«Σας λέω απόψε ότι η ώρα της ελευθερίας σας έφτασε. Παραμείνετε σε καταφύγια», δήλωσε ο Τραμπ σε βίντεο. «Όταν ολοκληρώσουμε, αναλάβετε την κυβέρνησή σας».

Όπως και ο πόλεμος του Ιουνίου — που ξεκίνησε από το Ισραήλ και στον οποίο προσχώρησαν για σύντομο διάστημα οι ΗΠΑ — έτσι και τώρα οι εξελίξεις σημειώνονται ενώ η κυβέρνηση Τραμπ διεξήγαγε συνομιλίες με το Ιράν για συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Οι συνομιλίες έμοιαζαν εξαρχής καταδικασμένες, με τον πόλεμο να καθίσταται ολοένα και πιο αναπόφευκτος, παρά τις προσπάθειες αραβικών και μουσουλμανικών κρατών που φοβούνται περιφερειακή ανάφλεξη.

Ο Τραμπ, ενθαρρυμένος από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, επιδίωκε γρήγορα την συνθηκολόγηση της Τεχεράνης, διατάσσοντας τη μεγαλύτερη στρατιωτική ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή από την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003.

• Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, βαθιά καχύποπτος απέναντι στον Τραμπ, ήταν απίθανο να «γονατίσει» — κατά την αντίληψή του, η παράδοση στον ιδεολογικό εχθρό θα συνιστούσε σοβαρότερη απειλή για την επιβίωση του καθεστώτος από έναν πόλεμο.

Ο υπολογισμός του καθεστώτος δεν είναι ότι μπορεί να αντιπαρατεθεί στην ανώτερη ισχύ πυρός των ΗΠΑ ή του Ισραήλ, αλλά ότι μπορεί να αντέξει και να επιφέρει αρκετά πλήγματα ώστε να αυξήσει το κόστος για τους αντιπάλους του και τελικά να τους οδηγήσει σε αποκλιμάκωση. Πρόκειται για υψηλού ρίσκου στρατηγική του 86χρονου Χαμενεΐ, του οποίου η σχεδόν τετραετής διακυβέρνηση χαρακτηρίστηκε από αδιαλλαξία απέναντι σε εξωτερικές και εσωτερικές προκλήσεις.

Ωστόσο, ο Τραμπ — που είχε υποσχεθεί να τερματίσει τους πολέμους της Αμερικής — αναλαμβάνει το μεγαλύτερο ρίσκο της προεδρίας του. Η αιματηρή ιστορία αμερικανικών παρεμβάσεων στη Μέση Ανατολή δείχνει ότι όσοι ξεκινούν στρατιωτικές επιθέσεις σπάνια ελέγχουν την έκβασή τους.

• Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται στην πιο αδύναμη και ευάλωτη θέση της από τον πόλεμο με το Ιράκ τη δεκαετία του 1980.

Οι περιφερειακοί της πληρεξούσιοι, κρίσιμο στοιχείο της στρατηγικής ασύμμετρου πολέμου, έχουν αποδυναμωθεί σοβαρά. Η ίδια η ιρανική αεράμυνα υπέστη εκτεταμένες καταστροφές από ισραηλινά πλήγματα το 2024 και το 2025.

Η εσωτερική νομιμοποίηση του καθεστώτος κλονίστηκε περαιτέρω από τη βίαιη καταστολή αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον προηγούμενο μήνα. Το καθεστώς έχει δεχθεί σημαντική διείσδυση από ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών και εμφανίζεται σε τροχιά παρακμής.

Παρά ταύτα, κατά τον πόλεμο του Ιουνίου, το καθεστώς επέζησε και δεν καταγράφηκαν αποσκιρτήσεις. Μάλιστα, ορισμένοι πύραυλοι κατάφεραν να διαπεράσουν την ισραηλινή αεράμυνα, προκαλώντας σημαντική διαταραχή.

Αμφότερες οι πλευρές άντλησαν διδάγματα από εκείνη τη σύγκρουση και η Τεχεράνη είχε χρόνο να αναπληρώσει μέρος του πυραυλικού της οπλοστασίου. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι θα στοχεύσουν αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.

Η Τεχεράνη έχει επίσης απειλήσει με αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού πετρελαίου.

• Αραβικά κράτη έχουν προειδοποιήσει για ενδεχόμενες επιθέσεις κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων. Το 2019, το Ιράν κατηγορήθηκε για επίθεση που διέκοψε προσωρινά τη μισή παραγωγή αργού της Σαουδικής Αραβίας. Το Ιράν μοιράζεται επίσης το κοίτασμα North Field με το Κατάρ, το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου παγκοσμίως.

Ο Τραμπ φαίνεται να θεωρεί ότι οι Ιρανοί θα εκμεταλλευθούν την επίθεση για να εξεγερθούν. Ωστόσο, κατά τον πόλεμο του Ιουνίου, πολλοί Ιρανοί συσπειρώθηκαν γύρω από τη σημαία.

Η κοινωνική οργή είναι εμφανής, αλλά ο φόβος για βόμβες και αντίποινα του καθεστώτος μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και αν δολοφονηθεί ο Χαμενεΐ, δεν είναι βέβαιο ότι το καθεστώς θα καταρρεύσει, δεδομένης της θεσμοποιημένης γραφειοκρατίας και της ισχύος των 180.000 Φρουρών της Επανάστασης.

Ο Τραμπ έχει επιβλέψει ταχείες στρατιωτικές επιχειρήσεις στη δεύτερη θητεία του, όπως ο βομβαρδισμός ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο.

Ωστόσο, το Ιράν δεν μπορεί να συγκριθεί με τη Βενεζουέλα. Προηγούμενες αμερικανικές παρεμβάσεις σε Ιράκ και Λιβύη άφησαν χαοτική κληρονομιά. Το Ιράν είναι χώρα άνω των 90 εκατ. κατοίκων και η κατάρρευση του καθεστώτος θα μπορούσε να οδηγήσει σε απρόβλεπτες εξελίξεις. Δεν υπάρχει οργανωμένη εσωτερική αντιπολίτευση. Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, παραμένει διχαστική μορφή χωρίς εμφανή οργανωτική βάση.

«Πρόκειται για εκστρατεία αλλαγής καθεστώτος», δήλωσε η Σάναμ Βακίλ του Chatham House, προειδοποιώντας για «τεράστιους κινδύνους».

Χωρίς σχέδιο για την επόμενη ημέρα, ενδεχόμενη κατάρρευση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανομία και χάος. «Ίσως αυτό να αποτελεί θετική εξέλιξη για το Ισραήλ», ανέφερε, «αλλά θα είναι καταστροφικό για τον ιρανικό λαό, ο οποίος θα υποστεί μακρά και επώδυνη μετάβαση».

Η συμφωνία, που υπογράφηκε στη Μόσχα τον Δεκέμβριο, δεσμεύει τη Ρωσία να παραδώσει 500 φορητές μονάδες εκτόξευσης «Verba» και 2.500 πυραύλους «9M336» σε διάστημα τριών ετών, η οποία επικαλείται διαρρεύσαντα ρωσικά έγγραφα που είδαν οι FT και αρκετοί γνώστες της συμφωνίας.

Το πρακτορείο Reuters διευκρίνισε ότι δεν μπόρεσε να επαληθεύσει άμεσα αυτές τις πληροφορίες.

Τα Verba είναι φορητά, υπέρυθρα καθοδηγούμενα συστήματα, ικανά να πλήττουν κρουζ, χαμηλά πετώντα αεροσκάφη και drones, ενώ μπορούν να αναπτυχθούν γρήγορα από μικρές ομάδες χωρίς εξαρτήσεις από σταθερές εγκαταστάσεις ραντάρ.

