Τα παραπάνω στοιχεία δίνει, με σχετική ανακοίνωσή της, η περιβαλλοντική οργάνωση iSea, που μελετώντας το φαινόμενο τα τελευταία πέντε χρόνια, υποστηρίζει ότι πάνω από το 60% των προϊόντων καρχαριών και σαλαχιών στις ελληνικές αγορές φέρουν λανθασμένη ή καθόλου σήμανση, συχνά ως «κάλυψη» για το εμπόριο προστατευόμενων ειδών, τα οποία απαγορεύεται να αλιεύονται και να πωλούνται.

Σύμφωνα με την τελευταία αναθεώρηση του Ελληνικού Κόκκινου Καταλόγου, από τα 57 είδη καρχαριών και σαλαχιών που αξιολογήθηκαν, το 68% των καρχαριών, το 48% των σαλαχιών και το μοναδικό είδος χίμαιρας που υπάρχει στην Ελλάδα βρίσκονται σε κίνδυνο εξαφάνισης, κυρίως λόγω της παρεμπίπτουσας αλιείας.

«Παρότι, λοιπόν, πάνω από τα μισά είδη προστατεύονται βάσει της εθνικής κι ευρωπαϊκής νομοθεσίας, εξακολουθούν να καταλήγουν στο πιάτο μας είτε σκόπιμα, όταν έχουν αναγνωριστεί ως προστατευόμενα και “ βαφτίζονται” ως άλλα είδη, ώστε να μπορέσουν να διοχετευτούν στην αγορά, είτε ακούσια, όταν δεν είναι δυνατή η σωστή αναγνώρισή τους και άρα η κατηγοριοποίησή τους ως προστατευόμενα», αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Πέρα από την περιβαλλοντική διάσταση, η κατανάλωση κρέατος καρχαριών και σαλαχιών ενέχει, σε πολλές περιπτώσεις, σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Για παράδειγμα, οι μελέτες της iSea στο Ιόνιο και το Αιγαίο αποκάλυψαν ότι, σε ορισμένα από αυτά τα είδη, τα επίπεδα βαρέων μετάλλων υπερβαίνουν τα επιτρεπτά όρια που έχουν τεθεί από την ΕΕ έως και 11 φορές. Γι’ αυτό, η νέα καμπάνια του προγράμματος obSERVING Nature στοχεύει στην ενημέρωση των καταναλωτών, ώστε να είναι σε θέση να αξιολογήσουν τι πραγματικά μπορεί να κρύβεται πίσω από τις ταμπέλες «γαλέος», «ρίνα» και «βάτος», τόσο για τη διατήρηση των ειδών αυτών, όσο και για την υγεία.

Η καμπάνια εστιάζει σε πέντε εμβληματικά είδη των ελληνικών θαλασσών, τα οποία, σύμφωνα με τα ευρήματα της οργάνωσης, εντοπίζονται συχνά στις ψαραγορές και τα ιχθυοπωλεία, παρόλο που όλα προστατεύονται και απειλούνται με εξαφάνιση.

Ο ρυγχοκαρχαρίας (Κρισίμως Κινδυνεύων στην Ελλάδα), πωλείται ως «γαλέος» ή ως κατεψυγμένο εισαγόμενο προϊόν. Το είδος προστατεύεται αυστηρά σε όλη τη Μεσόγειο και τον Βόρειο Ατλαντικό. 

Οι αγγελοκαρχαρίες ή ρίνες (και τα τρία είδη που υπάρχουν στην Ελλάδα είναι Κρισίμως Κινδυνεύοντα), κάποτε αποτελούσαν ένα ευρέως διαδεδομένο πιάτο γνωστό ως «ρίνα», ενώ μετά τη σημαντική μείωση του πληθυσμού τους, πλέον με το ίδιο όνομα πωλούνται και πολλά είδη σαλαχιών. Και τα τρία είδη αγγελοκαρχαριών προστατεύονται αυστηρά σε όλη τη Μεσόγειο.

