Όπως αναφέρει σε δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη:

“Ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση κυριότητας της φωτογραφικής συλλογής, από την οποία προήλθαν οι φωτογραφίες των εκτελεσμένων της Καισαριανής. Τα αρμόδια στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, με τη συνδρομή της Ελληνικής Πρεσβείας στο Βέλγιο, παρέλαβαν τις 262 φωτογραφίες, τα 16 έγγραφα και τα 4 παλαιά χαρτονομίσματα, τα οποία είχε εκθέσει προς πώληση ο Βέλγος συλλέκτης στο διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών, πριν από δύο εβδομάδες, ακριβώς.

Το Υπουργείο Πολιτισμού αντέδρασε με εξαιρετική ταχύτητα και έφερε σε πέρας ένα δύσκολο έργο, το οποίο περιελάμβανε την τεκμηρίωση της αυθεντικότητας της συλλογής, τον χαρακτηρισμό της ως μνημείο, την τεκμηρίωση της προέλευσής της, τη διαπραγμάτευση, ώστε αυτή να μην διασπασθεί και να μεταβιβασθεί εξ ολοκλήρου στο Ελληνικό Δημόσιο και, τέλος, την ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων διαδικασιών, ώστε να γίνει η μεταβίβαση, όπως απαιτεί το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Ευχαριστώ όλα τα στελέχη και τους εξωτερικούς συνεργάτες του Υπουργείου για την πλήρη ανταπόκρισή τους σ’ αυτό το σύνθετο εγχείρημα. Οι φωτογραφίες -τεκμήρια του ήθους και του πατριωτισμού των εκτελεσμένων Ελλήνων στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944- είναι πλέον κτήμα του Ελληνικού Δημοσίου“.

Το δημοσίευμα της εφημερίδας Bild έχει τον τίτλο: «100.000 ευρώ δίνει η Ελλάδα για να αποδείξει τα μαζικά εγκλήματα των Γερμανών». Όμως, όπως εξηγεί ο Παντελής Βαλασόπουλος, η εφημερίδα προχωράει πολύ παρακάτω, καθώς θέτει τα εξής δύο κομβικά ερωτήματα:

• Ποιος ήταν υπεύθυνος για αυτές τις εκτελέσεις;
• Ποιος έδωσε τις διαταγές;

Σύμφωνα με τη γερμανική εφημερίδα, τις διαταγές για την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής, έδωσε ο στρατηγός Χέλμουτ Φέλμι (γερμανικά: Hellmuth Felmy).

Ο στρατηγός Φέλμι, δικάστηκε στα δικαστήρια της Νυρεμβέργης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά η ποινή φυλάκισης για τις πράξεις του ήταν μόνο 15 χρόνια. Τελικά, αποφυλακίστηκε τρία χρόνια μετά σύμφωνα με την Bild: Το 1951.

Το γερμανικό δημοσίευμα συνεχίζει το αφιέρωμα με τα σχόλια ενός Γερμανού εισαγγελέα ο οποίος δηλώνει ειδικός, καθώς ασχολείται κυρίως με τα ναζιστικά εγκλήματα. Όπως ισχυρίζεται, υπήρχε την εποχή εκείνη η άποψη ότι αν κάποιος δεν ήταν παρών στις εκτελέσεις, δεν μπορούσε να καταδικαστεί σε θάνατο. Ο στρατηγός Φέλμι, μπορεί συνεπώς να ήταν εκείνος που έδωσε τις διαταγές, αλλά δεν ήταν παρών στην εκτέλεση των 200 που απεικονίζουν οι ιστορικές φωτογραφίες-ντοκουμέντα. «Κάτι που πλέον έχει αλλάξει», όπως εξηγεί ο ανταποκριτής του OPEN.

Ο Γερμανός εισαγγελέας δηλώνει στη συνέχεια πως έχει ασχοληθεί εκτενώς με την περίπτωση της Καισαριανής. Ως εκ τούτου, έχει πολλές φωτογραφίες και αποδείξεις στη διάθεσή του. Το υλικό αυτό όπως λέει ο ίδιος, μπορεί να το δώσει στην ελληνική κυβέρνηση να ψάξει να βρει ποιοι ήταν οι υπεύθυνοι -ακόμη και αν δεν είναι πια εν ζωή- «προκειμένου να τους ταυτοποιήσει» καταλήγει.

