Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Σε όρους όμως καθαρά αγοραίας τιμής, η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις ακριβές ενεργειακά οικονομίες της Ευρώπης. Αντίθετα, βρίσκεται κοντά στη μέση της κατάταξης, φθηνότερη από χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο ή η Δανία. Αν η αξιολόγηση περιοριζόταν αποκλειστικά σε αυτή τη μέτρηση, θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι το ηλεκτρικό ρεύμα στη χώρα είναι σχετικά προσιτό.

Ωστόσο, η εικόνα μεταβάλλεται ριζικά όταν το κόστος της ενέργειας δεν εξετάζεται ως απόλυτη τιμή προϊόντος αλλά ως πραγματική οικονομική επιβάρυνση. Η σύγκριση με βάση το ποσοστό του μέσου καθαρού μηνιαίου μισθού που απαιτείται για μια βασική κατανάλωση 500 kWh δείχνει ότι στην Ελλάδα η σχετική επιβάρυνση φτάνει το 8,58% του εισοδήματος, κατατάσσοντας τη χώρα στην 24η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών, δηλαδή τέταρτη χειρότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την πραγματική αγοραστική πίεση στα νοικοκυριά. Με άλλα λόγια, η κιλοβατώρα μπορεί να είναι σχετικά φθηνή, αλλά το ρεύμα ως δαπάνη είναι ακριβό για τον μέσο πολίτη.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να γίνει μια κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται στον δημόσιο διάλογο, άλλο πράγμα είναι η τιμή της κιλοβατώρας και άλλο ο τελικός μηνιαίος λογαριασμός ηλεκτρικής ενέργειας. Η πρώτη αφορά το καθαρό ενεργειακό προϊόν, ο δεύτερος περιλαμβάνει ένα ευρύ πλέγμα πρόσθετων χρεώσεων — ρυθμιζόμενα τέλη, φόρους, επιβαρύνσεις δικτύου και λοιπά κόστη — που αυξάνουν σημαντικά το τελικό ποσό που καλείται να πληρώσει ο καταναλωτής. Έτσι, ακόμη και αν η βασική τιμή χρέωση της ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η συνολική επιβάρυνση του λογαριασμού διογκώνεται, επιδεινώνοντας τη σχετική θέση της Ελλάδας στην κατάταξη του πραγματικού κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Η δυναμική αυτή συνδέεται άμεσα με ένα ευρύτερο κοινωνικοοικονομικό φαινόμενο, την ενεργειακή φτώχεια. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2024, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις τρεις χειρότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την έκταση του φαινομένου, μαζί με τη Βουλγαρία και τη Λιθουανία. Η κατάταξη αυτή δεν προκύπτει επειδή η χώρα διαθέτει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, αλλά επειδή το συνολικό ενεργειακό κόστος —σε συνδυασμό με το επίπεδο εισοδημάτων— απορροφά δυσανάλογο μέρος των οικονομικών πόρων των νοικοκυριών. Με άλλα λόγια, η ενεργειακή επιβάρυνση στην Ελλάδα δεν είναι απλώς ζήτημα αγοράς αλλά αποτέλεσμα της σχέσης μεταξύ τιμών, πρόσθετων χρεώσεων και αγοραστικής δύναμης.

Η σύγκριση των στοιχείων οδηγεί σε ένα σαφές συμπέρασμα: Η Ελλάδα δεν βρίσκεται αντιμέτωπη τόσο με πρόβλημα υψηλών ονομαστικών τιμών όσο με πρόβλημα συνολικού ενεργειακού κόστους σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα. Η φαινομενικά “μέση” τιμή της κιλοβατώρας, όταν μεταφράζεται σε πραγματικό λογαριασμό και σταθμίζεται με τη μισθολογική πραγματικότητα, μετατρέπεται σε μια από τις πιο βαριές ενεργειακές επιβαρύνσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξηγώντας γιατί η χώρα εμφανίζεται ταυτόχρονα κάτω από τον μέσο όρο τιμών αλλά κοντά στην κορυφή της ενεργειακής πίεσης που βιώνουν τα νοικοκυριά .

Μια ουσιαστική σύγκλιση της Ελλάδας με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο ως προς το ποσοστό του εισοδήματος που απαιτείται για την κάλυψη βασικών ενεργειακών αναγκών δεν μπορεί να επιτευχθεί με μία μόνο παρέμβαση, αλλά προϋποθέτει ένα συνδυαστικό πλέγμα πολιτικών.

Σε πρώτο επίπεδο, απαιτείται μείωση του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω μεγαλύτερης διείσδυσης χαμηλού κόστους εγχώριων πηγών και αποτελεσματικότερης λειτουργίας της αγοράς, ώστε η βασική τιμή της κιλοβατώρας να συμπιεστεί περαιτέρω. Παράλληλα, εξίσου κρίσιμη είναι η μείωση της κατανάλωσης μέσα από την ενεργειακή θωράκιση του κτιριακού αποθέματος, με στοχευμένα και επαρκώς χρηματοδοτούμενα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ» που θα μειώνουν μόνιμα τις ανάγκες σε ενέργεια.