Η συμφωνία ακολουθεί την εμπλοκή των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή υπό τον Ντόναλντ Τραμπ και έρχεται μετά τη βαριά καταστροφή των αεροπορικών αμυνών του Ιράν από τις ισραηλινές δυνάμεις. Η Ρωσία φαίνεται ότι χρησιμοποιεί τη συμφωνία για να διατηρήσει στρατηγικές σχέσεις με το Ιράν, παρά την αποτυχία να το υποστηρίξει κατά τη διάρκεια του πολέμου 12 ημερών με το Ισραήλ.

Η παράδοση των πυραύλων και των εκτοξευτών γίνεται μέσω της κρατικής Rosoboronexport και του Ιρανικού Υπουργείου Άμυνας (MODAFL), με διαμεσολαβητή τον Ruhollah Katebi, που έχει ήδη συντονίσει προηγούμενες πωλήσεις όπλων στη Ρωσία για χρήση στην Ουκρανία. Παράλληλα, πρόσφατες πτήσεις ρωσικών αεροσκαφών με στρατιωτικό φορτίο προς το Ιράν δείχνουν ότι η υλοποίηση της συμφωνίας έχει ήδη ξεκινήσει, με παράδοση ελικοπτέρων Mi-28 και νυχτερινών οπτικών Mowgli-2.

Στρατιωτική συνεργασία Ρωσίας-Ιράν

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι τα Verba δεν αρκούν για να αλλάξουν δραματικά την αμυντική ισορροπία σε ενδεχόμενο πόλεμο με ΗΠΑ ή Ισραήλ, αλλά παρέχουν στο Ιράν δυνατότητα γρήγορης και ευέλικτης αντίδρασης σε επιθέσεις χαμηλά πετώντων αεροσκαφών ή ελικοπτέρων, όπως οι πρόσφατες επιχειρήσεις σε άλλες περιοχές του κόσμου.

Η συμφωνία αντικατοπτρίζει την συνεχιζόμενη στρατιωτική συνεργασία Ρωσίας-Ιράν, με το Ιράν να έχει προμηθεύσει drones και πυραύλους στη Ρωσία κατά τη διάρκεια της εισβολής στην Ουκρανία, ενώ οι δύο χώρες υπέγραψαν συνθήκη ενίσχυσης στρατηγικών δεσμών το 2025. Παρά τις καθυστερήσεις στην παράδοση των Sukhoi Su-35, η Ρωσία δείχνει διάθεση να παρακάμψει κυρώσεις των Ηνωμένων Εθνών.

Ειδικοί εκτιμούν ότι η επιλογή του Ιράν να επικεντρωθεί σε φορητά συστήματα Verba αντικατοπτρίζει νέα στρατηγική: ταχεία και εύκολη ενσωμάτωση, γρήγορη ανασυγκρότηση αμυντικών δυνατοτήτων και προετοιμασία για επόμενες συγκρούσεις. Η συμφωνία δείχνει ότι το Ιράν στοχεύει να παρατείνει την ικανότητά του να αντιστέκεται σε μελλοντικές στρατιωτικές επιθέσεις, ενώ παράλληλα ενισχύει τη στρατηγική σχέση με τη Ρωσία σε περιβάλλον αυξημένης δυτικής παρακολούθησης.

Καθώς περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, τάχθηκαν με το Βέλγιο —όπου βρίσκεται η πλειονότητα των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων και της οποίας η κυβέρνηση αντιτάχθηκε στο σχέδιο από την αρχή— ο Μακρόν συμμάχησε κι αυτός, ακυρώνοντας την ιδέα.

«Ο Μακρόν πρόδωσε τον Μερτς, και γνωρίζει ότι θα υπάρξει κόστος για αυτό», είπε ένας ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ με άμεση γνώση των συνομιλιών της Πέμπτης. «Αλλά είναι τόσο αδύναμος που δεν είχε άλλη επιλογή από το να υποχωρήσει πίσω από τη Τζόρτζια Μελόνι».

Η αντιπαράθεση υπογραμμίζει μια νέα δυναμική μεταξύ των δύο μεγαλύτερων δυνάμεων της Ευρώπης: μια πρωτοβουλιακή Γερμανία και μια διστακτική Γαλλία. Μια νέα αποφασιστικότητα έχει εγκατασταθεί στο Βερολίνο μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Μερτς τον Μάιο — ανοίγοντας το δρόμο για έως 1 τρισ. € σε δαπάνες άμυνας και υποδομών για την επόμενη δεκαετία — αλλά το Παρίσι έχει περιοριστεί λόγω υψηλού δημόσιου χρέους και πολιτικής αστάθειας στο δεύτερο μισό της τελευταίας θητείας του Μακρόν.

Η ανισορροπία αυτή κατέστρεψε τις ελπίδες για μια σημαντική επανεκκίνηση της γαλλο-γερμανικής συνεργασίας που κάποτε ώθησε ορισμένα από τα μεγαλύτερα βήματα πολιτικής της ΕΕ.

«Στις Βρυξέλλες υπάρχει η αίσθηση ότι το Βερολίνο είναι ο μεγάλος παίκτης και ότι η επιρροή της Γαλλίας λείπει», είπε η Τζορτζίνα Ράιτ, ειδική σε θέματα ευρωπαϊκής πολιτικής στο Institut Montaigne, ένα γαλλικό think-tank με έδρα το Παρίσι.

Ο Μερτς προσπαθεί να γυρίσει σελίδα μετά από τρία χρόνια γερμανικής αναποφασιστικότητας υπό τον προκάτοχό του, Όλαφ Σολτς, ο οποίος συχνά αναγκαζόταν να αποσύρεται στις Βρυξέλλες λόγω διαιρέσεων στο κυβερνητικό του συνασπισμό — ένα μοτίβο που έγινε γνωστό ως «γερμανική ψήφος». Μετά τη νίκη των Χριστιανοδημοκρατών του Μερτς στις εκλογές του Φεβρουαρίου, προτεραιότητα έγινε η επαναφορά των σχέσεων με τη Γαλλία.

Αυτό περιλάμβανε τη δέσμευση για ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας απέναντι σε μια αναξιόπιστη αμερικανική κυβέρνηση, την εγκατάλειψη της γερμανικής αντίθεσης στην πυρηνική ενέργεια και τη μείωση των κανονισμών της ΕΕ. Ωστόσο, ο Γερμανός ηγέτης έπρεπε να αντιμετωπίσει έναν Μακρόν σε κατάσταση «lame duck», περιορισμένο στην ικανότητά του να δεσμεύεται σε οτιδήποτε με οικονομικές συνέπειες.

«Είναι μια πλήρης αντιστροφή ρόλων μεταξύ Μακρόν και Μερτς», είπε ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, επικεφαλής Ευρώπης στην Eurasia Group. «Τα τελευταία τέσσερα με πέντε χρόνια, η λογική στο Ελιζέ ήταν ότι η γερμανική αδυναμία είχε περιορίσει την ικανότητα της Ευρώπης να δράσει. Τώρα υπάρχει ένας καγκελάριος που κατανοεί τη γεωπολιτική, που θέλει να εμπλακεί και να κάνει περισσότερα για την Ευρώπη… αλλά είναι το Παρίσι που τώρα αδυνατεί να εκπληρώσει το μέρος της συμφωνίας».

Ένα άλλο σημείο έντασης στη σύνοδο ήταν η εμπορική συμφωνία ΕΕ-Μερκοσούρ με μια ομάδα λατινοαμερικανικών χωρών. Μετά από πάνω από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, ο Μερτς πιέζει μήνες τώρα για την ολοκλήρωση της συμφωνίας έως το τέλος Δεκεμβρίου, απειλώντας με ψηφοφορία στην οποία η Γαλλία κινδύνευε να μείνει μειοψηφία.

Ωστόσο, ο κεντρώος, υπέρ της ΕΕ Μακρόν βρήκε ξανά έναν απροσδόκητο σύμμαχο στη Μελόνι, την Ιταλίδα δεξιά Πρωθυπουργό, η οποία εξασφάλισε καθυστέρηση μερικών εβδομάδων — στερώντας στον Μερτς μια ακόμη πολιτική νίκη.