Ο Χέλμουτ Φέλμ (Hellmuth Felmy) ήταν ανώτατος Γερμανός αξιωματικός της αεροπορίας (πτέραρχος) και διοικητής σώματος στρατού με ενεργή δράση τόσο στον Πρώτο όσο και στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Με τη λήξη του ΒΒ’Π χαρακτηρίστηκε ως εγκληματίας πολέμου και προσήχθη σε συνακόλουθη της δίκης της Νυρεμβέργης, της επιλεγόμενης “δίκης των ομήρων” (hostages trial) ή Δίκης του Λιστ.

Στην εικόνα που μετέφεραν στον τοίχο της σχολής τους, φαίνονται μερικοί από τους 200 να οδεύουν με το κεφάλι ψηλά στο εκτελεστικό απόσπασμα της Καισαριανής.

Υπενθυμίζεται πως η συλλογή που συνολικά περιλαμβάνει 262 φωτογραφίες, αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών, μετά τη γνωστοποίηση από το υπουργείο Πολιτισμού πως υπεγράφη προσύμφωνο με τον συλλέκτη που την έχει στην κατοχή του.

«Οι 200 ήταν εργάτες, υπάλληλοι, αγρότες, είχανε οικογένειες, παιδιά, φίλους. Είχαν μάθει να μάχονται κόντρα στο ρεύμα, σε όλες τις συνθήκες, ως στελέχη και μέλη του ΚΚΕ. Στην πλειοψηφία τους ήταν πρόεδροι συνδικάτων και εργατικών οργανώσεων, που πρωτοστάτησαν σε μεγάλους αγώνες τη δεκαετία του 1930. […] Η πλειοψηφία των 200 ήταν κρατούμενοι πριν την τριπλή (γερμανική, ιταλική, βουλγαρική) κατοχή της χώρας, ορισμένοι ακόμα και πριν την επιβολή της δικτατορίας Μεταξά (1936). Ζήτησαν να πολεμήσουν. Το ελληνικό κράτος τους το αρνήθηκε. Παραδόθηκαν από τις ελληνικές κρατικές αρχές στους κατακτητές. Αυτός είναι ο πατριωτισμός του κεφαλαίου! Η Ιστορία επιβεβαιώνει ότι σε μια ταξική κοινωνία δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ “εθνική ομοψυχία”» αναφέρει μεταξύ άλλων το Φυλλάδιο του κόμματος επισημαίνοντας: «Θα απέφευγαν την εκτέλεση αν υπέγραφαν ένα χαρτί που έλεγε “αποκηρύσσω το ΚΚΕ”. Δεν το έκαναν. Έβαλαν το “εμείς” πάνω από το “εγώ”. Οι 200, όπως και οι μαχητές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, του ΔΣΕ, που έδωσαν ως και τη ζωή τους, αποτελούν πρότυπα αγωνιστών, που διαμορφώθηκαν στη σύγκρουση με τον καπιταλισμό και τις σάπιες αξίες του».

«Πυροβολούν το παρελθόν για να χτυπήσουν το μέλλον» σημειώνει σε άλλο σημείο το ΚΚΕ, και κάνει λόγο για «οργή» «για το σύστημα που γεννάει τον φασισμό, τον καπιταλισμό», «για την αισχρή προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ελληνικών κυβερνήσεων να ταυτίσουν τον κομμουνισμό με τον φασισμό, δηλαδή τους εκτελεσμένους κομμουνιστές με τους ναζί εκτελεστές τους» και «για την άθλια προσπάθεια να αλλοιωθεί η θυσία των 200». «Κάποιοι προσπαθούν να κρύψουν την πολιτική και ιδεολογική ταυτότητα των εκτελεσμένων, ζητώντας, 82 χρόνια μετά και με το βλέμμα στραμμένο στο “τώρα”, να “υπογράψουν” τη δήλωση μετάνοιας που αρνήθηκαν τότε» επισημαίνει.