Ταυτόχρονα, πρέπει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των πρόσθετων επιβαρύνσεων στους λογαριασμούς: η σταδιακή μείωση ή αναδιάρθρωση χρεώσεων όπως το ΕΤΜΕΑΡ, καθώς και η αποσύνδεση μη ενεργειακών επιβαρύνσεων —όπως δημοτικά τέλη και λοιποί φόροι— από τον λογαριασμό ρεύματος θα περιόριζε το τελικό κόστος για τον καταναλωτή. Μόνο μέσω ενός τέτοιου συνδυασμού χαμηλότερου κόστους παραγωγής, μικρότερης κατανάλωσης και εξορθολογισμού των εξωγενών χρεώσεων μπορεί να μειωθεί ουσιαστικά η ενεργειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών και να πλησιάσει η Ελλάδα τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην πραγματική προσιτότητα της ηλεκτρικής ενέργειας.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αγωγός TAP, μέσω του οποίου μεταφέρεται φυσικό αέριο προς την Ελλάδα και την Ευρώπη. Σε ένα σενάριο ελληνοτουρκικής κρίσης ή γενικότερης περιφερειακής αποσταθεροποίησης, η πιθανότητα διακοπής ή περιορισμού της ροής φυσικού αερίου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο στρατηγικής πίεσης. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα είχε άμεσες συνέπειες όχι μόνο στην οικονομία, αλλά κυρίως στη λειτουργία κρίσιμων υποδομών και στην επιχειρησιακή ετοιμότητα της χώρας.

Παράλληλα, η Ελλάδα εξαρτάται ενεργειακά και από χώρες που διατηρούν στενές πολιτικές ή στρατηγικές σχέσεις με την Τουρκία, όπως το Κατάρ, η Λιβύη και η Αλγερία. Η συγκέντρωση ενεργειακών προμηθειών σε κράτη φιλικά προσκείμενα προς έναν ανταγωνιστικό δρώντα περιορίζει τη στρατηγική αυτονομία της Ελλάδας και αυξάνει τον κίνδυνο έμμεσων πιέσεων μέσω της ενεργειακής διπλωματίας.

Η ενέργεια δεν αποτελεί απλώς οικονομικό αγαθό, αλλά κρίσιμο συντελεστή εθνικής ισχύος. Η απρόσκοπτη ενεργειακή τροφοδοσία είναι απαραίτητη για τη λειτουργία των Ενόπλων Δυνάμεων, των δικτύων διοίκησης και ελέγχου, των συστημάτων επικοινωνιών και των κρίσιμων κρατικών υποδομών. Σε συνθήκες κρίσης ή πολεμικής έντασης, η διατάραξη του ενεργειακού εφοδιασμού μπορεί να υπονομεύσει την επιχειρησιακή ετοιμότητα της χώρας ακόμη και χωρίς άμεση στρατιωτική σύγκρουση, στο πλαίσιο υβριδικών απειλών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι περίπου το 40% των εισαγόμενων καυσίμων που χρησιμοποιούνται από τις Ένοπλες Δυνάμεις αφορά τη λειτουργία στρατιωτικών εγκαταστάσεων, όπως στρατόπεδα, βάσεις, αεροδρόμια, ναύσταθμοι, κέντρα διοίκησης, συστήματα επιτήρησης, καθώς και ανάγκες θέρμανσης, ψύξης και ηλεκτροδότησης. Το υπόλοιπο 60% αφορά την επιχειρησιακή κίνηση αρμάτων μάχης, αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων, δηλαδή τον πυρήνα της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας.

Η διάκριση αυτή είναι στρατηγικά κρίσιμη. Ενώ το επιχειρησιακό σκέλος των καυσίμων είναι δύσκολο να υποκατασταθεί στο άμεσο μέλλον, το ενεργειακό φορτίο των στρατιωτικών εγκαταστάσεων μπορεί σε μεγάλο βαθμό να αυτονομηθεί μέσω εγχώριων πηγών ενέργειας. Η αξιοποίηση της εθνικής βιομάζας (γεωργικά υπολείμματα, δασική βιομάζα, οργανικά απόβλητα), η χρήση γεωθερμίας για θέρμανση και ψύξη στρατιωτικών βάσεων, η ανάπτυξη μικρών υδροηλεκτρικών έργων και η εγκατάσταση συστημάτων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας με αποθήκευση μπορούν να καλύψουν μεγάλο μέρος των σταθερών ενεργειακών αναγκών των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η κάλυψη αυτού του 40% μέσω εγχώριων και αποκεντρωμένων ενεργειακών πηγών θα είχε πολλαπλά στρατηγικά οφέλη.

 ●Πρώτον, θα μείωνε άμεσα την εθνική αμυντική ενεργειακή εξάρτηση και την ευαλωτότητα σε διακοπές εισαγωγών.

 ●Δεύτερον, θα εξασφάλιζε τη βασική λειτουργικότητα στρατιωτικών εγκαταστάσεων ακόμη και σε συνθήκες ενεργειακού αποκλεισμού. 

 ●Τρίτον, θα απελευθέρωνε εισαγόμενα καύσιμα αποκλειστικά για μάχιμες επιχειρήσεις, ενισχύοντας την αντοχή και τη διάρκεια της αποτρεπτικής ισχύος.

Παράλληλα, η συνολική ενεργειακή στρατηγική της χώρας οφείλει να βασίζεται στη διαφοροποίηση προμηθευτών και συμμαχιών, με έμφαση σε συνεργασίες με κράτη όπως το Ισραήλ, η Αίγυπτος και η Νορβηγία, μειώνοντας την εξάρτηση από διαδρομές που μπορούν να εργαλειοποιηθούν γεωπολιτικά.

Συμπερασματικά, η ενεργειακή αυτονομία δεν αποτελεί δευτερεύον τεχνικό ζήτημα, αλλά κεντρικό στοιχείο εθνικής άμυνας και αποτροπής. Η ενεργειακή αυτονόμηση των στρατιωτικών υποδομών μέσω εγχώριων πηγών ενέργειας λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος, ενισχύει την ανθεκτικότητα του κράτους και περιορίζει τα περιθώρια στρατηγικού εκβιασμού. Σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, η ενέργεια αποτελεί ισχύ — και η ενεργειακή αυτάρκεια προϋπόθεση εθνικής κυριαρχίας.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ Ενεργειακός Αναλυτής

Toυ Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Ένα νοικοκυριό θεωρείται ενεργειακά φτωχό όταν οι δαπάνες για βασικές ενεργειακές ανάγκες, όπως η θέρμανση, η ψύξη, ο φωτισμός και η χρήση ηλεκτρικών συσκευών, υπερβαίνουν ένα σημαντικό ποσοστό του εισοδήματός του, το οποίο συχνά ορίζεται στο 10%.