«Υπάρχει αμοιβαία αναγνώριση ότι η σχέση πρέπει να είναι πιο αποτελεσματική, ότι δεν λειτουργούσε υπό τον Σολτς», είπε η Ντανιέλα Σβάρτσερ, πολιτική επιστήμονας στο Bertelsmann Stiftung του Βερολίνου. «Αλλά η Γαλλία βρίσκεται υπό πολύ μεγαλύτερη πίεση — και αυτό προκαλεί να επανεμφανιστούν θεμελιώδεις διαφορές μεταξύ των δύο δυνάμεων. Το εμπόριο είναι τέτοιος τομέας».

Παρά την εμφανή διάσταση απόψεων μεταξύ Μερτς και Μακρόν, υπήρξε και πρόοδος στη σύνοδο, καθώς η ΕΕ συμφώνησε να εκδώσει δάνειο 90 δισ. € προς την Ουκρανία με εγγύηση τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Ένας αξιωματούχος του Ελιζέ υποστήριξε ότι ο Μακρόν ήταν καθοριστικός για την επίτευξη της συμφωνίας: «Στόχος της Γαλλίας ήταν πάντα να παρέχει στην Ουκρανία οικονομική ορατότητα για τα επόμενα δύο χρόνια. Ήμασταν ανοιχτοί στις προτεινόμενες χρηματοδοτικές ρυθμίσεις και εργαστήκαμε για να βρούμε λύση που να ανταποκρίνεται σε αυτόν τον στόχο».

Η Μελόνι επίσης δεσμεύτηκε να υποστηρίξει τη συμφωνία Μερκοσούρ τον επόμενο μήνα, ανοίγοντας το δρόμο για την υπογραφή της συμφωνίας ανεξαρτήτως των ενστάσεων της Γαλλίας. «Στο Μερκοσούρ, η Γαλλία μπορεί να κέρδισε δύο ή τρεις εβδομάδες αλλά έχασε τη μάχη», είπε ο Τζόζεφ ντε Βεκ, ερευνητής στο Foreign Policy Research Institute. «Αλλά και στα δύο θέματα δεν υπάρχει κοινή ηγεσία, είναι ο Μερτς που προωθεί».

Περαιτέρω πίεση στο γαλλο-γερμανικό δίδυμο αναμένεται με την απόφαση για τη συνέχιση μιας κοινής βιομηχανικής συμφωνίας ύψους 100 δισ. €, καθώς η Dassault της Γαλλίας και η Airbus, με το τμήμα άμυνας στη Γερμανία, αρνούνται να λύσουν διαφωνία σχετικά με τη κατανομή εργασίας.

Το Βερολίνο έχει εξετάσει άλλες συνεργασίες σε αεροσκάφη, απογοητευμένο από τη Dassault και επιφυλακτικό ότι το Παρίσι ενδιαφέρεται μόνο για τα χρήματά του.

Σε πολλές πτυχές, η Γαλλία και η Γερμανία σπάνια ήταν πιο ευθυγραμμισμένες, αντιμετωπίζοντας υψηλότερους δασμούς των ΗΠΑ και απειλές από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για αποχώρηση στρατευμάτων από την Ευρώπη. Συμφωνούν για την υποστήριξη της Ουκρανίας και την ανάγκη η Ευρώπη να παίξει πιο ενεργό ρόλο στις ειρηνευτικές συνομιλίες μέσω μιας «συμμαχίας των προθύμων», που περιλαμβάνει και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο Μερτς έχει υιοθετήσει έννοιες που υποστήριζε το Παρίσι, όπως η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, η προτίμηση για «αγοράστε ευρωπαϊκά» στην άμυνα και μεγαλύτερη προστασία της εσωτερικής αγοράς από αθέμιτο ανταγωνισμό. Πρόσφατα, το Βερολίνο υποστήριξε μέτρα προστασίας του εμπορίου ενάντια στις εισαγωγές κινεζικού χάλυβα, διαφοροποιούμενο από την προηγούμενη γερμανική θέση.

«Με έναν τρόπο, η ΕΕ ποτέ δεν ήταν τόσο γαλλική — αγκαλιάζοντας βιομηχανική πολιτική, πολιτική ασφάλειας, σε μεγάλο βαθμό χάρη στον Μακρόν — ενώ η ίδια η Γαλλία περιορίζεται», είπε η Ράιτ. «Αλλά στις Βρυξέλλες, υπάρχει η αίσθηση ότι η Γαλλία προτεραιοποιεί τα εθνικά συμφέροντα έναντι των ευρωπαϊκών… Η παλιά φράση «η Γαλλία είναι μόνο λόγια, λόγια, λόγια, χωρίς δράση» επιστρέφει».

Ο Μερτς αντιμετωπίζει επίσης αυξανόμενη ανυπομονησία και δυσπιστία στη Γερμανία καθώς επιστρέφει με διπλωματικές απογοητεύσεις.

Οι Γερμανοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι το δάνειο της ΕΕ προς την Ουκρανία θα στηριχθεί σε αχρησιμοποίητα μέρη του προϋπολογισμού της ΕΕ, χωρίς επίπτωση στα εθνικά οικονομικά.

Ο ίδιος ο Μερτς δήλωσε ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα της εβδομάδας, λέγοντας μάλιστα ότι ήταν καλύτερη λύση από τη δική του και επιμένοντας ότι τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα μπορούσαν ακόμα να χρησιμοποιηθούν για την επιστροφή του δανείου της ΕΕ. «Κάνουμε μια προκαταβολή, αλλά είναι εξασφαλισμένη από ρωσικά περιουσιακά στοιχεία», είπε.

Παρά ταύτα, η κριτική ήρθε από την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία, με τη συν-ηγέτιδα Άλις Βάιντελ να ισχυρίζεται ότι «ο Γερμανός φορολογούμενος θα πρέπει να πληρώσει ξανά».

«Δεν είναι ωραίο να επιστρέφεις χωρίς το Μερκοσούρ ή το σχέδιο για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία», είπε ο Γκούντραμ Βολφ, ανώτερος ερευνητής στο Bruegel. «Το ερώτημα για τον Μακρόν είναι αν είναι έξυπνο να επιβάλλει πολιτικές ήττες στον Μερτς σε δύο μεγάλα ζητήματα».

Σε αυτό το πλαίσιο παρουσιάζει το παράδειγμα της Ελλάδας, επισημαίνοντας ότι η «δημοσιονομική εξυγίανση της Ελλάδας, συνοδεύτηκε από τον εκσυγχρονισμό του κράτους». Παρουσιάζοντας τα βήματα που έχουν γίνει, αλλά και τις προκλήσεις που παραμένουν και πρέπει να αντιμετωπιστούν, ο κ. Πιερρακάκης υπογραμμίζει ότι «η ελληνική περίπτωση δεν αποτελεί πλέον προειδοποιητική ιστορία αλλά μελέτη μετασχηματισμού».

«Το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν μας σήμερα», τονίζει, «δεν είναι απλώς η ανάπτυξη αλλά η απόδειξη ότι η αλλαγή είναι εφικτή και παραμένει στο χέρι της Ευρώπης στο σύνολό της».

Ακολουθεί ολόκληρο το άρθρο του Κυριάκου Πιερρακάκη στους Financial Times:

«Η Ευρώπη έχει περάσει χρόνια αναγνωρίζοντας τι πρέπει να γίνει, αλλά χωρίς να δρα με την αναγκαία ταχύτητα. Ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, προειδοποίησε πέρυσι ότι χωρίς βαθύτερη ενοποίηση η ΕΕ κινδυνεύει με στασιμότητα. Στις κεντρικές του προτάσεις βρίσκεται η ανάγκη το κεφάλαιο να κινείται πιο εύκολα και πιο στοχευμένα μεταξύ των κρατών μελών. Η πρόκληση της Ευρώπης σήμερα δεν είναι η έλλειψη ανάλυσης αλλά η έλλειψη συντονισμένης υλοποίησης. Η Ευρωζώνη πρέπει πλέον να μετατρέψει τις κοινές προτεραιότητες σε κοινά αποτελέσματα.