Ο Περισσός επισημαίνει ότι «Το μέλλον μας είναι ο Σοσιαλισμός!» και σημειώνει:

«Η καλύτερη τιμή στους ηρωικούς αγώνες του λαού μας είναι ο αγώνας σήμερα για να γίνουν πράξη τα ιδανικά και οι σκοποί όσων θυσιάστηκαν. Η εποχή μας έχει ομοιότητες με την εποχή του μεσοπολέμου, περίοδο όπου σφυρηλατήθηκαν οι 200. Έδρασαν και συνελήφθησαν σε συνθήκες πολεμικής προετοιμασίας, συνθήκες που προσομοιάζουν με τις σημερινές, που είναι πιο πιθανός, για πρώτη φορά μετά από 80 χρόνια, ένας Γ’ Παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός Πόλεμος. Γι’ αυτό σήμερα οι καπιταλιστές και οι κυβερνήσεις τους προετοιμάζουν τους λαούς ότι θα επιστρέφουν φέρετρα από τις πολεμικές επιχειρήσεις, εντείνουν την εκμετάλλευση και την καταστολή απέναντι στο εργατικό – λαϊκό κίνημα. Η ιστορική συνέχεια, η ύπαρξη και η δράση του ΚΚΕ επιβεβαίωσε όσα ανέφερε στο τελευταίο σημείωμά του ένας εκτελεσμένος της Πρωτομαγιάς του 1944: “Καμιά δύναμη δεν θα μπορέσει να τσακίσει το ΚΚΕ”.

Το ΚΚΕ έχει εμπιστοσύνη στη δύναμη της ταξικής πάλης, στο δίκιο του αγώνα για τη νέα, τη σοσιαλιστική κοινωνία.

Αυτός είναι ο κόσμος “στο μπόι των ονείρων και των ανθρώπων”!»

Το πολύτιμο υλικό, το οποίο ανήκε στον υπολοχαγό της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ και περιήλθε αργότερα στην κατοχή του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, εξετάστηκε από ειδικό κλιμάκιο του υπουργείου που ταξίδεψε στη Γάνδη, με αποτέλεσμα την υπογραφή προσυμφώνου για τη μεταβίβαση της συλλογής στην Ελλάδα.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στη συνάντηση, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Σήμερα, στο δημαρχείο του Έβεργκεμ, η αντιπροσωπεία του υπουργείου Πολιτισμού συναντήθηκε με τον συλλέκτη Τιμ Ντε Κράνε. Η αντιπροσωπεία εξέτασε το σύνολο της συλλογής Χόιερ, η οποία αποτελείται από 262 φωτογραφίες, τραβηγμένες στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια της θητείας του, το 1943-1944, καθώς και κάποια έντυπα που ο ίδιος είχε περιλάβει σε αυτή. Η μακροσκοπική εξέταση, από έμπειρα στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα του υλικού. Υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του συλλέκτη και η συλλογή αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών».

Πλέον, το επόμενο στάδιο αφορά την ολοκλήρωση των διαδικασιών, ώστε οι φωτογραφίες-ντοκουμέντα να περιέλθουν επίσημα στην κυριότητα του ελληνικού Δημοσίου.

Εξάωρες διαπραγματεύσεις στη Γάνδη και αυστηρά μέτρα διακριτικότητας

Η κρίσιμη συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Δημαρχείο του Έβεργκεμ, στην περιοχή της Γάνδης, με τον Βέλγο συλλέκτη να ζητά η διαδικασία να μην λάβει χώρα στον προσωπικό του χώρο, προκειμένου να προστατευθούν τα προσωπικά του δεδομένα.

Σύμφωνα με πληροφορίες της δημόσιας τηλεόρασης, οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν περίπου έξι ώρες, με πρώτο βήμα τη λεπτομερή εξέταση και επιβεβαίωση της γνησιότητας του φωτογραφικού υλικού.

Αφού οι ειδικοί του υπουργείου διαπίστωσαν ότι πρόκειται για αυθεντικά ιστορικά τεκμήρια, προχώρησαν στην υπογραφή του προσυμφώνου, σηματοδοτώντας την αρχή της διαδικασίας επιστροφής τους.

Οι συζητήσεις αναμένεται να συνεχιστούν τις επόμενες ημέρες, με στόχο την οριστική επικύρωση της συμφωνίας και τη μεταφορά των πολύτιμων ντοκουμέντων στην Ελλάδα.

Ανακούφιση από τον Βέλγο συλλέκτη

Την ικανοποίησή του για την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων εξέφρασε και ο ίδιος ο Τιμ ντε Κράνε, εμφανώς ανακουφισμένος μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης.

Σε δηλώσεις του στο ΕΡΤnews, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Είμαι χαρούμενος που οι διαδικασίες ολοκληρώθηκαν. Καταλήξαμε σε συμφωνία και δεν επιθυμώ να προβώ σε περαιτέρω δηλώσεις μέχρι την οριστική διευθέτηση του θέματος».