Το Πλατυσέλαχο(Κρισίμως Κινδυνεύον στην Ελλάδα), πωλείται ως «ρίνα», «αετός» ή «βάτος», ανάλογα με την περιοχή. Το είδος προστατεύεται αυστηρά στη Μεσόγειο.
Το Ρυγχαετόψαρο(Κρισίμως Κινδυνεύον στην Ελλάδα) πωλείται επίσης με λανθασμένες ταμπέλες όπως «ρίνα», «αετός» ή «βάτος». Από τον Αύγουστο του 2024, το είδος αυτό προστατεύεται αυστηρά σε όλη τη Μεσόγειο.

Ο Εξαβράγχιος καρχαρίας (σχεδόν απειλούμενος σε παγκόσμιο επίπεδο), εμφανίζεται συνεχώς στις ψαραγορές και τα ιχθυοπωλεία ως «γαλέος» ενώ συχνά παρουσιάζεται παράνομα ως «τρόπαιο» για να προσελκύσει καταναλωτές. Το είδος είναι αυστηρά προστατευόμενο στην Ελλάδα.

Το πρόγραμμα obSERVING NATURE υλοποιείται με την υποστήριξη του WWF Ελλάς στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Συμμαχία για την Άγρια Ζωή». Η «Συμμαχία για την Άγρια Ζωή» αποτελεί τη συλλογική προσπάθεια 11 περιβαλλοντικών, Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων για τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου της δράσης τους, με κοινό όραμα την ευημερία της άγριας ζωής και του ανθρώπου.

Το πλήρωμα επέβαινε σε ιστιοπλοϊκό καταμαράν 12 μέτρων και βιντεοσκοπούσε τη θαλάσσια ζωή κάτω από τα κύματα. Όμως, μόλις λίγα λεπτά μετά την πρώτη κατάδυση, η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο.

Μια ομάδα καρχαριών εμφανίστηκαν ξαφνικά από τα βάθη και όρμησαν σε μια γυναίκα δύτρια που κρατούσε κάμερα με έντονα φώτα.

Στο βίντεο που δημοσίευσε η Daily Mail, φαίνεται η στιγμή που την πλησιάζουν. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, τουλάχιστον δέκα καρχαρίες πλησίασαν τη δύτρια, η οποία πάλευε απελπισμένα να τους απωθήσει, ενώ ούρλιαζε κάτω από το νερό.

Ένας από αυτούς τη χτύπησε με το κεφάλι στο πρόσωπο, χωρίς να ανοίξει το στόμα του.

Παρά τον πανικό κανένας καρχαρίας δεν άνοιξε το στόμα του για να καταπιεί κάποιον. Η δύτρια κατάφερε να διαφύγει σώα και αβλαβής και μάλιστα η ομάδα επέστρεψε αργότερα στο νερό για να συνεχίσει τα γυρίσματα.

Τα πλάνα από το περιστατικό δημοσιεύθηκαν στο διαδίκτυο και μέσα σε λίγες ημέρες ξεπέρασαν τις 2,4 εκατομμύρια προβολές.

Σύμφωνα με τον κ. Τακλή, η κατάσταση με τα νεκρά ψάρια στον Παγασητικό από την λίμνη Κάρλα, ήταν κάτι το οποίο οι επιστήμονες περίμεναν να συμβεί αλλά τελικά έγινε με πολύ μεγαλύτερο όγκο ψαριών.

«Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και στη λίμνη Κάρλα, στην οποία έχουν πέσει τα νερά, θα δημιουργηθεί τεράστιο πρόβλημα, γιατί θα μειωθεί το οξυγόνο, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν σε ασφυξία τα ψάρια που υπάρχουν εκεί», επισήμανε ο βιολόγος.

• Σχετικά με την κατάσταση στον Παγασητικό, ο κ. Τακλής ανέφερε ότι δεν ανέλαβε κάποιος την πρωτοβουλία να περιοριστεί ο όγκος των ψαριών από το να ξεβραστούν και να απλωθούν στον Παγασητικό, διότι οι αρμόδιοι έκαναν … «μπαλάκι» την ευθύνη μεταξύ τους.