Η εμπειρία της Ελλάδας δείχνει πώς η φιλοδοξία μπορεί να μετατραπεί σε πράξη. Την τελευταία δεκαετία η χώρα μετέτρεψε τη σταθερή μεταρρύθμιση σε σταθερή αξιοπιστία. Το 2024, η Ελλάδα πέτυχε ένα από τα ισχυρότερα πρωτογενή πλεονάσματα στην Ευρώπη, κοντά στο 4,8% του ΑΕΠ, ενώ διατήρησε ρυθμούς ανάπτυξης πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Μόνο έξι από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ εμφάνισαν δημοσιονομικά πλεονάσματα πέρυσι και τέσσερα από αυτά, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, είχαν περάσει από προγράμματα του ΔΝΤ τα τελευταία 15 χρόνια. Στη δική μας περίπτωση, μια χώρα που κάποτε θεωρούνταν το “προβληματικό παιδί” της Ευρωζώνης δανείζεται πλέον στις διεθνείς αγορές με αποδόσεις χαμηλότερες από άλλες χώρες της ΕΕ, μια ανατροπή που λίγοι θα προέβλεπαν πριν από μια δεκαετία.

Ο πρόσφατος προϋπολογισμός που κατατέθηκε στη Βουλή προβλέπει ανάπτυξη 2,4% το 2026, με το δημόσιο χρέος να αναμένεται να πέσει κάτω από το 140% του ΑΕΠ. Πριν από το 2030, το ελληνικό δημόσιο χρέος προβλέπεται να πέσει κάτω από το 120%, σηματοδοτώντας μια καθοριστική και συμβολική τομή με το παρελθόν. Η βελτίωση αυτή αντικατοπτρίζει τη σταθερή επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων, τη δυναμικότερη ονομαστική ανάπτυξη και την πρόωρη αποπληρωμή παλαιότερων επίσημων δανείων.

Η δημοσιονομική εξυγίανση συνοδεύτηκε από τον εκσυγχρονισμό του κράτους. Πριν από δέκα χρόνια οι πολίτες περίμεναν σε ουρές σε δημόσιες υπηρεσίες, ενώ σήμερα περισσότερες από 2.000 υπηρεσίες είναι διαθέσιμες μέσω της πύλης gov.gr, η οποία έχει διευκολύνει δισεκατομμύρια ψηφιακές συναλλαγές στο δημόσιο. Από τις φορολογικές δηλώσεις μέχρι τις επιχειρηματικές εγγραφές, διαδικασίες που κάποτε έπαιρναν μέρες ολοκληρώνονται πλέον σε λίγα λεπτά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατατάσσει σήμερα την Ελλάδα ανάμεσα στους ταχύτερα βελτιούμενους ψηφιακά παίκτες της Ευρώπης.

Η συζήτηση για την ψηφιακή ταυτότητα συνεχίζεται σε πολλές χώρες. Στην Ελλάδα η μετάβαση προχώρησε επειδή κατανοούμε ότι οι ψηφιακές ταυτότητες μειώνουν την απάτη, επιταχύνουν τις συναλλαγές, επιτρέπουν ασφαλή πρόσβαση σε υπηρεσίες και ενισχύουν την οικονομική ένταξη. Από το 2022 οι πολίτες έχουν ψηφιακές ταυτότητες και άδειες οδήγησης στα κινητά τους τηλέφωνα και τις χρησιμοποιούν σε διαδικασίες που απαιτούν ταυτοποίηση.

Η αξιοπιστία στις αγορές και στους πολίτες ενισχύεται όταν οι άνθρωποι βιώνουν την αποτελεσματικότητα του κράτους στην καθημερινότητά τους. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει εξελιχθεί σε δομικό μοχλό ανάπτυξης και αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας για την Ευρώπη. Ο ρυθμός της τεχνολογικής αλλαγής σημαίνει πως η παραγωγικότητα, ο ανταγωνισμός και η ψηφιακή ανθεκτικότητα πρέπει να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη σκέφτεται και λαμβάνει συλλογικές αποφάσεις για το οικονομικό της μέλλον.

Οι ίδιες δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν την παραγωγικότητα και τον ανταγωνισμό αναδιαμορφώνουν και το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό τοπίο. Η Ευρώπη μιλά εδώ και χρόνια για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, που θα εμβαθύνει την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών και θα ενισχύσει τις τέσσερις ελευθερίες αγαθών, υπηρεσιών, ανθρώπων και κεφαλαίου. Αλλά για να φτάσουμε σε αυτόν τον στόχο χρειάζεται τόσο θεσμική αλλαγή όσο και αλλαγή νοοτροπίας. Μια ένωση αποταμίευσης και επενδύσεων δεν θα προκύψει μόνο με δηλώσεις ή με οδηγίες και κανονισμούς. Απαιτεί την πραγματική διάθεση για δημιουργία διασυνοριακής οικονομικής δραστηριότητας και την ενίσχυση ευρωπαϊκών πρωταθλητών.

Η ελληνική εμπειρία προσφέρει ένα πρακτικό παράδειγμα αυτής της αρχής. Τους τελευταίους μήνες έχει υπάρξει κύμα διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών στον τραπεζικό και χρηματιστηριακό τομέα, όπως η εξαγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών από την Euronext και η επένδυση της UniCredit στην Alpha Bank.

Παρά την πρόοδο αυτή, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει εσωτερικές προκλήσεις. Πρέπει να προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις για να ανασυγκροτήσει το κεφαλαιακό της απόθεμα. Οι εξαγωγές, αν και αυξάνονται, παραμένουν σε μικρότερο ποσοστό του ΑΕΠ σε σχέση με άλλες συγκρίσιμες οικονομίες. Η παραγωγικότητα και οι πραγματικοί μισθοί πρέπει να συνεχίσουν να αυξάνονται ώστε να διατηρηθεί η σύγκλιση με τον πυρήνα της Ευρώπης.

Παράλληλα, οι δημογραφικές πιέσεις απαιτούν τολμηρές, φιλικές προς την οικογένεια οικονομικές πολιτικές που θα στηρίξουν τη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και τη δεξαμενή ταλέντου που στηρίζει τη μελλοντική ανάπτυξη. Η πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση αντικατοπτρίζει τη δέσμευση της Ελλάδας να αντιμετωπίσει τη δημογραφική συρρίκνωση, συμπεριλαμβανομένης της σταδιακής κατάργησης του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε μικρές κοινότητες, ένα μέτρο που στοχεύει να ελαφρύνει τους νέους και να αναζωογονήσει την ύπαιθρο.

Η ελληνική περίπτωση δεν αποτελεί πλέον προειδοποιητική ιστορία αλλά μελέτη μετασχηματισμού. Το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν μας σήμερα δεν είναι απλώς η ανάπτυξη αλλά η απόδειξη ότι η αλλαγή είναι εφικτή και παραμένει στο χέρι της Ευρώπης στο σύνολό της».

Η σύνθεση της ρωσικής αντιπροσωπείας δεν είναι ακόμη σαφής. Ωστόσο, ο κ. Ντρίσκολ αναμενόταν να συναντηθεί με τον Κίριλο Μπουντάνοφ, επικεφαλής της κεντρικής διεύθυνσης πληροφοριών (GUR) του ουκρανικού υπουργείου Αμυνας, σύμφωνα με δύο άτομα που γνωρίζουν την κατάσταση.

Η συνάντηση στο Αμπου Ντάμπι έρχεται μετά την πρόοδο που σημειώθηκε το Σαββατοκύριακο στις συνομιλίες μεταξύ ουκρανικών και αμερικανικών αντιπροσωπειών στη Γενεύη. Ο υφυπουργός Στρατού των ΗΠΑ συμμετείχε επίσης σε διαπραγματεύσεις στην ελβετική πόλη.