Η πιο διαδεδομένη μέθοδος υπολογισμού είναι ο δείκτης δαπανών (High Energy Cost / Low Income), σύμφωνα με τον οποίο εξετάζεται αν οι ενεργειακές δαπάνες ξεπερνούν το συγκεκριμένο όριο.

Παράλληλα, χρησιμοποιούνται και στατιστικοί δείκτες που δεν περιορίζονται μόνο σε αριθμητικά δεδομένα, αλλά εξάγονται από ερωτηματολόγια και αποτυπώνουν την καθημερινή εμπειρία των πολιτών. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η αδυναμία διατήρησης επαρκούς θέρμανσης στην κατοικία, οι καθυστερήσεις στην πληρωμή λογαριασμών κοινής ωφέλειας και η κακή ποιότητα των κτιρίων, όπως η ύπαρξη υγρασίας, διαρροών ή φθαρμένων κουφωμάτων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, η ενεργειακή φτώχεια εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνολικά, το 9,2% του πληθυσμού της ΕΕ δήλωσε ότι δεν ήταν σε θέση να διατηρήσει επαρκή θερμοκρασία στην κατοικία του. Αν και το ποσοστό αυτό εμφανίζεται μειωμένο κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με το 2023, γεγονός που υποδηλώνει μια σχετική αποκλιμάκωση της πίεσης στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, οι ανισότητες μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν έντονες.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται και το 2024 στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά ενεργειακής φτώχειας. Περίπου το 19% του πληθυσμού, δηλαδή σχεδόν ένας στους πέντε κατοίκους, δήλωσε ότι δεν μπορεί να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό. Το ποσοστό αυτό κατατάσσει τη χώρα στην πρώτη θέση μαζί με τη Βουλγαρία και είναι υπερτριπλάσιο σε σύγκριση με χώρες όπως η Γερμανία, όπου το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 6,3%. Παράλληλα, παραμένει σημαντικά υψηλότερο από εκείνο της Γαλλίας, που φτάνει το 11,8%.

Οι μεγαλύτερες δυσκολίες εντοπίζονται κυρίως στη νοτιοανατολική και νότια Ευρώπη. Εκτός από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, υψηλά ποσοστά καταγράφονται στη Λιθουανία (18%) και στην Ισπανία (17,5%). Αντίθετα, οι χαμηλότερες τιμές εμφανίζονται σε χώρες του βορρά και της κεντρικής Ευρώπης, όπως η Φινλανδία με 2,7%, καθώς και η Πολωνία και η Σλοβενία με 3,3%.

Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι η ενεργειακή φτώχεια δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή οικονομικό ζήτημα, αλλά ένα βαθιά κοινωνικό πρόβλημα. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ο συνδυασμός χαμηλών εισοδημάτων, υψηλού ενεργειακού κόστους και ενεργειακά ανεπαρκών κατοικιών συνεχίζει να επιβαρύνει μεγάλο μέρος του πληθυσμού, καθιστώντας αναγκαία την υιοθέτηση στοχευμένων πολιτικών για τη μείωση των ανισοτήτων και τη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για όλους.

Δυστυχώς, τα ευρωπαϊκά κονδύλια που διατίθενται για την ενεργειακή θωράκιση των ενεργοβόρων κατοικιών στην Ελλάδα  μέσω των προγραμμάτων εξοικονομώ παραμένουν ακόμα σε χαμηλά επίπεδα, σε αντίθεση με αυτά που επιδοτούν μεγάλα πράσινα πάρκα που όμως δεν μειώνουν  το ενεργειακό κόστος των νοικοκυριών,  αλλά μόνο αυξάνουν τα έσοδα των ωφελούμενων επενδυτών.  

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Επιθεωρητής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Πίσω από την εικόνα της εμπορικής αποτυχίας κρύβεται ένα πλέγμα πολιτικών επιλογών και ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αδιεξόδων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ διακηρύσσει την ανάγκη ενεργειακής ασφάλειας και διαφοροποίησης πηγών, αδυνατεί να διαμορφώσει ένα συνεκτικό και λειτουργικό πλαίσιο για διασυνοριακά έργα φυσικού αερίου. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον υψηλού ρίσκου, που αποθαρρύνει τους traders και ευνοεί πιο ώριμες και φθηνότερες διαδρομές.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ουκρανία επιλέγει να καλύψει τις ανάγκες της μέσω Πολωνίας και χωρών της Βαλτικής, αγνοώντας τον Κάθετο Διάδρομο.

Αντίστοιχα, Βουλγαρία και Ρουμανία στρέφονται στον TAP, αποφεύγοντας τη διαδρομή που περιλαμβάνει το FSRU Αλεξανδρούπολης, παρά τη γεωπολιτική στήριξη που αυτό απολαμβάνει σε επίπεδο δηλώσεων. Η αγορά, για ακόμη μία φορά, ψηφίζει με όρους κόστους και προβλεψιμότητας – όχι με βάση τις πολιτικές εξαγγελίες.