Ο ίδιος είπε ότι με τις βροχές και τον αέρα που αναμένονται, τα νεκρά ψάρια που βρίσκονται ήδη στον Κόλπο, θα εξαπλωθούν σε όλο τον Παγασητικό. Επισημαίνει ωστόσο ότι δεν θα υπάρξουν επιπτώσεις, εκτός από την προσέλκυση θηρευτών που ήδη βρίσκονται στον Παγασητικό όπως δελφίνια, φώκιες, χελώνες και περιστασιακά κάποια είδη καρχαριών και τα νεκρά ψάρια, θα αποτελέσουν «τσιμπούσι» για τα είδη αυτά.

Σύμφωνα με όσα είπε, το θέμα είναι να μην υπάρξει ατύχημα σε ανθρώπους που μπορεί να μπουν στη θάλασσα, αλλά ένας θηρευτής, ακόμη και ένα δελφίνι μπορεί να επιτεθεί σε άνθρωπο, αν πέσει σε ένα τέτοιο «τσιμπούσι».

«Επειδή ο άνθρωπος δεν μπορεί να δει κάτω από τον βυθό τι γίνεται, υπάρχει αυτό το πρόβλημα, αν και με την αντιαισθητική κατάσταση, δύσκολα θα κολυμπήσει κάποιος. Απλά να είναι προσεκτικοί και να έχουν το νου τους ότι κάτι μπορεί να συμβεί», ανέφερε ο θαλάσσιος βιολόγος.

Δεν παρέλειψε να πει ωστόσο ότι στον Παγασητικό έχουμε δει αλεπούδες, λευκό και γαλάζιο καρχαρία, μάκο, οπότε και τα μεγάλα είδη μπορούν να μπουν όχι μόνο σκυλόψαρα, γαλέοι και άλλα καρχαριοειδή.

• Στο μεταξύ, επισπεύδονται από την Εισαγγελία οι διαδικασίες για το θέμα των νεκρών ψαριών στον Παγασητικό και ζητήθηκαν δειγματοληψίες από ανεξάρτητο φορέα για τον τρόπο θανάτου των ψαριών με τα αποτελέσματα να αναμένονται την προσεχή εβδομάδα.

Την περασμένη Τρίτη ανατέθηκε στο Λιμεναρχείο επείγουσα προκαταρκτική έρευνα από την προϊσταμένη Εισαγγελίας και ανατέθηκε η εποπτείας της σε εισαγγελέα σχετικά με το ζήτημα των νεκρών ψαριών. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η έρευνα προχωρά με γρήγορους ρυθμούς.

Μέσω της προκαταρκτικής που βρίσκεται σε εξέλιξη, διερευνάται η ποιότητα του θαλασσινού νερού και γίνονται έλεγχοι σε διαπιστευμένα εργαστήρια για το μικροβιακό φορτίο στις εκβολές της λίμνης Κάρλας, αν υπάρχει ρύπανση, καθώς και η αιτία θανάτου των ψαριών.

Είναι αλήθεια όμως ή πρόκειται για έναν μύθο που έχει επικρατήσει; Πάνω σε αυτό το ερώτημα θέλησε να απαντήσει ένας πρώην μηχανικός της NASA.

Ο Μάρκ Ρόμπερ μετατράπηκε σε YouTuber και ξεκίνησε μια αποστολή για να διαλευκάνει τα μυστήρια της όσφρησης των καρχαριών. Έτσι λοιπόν ξεκίνησε ένα πρωτοποριακό πείραμα με στόχο να θέσει σε δοκιμασία αυτό το πανάρχαιο στερεότυπο. Κατευθύνθηκε λοιπόν σε ένα σημείο γεμάτο καρχαρίες 20 μίλια στα ανοιχτά των Μπαχαμών, για να πραγματοποιήσει το πείραμά του μαζί με τον θαλάσσιο βιολόγο και ειδικό σε καταδύσεις Λουκ Τιπλ.