«Ο Ντρίσκολ έχει εμπλακεί σε αυτή την ειρηνευτική διαδικασία αρκετά έντονα τις τελευταίες ημέρες», δήλωσε ο Αμερικανός αξιωματούχος, αναφερόμενος στις συνομιλίες με Ουκρανούς αξιωματούχους τις τελευταίες ημέρες. «Προφανώς έχει εμπλακεί πολύ, οπότε είναι σε θέση να επικοινωνήσει αυτό το κομμάτι» στη Ρωσία.

«Εμφανώς, η Ουκρανία γνωρίζει τι συμβαίνει, ήξεραν πού ερχόταν» μετά τη Γενεύη, δήλωσε ο Αμερικανός αξιωματούχος.

Ο αξιωματούχος πρόσθεσε ότι ο υπουργός Εξωτερικών ,Μάρκο Ρούμπιο, και ο Στιβ Γουίτκοφ, ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ακολούθησαν «ξεχωριστούς δρόμους για να συνεχίσουν αυτά τα κομμάτια από την πλευρά τους. Το ωραίο με την προσθήκη του Νταν Ντρίσκολ σε αυτή τη διαδικασία είναι ότι προσθέτεις, δεν αφαιρείς, ώστε να μπορεί να συνεχίσει τις συζητήσεις και τέτοια πράγματα».

Δεν ήταν σαφές εάν οι τρεις πλευρές στο Αμπου Ντάμπι συναντιούνταν μαζί ή μιλούσαν ξεχωριστά.

Οι συνομιλίες στα ΗΑΕ έρχονται ύστερα από ημέρες συναντήσεων υψηλής σημασίας στο Κίεβο και στη Γενεύη, κατά τις οποίες ο κ. Ντρίσκολ παρέδωσε το αμφιλεγόμενο ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων της κυβέρνησης Τραμπ στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Υστερα από πολύωρες συνομιλίες, οι αξιωματούχοι των δύο χωρών κατέληξαν σε μια νέα ειρηνευτική συμφωνία 19 σημείων, κάπως πιο ευνοϊκή για το Κίεβο. Ωστόσο, άφηναν τα πιο πολιτικά ευαίσθητα στοιχεία να αποφασιστούν από τους προέδρους των χωρών, σύμφωνα με τον πρώτο αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών της Ουκρανίας, Σεργκέι Κισλίτσια.

Οι Financial Times αναφέρουν σήμερα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ακύρωσαν τη συνάντηση της Βουδαπέστης αφού η Μόσχα υιοθέτησε σκληρή στάση σε σκληροπυρηνικά αιτήματά της σχετικά με την Ουκρανία.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ παρέπεμψε εξάλλου τους δημοσιογράφους στο ρωσικό υπουργείο Άμυνας, όταν ερωτήθηκε σήμερα σχετικά με πληροφορία του Ρόιτερς ότι η Ρωσία έχει εκτοξεύσει πυραύλους 9M729 εναντίον της Ουκρανίας.

Υψηλόβαθμες ουκρανικές πηγές δήλωσαν ότι η Ρωσία έχει προχωρήσει από φέτος τον Αύγουστο σε 23 εκτοξεύσεις του πυραύλου αυτού εναντίον της Ουκρανίας. Η μυστική ανάπτυξη του 9M729 είχε κάνει τις ΗΠΑ να αποχωρήσουν από μια συνθήκη με τη Μόσχα για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών.

«Ο Ντόναλντ Τραμπ έφτασε στην Αλάσκα αναμένοντας να κλείσει μια συμφωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν για τον τερματισμό της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Αντ’ αυτού, ο Ρώσος πρόεδρος απέρριψε κατηγορηματικά την πρόταση του Αμερικανού και ξεκίνησε μια μακρά ιστορική διάλεξη», γράφουν οι Financial Times, υποστηρίζοντας ότι – παρά το λαμπρό περιτύλιγμα και τις φιλοφρονήσεις μπροστά στις κάμερες – η Σύνοδος Kορυφής στο Ανκορατζ αποτέλεσε ένα «ναδίρ» στη σχέση των κ.κ. Τραμπ και Πούτιν, που έμελλε μάλιστα να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι δύο ηγέτες προσεγγίζουν έκτοτε ο ένας τον άλλον.

Σύμφωνα με όσα αναφέρουν οι FT επικαλούμενοι ως πηγή άτομα τα οποία είχαν ενημέρωση για το περιεχόμενο όσων διημείφθησαν στην Αλάσκα, ο Τραμπ ζήτησε από τον Πούτιν να προχωρήσει σε κατάπαυση του πυρός, προσφέροντάς του ως αντάλλαγμα την άρση των αμερικανικών κυρώσεων.

Ο Ρώσος πρόεδρος, ωστόσο, απέρριψε αυτήν την αμερικανική προσφορά και βγήκε στην αντεπίθεση, ζητώντας τη συνθηκολόγηση της Ουκρανίας και την προσάρτηση ακόμη περισσότερων εδαφών στην περιοχή του Ντονμπάς. Εν συνεχεία δε, πάντοτε σύμφωνα με τους FT, ο Ρώσος ηγέτης έκανε μια ιστορική αναδρομή που έφτανε πίσω στον Μεσαίωνα, ανασύροντας αναφορές για τον Ρούρικ του Νόβγκοροντ και τον Γιαροσλάβ τον Σοφό, με αποτέλεσμα όμως ο Αμερικανός πρόεδρος να χάσει την υπομονή του.

«Ο Τραμπ ύψωσε τη φωνή του αρκετές φορές και σε κάποιο σημείο απείλησε να αποχωρήσει. Τελικά, διέκοψε τη συνάντηση και ακύρωσε ένα προγραμματισμένο γεύμα κατά το οποίο διευρυμένες αντιπροσωπείες των δύο χωρών επρόκειτο να συζητήσουν θέματα οικονομικής συνεργασίας», γράφουν χαρακτηριστικά οι FT, υπογραμμίζοντας ότι η Σύνοδος Κορυφής της Αλάσκας αποτέλεσε μεν σημείο καμπής αλλά με αρνητική χροιά: «ένα ναδίρ στη σχέση Τραμπ-Πούτιν που πυροδότησε μια στροφή των ΗΠΑ προς όφελος της Ουκρανίας».

Πράγματι, τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων, ο Τραμπ δείχνει να έχει αλλάξει γραμμή στο Ουκρανικό το τελευταίο δίμηνο.

Από εκεί που άλλοτε κατηγορούσε το Κίεβο ότι «ξεκίνησε τον πόλεμο» και απέρριπτε -μαζί με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και τη Βόρεια Κορέα- τα ψηφίσματα υπέρ της ουκρανικής εδαφικής ακεραιότητας στον ΟΗΕ, βρέθηκε ξαφνικά να χαρακτηρίζει τη Ρωσία «χάρτινη τίγρη» και να βλέπει σενάρια ουκρανικής νίκης.

Από εκεί που άλλοτε υπερασπιζόταν τη Ρωσία απέναντι στις χώρες της G7 και «εξευτέλιζε» τον Ζελένσκι μπροστά στις κάμερες κατά την επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο, βρέθηκε ξαφνικά να επικρίνει ο ίδιος τη Ρωσία ως «επιτιθέμενη» και να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο προμήθειας πυραύλων Τόμαχοκ στην Ουκρανία.

Οι διαθέσεις του Αμερικανού προέδρου θα μπορούσαν βέβαια, όπως άλλαξαν στο παρελθόν, να αλλάξουν ξανά στο μέλλον, ειδικά εάν αποδώσει (ρωσικούς) καρπούς η μακρά τηλεφωνική επικοινωνία που εκείνος είχε χθες με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Εάν ισχύουν πάντως όσα γράφουν οι FT για τη Σύνοδο στην Αλάσκα, τότε μερικές φορές τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται, πράγμα το οποίο περιπλέκει τις εκτιμήσεις γύρω από το μέλλον του Ουκρανικού λίγες ώρες πριν από τη συνάντηση που αναμένεται να έχουν σήμερα στην Ουάσιγκτον οι κ.κ. Τραμπ και Ζελένσκι.