Τα υψηλά τέλη διέλευσης, σε συνδυασμό με την έλλειψη ουσιαστικών κινήτρων, μετατρέπουν τον Κάθετο Διάδρομο σε ένα έργο πολιτικού συμβολισμού, χωρίς πραγματικό οικονομικό αντίκρισμα. Οι κυβερνήσεις της περιοχής προβάλλουν τη σημασία του σε επίπεδο στρατηγικής, όμως αποφεύγουν να συγκρουστούν με τις ευρωπαϊκές αγκυλώσεις ή να αναλάβουν το πολιτικό κόστος μιας αναθεώρησης των όρων.

Η επαναλαμβανόμενη αποτυχία των δημοπρασιών δείχνει ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν «υπονομεύεται» από την αγορά· απλώς εγκαταλείπεται από αυτήν. Και όσο οι Βρυξέλλες επιμένουν σε ένα διάτρητο ρυθμιστικό μοντέλο και οι εθνικές κυβερνήσεις περιορίζονται σε επικοινωνιακή διαχείριση, το έργο κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως ένα ακόμη παράδειγμα ενεργειακής πολιτικής χωρίς εμπορική βάση.

Ο λεγόμενος «ενεργειακός διάδρομος του μέλλοντος» μοιάζει πλέον περισσότερο με προαναγγελθέν ενεργειακό μαρασμό – αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων που δεν άντεξαν την κρίση της πραγματικής αγοράς.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Για μήνες, ο ΔΕΔΔΗΕ λειτουργούσε ως εισπρακτικός μηχανισμός χωρίς δικλείδες ασφαλείας, μοιράζοντας εξοντωτικά «ραβασάκια» δεκάδων χιλιάδων ευρώ σε ανυποψίαστους   οικιακούς καταναλωτές. Χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, χωρίς κοινοποίηση στοιχείων, χωρίς σεβασμό στις στοιχειώδεις εγγυήσεις της διοικητικής διαδικασίας. Το μήνυμα ωμό και εκβιαστικό: πληρώνεις ή μένεις στο σκοτάδι.

Το ερώτημα που πρέπει να απασχολεί την πολιτεία είναι μπορεί ένας  ιδιωτικός φορέας να επιβάλει ποινές σε πολίτες,  χωρίς να υπάρχουν τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις; Δηλαδή ωμή παραβίαση του δικαιακού μας συστήματος, αφού κατ’ ουσίαν καταργείται το τεκμήριο της αθωότητας 

Η σημερινή αναδίπλωση δεν ήρθε από αυτοκριτική. Ήρθε ύστερα από τη γενικευμένη κοινωνική κατακραυγή, τις μαζικές καταγγελίες πολιτών και –κυρίως– τις καταδικαστικές αποφάσεις της ΡΑΑΕΥ, που επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 240.000 ευρώ για καταχρηστικές και παραβατικές πρακτικές.

Αποφάσεις-κόλαφος, στις οποίες η Ρυθμιστική Αρχή διαπιστώνει ότι ο ΔΕΔΔΗΕ δεν τήρησε ούτε ένα από τα προβλεπόμενα στάδια ελέγχου, επιδεικνύοντας μάλιστα «αξιοσημείωτη και άκρως απαράδεκτη αδιαφορία» απέναντι ακόμη και στα αιτήματα της ίδιας της Αρχής.

Κι όμως, ο ΔΕΔΔΗΕ επιχείρησε να παρουσιάσει αυτή την ήττα ως οργανωτική αναβάθμιση. Με ένα επιλεκτικά διανεμημένο ενημερωτικό σημείωμα, γεμάτο γενικολογίες για το τι είναι η ρευματοκλοπή, ενώ οι κρίσιμες αλλαγές θάφτηκαν στις τελευταίες γραμμές: αναστολή βεβαιώσεων, επανέλεγχοι χιλιάδων υποθέσεων, πάγωμα αποκοπών.

Ούτε λέξη για τις ευθύνες. Ούτε λέξη για τις ζωές που αναστατώθηκαν, τα νοικοκυριά που βρέθηκαν αντιμέτωπα με τον φόβο της διακοπής ρεύματος, τον κοινωνικό στιγματισμό, την οικονομική εξόντωση.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπήρξαν «αστοχίες», όπως αμήχανα παραδέχεται ο ΔΕΔΔΗΕ. Το ερώτημα είναι πώς ένας κρίσιμος διαχειριστής υποδομών έφτασε να λειτουργεί με τέτοια προχειρότητα, αδιαφάνεια και θεσμική αλαζονεία, μετατρέποντας τη δίωξη της ρευματοκλοπής σε συστημική παθογένεια της αγοράς ηλεκτρισμού.

Η προστασία των συνεπών καταναλωτών δεν επιτυγχάνεται με αυθαίρετες κατηγορίες και διοικητικό αυταρχισμό. Επιτυγχάνεται με διαδικασίες, έλεγχο, διαφάνεια και λογοδοσία. Και αυτά, όπως αποδεικνύεται, ήταν ακριβώς όσα έλειπαν.

Το σκοτάδι, τελικά, δεν απείλησε μόνο τα σπίτια των πολιτών. Απείλησε και την αξιοπιστία ενός οργανισμού που όφειλε να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον – όχι να το εκβιάζει.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Επιθεωρητής

Toυ Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Πρώτος και καθοριστικός παράγοντας είναι το κόστος. Οι εξορύξεις σε μεγάλα θαλάσσια βάθη, όπως στα ελληνικά οικόπεδα νότια της Κρήτης ή στο Ιόνιο, απαιτούν τεράστιες επενδύσεις, πολυετείς έρευνες, υψηλό τεχνολογικό ρίσκο και μακροχρόνιο χρόνο απόσβεσης.

Το παραγόμενο φυσικό αέριο ή LNG θα είναι αναγκαστικά ακριβό. Σε αντίθεση, χώρες με ήδη ανεπτυγμένες υποδομές και χαμηλότερο κόστος παραγωγής, όπως η Ρωσία και το Ιράν, μπορούν να προσφέρουν πολύ φθηνότερα φορτία στην ευρωπαϊκή αγορά.