Έτσι λοιπόν τοποθέτησε σε τέσσερις σανίδες του σερφ τέσσερις σακούλες με διαφορετικά υγρά -ιχθυέλαιο, αίμα αγελάδας, θαλασσινό νερό και ούρα- που θα απελευθερώνονταν αργά μέσα στο νερό.

Οι περισσότεροι καρχαρίες προσέγγισαν τη σανίδα του σερφ με το αίμα της αγελάδας, ωστόσο τους πήρε πολύ ώρα να τους ελκύσει το ενδιαφέρον. Στη συνέχεια ωστόσο φάνηκε πως προτιμούσαν το αίμα από τα άλλα υγρά.

Το συμπέρασμα

Ο Ρόμπερ επανέλαβε το πείραμα με ακόμα περισσότερους ελέγχους. Μόνο που την τελευταία φορά χρησιμοποιήθηκαν 3 σανίδες σερφ. Οι δύο με αίμα και η τρίτη με θαλασσινό νερό. Από τις δυο πρώτες η μία απελευθέρωνε αίμα με αργό ρυθμό ενώ η άλλη με γρήγορο ρυθμό. Το αποτέλεσμα… Μάλλον αναιρεί τα όσα ήξεραν όλοι! Κανένας καρχαρίας δεν προσέγγισε άμεσα τις 3 σανίδες, δίνοντας τελικά μία ένδειξη πως δεν μετατρέπονται σε αδίστακτο θηρευτή στη θέα του αίματος!

Πηγή: newsbomb.gr

«Το νερό είχε πάρει το σχήμα του «v» και αυτός ο καρχαρίας «τίγρης» πήδηξε στη βάρκα και την δάγκωσε. Έκανε τεράστιες τρύπες σε αυτό. Όλο το σκάφος εξερράγη», είπε ένας εκ των εργαζόμενων.

«Προσπαθούσαμε να ξεφύγουμε. Ήταν φρικιαστικό. Ήταν ο δεύτερος καρχαρίας εκείνη την ημέρα που μας επιτέθηκε». Ο σκηνοθέτης χαρακτήρισε τη συμπεριφορά των καρχαριών «εξαιρετικά ασυνήθιστη».

Όπως λένε, απείχαν μόλις μισό μίλι από τη στεριά και έφτασαν με ασφάλεια στην ξηρά, αλλά αργότερα έστειλαν μια μικρή λαστιχένια λέμβο, η οποία επίσης δέχτηκε επίθεση και χτυπήθηκε ο κινητήρας της, αυτή τη φορά από γιγάντιες τριβάλιες, ψάρια που μπορεί να ζυγίζουν έως και 60 κιλά. Ο παραγωγός της σειράς Huw Cordey είπε στη Sun, «ήταν σαν κάτι σαν την ταινία “Τα σαγόνια του καρχαρία (Jaws)”».

«Ενδεικτικό είναι και το δημοσίευμα ενός ελληνοαμερικανού σκηνοθέτη – ο οποίος δηλώνει μη σχετικός με τα θέματα των θαλασσών – αλλά έχει κάνει πολλούς να αναρωτιούνται εάν τα χταπόδια έχουν εγκέφαλο και στα 8 τους πόδια και άλλους να σκέφτονται μήπως η κατανάλωση τους αποτελεί αντικυβερνητική στάση», σημειώνει το Αρχιπέλαγος και συνεχίζει: «Με αφορμή τα τελευταία αυτά viral κείμενα και άλλα τόσα fake news που κυκλοφορούν ανά καιρό, αναρωτιόμαστε πώς γίνεται στην Ελλάδα που η ιστορία μας είναι επί χιλιάδες χρόνια άμεσα συνδεδεμένη με τη θάλασσα να υπάρχει τόσο μεγάλη άγνοια για όλα όσα ζουν σε αυτή.