Σύμφωνα με τους FT, τα κράτη που συνορεύουν με τη Ρωσία, με την υποστήριξη της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, έχουν ξεκινήσει αυτές τις συζητήσεις στις οποίες πλέον συμμετέχουν και άλλες χώρες.

Αναφορικά με τις προτάσεις που έχει μέχρι στιγμής πέσει στο τραπέζι, σε αυτές συμπεριλαμβάνονται:

• οπλισμένα drones επιτήρησης που χρησιμοποιούνται για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τις ρωσικές στρατιωτικές δραστηριότητες,
• να πραγματοποιηθούν στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ στα σύνορα με τη Ρωσία και το «απελευθερωθούν» – σε έναν βαθμό και σε σχέση με όσα ισχύουν σήμερα – τα χέρια των πιλότων που καλούνται να αντιμετωπίσουν τις ρωσικές απειλές στα ανατολικά.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι το ΝΑΤΟ θα πρέπει να ανοίγει πυρ εναντίον των ρωσικών αεροσκαφών που παραβιάζουν τον συμμαχικό εναέριο χώρο.

Δύο από τους νατοϊκούς αξιωματούχους που μίλησαν στους FT δήλωσαν ότι ένα βασικό ζήτημα είναι η απλοποίηση των κανόνων εμπλοκής κατά μήκος του ανατολικού μετώπου. Ορισμένες χώρες απαιτούν από τους πιλότους των μαχητικών να έχουν επιβεβαιώσει οπτικά τις απειλές προτού εμπλακούν, ενώ άλλες τους επιτρέπουν να ανοίξουν πυρ με βάση τα δεδομένα ραντάρ ή τον εκτιμώμενο κίνδυνο ανάλογα με την κατεύθυνση ή την ταχύτητα του όποιου εχθρικού αντικειμένου.

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο μήνα πραγματοποιήθηκαν δύο έκτακτες συσκέψεις στις τάξεις του ΝΑΤΟ, έπειτα από τα περιστατικά με τις εισβολές ρωσικών drones και μαχητικών σε Πολωνία και Εσθονία αντίστοιχα.

Πρόκειται για περίπου το 5% του συνολικού αριθμού σχολείων της χώρας. Το φαινόμενο δεν αφορά πλέον μόνο απομονωμένα χωριά ή νησιά, αλλά και περιοχές της Αττικής, περιλαμβανομένης της Αθήνας, όπου οι τοπικές αρχές προειδοποιούν για «δημογραφική κατάρρευση».

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, οι μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης μειώθηκαν κατά περισσότερους από 111.000 τα τελευταία επτά χρόνια — πτώση σχεδόν 19% από το 2018. Φέτος, τα 766 από τα 14.857 σχολεία της χώρας δεν πληρούν το ελάχιστο όριο των 15 μαθητών και θα αναστείλουν τη λειτουργία τους. Τα περισσότερα είναι δημοτικά, αν και το φαινόμενο επεκτείνεται και σε άλλες βαθμίδες.

Κάποια σχολεία μπορεί να ξανανοίξουν μέσα σε τρία χρόνια αν αυξηθεί ο αριθμός μαθητών, αλλά τις περισσότερες φορές μένουν κλειστά. Εξαίρεση γίνεται μόνο σε νησιά κοντά στην Τουρκία ή σε παραμεθόριες περιοχές, όπου τα σχολεία παραμένουν ανοιχτά ακόμη και με ελάχιστους μαθητές. Ενδεικτικά, στο μικρό νησί Ψέριμος το σχολείο θα ανοίξει ξανά φέτος μετά το 2009, για μόλις πέντε παιδιά συνολικά.

Τα 766 από τα 14.857 σχολεία (τα περισσότερα εξ αυτών δημοτικά) δεν πληρούν το ελάχιστο όριο των 15 μαθητών και θα κλείσουν. Εξαίρεση θα γίνει μόνο για σχολεία σε νησιά κοντά στην Τουρκία ή σε παραμεθόριες περιοχές, που θα παραμείνουν ανοιχτά ακόμη και με ελάχιστους μαθητές –πχ στην Ψέριμο θα λειτουργήσει το σχολείο με 5 μαθητές.

Η υπογεννητικότητα επιταχύνθηκε στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης της προηγούμενης δεκαετίας. Από το 2011 οι θάνατοι υπερβαίνουν σταθερά τις γεννήσεις. Στην εικοσαετία 2001-2021, οι γυναίκες ηλικίας 20-40 ετών, η βασική αναπαραγωγική ομάδα, μειώθηκαν κατά μισό εκατομμύριο, δηλαδή 31%. Σε αυτό προστέθηκε η «διαρροή εγκεφάλων»: δεκάδες χιλιάδες νέοι, μορφωμένοι Έλληνες μετανάστευσαν στο εξωτερικό, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τους πιθανούς γονείς.

Τα αποτελέσματα είναι εμφανή. Το 2022 οι γεννήσεις έπεσαν κάτω από τις 80.000, ενώ το 2023 οι θάνατοι ήταν σχεδόν διπλάσιοι. Η μέση ηλικία στην οποία οι Ελληνίδες αποκτούν το πρώτο τους παιδί ξεπερνά πλέον τα 32 έτη. Ο δείκτης γονιμότητας έχει πέσει στο 1,35 παιδιά ανά γυναίκα — ένας από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη — και οι γεννήσεις εκτός γάμου παραμένουν περιορισμένες.

Οι επιπτώσεις των κλειστών σχολείων είναι ιδιαίτερα έντονες στην περιφέρεια: σε ορισμένες περιπτώσεις τα παιδιά χρειάζεται να ταξιδεύουν έως και 80 χιλιόμετρα καθημερινά. Η κυβέρνηση υπόσχεται ότι «κανένα παιδί δεν θα μείνει χωρίς πρόσβαση στην εκπαίδευση, όσο απομονωμένο κι αν είναι το σπίτι του». Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι τα οικονομικά κίνητρα από μόνα τους δεν επαρκούν για να ανατραπεί η πορεία. Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο δεν απειλεί μόνο τα σχολεία, αλλά και την ίδια τη βιωσιμότητα του κοινωνικού της μοντέλου.

Το σχόλιο του Έλον Μασκ

Το μείζον δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδος σχολίασε ο Έλον Μασκ.

Ο αμερικανός μεγιστάνας σχολίασε στο X την είδηση ότι στην Ελλάδα κλείνουν 700 σχολεία λόγω της παρατεταμένης δημογραφικής κρίσης.

«Το τέλος της Ελλάδας» έγραψε ο Έλον Μασκ, παραθέτοντας τα σχετικά στοιχεία.

Προσλήψεις ζητούν οι καθηγητές

Ενώσεις καθηγητών: Οι προσλήψεις 10.000 μόνιμων και περίπου 20.000 αναπληρωτών σε πρώτη φάση αφήνουν κενές θέσεις σε πολλά σχολεία, σημειώνουν οι Ενώσεις καθηγητών (πέρσι οι προσλήψεις αναπληρωτών έφτασαν τις 40.000, ενώ στο ενδιάμεσο είχαν μεσολαβήσει 4.500 συνταξιοδοτήσεις).
Οι Ενώσεις καθηγητών της Κρήτης ζητούν εκπτώσεις στα ναύλα, οι Ενώσεις των Κυκλάδων ζητούν επίδομα στέγασης και σίτισης, ενώ σήμερα το μεσημέρι καθηγητές πραγματοποιούν συγκέντρωση έξω από το υπουργείο Εσωτερικών για το θέμα της στέγασης.

