Αντικείμενο  του προγράμματος, το οποίο ξεκίνησε το 2023, ήταν η τεκμηρίωση, προστασία και ανάδειξη των ταφικών μνημείων τα οποία έχουν χαρακτηριστεί  ως ιστορικά διατηρητέα τμήματα του κοιμητηρίου. Στο πρόγραμμα  εκτελέστηκε η  ολοκληρωμένη καταγραφή και τεκμηρίωση των μνημείων, μέσω της γεωμετρικής αποτύπωσης τους, της αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησής τους και της διατύπωσης προδιαγραφών για  τη συνέχιση της χρήσης τους, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία του μνημειακού συνόλου. Κεντρική στόχευση του προγράμματος είναι η ήπια και διακριτική αναβάθμιση των κοιμητηρίων, ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας του χώρου τους, μέσω της αποκατάστασης της αναγνωσιμότητας της δομής τους και της ενίσχυσης της λειτουργικότητας τους  για τον επισκέπτη, με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική μνήμη και στην αρχιτεκτονική  φυσιογνωμία τους.

Η πρόταση ακολουθεί τις αρχές του «μνημειακού μινιμαλισμού», όπου οι νέες κατασκευές δεν θα  «ανταγωνίζονται» τα ιστορικά στοιχεία στη μορφολογία τους.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το παλαιότερο τμήμα του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου, έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί μοναδικό δείγμα ταφικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής τέχνης του 19ου αι. στον ελλαδικό χώρο, ενώ, παράλληλα, αποτυπώνει τις ιστορικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δομές της Ερμούπολης, την περίοδο της οικονομικής ακμής της. Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Υπουργείου Πολιτισμού και Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η επί τόπου έρευνα στο κοιμητήριο και στο αστικό περιβάλλον της Ερμούπολης επέτρεψε την πρωτογενή καταγραφή της παθολογίας των μνημείων και της υπάρχουσας κατάστασης, επί της οποίας στηρίζεται το στρατηγικό σχέδιο  του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση του κοιμητηρίου. Η αρχιτεκτονική πρόταση δεν επιχειρεί να μεταμορφώσει το κοιμητήριο, αλλά να το αποκαλύψει, να το προστατεύσει, να το αναδείξει. Ο στόχος μας είναι με ήπιες, στοχευμένες επεμβάσεις και σύγχρονα σχεδιαστικά εργαλεία, να επανέλθει στην καθημερινότητα η μνημειακή και ιστορική ταυτότητα του κοιμητηρίου, καθιστώντας το έναν ανοιχτό τόπο μνήμης, πολιτισμού και ήρεμης περιήγησης για τον επισκέπτη και τον κάτοικο της Ερμούπολης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το βρετανικό κοιμητήριο με τους  στρατιωτικούς  τάφους της Κοινοπολιτείας, όπως  και το καθολικό κοιμητήριο της Παναγίας του Καρμήλου καθώς συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτιστικό σύνολο ιδιαίτερης ιστορικής και αρχιτεκτονικής σημασίας».

Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε συστηματική διάγνωση των δομικών, αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών προβλημάτων διατήρησης και η αξιολόγηση εφικτών επεμβάσεων αποκατάστασης και ανάδειξης. Τα προβλήματα καταγράφηκαν συνολικά, αλλά και για κάθε μνημείο χωριστά. Στα μαυσωλεία διαπιστώνονται θραύσεις, ενώ στις επιτύμβιες πλάκες  υπάρχουν νεότερες επεμβάσεις. Για την αντιμετώπισή τους προτείνεται ήπια συντήρηση  έως και στοχευμένη αποκατάσταση,  με σύγχρονες τεχνικές και συμβατά υλικά με τα αυθεντικά στοιχεία των μνημείων. Στο στρατηγικό σχέδιο προστασίας και ανάδειξης του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου αναπτύσσονται πέντε κατευθύνσεις:

1. Προστασία και συντήρηση των ταφικών μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους, από δομοστατική, λειτουργική, πλαστική και αρχιτεκτονική άποψη, στο ευρύτερο πλαίσιο  της ανάδειξής τους.