Σύμφωνα με την ανταποκρίτρια της κρατικής τηλεόρασης, ο Βέλγος συλλέκτης εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιβαρυμένος από τη δημοσιότητα, ωστόσο παρέμεινε απόλυτα συνεργάσιμος με τις ελληνικές αρχές, αποδεχόμενος την πρόταση για την επιστροφή και διάσωση των ιστορικών τεκμηρίων.

Όπως σημειώνεται, ο ίδιος δεν ανέμενε τη μεγάλη δημοσιογραφική κάλυψη, τόσο από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης όσο και από τον βελγικό Τύπο, γεγονός που αύξησε την πίεση γύρω από την υπόθεση.

Όπως ανέφερε ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης στο ΕΡΤnews, οι τελευταίες πληροφορίες που έλαβε από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη για το μείζον θέμα με τις φωτογραφίες των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στους ναζί στην Καισαριανή συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο ιστορικό αρχείο, γεγονός που καθιστά την απόκτησή του εθνική προτεραιότητα, ωστόσο μένει να επιβεβαιωθεί.

Όπως περιέγραψε ο κ. Κακλαμάνης, η διαδικασία κινητοποιήθηκε άμεσα μετά από επιστολές του πρώην πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα και του γενικού γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Δημήτρη Κουτσούμπα, με τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής να αποφασίζει ομόφωνα να στηρίξει την προσπάθεια, αναλαμβάνοντας ακόμη και το οικονομικό κόστος της αγοράς αν αυτό κριθεί απαραίτητο. Παρ’ όλα αυτά, το Υπουργείο Πολιτισμού παραμένει ο κύριος φορέας χειρισμού της υπόθεσης, έχοντας προχωρήσει σε μια στρατηγική κίνηση κήρυξης του υλικού ως προστατευόμενο μνημείο.

Ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης χαρακτήρισε ως στρατηγικής σημασίας την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού να κηρύξει τις φωτογραφίες ως προστατευόμενο μνημείο. «Ήταν έξυπνη κίνηση της κ. Μενδώνη», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Κακλαμάνης και πρόσθεσε:

«Η κίνηση αυτή, σε συνδυασμό με τους κανονισμούς των διεθνών οίκων δημοπρασιών που απαγορεύουν την πώληση τεκμηρίων που αποτελούν αποδείξεις ναζιστικών εγκλημάτων πολέμου, ανάγκασε τον συλλέκτη να αποσύρει το υλικό από την πλατφόρμα. Πλέον, η διαπραγμάτευση διεξάγεται σε προσωπικό επίπεδο μεταξύ του Υπουργείου και του κατόχου του αρχείου».

Τα επόμενα κρίσιμα βήματα περιλαμβάνουν την επίσημη πιστοποίηση της γνησιότητας από εμπειρογνώμονες και την πλήρη καταγραφή του περιεχομένου του άλμπουμ, το οποίο αποτελεί ακόμη έναν «γρίφο». Ο κ. Κακλαμάνης εξέφρασε την αισιοδοξία του για την τελική έκβαση της υπόθεσης, τονίζοντας ότι η Βουλή θα παραμείνει εγγυητής της διαδικασίας μέχρι το υλικό να περιέλθει οριστικά στην κυριότητα της χώρας.

Νίκος Γιαννόπουλος

Όπως ανακοίνωσε το ΥΠΠΟ, η απόφαση αυτή ελήφθη λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα.

Τα βήματα που ακολουθούν

Προφανώς το κλιμάκιο των εμπερογνωμώνων του Υπουργείο Πολιτισμού που θα μεταβεί αύριο Παρασκευή για το Εβεργκεμ του Βελγίου (τόπος κατοικίας του συλλέκτη) αναχωρεί με μία και μόνο αποστολή. Να αποκτήσει το σύνολο της σχετικής συλλογής και να επιστρέψει μ’ αυτήν στην Ελλάδα.

Σε περίπτωση που κάτι τέτοιο γίνει κατορθωτό, τότε, εκτός από τα κλιμάκια του Υπουργείου θα πιάσουν δουλειά και οι Ελληνες ιστορικοί που ασχολούνται με τη σύγχρονη ελληνική ιστορία και ιδιαίτερα την περίοδο της Κατοχής.