Στην περίπτωση του Ιράν, ένα σενάριο πολιτικής μετάβασης σε ένα πιο “κανονικό” δημοκρατικό καθεστώς και άρσης των διεθνών κυρώσεων θα είχε τεράστιες επιπτώσεις. Το Ιράν διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου παγκοσμίως. Με την επανένταξή του στις διεθνείς αγορές, θα μπορούσε να διοχετεύσει LNG προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη σε τιμές σημαντικά χαμηλότερες από τις ελληνικές. Για τουλάχιστον 10 έως 15 χρόνια, δηλαδή όλη την κρίσιμη περίοδο απόσβεσης των ελληνικών επενδύσεων, το ιρανικό LNG θα λειτουργούσε αποτρεπτικά για οποιονδήποτε αγοραστή θα σκεφτόταν να δεσμευτεί σε ακριβότερες ελληνικές ποσότητες.

Παράλληλα, το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία και η άρση των ενεργειακών κυρώσεων προς τη Ρωσία συνιστούν ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα για το αφήγημα των ελληνικών εξορύξεων. Η επαναλειτουργία των Nord Stream 1 και 2, θα μπορούσε να καλύψει έως και το 80% των αναγκών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης σε φυσικό αέριο. Πρόκειται για αγορές που σήμερα θεωρητικά στοχεύουν εναλλακτικές οδεύσεις, όπως ο κάθετος διάδρομος μέσω Ελλάδας. Αν όμως το ρωσικό αέριο επιστρέψει φθηνό, σταθερό και σε μεγάλες ποσότητες, ποιος ο λόγος οι ευρωπαϊκές χώρες να πληρώνουν ακριβότερο LNG μέσω Ελλάδας;

Εδώ αναδεικνύεται το βασικό ερώτημα βιωσιμότητας. Οι ενεργειακές αγορές λειτουργούν με όρους κόστους και ασφάλειας εφοδιασμού, όχι γεωπολιτικής συμπάθειας. Κανένα κράτος και καμία εταιρεία δεν θα επιλέξει συνειδητά ακριβότερη λύση, όταν υπάρχει φθηνότερη και επαρκής εναλλακτική. Ο κάθετος διάδρομος και τα ελληνικά LNG terminals αποκτούν νόημα μόνο σε συνθήκες αποκλεισμού Ρωσίας και Ιράν από την αγορά. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί μόνιμη κατάσταση, αλλά συγκυριακό αποτέλεσμα κρίσεων.

Σε αυτό το ήδη ασταθές πλαίσιο έρχεται να προστεθεί και ο μακροπρόθεσμος κλιματικός στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δέσμευση για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 σημαίνει ότι καμία νέα επένδυση σε ορυκτά καύσιμα δεν έχει πραγματικό ορίζοντα δεκαετιών.

Οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και ενεργειακοί κολοσσοί γνωρίζουν ότι οι μονάδες καύσης φυσικού αερίου θα περιορίζονται σταδιακά και ότι το 2050 “κανένα φουγάρο” δεν θα καίει ορυκτό καύσιμο. Πώς, λοιπόν, να δεσμεύσουν κεφάλαια δισεκατομμυρίων σε έργα με αβέβαιο μέλλον και υψηλό πολιτικό και αγοραστικό ρίσκο;

Συμπερασματικά, τα εξορυκτικά έργα στα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα δεν απειλούνται μόνο από περιβαλλοντικές αντιδράσεις ή τεχνικές δυσκολίες, αλλά κυρίως από τη διεθνή πραγματικότητα της αγοράς ενέργειας. Η πιθανή επιστροφή φθηνού ιρανικού και ρωσικού φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με τη μετάβαση προς μια μετα-ορυκτή οικονομία, καθιστούν το επενδυτικό πλάνο εξαιρετικά επισφαλές. Πρόκειται για μια στρατηγική που βασίζεται σε προσωρινές κρίσεις και όχι σε διαχρονικά βιώσιμες συνθήκες, γεγονός που δικαιολογεί τη διστακτικότητα των μεγάλων επενδυτών και θέτει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον των ελληνικών εξορύξεων.

Μήπως αργήσαμε μια δεκαετία τουλάχιστον και χάσαμε το ενεργειακό τρένο;

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Δεν πρόκειται απλώς για μια πρόσκαιρη αύξηση της προσφοράς, αλλά για την επιστροφή δύο χωρών που από μόνες τους έχουν τη δυνατότητα να αλλάξουν τη δομή των διεθνών τιμών για ολόκληρη δεκαετία.

Το Ιράν διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου παγκοσμίως και τεράστιες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες παραγωγής. Η πλήρης επανένταξή του στη διεθνή αγορά θα διοχετεύσει στην Ευρώπη και στην Ασία ποσότητες που μέχρι σήμερα παραμένουν «κλειδωμένες» από το καθεστώς των κυρώσεων. 

Την ίδια στιγμή, η Βενεζουέλα, κάτοχος των μεγαλύτερων αποδεδειγμένων αποθεμάτων αργού στον κόσμο, βρίσκεται μπροστά σε μια πιθανή ενεργειακή αναγέννηση. Με τη στήριξη αμερικανικών και ευρωπαϊκών κεφαλαίων μπορεί να επαναφέρει σε λειτουργία παραγωγικές μονάδες που παραμένουν επί χρόνια παροπλισμένες, οδηγώντας σε μια ιστορικών διαστάσεων αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς.

Η συνέπεια αυτής της διπλής επανόδου είναι η μετάβαση της παγκόσμιας αγοράς από μια εποχή έλλειψης σε μια εποχή αφθονίας. Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα δεχθούν συστηματική πίεση προς τα κάτω, όχι μόνο για λίγους μήνες, αλλά για μεγάλο χρονικό διάστημα. 