2. Επαναπροσδιορισμός του χαρακτηρισμού του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου. Επέκταση της προστασίας και στα γειτονικά κοιμητήρια, το βρετανικό και το καθολικό της Παναγίας του Καρμήλου που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αι. Είναι το μεγαλύτερο από τα έξι καθολικά κοιμητήρια της Σύρου περιλαμβάνοντας σημαντικά ταφικά μνημεία, με καλλιτεχνική και ιστορική αξία. Οι παλαιότερες επιτύμβιες στήλες, στον τάφο της Τερέζας Carbone και του προξένου της Γαλλίας στη Σύρο, Pierre Alis Augustin Guerin, είναι του 1857. Η συνύπαρξή του με το ορθόδοξο κοιμητήριο αναδεικνύει τη θρησκευτική πολυμορφία της Ερμούπολης. Κοντά βρίσκεται και το βρετανικό κοιμητήριο, που  δημιουργήθηκε- βάσει των  σχεδίων του αρχιτέκτονα Sir John James Burnet- την περίοδο της οικονομικής και εμπορικής της ανάπτυξης, τον 19ο αι. λόγω της  πολυπληθούς παρουσίας Βρετανών, στην Ερμούπολη. Περιλαμβάνει πολιτικό τμήμα που ιδρύθηκε το 1921  αλλά και στρατιωτικό της Κοινοπολιτείας, για την απόδοση τιμής  στους νεκρούς του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

3. Εκπόνηση μελετών για μεμονωμένα ταφικά μνημεία και σύνολα από την οπτική της ιστορίας της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, της κοινωνικής, ιστορικής και πολιτιστικής διάστασης.

4. Ένταξη του κοιμητηρίου στον χάρτη της Ερμούπολης, ως πολιτιστικός προορισμός. 

5. Ανάδειξη των σχέσεων του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου με την πόλη, και ιδιαίτερα με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τα Βαπόρια.

Η αρχιτεκτονική πρόταση βασίζεται στις -διεθνώς- αναγνωρισμένες αρχές συντήρησης και ανάδειξης μνημειακών χώρων, αντλώντας  παραδείγματα καλών πρακτικών από ευρωπαϊκά εμβληματικά νεκροταφεία. Η πρόταση ανάδειξης του κοιμητηρίου περιλαμβάνει  τρεις διακριτούς τομείς, καθένας εκ των οποίων διαθέτει ιδιαίτερα τυπολογικά, μορφολογικά και ιστορικά χαρακτηριστικά, τα οποία αναδεικνύονται με στοχευμένες ήπιες επεμβάσεις. Ο χώρος εισόδου διαμορφώνεται ως υπαίθριος εκθεσιακός χώρος, όπου επανεντάσσονται ιστορικές επιτύμβιες πλάκες και λιθανάγλυφα. Οι τοίχοι λειτουργούν ως εκθεσιακές επιφάνειες και τοποθετούνται ενημερωτικές πινακίδες για την ιστορία και τη δομή του χώρου. Σχεδιάζεται διακριτικός αρχιτεκτονικός φωτισμός με στόχο την ανάδειξη των μνημείων και τη διατήρηση της ατμόσφαιρας μνήμης και περισυλλογής.

Κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το μνημείο υπέστη σημαντικές φθορές, καθώς στον χώρο είχαν τοποθετηθεί πολυβολεία. Οι εργασίες συμπλήρωσης και αποκατάστασης των φθορών πραγματοποιήθηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, κατά  το διάστημα 1959-1960. 

Μετά την αποδόμηση του μνημείου και τη λεπτομερή καταγραφή και όσων στοιχείων ήταν στο μνημείο και όσων εξέλιπαν για να διατηρηθούν, τα αυθεντικά αρχαία δομικά μέλη του διαχωρίζονται και διατηρούνται, ενώ τα υπόλοιπα δομικά μέλη των σύγχρονων αναστηλώσεων, καθαιρούνται. Στο πλαίσιο των επεμβάσεων υπάρχουν σκέψεις για τη δυνατότητα επανένταξης μελών στο μνημείο, στην ορθή τους θέση, διορθώνοντας σφάλματα προηγούμενων αναστηλώσεων, που συνέβησαν, στις δεκαετίες  1930 και  1960.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το Ιερό του Πύθιου Απόλλωνος ήταν ενταγμένο στο συγκρότημα των ιερών και δημοσίων κτηρίων της ακρόπολης της Ρόδου. Η αρχική φάση του μνημείου χρονολογείται στο τέλος του 4ου ή στις αρχές του 3ου αι. π.Χ. Το μνημείο ανακατασκευάστηκε δύο φορές στην αρχαιότητα -μετά τον σεισμό του 226 π.Χ. και μετά από πυρκαγιά, στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ.. Η σημερινή του μορφή οφείλεται στην αναστήλωση των Ιταλών, υπό τον Μάριο Παολίνι το 1937-1938. Οι επεμβάσεις αυτές απέδωσαν, ενδεικτικά, τις διαστάσεις και μερικώς το μνημειώδες του ναϊκού οικοδομήματος».