Δε μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, ενώ αναλώνονται δεκάδες ώρες σε αδιάφορα θέματα όπως π.χ. οι ίντριγκες της εποχής του Βυζαντίου, δεν βρίσκεται διδακτικός χρόνος για ουσιαστικά θέματα που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή και την επιβίωσή μας, όπως είναι το περιβάλλον και η βιοποικιλότητα της χώρας μας. Η προετοιμασία των νέων για το πώς να ζήσουν στις νέες συνθήκες που ήδη διαμορφώνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι το λιγότερο ανεπαρκής, αν όχι ανύπαρκτη, με αποτέλεσμα να υπάρχει τεράστιο κενό σε πληροφορίες που αν δεν κατέχουμε οδηγούν σε ημιμαθείς και ευάλωτους πολίτες.

Παρατηρώντας τέτοιου είδους ανακρίβειες να αναπαράγονται όλο και πιο συχνά, μπερδεύοντας ή παραπλανώντας ένα μεγάλο ποσοστό των συμπολιτών μας, εμείς στο Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας Αρχιπέλαγος θέλουμε από τη μεριά μας να συμβάλλουμε στο να ξεκαθαριστεί η όποια σύγχυση δημιουργείται, να αποφύγουμε την περαιτέρω γελοιοποίηση και να ανεβάσουμε το επίπεδο της συζήτησης στην ουσία του θέματος:

Όσον αφορά τις μέδουσες, όντως παρατηρείται αυξητική τάση στους πληθυσμούς τους, αλλά η έκταση του φαινομένου είναι σίγουρα δυσανάλογη με την προβολή του θέματος. Δεδομένου ότι στην Ελλάδα υπεραλιεύουμε συστηματικά τα ιχθυαποθέματα, συμπεριλαμβανομένων και των φυσικών θηρευτών των μεδουσών, αυτή η πληθυσμιακή αύξηση δε θα έπρεπε να μας εκπλήσσει. Η πολιτεία επιμένει επί δεκαετίες να μην εφαρμόζει κανένα μέτρο ουσιαστικής αντιμετώπισης της υπεραλίευσης, αλλά και κανένα μέτρο αειφόρου διαχείρισης της αλιείας, ενώ ταυτόχρονα όλοι μας συμβάλλουμε στην εξάντληση των αλιευμάτων και των θαλάσσιων πόρων ως αλιείς, έμποροι ή καταναλωτές. Αν μας ενδιαφέρει να είναι τα πράγματα καλύτερα την επόμενη χρονιά, θα πρέπει να ληφθούν μέτρα σήμερα και αυτό θα έπρεπε να είναι το αντικείμενο της συζήτησης.

Αντί λοιπόν να πανικοβαλλόμαστε λόγω των αυξητικών τάσεων, ας τις χρησιμοποιήσουμε ως έναυσμα για να ενημερωθούμε για το τι μπορούμε να κάνουμε 365 ημέρες τον χρόνο ώστε να μετριάσουμε το βαρύ μας αποτύπωμα πάνω στα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Το χταπόδι, παρόλο που σε αντίθεση με την πρόσφατη πεποίθηση κάποιων «δεν σκέφτεται με τα 8 του πόδια», είναι ένα ευφυέστατο είδος με ιδιαίτερες χαρακτηριστικές ικανότητες όπως άλλωστε και πάρα πολλά άλλα ζωικά είδη. Ζούμε όμως σε μία εποχή που έχουμε αδειάσει τις θάλασσες μας και από τα αποθέματα χταποδιών, ενώ τη θερινή περίοδο το ψάρεμά τους μοιάζει σαν εθνικό σπορ αποδεκάτισης από ερασιτέχνες και επαγγελματίες με έπαθλο το ποιος θα ψαρέψει το τελευταίο. To ζήτημα λοιπόν, δεν είναι κατά πόσο είναι ηθικό ή όχι να καταναλώνουμε τα τελευταία χταπόδια που έχουν απομείνει αλλά να επικαλεστούμε τη λογική και τη γνώση:

Το χταπόδι έχει σύντομο κύκλο ζωής 12-15 μήνες και εάν το αφήσουμε να φτάσει το μέγεθος αναπαραγωγής, κάθε χταπόδι γονιμοποιεί έως και εκατοντάδες χιλιάδες αυγά. Σίγουρα δεν έχει εγκέφαλο στα πόδια του (!), όμως μία από τις ιδιαιτερότητες του είναι ότι στο κάθε πλοκάμι βρίσκονται περίπου 40 εκατομμύρια νευρώνες και 200 βεντούζες με τις οποίες αισθάνεται, γεύεται και μυρίζει το περιβάλλον του, ή μετακινεί αντικείμενα. Όπως και με όλα τα είδη ζώων είναι σημαντικό να τα καταναλώνουμε αειφορικά, μετά το μέγεθος πρώτης αναπαραγωγής, χωρίς να τα κακοποιούμε εν ζωή και σίγουρα χωρίς να τα εκθέτουμε ως τρόπαια.