Το νέο περιβάλλον περιορίζει τη γεωπολιτική ισχύ των παραδοσιακών παραγωγών και μεταβάλλει την ισορροπία ανάμεσα σε χώρες που εξαρτώνται από υψηλές τιμές για τη χρηματοδότηση των οικονομιών τους και σε χώρες που χρειάζονται φθηνή ενέργεια για να αναπτυχθούν.

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή αποτελεί διπλή πρόκληση αλλά και σημαντική ευκαιρία. Ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, η χώρα ωφελείται άμεσα από χαμηλότερες διεθνείς τιμές, οι οποίες μπορούν να μειώσουν το ενεργειακό κόστος των νοικοκυριών και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και της αγροτικής παραγωγής. 

Ταυτόχρονα, όμως, το περιβάλλον χαμηλών τιμών καθιστά λιγότερο ελκυστικά τα μεγάλα και ακριβά εξορυκτικά προγράμματα που έχουν σχεδιαστεί στο Ιόνιο και νότια της Κρήτης, καθώς απαιτούν υψηλές τιμές πετρελαίου για να είναι οικονομικά βιώσιμα.

Έτσι, η στρατηγική βαρύτητα της Ελλάδας θα μετατοπιστεί σταδιακά από το υπέδαφος στις υποδομές. Η χώρα μπορεί να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο μεταφοράς και διανομής, αξιοποιώντας τους σταθμούς LNG, τους αγωγούς και τις αποθηκευτικές της δυνατότητες για να διοχετεύει φθηνή ενέργεια προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. 

Μέσα σε ένα περιβάλλον ενεργειακής αφθονίας, η γεωπολιτική ισχύς δεν θα προκύπτει πλέον τόσο από τον έλεγχο των κοιτασμάτων όσο από τον έλεγχο των δικτύων.

Αν αυτό το σενάριο επαληθευτεί, ο Βόρειος Ημισφαίριος εισέρχεται σε μια νέα εποχή όπου η ενέργεια παύει να είναι εργαλείο εκβιασμού και μετατρέπεται σε μοχλό ανάπτυξης. Και σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, χώρες όπως η Ελλάδα έχουν περισσότερα να κερδίσουν από όσες επένδυσαν την ισχύ τους στη σπανιότητα.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η πρόσφατη ενεργειακή κρίση ανέδειξε τις αδυναμίες της αγοράς, αποκαλύπτοντας ότι η απελευθέρωση δεν συνοδεύτηκε από τους απαραίτητους μηχανισμούς ελέγχου, σταθερότητας και προστασίας των καταναλωτών.

Καταρχάς, βασικό γνώρισμα της ανωριμότητας της ηλεκτρικής αγοράς είναι η στρέβλωση του ανταγωνισμού. Αν και θεωρητικά λειτουργούν πολλοί πάροχοι, στην πράξη παρατηρείται υψηλός βαθμός συγκέντρωσης. Λίγες μεγάλες εταιρείες, 4 με 5 εταιρείες ελέγχουν την παραγωγή και τη χονδρεμπορική αγορά, επηρεάζοντας τις τιμές. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο καταναλωτής έχει περιορισμένες πραγματικές επιλογές, ενώ η αλλαγή παρόχου σπάνια οδηγεί σε ουσιαστική μείωση κόστους. Έτσι, η αγορά λειτουργεί περισσότερο ως ολιγοπώλιο παρά ως ανοιχτό ανταγωνιστικό σύστημα.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που αναδεικνύει την ανωριμότητα της αγοράς είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης των καταναλωτών στους παρόχους και στο σύστημα εν γένει. Σύμφωνα με τα πρόσφατα ευρήματα του Ευρωβαρόμετρου 2025, μόνο ένα μικρό ποσοστό των καταναλωτών έχει αλλάξει πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας τα τελευταία χρόνια, με μόλις περίπου 41% να δηλώνει ότι έχει αλλάξει πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας τα τελευταία τρία χρόνια — και πολλά μη αλλαγμένα συμβόλαια οφείλονται στην έλλειψη εμπιστοσύνης και στην αντίληψη ότι η αγορά δεν λειτουργεί δίκαια ή διαφανώς.

Αυτό καταδεικνύει ότι, παρά τη θεωρητική δυνατότητα εναλλαγής παρόχου, πολλοί καταναλωτές είτε δεν εμπιστεύονται την αγορά είτε δεν βλέπουν πραγματικό όφελος από την αλλαγή, ενισχύοντας τον κύκλο ανωριμότητας του συστήματος.

Δεύτερον, σοβαρό πρόβλημα αποτελεί ο τρόπος διαμόρφωσης των τιμών. Το μοντέλο οριακής τιμολόγησης, σύμφωνα με το οποίο η ακριβότερη μονάδα παραγωγής καθορίζει την τελική τιμή για όλους, δημιουργεί έντονες στρεβλώσεις. Ακόμη και όταν μεγάλο μέρος της ενέργειας παράγεται από φθηνές ανανεώσιμες πηγές, η τιμή καθορίζεται από ακριβές θερμικές μονάδες, οδηγώντας σε υπερκέρδη για ορισμένους παραγωγούς και σε υπέρογκες χρεώσεις για τους καταναλωτές. Αυτό το σύστημα αποδεικνύεται κοινωνικά άδικο και οικονομικά αναποτελεσματικό.