Στους πέντε Ιρανούς βρισκόταν ένας πυρηνικός επιστήμονας ο οποίος, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, εργάζεται για την SPND (ο Οργανισμός Αμυντικής Καινοτομίας και Έρευνας) του Ιράν, μια μυστική μονάδα στρατιωτικής έρευνας που έχει χαρακτηριστεί από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ως «ο άμεσος διάδοχος του προ του 2004 πυρηνικού προγράμματος του Ιράν».

Ένας άλλο μέλος της ομάδας ήταν πρώην επικεφαλής εταιρείας που έχει υποβληθεί σε αμερικανικές κυρώσεις επειδή έχει σχέσεις με την SPND ενώ άλλος ένας ήταν, σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλούνται οι FT, ήταν αξιωματικός της ιρανικής αντικατασκοπείας.

Κατά την έρευνα της αμερικανικής εφημερίδας, η ιρανική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε ρωσικά επιστημονικά ιδρύματα που παράγουν τεχνολογίες διπλής χρήσης — εξαρτήματα με πολιτικές εφαρμογές, αλλά που έχουν σχέση και με την έρευνα στον τομέα των πυρηνικών όπλων.

Ο Καλβάντ φέρεται, επίσης, να έστειλε επιστολή σε Ρώσο προμηθευτή, εκφράζοντας ενδιαφέρον για την απόκτηση διαφόρων ισοτόπων — μεταξύ των οποίων το τρίτιο, ένα υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την ενίσχυση της απόδοσης πυρηνικών κεφαλών και υπόκειται σε αυστηρούς ελέγχους βάσει των διεθνών κανόνων για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Το ταξίδι στη Ρωσία πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο που οι δυτικές κυβερνήσεις είχαν παρατηρήσει μια σειρά ύποπτων δραστηριοτήτων Ιρανών επιστημόνων, μεταξύ των οποίων προσπάθειες προμήθειας τεχνολογίας σχετικής με τα πυρηνικά από το εξωτερικό.

Δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών πιστεύουν ότι το Ιράν είχε στο παρελθόν ένα μυστικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων — ξεχωριστό από τις προσπάθειές του για την παραγωγή πυρηνικού καυσίμου — το οποίο ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σταμάτησε το 2003.

Τον Μάιο, οι ΗΠΑ επέβαλαν νέες κυρώσεις στην SPND, προειδοποιώντας ότι εργάζεται σε «δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης διπλής χρήσης που μπορούν να εφαρμοστούν σε πυρηνικά όπλα και συστήματα μεταφοράς πυρηνικών όπλων».

Τα έγγραφα δεν αναφέρουν ποια τεχνολογία ή γνώσεις ζητούσε η ιρανική αντιπροσωπεία από αυτές τις εταιρείες στη Ρωσία. Ωστόσο, πολλοί εμπειρογνώμονες σε θέματα μη διάδοσης με τους οποίους επικοινώνησαν οι FT, αναφέρουν ότι το ιστορικό των μελών της αντιπροσωπείας, ο τύπος των ρωσικών εταιρειών με τις οποίες συναντήθηκαν και τα τεχνάσματα που χρησιμοποίησαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους είναι ύποπτα.

«Είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι άτομα αυτού του είδους μπορούν να έχουν τέτοιου είδους συναντήσεις στη Ρωσία, δεδομένης της κατάστασης στην οποία βρίσκονται η Ρωσία και το Ιράν», δηλώνει ο Pranay Vaddi, ο οποίος μέχρι τον Ιανουάριο του 2025 διετέλεσε ανώτερος διευθυντής για θέματα μη διάδοσης πυρηνικών όπλων στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΠΑ.

«Ανεξάρτητα από το αν οι Ρώσοι μοιράζονται εξαρτήματα ή τεχνολογία… [το SPND] είναι ένας οργανισμός που θα τα χρησιμοποιούσε συγκεκριμένα για την κατασκευή πυρηνικών όπλων» προσθέτει.

• Επικαλούμενοι αλληλογραφία που είδαν, οι Financial Times, μεταφέρουν ότι στις αρχές του 2024, ο Καλβάντ έλαβε αίτημα από το υπουργείο Άμυνας του Ιράν να χρησιμοποιήσει τη μικρή εταιρεία του DamavandTec για να οργανώσει μια ευαίσθητη αποστολή στη Μόσχα.

Η εταιρεία παρουσιάζεται ως πολιτιστική επιστημονική εταιρεία συμβούλων. Στην ιστοσελίδα της, ισχυρίζεται ότι διαθέτει «έμπειρη ομάδα στον τομέα της μεταφοράς τεχνολογίας» και έχει ως στόχο την «ανάπτυξη της επιστημονικής επικοινωνίας» μεταξύ ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων.

Ο Καλβάντ δεν είναι ο μόνος από τους ηγέτες της εταιρείας που έχει μακροχρόνιες σχέσεις με τη Ρωσία. Ο πρόεδρος της εταιρείας, ο 59χρονος φυσικός Αλί Μπακούι, είναι επικεφαλής του τμήματος ατομικής και μοριακής φυσικής στο Πανεπιστήμιο Tarbiat Modares της Τεχεράνης. Ο Μπακουί απέκτησε το διδακτορικό του από το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας το 2004 και αργότερα υπηρέτησε ως επιστημονικός απεσταλμένος της Ισλαμικής Δημοκρατίας στη Ρωσία.

Τόσο ο Καλβάντ όσο και ο Μπαουί διατηρούν στενούς δεσμούς με τα ρωσικά πυρηνικά ιδρύματα. Το 2016 επισκέφτηκαν το Κοινό Ινστιτούτο Πυρηνικών Ερευνών, ένα διάσημο ρωσικό ατομικό κέντρο ενώ ο Καλβάντ συμμετείχε σε συνέδριο για τους επιταχυντές σωματιδίων στο Νοβοσιμπίρσκ το 2023.

Αν και η DamavandTec φαίνεται εξωτερικά να είναι το είδος της εταιρείας συμβούλων που ιδρύουν πολλοί ακαδημαϊκοί, φαίνεται να έχει δεσμούς με το υπουργείο Άμυνας του Ιράν. Η διευθύντρια της DamavandTec, Λαλέχ Χεσματί που είναι σύζυγος του Καλβάντ, είναι επίσης πρόεδρος της MKS International, μιας εταιρείας στην οποία οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις για την κρυφή προμήθεια τεχνολογίας για το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν για λογαριασμό του υπουργείου Άμυνας.

Η αντιπροσωπεία της DamavandTec που προσγειώθηκε στο Διεθνές Αεροδρόμιο Σερεμέτιεβο της Μόσχας, παρέμεινε στη Ρωσία για τέσσερις ημέρες.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η ιρανική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε την Tekhnoekspert του Μασλενίκοφ, καθώς και την Toriy, μια ερευνητική εγκατάσταση που βρίσκεται σε μικρή απόσταση με τα πόδια από τις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου Επιστήμης και Έρευνας Polyus.

Η Tekhnoekspert είναι μία από τις δύο εταιρείες που ανήκουν στον Ρώσο επιστήμονα με έδρα τις εγκαταστάσεις του Polyus. Η Polyus είναι θυγατρική του κρατικού ομίλου Rostec και δέχθηκε κυρώσεις από τις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του 1990 για την προμήθεια τεχνολογίας καθοδήγησης πυραύλων στο Ιράν.

Η BTKVP, η άλλη εταιρεία του Μασλενίκοφ που εδρεύει επίσης στον χώρο του Polyus, είναι προμηθευτής του 18ου Κεντρικού Επιστημονικού Ερευνητικού Ινστιτούτου του ρωσικού υπουργείου Άμυνας, σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα — ένας φορέας που ελέγχεται από την GRU, τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών.

H SPND είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα προγράμματα του Ιράν και παρακολουθείται στενά από τις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών. Πρόκειται για μια άκρως απόρρητη ερευνητική μονάδα υπό τον έλεγχο του υπουργείου Άμυνας του Ιράν, που έχει χαρακτηριστεί από τις ΗΠΑ ως «υπεύθυνη κυρίως για την έρευνα στον τομέα της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων».