Αλλά και χωρίς αυτές, ήδη οι ιστορικοί έχουν ριχθεί στη δουλειά της ταυτοποίησης των προσώπων. Ακολουθείται η εξής μέθοδος: Γίνεται σύγκριση των φωτογραφιών του Βέλγου συλλέκτη με τις φωτογραφίες των εκτελεσμένων που έχουν στη διάθεσή τους οι ιστορικοί. 

Οι φωτογραφίες ελέγχονται μία προς μία μετά τη σχετική διαδικασία και το σκανάρισμά τους. Δεν αποκλείεται να γίνει μία προσπάθεια να “εμπλακεί” σ’ αυτή τη διαδικασία και η τεχνητή νοημοσύνη. Στη συνέχεια επαγγελματίες φωτογράφοι θα αναλάβουν να εξηγήσουν τις συνθήκες και τα μέσα με τα οποία τραβήχτηκαν οι ιστορικές φωτογραφίες. 

Οπως αναφέρουν επιστημονικές πηγές στο Libre οι ταυτοποιήσεις που έχουν μέχρι στιγμής γίνει και έχουν δει το φως της δημοσιότητας ανταποκρίνονται στην ιστορική πραγματικότητα. “Αυτό μας δίνει θάρρος να συνεχίσουμε τη δουλειά με ακόμη μεγαλύτερη αποφασιστικότητα την πολύ σημαντική δουλειά” τόνισε ιστορικός στο Libre.

Από την πρώτη στιγμή όσοι ειδικοί αντίκρισαν στο διαδίκτυο τις φωτογραφίες εξέφρασαν, ανεπισήμως και ιδιωτικά, την πεποίθηση ότι τα τεκμήρια ήταν αυθεντικά και ότι πράγματι εικόνιζαν κάποιους από τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν την 1η Μαϊου του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Ετσι και αλλιώς, σε κύκλους επιστημόνων στην Ελλάδα το όνομα του Βέλγου συλλέκτη είναι γνωστό εδώ και αρκετό καιρό. Πρόκειται, όπως αναφέρουν οι σχετικές πληροφορίες, για άνθρωπο που δουλεύει επαγγελματικά και μεθοδικά, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τον όγκο των τεκμηρίων που έχει συγκεντρώσει στα χέρια του.

Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι βασικός στόχος του Υπουργείου Πολιτισμού πρέπει να είναι όχι απλά η απόκτηση της συλλογής που έχει σχέση με τους 200 εκτελεσμένους της Καισαριανής αλλά η επίτευξη μόνιμης και στενής συνεργασίας με τον εν λόγω συλλέκτη ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα κατέχει και άλλα σοβαρά τεκμήρια από την περίοδο της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα.

Η αποστολή των Ελλήνων εμπειρογνωμώνων στο Βέλγιο θα επιχειρηθεί να γίνει με τη μεγαλύτερη δυνατή διακριτικότητα γιατί η ευθύνη που επωμίζονται τα εν λόγω στελέχη του Υπουργείου είναι μεγάλη. Με το κλίμα μάλιστα που έχει διαμορφωθεί, οποιαδήποτε άλλη κατάληξη εκτός από την αγορά της συλλογής του Βέλγου θα θεωρηθεί αποτυχία.

Την ίδια ώρα, όπως έχουμε ήδη σημειώσει από το Libre, ανοίγει μετ’ επιτάσεως ο δημόσιος διάλογος για την ίδρυση μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα.

Ο πρώην πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης, επί της θητείας του οποίου στην Προεδρία της Βουλής, είχε καθιερωθεί η ιστορική εκδήλωση “Αθήνα Ελεύθερη” τόνισε σχετικά την Τετάρτη σε ανάρτησή του:

“Με αφορμή τη συζήτηση που επανέρχεται για την ανάγκη απόδοσης τιμής στην Αντίσταση, είναι χρήσιμο να θυμηθούμε —με στοιχεία— ότι το Μουσείο της πρωτεύουσας δεν ήταν μια αφηρημένη υπόσχεση.

Επί της προεδρίας στη Βουλή των Ελλήνων, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Αττικής το ΕΜΠ, το Υπουργείο Εργασίας και την «Ανάπλαση Αθήνας» ΑΕ , προχωρήσαμε μεθοδικά στην προετοιμασία:

• Εκπονήθηκαν και ολοκληρώθηκαν οι επιστημονικές προμελέτες.
• Επιλέχθηκε το εμβληματικό κτιριακό συγκρότημα στην οδό Βουλής και Αξαρλιάν.
• Παραδόθηκε ο πλήρης φάκελος υλοποίησης στις αρχές του 2019.