Ευφάνταστοι μύθοι και ανακριβείς πληροφορίες υπάρχουν και αναπαράγονται εδώ και χρόνια και για τους καρχαρίες που ζουν στις θάλασσες μας. Εδώ επιβιώνουν τουλάχιστον 88 είδη καρχαριοειδών και σαλαχιών, τα οποία συναντάμε και σε άλλες θάλασσες ανά τον κόσμο, τα περισσότερα από τα οποία κρίνονται ως προστατευόμενα ή απειλούμενα είδη. Οι επιθέσεις από καρχαρίες που έχουν αναφερθεί στην Ελλάδα μέσα σε διάστημα 2 αιώνων μετριούνται στα δάχτυλα και δεν είναι καν επιβεβαιωμένες. Συνεπώς, είναι τουλάχιστον άστοχο να μας προκαλούν φόβο. Από την άλλη είναι καλό είναι να θυμόμαστε ότι οι καρχαρίες παίζουν σημαντικό ρόλο στην διατήρηση της υγείας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και έχουν τον ρόλο του εξυγιαντή των ιχθυαποθεμάτων, καθώς συχνά τρέφονται με αδύναμα ή άρρωστα ψάρια, τα οποία δεν πρέπει να φτάσουν σε φάση αναπαραγωγής.

Φαίνεται ότι για άλλη μία χρονιά επιλέγουμε να ξεχνάμε τους πραγματικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουμε όλοι στις θάλασσες μας οι οποίοι είναι κυρίως ανθρωπογενείς. Σύμφωνα με έκθεση του Παρατηρητηρίου Ατυχημάτων στη θάλασσα από το SafeWaterSports, σε διάστημα πέντε ετών σημειώθηκαν στις ελληνικές θάλασσες 1739 θάνατοι, εκ των οποίων οι 342 μόνο το 2021.Συνεπώς το σημαντικό πρόβλημα που αυτή την εποχή θα έπρεπε να μας απασχολεί σχεδόν καθημερινά δεν είναι η επικινδυνότητα ή μη κάποιων θαλάσσιων ειδών, αλλά οι πραγματικοί κίνδυνοι στις θάλασσές μας που προέρχονται από εμάς τους ίδιους.

Σε μία εποχή που πλέον αναγνωρίζουμε ότι η επιβίωσή μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επιβίωση των οικοσυστημάτων και των ειδών με τα οποία συνυπάρχουμε, ας αξιοποιήσουμε τα παραπάνω ως αφορμή για να αναρωτηθούμε γιατί επιλέγουμε την άγνοια και την ημιμάθεια. Αλλά και γιατί αφήνουμε τις νέες γενιές τελείως ανέτοιμες να διαχειριστούν ένα μοναδικό θαλάσσιο πλούτο που ελάχιστα γνωρίζουν ή κατανοούν, και συνεπώς δεν θα μπορούν ούτε να αξιοποιήσουν ούτε καν για την δική τους ευημερία»

Σύντομα, επτά σφυροκέφαλοι καρχαρίες έκαναν κύκλους γύρω από το φουσκωτό. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι παρά να περιμένουν υπομονετικά. Το περιστατικό καταγράφηκε σε βίντεο, το οποίο έχει γίνει viral.

“Ήταν λίγα εκατοστά μακριά μας” είπε η Faciane. “Είχαν βγει πολύ έξω, ήμασταν κοντά στην ακτή. Το βάθος πρέπει να ήταν μέχρι τη μέση” περιέγραψε.