Με τη σημερινή αποκατάσταση, είπε η υπουργός Πολιτισμού «διορθώνονται παλαιότερα σφάλματα, προστατεύεται το ευαίσθητο υλικό του κτηρίου, διασώζονται αυθεντικά τμήματα του λαξευμένου βράχου, μοναδικά στον ελλαδικό χώρο, βελτιώνεται η πρόσληψη του μνημείου από τον επισκέπτη. Με την ολοκλήρωση του έργου αναδεικνύεται, με τον βέλτιστο τρόπο, όχι μόνον ο αρχαιολογικός χώρος αλλά και η  αρχιτεκτονική και η αναγνωσιμότητα του μνημείου, ενισχύοντας την επισκεψιμότητά του. Με τις προβλεπόμενες επεμβάσεις, ο Ναός του Πύθιου Απόλλωνα ανακτά τη σημαίνουσα θέση του στην ιστορική αφήγηση της ακρόπολης της Ρόδου».

Ο ναός χωροθετείται μέσα στην Ακρόπολη της Ρόδου. Η θέση του μνημείου ήταν γνωστή ήδη από την περίοδο  προ της Ιταλοκρατίας, αλλά εκτεταμένες ανασκαφές διενεργήθηκαν, για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του 1920, όταν αποκαλύφθηκε πλήρως ο ναός. Τότε ανασκάφηκε το μεγαλύτερο μέρος του αρχαιολογικού χώρου φέρνοντας στο φως το Ωδείο, το Στάδιο και τον ναό της Αρτέμιδος.

Ο ναός του Απόλλωνος εκτιμάται πως είχε δεσπόζουσα θέση στην αρχαία πόλη, στην ανατολική κλιτύ του λόφου του Αγίου Στεφάνου ή αλλιώς Mount Smith. Σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα ήταν ο μεγαλύτερος ναός της αρχαίας πόλης, ξεπερνώντας σε διαστάσεις το ναό του Διός Πολιέως και της Αθηνάς Πολιάδας που βρίσκονται βορειότερα, καθώς και του παρακείμενου ναού της Αρτέμιδας.

Ο ναός μαζί με το σύνολο σχεδόν των μνημείων της ακρόπολης διατηρήθηκαν, πιθανώς, έως την παλαιοχριστιανική περίοδο. Έκτοτε θεωρείται ότι  υπέστη φθορές από φυσικές καταστροφές και επιδρομές ή πως λιθολογήθηκε, όπως τα περισσότερα μνημεία της αρχαιότητας.

Η φετινή θεματική, λαμβάνοντας υπόψη τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής και της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, έχει δύο άξονες:

1. Την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς (υλικής και άυλης) και ειδικότερα την ευαισθητοποίηση γύρω από τεχνικές και υλικά αποκατάστασης παλαιότερων εποχών, τη σημασία της συνέχειας και ανάδειξης παραδόσεων και δεξιοτήτων, τόσο σε τοπικό/εθνικό επίπεδο, όσο και εκτός ευρωπαϊκών συνόρων, την επισήμανση καλών πρακτικών από το παρελθόν που μας επιτρέπουν να απολαμβάνουμε τους ιστορικούς χώρους σήμερα, καθώς και τη χρήση νέων τεχνολογιών και ψηφιακών εργαλείων για τη διατήρηση των παραπάνω παραμέτρων της πολιτιστικής κληρονομιάς.