Ιδρύθηκε το 2011 από τον Μοχσέν Φακριζαντέχ, έναν φυσικό που, μαζί με τον στενό συνεργάτη του, Φερεγιντούν Αμπασί-Νταβανί, τιμωρήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη το 2007 για «συμμετοχή στις πυρηνικές ή βαλλιστικές δραστηριότητες του Ιράν».

Ο Φακριζαντέχ θεωρείτο ευρέως ως ο αρχιτέκτονας του προ του 2003 προγράμματος πυρηνικών όπλων του Ιράν, γνωστού ως Σχέδιο Amad. Το Ιράν αρνείται εδώ και καιρό την ύπαρξη του Amad ή οποιασδήποτε δραστηριότητας στον τομέα των πυρηνικών όπλων.

• Το 2021, ο Αμπασί-Νταβανί δήλωσε σε ιρανική κρατική εφημερίδα ότι ο Φακριζαντέχ ίδρυσε αργότερα την SPND και κατάφερε «να αντισταθεί και να ενισχύσει την οργάνωση». Οι ΗΠΑ και το διοικητικό συμβούλιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) των Ηνωμένων Εθνών πιστεύουν ότι η SPND έχει γίνει ο θεσμικός διάδοχος του Amad.
• Το 2010, ο Αμπάσι-Νταβάνι γλίτωσε από δολοφονία, όταν ένας άνδρας σε μοτοσικλέτα τοποθέτησε βόμβα στο αυτοκίνητό του ενώ οδηγούσε προς την εργασία του στην Τεχεράνη. Μια δεκαετία αργότερα, το 2020, ο Φακριζαντέχ δολοφονήθηκε σε ενέδρα στο δρόμο, η οποία αποδόθηκε ευρέως στο Ισραήλ, με τη χρήση τηλεκατευθυνόμενου πολυβόλου με τεχνητή νοημοσύνη.

Μετά το θάνατο του Φακριζαντέχ, ο Αμπασί-Νταβανί δεσμεύτηκε να συνεχίσει το έργο του. «Πρέπει να μεταφέρουμε αυτή την επιστήμη στα πανεπιστήμια και να την διαδώσουμε σε ολόκληρη την κοινωνία», δήλωσε στην κρατική εφημερίδα Iran. «Με αυτόν τον τρόπο, λειτουργεί σαν ένα λειτουργικό σύστημα — και κανείς δεν μπορεί να το κλείσει δολοφονώντας ανθρώπους».

Το 2024, το ιρανικό κοινοβούλιο αναγνώρισε επίσημα για πρώτη φορά το SPND σύμφωνα με τον ιρανικό νόμο, θέτοντάς το υπό τον έλεγχο του υπουργείου Άμυνας και, τελικά, υπό την προσωπική εξουσία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν.

Ο νόμος, ο οποίος ανέφερε ότι σκοπός του ήταν «η συνέχιση και η εδραίωση του έργου του επιστήμονα, μάρτυρα Μοχσέν Φακριζαντέχ», εξαιρούσε τον προϋπολογισμό του SPND από τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και του έδινε τη νομική εξουσία να δημιουργεί εμπορικές και ακαδημαϊκές θυγατρικές.

Οι ειδικοί λένε ότι είναι πολύ απίθανο οι Ιρανοί να έχουν επισκεφθεί τις ρωσικές εγκαταστάσεις χωρίς την έγκριση της FSB, της κύριας υπηρεσίας ασφαλείας της Ρωσίας. «Δεν μπορείς να πας σε τέτοια μέρη χωρίς να το γνωρίζει η FSB», λέει ο Μάθιου Μπαν, ο οποίος ήταν σύμβουλος του Λευκού Οίκου για θέματα πυρηνικής πολιτικής στη δεκαετία του 1990.

Τα ερευνητικά ιδρύματα που επισκέφτηκαν ειδικεύονται στις λεγόμενες «τεχνολογίες διπλής χρήσης» — εξαρτήματα με νόμιμους πολιτικούς σκοπούς, τα οποία όμως μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.

Για περισσότερο από μια δεκαετία, η SPND προσπάθησε να αποκτήσει κρυφά τέτοιου είδους τεχνολογία παρακάμπτοντας τους δυτικούς ελέγχους εξαγωγών, σύμφωνα με τις ΗΠΑ, καθώς και με δημόσιες δηλώσεις των υπηρεσιών πληροφοριών της Γερμανίας, των Κάτω Χωρών και της Σουηδίας.

Οι τεχνικές προσφορές των ρωσικών εταιρειών με τις οποίες συναντήθηκαν υποδηλώνουν ότι η αντιπροσωπεία ενδέχεται να αναζητούσε πληροφορίες σχετικά με διαγνωστικά εργαλεία για δοκιμές πυρηνικών όπλων.

Τα έγγραφα που είδαν οι FT υποδηλώνουν επίσης ότι το ενδιαφέρον της αντιπροσωπείας επεκτάθηκε πέρα από την τεχνική εμπειρογνωμοσύνη σε κάτι πολύ πιο ευαίσθητο: τα ραδιενεργά υλικά.

Στα τέλη Μαΐου του περασμένου έτους, ο Καλβάντ έστειλε επιστολή προς την Ritverc, έναν ρωσικό προμηθευτή πυρηνικών ισοτόπων με την οποία ζητούσε για λογαριασμό της DamavandTec να προμηθευτεί τρία ραδιενεργά ισότοπα: τρίτιο, στροντίο-90 και νικέλιο-63, για ερευνητικούς σκοπούς.

Οι εξαγωγές καθενός από αυτά τα ισότοπα ελέγχονται αυστηρά. Το τρίτιο, ειδικότερα, θεωρείται από τους ειδικούς ως κόκκινη σημαία για τη διάδοση, λόγω του ρόλου του στα πυρηνικά όπλα, ιδίως όταν το ενδιαφέρον προέρχεται από οντότητες που συνδέονται με την άμυνα. Σε μεγάλες ποσότητες, αποτελεί βασικό συστατικό για τη δημιουργία σύγχρονων πυρηνικών κεφαλών, καθώς επιτρέπει την τεράστια ενίσχυση της εκρηκτικής δύναμης της συσκευής.

Το τρίτιο έχει πολιτικές εφαρμογές στον φωτισμό, τη διαγνωστική ιατρική και την έρευνα για τη σύντηξη, αλλά η εμπορική του χρήση είναι περιορισμένη και αυστηρά ρυθμισμένη.

Οι λίγες αντιδραστήρες στον κόσμο που το παράγουν σήμερα το κάνουν για να ενισχύσουν πυρηνικές κεφαλές, σύμφωνα με τον Γουίλιαμ Αλμπέρκ, πρώην επικεφαλής του κέντρου ελέγχου όπλων, αποστρατιωτικοποίησης και μη διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής του ΝΑΤΟ.

«Όταν κάποιος ζητά τρίτιο, αυτόματα σκέφτομαι όπλα», λέει ο Αλμπέρκ, που είναι τώρα ανώτερος συνεργάτης στο Pacific Forum. «Με τα κλυστρόνια σκέφτομαι: «Έξυπνο, μπορεί να είναι και άλλα πράγματα». Αν όμως προσθέσεις τρίτιο, τότε είναι προφανές».

Ακόμη και μια μη εκπληρωμένη παραγγελία τριτίου που συνδέεται με την SPND θα προκαλούσε άμεση ανησυχία στις δυτικές υπηρεσίες καταπολέμησης της διάδοσης, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Δύο πρώην δυτικοί αξιωματούχοι δήλωσαν στην FT ότι οι ΗΠΑ είχαν εντοπίσει πέρυσι ενδείξεις ότι η SPND είχε εμπλακεί σε μεταφορά τεχνογνωσίας διπλής χρήσης με τη Ρωσία, καθώς και στην προμήθεια υλικών που θα μπορούσαν να σχετίζονται με την έρευνα στον τομέα των πυρηνικών όπλων.