Όπως περιγράφει με ακρίβεια ο καθηγητής Νίκος Μπελαβίλας το έργο αυτό —προϊόν συλλογικής δουλειάς κορυφαίων επιστημόνων— εγκαταλείφθηκε αμέσως μετά τις εκλογές του 2019.  Η ιστορική μνήμη, όμως, δεν μπορεί να παραμένει δέσμια πολιτικών σκοπιμοτήτων”.

Ας ελπίσουμε ότι η πολιτική βούληση θα επιστρέψει και ότι το σύνολο των φωτογραφιών που θα αγοράσει η ελληνική πολιτεία από τον Βέλγο συλλέκτη θα εκτεθούν στο νέο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης. Είναι χρέος στην ιστορική μνήμη. 

Όπως ανακοινώνει το ΥΠΠΟ η απόφαση αυτή ελήφθη λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού:

Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay.de, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο συλλέκτης Tim de Craene, που ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσω της εταιρίας του, Crain’s Militaria, τις προσέφερε για πώληση.

Η εμφάνισή τους σε ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και αργότερα και σε μέσα ενημέρωσης, δημιούργησε έντονο ενδιαφέρον, από πολλές πλευρές. Ο συλλέκτης, το πρωί της Δευτέρας 16.2, απέσυρε τις δώδεκα φωτογραφίες από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών.

Ωστόσο, παραμένει προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο τότε Υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer). Ο Χόιερ, το 1943-1944 υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, αλλά είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει -δεν είναι ξεκάθαρο- στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944. Η συλλογή των φωτογραφιών του, από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης (Βέλγιο, Γαλλία, αλλά και Ελλάδα) όπου υπηρέτησε, βρέθηκε στα χέρια του συλλέκτη Tim de Craene.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε:

“Οι 12 φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν Έλληνες πατριώτες, πριν από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες. Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές, καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή. Ο μηχανισμός προπαγάνδας που έστησε ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας ενημέρωσης της εποχής του – τον κινηματογράφο και την φωτογραφία – για να δημιουργήσει σκηνοθετημένα τεκμήρια “επιτυχίας” και διάδοσης της, ως εργαλείο επιρροής.

Από την στιγμή, που το Υπουργείο Πολιτισμού ενημερώθηκε, δώσαμε τις σχετικές οδηγίες για τη δυνητική απόκτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών. Η αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς επικοινώνησε άμεσα με τον συλλέκτη και εμπειρογνώμονες μεταβαίνουν την Παρασκευή στην έδρα του, στο Έβεργκεμ του Βελγίου, ώστε να διαπιστώσουν εκ του σύνεγγυς τη συλλογή και να συνομιλήσουν μαζί του. Με την σημερινή κήρυξη της συλλογής ως μνημείο, το Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά το έρεισμα για να την διεκδικήσει και να την αποκτήσει εκ μέρους του ελληνικού κράτους”.

Εκτός από τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της απόκτησης μιας εθνικής ιστορικής κουλτούρας επιβάλλεται και ως ανάγκη να αμβλυνθούν οι φορτίσεις του Εμφυλίου που εξακολουθούν να διχάζουν- ο βανδαλισμός της μαρμάρινης επιγραφής με τα ονόματα των εκτελεσθέντων πατριωτών στην Καισαριανή από φασιστοειδή την επιβεβαιώνουν.

Ογδόντα δύο χρόνια μετά την Πρωτομαγιά του ’44, πενήντα δύο χρόνια από τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ (νομοθετικό διάταγμα 59/1974) από την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή και σαράντα τέσσερα από την αναγνώριση της Εθνικής Αντιστασης (ΠΑΣΟΚ-Ανδρέας Παπανδρέου), η χώρα δεν έχει ανοίξει ακόμα τα Αρχεία της Κατοχής και δεν διαθέτει κεντρικό (εθνικό) μουσείο Αντίστασης. Υπάρχουν μικρά τέτοια μουσεία διάσπαρτα, από τους Κορυσχάδες και την Ηλιούπολη μέχρι τη Λάρισα, τη Νίκαια και το Ηράκλειο, όχι, όμως, ένα επισκέψιμο σημείο μνήμης στην Αθήνα όπου θα είναι συγκεντρωμένο όλο το σχετικό υλικό.

