφέλη μόνο αν πραγματοποιήσετε τη μεταρρύθμιση μέσω της διαδικασίας διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική υπερδύναμη της ένταξης στην ΕΕ», δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συμβιβάσει αυτά τα δύο πράγματα: την ανάγκη να προχωρήσει γρήγορα, αλλά και να πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία».

Από την πλευρά της, η Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμη να κάνει το απαιτούμενο έργο. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το 2027», δήλωσε ο Ζελένσκι την Παρασκευή. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας. Και η ΕΕ για εμάς είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

2. Δημιουργία «ελαφριάς» ιδιότητας μέλους της ΕΕ

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ ρώτησαν την πρόεδρο της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχετικά με τις προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης στο αδιέξοδο που έχει δημιουργηθεί όσον αφορά την ένταξη νέων χωρών στην Ένωση, κατά τη διάρκεια συνάντησης που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετείχαν στη συζήτηση ή ενημερώθηκαν για το περιεχόμενό της.

Η κ. φον ντερ Λάιεν παρουσίασε μια σειρά από επιλογές και μοντέλα που εξετάζει η ΕΕ, ανέφεραν οι διπλωμάτες. Μεταξύ αυτών ήταν και η ιδέα της «αντίστροφης διεύρυνσης».

«Θα ήταν μια sorta αναπροσαρμογή της διαδικασίας — προσχωρείς και στη συνέχεια αποκτάς σταδιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ που είναι εξοικειωμένος με το περιεχόμενο της συζήτησης. «Έτσι, θα υπήρχε μια επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιούμε την προσχώρηση, με βάση την πολύ διαφορετική κατάσταση που έχουμε τώρα σε σύγκριση με την εποχή που η Επιτροπή καθόρισε τα κριτήρια προσχώρησης».

3. Αναμονή για τον Όρμπαν

Η πρόκληση για τις προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας είναι να πείσει και τα 27 κράτη μέλη, καθώς οποιαδήποτε απόφαση για επέκταση της Ένωσης απαιτεί ομόφωνη υποστήριξη. Ο Όρμπαν, ο στενότερος σύμμαχος του Πούτιν στην ΕΕ, είναι σταθερά αντίθετος.

Ωστόσο, η Επιτροπή και οι πρωτεύουσες της ΕΕ παρακολουθούν τις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου και αναζητούν τρόπους να παρακάμψουν το βέτο του Όρμπαν.

Ο Όρμπαν αντιμετωπίζει σκληρό ανταγωνισμό και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Έχει χρησιμοποιήσει το θέμα της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ ως όπλο στην προεκλογική του εκστρατεία, δηλώνοντας το Σαββατοκύριακο ότι «η Ουκρανία είναι εχθρός μας» λόγω της προσπάθειάς της να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας και ότι «ποτέ» δεν πρέπει να ενταχθεί στην ΕΕ.

4. Η παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ

Ενώ η αντίθεση του Όρμπαν στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται αμετάβλητη, υπάρχει ένας άνθρωπος που οι Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να τον κάνει να αλλάξει γνώμη: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο οποίος είναι στενός σύμμαχος του Όρμπαν και τον υποστήριξε πριν από τις ουγγρικές εκλογές, δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να είναι αυτός που θα πιέσει την Ουκρανία και τη Ρωσία να συνάψουν ειρηνευτική συμφωνία. Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται σε ένα σχέδιο πρότασης 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ θα καλέσει τη Βουδαπέστη για να επιτευχθεί μια συμφωνία.

5. Η ύστατη λύση

Εάν η τέχνη της διαπραγμάτευσης του Τραμπ αποτύχει, η ΕΕ έχει ακόμα ένα χαρτί να παίξει: να επαναφέρει το άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ εναντίον της Ουγγαρίας, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Το άρθρο 7, το οποίο εφαρμόζεται όταν μια χώρα θεωρείται ότι κινδυνεύει να παραβιάσει τις βασικές αξίες της Ένωσης, είναι η πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ένταξη νέων χωρών.

Η ΕΕ δεν έχει ακόμη την πρόθεση να προχωρήσει σε αυτό το βήμα, καθώς θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα ευνοούσε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, οι πρωτεύουσες εκτιμούν την υποστήριξη για τη χρήση αυτού του μέσου, σε περίπτωση που ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε ένας τρίτος διπλωμάτης.

Πηγή: Politico

«Πρόκειται για απολύτως ψευδείς πληροφορίες που αποδίδονται σε ανώνυμους ευρωπαίους διπλωμάτες», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι.

Από την πλευρά του, ο Ρόμπερτ Φίτσο ο οποίος έχει τοποθετηθεί επανειλημμένα υπέρ της πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ κατήγγειλε μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ τα «ψεύδη» του Politico, χαρακτηρίζοντάς το «γεμάτο μίσος, φιλελεύθερο και προσκείμενο στις Βρυξέλλες».

Το δημοσίευμα του Politico υποστήριζε ότι ο Σλοβάκος πρωθυπουργός εμφανίστηκε προβληματισμένος μετά την πρόσφατη συνάντησή του με τον Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο της Φλόριντας και ότι μετέφερε τις ανησυχίες του σε άλλους ευρωπαίους ηγέτες κατά τη διάρκεια της έκτακτης συνόδου κορυφής της ΕΕ την περασμένη εβδομάδα. Το μέσο επικαλούνταν μαρτυρίες πέντε ανώνυμων ευρωπαίων διπλωματών, στους οποίους όπως ανέφερε μεταφέρθηκαν οι σχετικές δηλώσεις του Φίτσο.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας φέρεται να έκανε λόγο για την «ψυχολογική κατάσταση» του Αμερικανού προέδρου, τον οποίο χαρακτήρισε «επικίνδυνο».

Ο Λευκός Οίκος, πάντως, ανέφερε ότι η συνάντηση Τραμπ–Φίτσο στις 17 Ιανουαρίου στη Φλόριντα ήταν «θετική και παραγωγική».

Σε νέα του τοποθέτηση στην πλατφόρμα Χ, ο Ρόμπερτ Φίτσο –χωρίς καμία αναφορά στην ψυχική υγεία του προέδρου των ΗΠΑ– υπογράμμισε ότι δεν συζήτησε με «κανέναν πρόεδρο ή πρωθυπουργό» για την επίσκεψή του στο Μαρ-α-Λάγκο κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής, διαψεύδοντας ευθέως όσα του αποδίδει το Politico.

Για τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στη Φλόριντα, ο Σλοβάκος πρωθυπουργός έκανε λόγο για «εξαιρετικά σημαντικές» συνομιλίες, με βασικό αντικείμενο την πυρηνική ενέργεια.

Το ζήτημα της σωματικής και ψυχικής υγείας παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητο για τον 79χρονο Ντόναλντ Τραμπ, τον γηραιότερο πρόεδρο που εξελέγη ποτέ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά την προεκλογική περίοδο αλλά και μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος είχε επιτεθεί επανειλημμένα στον Δημοκρατικό προκάτοχό του, Τζο Μπάιντεν, παρουσιάζοντάς τον ως ανίκανο λόγω ηλικίας, ενώ ταυτόχρονα ο ίδιος διαβεβαίωνε ότι παραμένει απολύτως ακμαίος.