Τρίτον, η ανωριμότητα της αγοράς συνδέεται με την ανεπαρκή προστασία των καταναλωτών. Τα αδιαφανή τιμολόγια, οι περίπλοκοι ρήτρες αναπροσαρμογής και η έλλειψη σαφούς ενημέρωσης καθιστούν τον πολίτη αδύναμο απέναντι στους παρόχους. Σε πολλές περιπτώσεις, οι καταναλωτές καλούνται να πληρώσουν υπέρογκα ποσά χωρίς να μπορούν να προβλέψουν το τελικό κόστος ή να κατανοήσουν πλήρως τους μηχανισμούς χρέωσης.

Για να καταστεί η ηλεκτρική αγορά ώριμη, ανταγωνιστική και βιώσιμη, απαιτούνται ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. 

Πρώτον, είναι αναγκαία η ενίσχυση της ρυθμιστικής εποπτείας. Οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να παρακολουθούν στενά τη λειτουργία της αγοράς, να αποτρέπουν φαινόμενα αισχροκέρδειας, καταχρηστικών πρακτικών και πολλές παραπλανητικές διαφημίσεις και να επιβάλλουν αυστηρές κυρώσεις σε περιπτώσεις καταχρηστικών πρακτικών.

Η διαφάνεια στις τιμές και στους όρους των συμβολαίων πρέπει να αποτελεί υποχρεωτικό κανόνα και όχι προαιρετική πρακτική.

Δεύτερον, χρειάζεται αναθεώρηση του μοντέλου τιμολόγησης. Η αποσύνδεση της τιμής των ανανεώσιμων πηγών από τα ακριβά ορυκτά καύσιμα μπορεί να μειώσει τις στρεβλώσεις και να διασφαλίσει πιο δίκαιες τιμές για τους καταναλωτές. Παράλληλα, τα σταθερά και μακροχρόνια συμβόλαια μπορούν να προσφέρουν προβλεψιμότητα και σταθερότητα στην αγορά.

Τρίτον, κεντρικός στόχος πρέπει να είναι η ενίσχυση της βιωσιμότητας. Η επένδυση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης και η προώθηση της ενεργειακής αυτονομίας των νοικοκυριών μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και να περιορίσουν τις αυξήσεις τιμών. Παράλληλα, η ενθάρρυνση των ενεργειακών κοινοτήτων ενισχύει τη δημοκρατική συμμετοχή και διασφαλίζει κοινωνικά πιο δίκαιη κατανομή των ωφελειών.

Συμπερασματικά, η ηλεκτρική αγορά σήμερα παραμένει ανώριμη, καθώς δεν εξασφαλίζει πραγματικό ανταγωνισμό, κοινωνική δικαιοσύνη και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Μέσα από στοχευμένες θεσμικές παρεμβάσεις, διαφανείς μηχανισμούς τιμολόγησης και επενδύσεις στη βιώσιμη ενέργεια, μπορεί να μετασχηματιστεί σε μια ώριμη αγορά που θα υπηρετεί τόσο την οικονομία όσο και τον πολίτη.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Σε πολλές περιπτώσεις, οι καταγγελίες βασίζονται σε ενδείξεις από τεχνικά ευρήματα που δεν αποδεικνύουν ποιος ευθύνεται. Γι’ αυτό το πιο σημαντικό είναι να παραμείνεις ψύχραιμος και να μην παραδεχτείς τίποτα βιαστικά. Ακόμα κι αν ο έλεγχος γίνεται παρουσία σου, έχεις δικαίωμα να πεις ότι θα απαντήσεις γραπτώς και αφού ενημερωθείς σωστά.

Ένα συχνό παράδειγμα είναι αυτό του ενοικιαστή που κατηγορείται για παρέμβαση στον μετρητή, ενώ ο μετρητής βρίσκεται σε κοινόχρηστο χώρο της πολυκατοικίας. Σε μια τέτοια περίπτωση, είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθεί ότι η ευθύνη ανήκει στο συγκεκριμένο άτομο. Αν είχαν πρόσβαση και άλλοι – όπως προηγούμενος ένοικος, διαχειριστής ή τεχνικός – τότε η κατηγορία δεν στέκει εύκολα.

Ακόμα όμως κι αν ο μετρητής σταλεί για εργαστηριακό έλεγχο και βρεθούν «ευρήματα», χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Οι ηλεκτρικοί μετρητές δεν συντηρούνται ποτέ, λειτουργούν για δεκαετίες εκτεθειμένοι στην υγρασία, τη σκόνη και τον χρόνο. Αν ανοίξει κανείς έναν παλιό μετρητή, είναι συνηθισμένο να δει φαγωμένα γρανάζια, οξειδώσεις στους ακροδέκτες, βίδες που λείπουν ή σφραγίδες κομμένες από την πολυκαιρία. Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα φυσικής φθοράς. Δυστυχώς, τέτοιες φθορές συχνά αποδίδονται αυθαίρετα σε ανθρώπινη παρέμβαση με σκοπό τη ρευματοκλοπή. Όμως τίποτα από αυτά δεν τεκμηριώνει από μόνο του κλοπή ρεύματος. 

Η πραγματική ρευματοκλοπή αποδεικνύεται μόνο όταν εντοπιστούν συγκεκριμένες αλλοιώσεις, όπως αλλαγή της καλωδιακής συνδεσμολογίας, γεφυρώσεις, παράκαμψη του μετρητή ή αντιστροφή ουδέτερου με γείωση. Χωρίς τέτοια ευρήματα, μιλάμε για υποψίες, όχι για αποδείξεις.

Ένα ακόμα σημείο που συχνά παραβλέπεται είναι η μειωμένη ή «δυσεξήγητη» κατανάλωση. Οι πάροχοι πολλές φορές την αποδίδουν σε παρέμβαση των ενοίκων, αλλά στην πράξη μπορεί εύκολα να καταπέσει. Αρκεί να αποδείξεις ότι το ακίνητο ήταν κλειστό ή ξενοίκιαστο για μεγάλο διάστημα ή ότι οι ένοικοι απουσίαζαν για συγκεκριμένους λόγους, όπως ταξίδι, νοσηλεία ή επαγγελματική απομάκρυνση. Τέτοιοι λόγοι εξηγούν πλήρως τη μειωμένη κατανάλωση και αντικρούουν τις υποψίες.

Πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι μόνο η κατηγορία, αλλά και το ποσό που ζητείται. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι χρεώσεις υπολογίζονται για μήνες ή και χρόνια χωρίς να αποδεικνύεται από πότε ξεκίνησε η υποτιθέμενη παράβαση. Όταν δεν υπάρχει σαφής χρονικός προσδιορισμός, η χρέωση μπορεί και πρέπει να αμφισβητηθεί.

Σε τέτοιες καταστάσεις, η συμβουλή ενός δικηγόρου και ενός ανεξάρτητου ηλεκτρολόγου είναι καθοριστική. Οι ειδικοί γνωρίζουν τι αποτελεί πραγματική απόδειξη και τι όχι, και μπορούν να προστατεύσουν τον πολίτη από αυθαίρετες ερμηνείες. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου, μετά από σωστή αντίδραση, η υπόθεση μπαίνει στο αρχείο ή η χρέωση μειώνεται σημαντικά.

Τέλος, μην υποτιμάς τη σημασία των εγγράφων. Παλιοί λογαριασμοί που δείχνουν φυσιολογική κατανάλωση, φωτογραφίες του μετρητή και κάθε γραπτή επικοινωνία μπορούν να γίνουν το πιο δυνατό σου επιχείρημα.

Μια καταγγελία για ρευματοκλοπή μπορεί να είναι τρομακτική, αλλά δεν είναι καταδίκη. Όταν είναι άδικη, υπάρχουν τρόποι να την αντιμετωπίσεις. Η φθορά δεν είναι κλοπή, η μειωμένη κατανάλωση μπορεί να εξηγηθεί, και η υποψία δεν είναι απόδειξη. Με ψυχραιμία, γνώση και σωστές κινήσεις, ο πολίτης δεν είναι ανυπεράσπιστος.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Επιθεωρητής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η λειτουργία των Ενόπλων Δυνάμεων εξαρτάται άμεσα από τη διαθεσιμότητα καυσίμων. Οι μετακινήσεις, η επιχειρησιακή ετοιμότητα, οι ασκήσεις, καθώς και οι αεροναυτικές επιχειρήσεις προϋποθέτουν συνεχή και ασφαλή ενεργειακό εφοδιασμό.

Όταν αυτός ο εφοδιασμός στηρίζεται κυρίως σε εισαγωγές, η χώρα καθίσταται ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις, διακοπές εφοδιασμού και πολιτικούς εκβιασμούς.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η γεωπολιτική διάσταση των αγωγών φυσικού αερίου που διέρχονται από την Τουρκία. Ο έλεγχος που ασκεί η Άγκυρα στον TurkStream, αλλά και στον TAP μέσω του τουρκικού δικτύου TANAP, της προσδίδει τη δυνατότητα να επηρεάζει τις ενεργειακές ροές προς την Ελλάδα.

Σε περίπτωση σοβαρής ελληνοτουρκικής έντασης, η πιθανότητα περιορισμού ή διακοπής της παροχής φυσικού αερίου δεν μπορεί να αγνοηθεί, καθώς θα είχε άμεσες συνέπειες στην οικονομική λειτουργία της χώρας και, κατ’ επέκταση, στην αμυντική της αντοχή.

Πέραν των αγωγών, κρίσιμο ζήτημα αποτελεί και η προέλευση του αργού πετρελαίου και των συναφών πετρελαϊκών προϊόντων που εισάγει η Ελλάδα. Σημαντικό μέρος αυτών προέρχεται από χώρες με μουσουλμανικό πληθυσμό, όπως η Αίγυπτος, το Κατάρ, η Αλγερία και η Νιγηρία, οι οποίες, σε διαφορετικό βαθμό, διατηρούν φιλικές ή στρατηγικές σχέσεις με την Τουρκία.

Το γεγονός αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως εχθρική στάση απέναντι στην Ελλάδα, ωστόσο δημιουργεί ένα πλέγμα εξαρτήσεων που δεν μπορεί να θεωρείται αδιάφορο από πλευράς εθνικής αμυντικής στρατηγικής. Σε περιόδους κρίσης, οι διεθνείς συσχετισμοί και οι πολιτικές προτεραιότητες των χωρών-προμηθευτών ενδέχεται να επηρεάσουν την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

Η ενεργειακή εξάρτηση, επομένως, δεν είναι απλώς οικονομικό ή τεχνικό ζήτημα, αλλά καθαρά στρατηγικό. Η αβεβαιότητα στον εφοδιασμό καυσίμων μπορεί να αυξήσει το κόστος λειτουργίας των Ενόπλων Δυνάμεων, να περιορίσει την επιχειρησιακή ευελιξία της χώρας και να μειώσει τα περιθώρια αντίδρασης σε ένα εχθρικό ή ασταθές περιβάλλον.

Συμπερασματικά, η μειωμένη ενεργειακή αυτονομία της Ελλάδας και η εξάρτησή της τόσο από αγωγούς που ελέγχονται από ανταγωνιστικές χώρες όσο και από προμηθευτές με σύνθετες γεωπολιτικές σχέσεις, αποτελεί παράγοντα στρατηγικής ευαλωτότητας.

Η ενέργεια είναι εργαλείο ισχύος και πίεσης· και για την Ελλάδα, η αντιμετώπιση της ενεργειακής εξάρτησης πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εθνικής αμυντικής της στρατηγικής.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ – Ενεργειακός Αναλυτής