2. Την υιοθέτηση πρακτικών και τη χρήση βιώσιμων πόρων και υλικών (κατά τη διοργάνωση των εκδηλώσεων του φετινού εορτασμού) που μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καθιστώντας έτσι τους ιστορικούς τόπους και τα μνημεία προσβάσιμα στις σημερινές και μελλοντικές γενιές. Το τελευταίο μπορεί να επιτευχθεί με τη διασύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη διατήρηση του τοπίου και της βιοποικιλότητας μέσα από μια κριτική ματιά των μέχρι σήμερα πρακτικών.

Ο φετινός εορτασμός των ΕΗΠΚ θα διαρκέσει από 23 έως 25 Σεπτεμβρίου 2022 με την πλειοψηφία των προγραμματιζόμενων εκδηλώσεων να είναι με φυσική παρουσία του κοινού, ενώ υπάρχουν και κάποιες ψηφιακές δράσεις που μπορεί να προβάλλονται σε πραγματικό αλλά και μη χρόνο, και οι οποίες εκτός από τα ηλεκτρονικά μέσα των φορέων τους (ιστοσελίδες, σελίδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.λπ), θα φιλοξενηθούν και στη σελίδα των ΕΗΠΚ στο Facebook https://www.facebook.com/EHDaysGR/

και στο Instagram

Το Σαββατοκύριακο του εορτασμού 24 και 25 Σεπτεμβρίου 2022 η είσοδος στους αρχαιολογικούς χώρους, τα μουσεία και τα μνημεία του κράτους είναι ελεύθερη.

Για περισσότερες πληροφορίες στο www.culture.gov.gr

στο facebook: @EHDaysGR, https://www.facebook.com/EHDaysGR/# και

στο Instagram: ehpk_greece, https://www.instagram.com/ehpk_greece/

Ο κ. Αναστασιάδης ανέφερε από την πλευρά του, ότι οι δυο χώρες επιθυμούν την ειρήνη, το διάλογο και τη σταθερότητα στην περιοχή. Όπως είπε χαρακτηριστικά, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, « δεν είμαστε εμείς αυτοί που προκαλούν, αλλά αυτοί που προκαλούμεθα».

Νωρίτερα κατά την συνάντησή τους ο πρωθυπουργός ανέφερε προς τον κ. Αναστασιάδη. «Είσαι ο πρώτος αρχηγός κράτους που επισκέπτεται την Ελλάδα στη μετά κορονοϊό εποχή», και πρόσθεσε: «έχουμε να συζητήσουμε πολλά κρίσιμα ζητήματα, ενόψει του Συμβουλίου Κορυφής που θα διεξαχθεί στις Βρυξέλλες το Σαββατοκύριακο και έχει μία κρίσιμη ατζέντα».

«Προφανώς οι απόψεις μας είναι απολύτως ταυτισμένες. Προφανώς έχουμε να συζητήσουμε πολλά ως προς το τι συμβαίνει στην Ανατολική Μεσόγειο, την εντεινόμενη τουρκική προκλητικότητα και το πώς θα συντονίσουμε, όπως πάντα, τις δράσεις μας και τις ενέργειές μας σε αυτό το δύσκολο κλίμα, το οποίο επιβαρύνθηκε ακόμα περισσότερο από την προκλητική απόφαση της Τουρκίας να μετατρέψει την Αγιά Σοφιά από μουσείου σε τζαμί» υπογράμμισε ο πρωθυπουργός, για να καταλήξει: «Οπότε έχουμε μία πλούσια ατζέντα μπροστά μας και σας υποδέχομαι για ακόμα μία φορά στο Μέγαρο Μαξίμου με αισθήματα αγάπης και συνεργασίας διερμηνεύοντας και τα αισθήματα του ελληνικού λαού».

Ο κ. Αναστασιάδης, από την πλευρά του, αφού υπογράμμισε ότι είναι η πρώτη του επίσκεψη εκτός Κύπρου μετά την πανδημία, μίλησε για άριστη συνεργασία Ελλαδας και Κύπρου στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, η Κύπρος, η Ελλάδα. Τόνισε ότι οι συνθηκες που υπαγορεύουν την επίσκεψή του στην Ελλάδα είναι ο καλύτερος συντονισμός και η ακόμη πιο άριστη συνεργασία.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