Ιστορικό παράδοξο: Ακόμα και η Γερμανία διαθέτει Μουσείο Αντίστασης ( Gedenkstätte Deutscher Widerstand) που στεγάζεται στο κτίριο των γραφείων Bendlerblock, όπου γερμανοί ανώτεροι αξιωματικοί συνωμότησαν να δολοφονήσουν τον Χίτλερ, τον Ιούλιο του 1944!

Τέτοια μουσεία υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες (Πολωνία, Ολλανδία, Δανία, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Γαλλία, Βέλγιο), ακόμα και σε χώρες που δεν “φημίζονται” για οργανωμένη αντίδραση στην γερμανική κατοχή- κάποιες, μάλιστα, υποδέχτηκαν αμαχητί και συνεργάστηκαν με τους Ναζί.

Η Γαλλία, μάλιστα, έχει δώσει στη δημοσιότητα, από το 2015, όλα τα αρχεία της δοσιλογικής κυβέρνησης του Βισί, η οποία συνεργάστηκε με τη ναζιστική Γερμανία. Πρόκειται για πάνω από 200.000 αστυνομικά, δικαστικά και υπουργικά έγγραφα της περιόδου 1940-1944.
Τα οποία αποκαλύπτουν λεπτομέρειες για τον μηχανισμό δίωξης και εκτοπισμού 76.000 Εβραίων από τη Γαλλία προς τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, καθώς και για την καταστολή της Γαλλικής Αντίστασης από τις δυνάμεις του καθεστώτος του Πετέν.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις “αντιστάθηκαν” στην ιστορική μνήμη (παρά κάποιες επί μέρους προσπάθειες) και απέφυγαν να την ψηλαφήσουν, κυρίως για να μην πλήξουν “υπολήψεις” και ονόματα που επί δεκαετίες μετά τη ναζιστική κατοχή κυριαρχούσαν στο δημόσιο βίο (χρήσιμο προς μελέτη σχετικά το βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη “Οι δωσίλογοι”) και, φυσικά, για να μην θίξουν τα διχαστικά στερεότυπα συγκεκριμένων εκλογικών ακροατηρίων.

Ο βανδαλισμός στην Καισαριανή είναι μόνο το πιό πρόσφατο δείγμα αυτών των αντιλήψεων. Είχαν προηγηθεί η στήριξη ή η ανοχή στην “Χρυσή Αυγή”, η ανέλιξη προσώπων και κομμάτων που εμφορούνται από αντιλήψεις-κατάλοιπα του εμφυλιοπολεμικού διχασμού, ακόμα και η σημερινή ακραία τοξικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με αφορμή τα φωτογραφικά ντοκουμέντα.

Η άμεση ανταπόκριση της κυβέρνησης και της Βουλής στο αίτημα για την ανάκτηση των ντοκουμέντων από την Ελλάδα είναι θετική εξέλιξη και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τα επόενα βήματα, από την δημοσιοποίηση των Αρχείων της Κατοχής έως την ίδρυση ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης. Το γεγονός, δε, ότι την σχετική πρωτοβουλία μπορεί να αναλάβει η Ν.Δ, με την ιστορική σχέση που έχει κληρονομήσει από την προδικτατορική δεξιά, θα μπορούσε να αποτελέσει βατήρα ώστε να αμβλυνθούν ακόμα περισσότερο μίση και πάθη του παρελθόντος.

Σε κάθε περίπτωση η χώρα πρέπει να πιάσει το νήμα της ιστορικής της μνήμης και να επιχειρήσει να επουλώσει τις χαίνουσες πληγές της.

Οι Έλληνες εμπειρογνώμονες αναμένεται να φτάσουν το πρωί της Παρασκευής στη Γάνδη, όπου θα συναντηθούν με τον Βέλγο συλλέκτη που είχε θέσει προς πώληση τις φωτογραφίες-ντοκουμέντο της ναζιστικής θηριωδίας της Πρωτομαγιάς του 1944. Στόχος της αποστολής είναι να εξεταστεί η νομιμότητα της κατοχής του υλικού και να δρομολογηθούν ενέργειες για την προστασία και διαφύλαξη των ιστορικών αρχείων.

Απέσυρε τις φωτογραφίες μετά τις αντιδράσεις

Ο συλλέκτης έχει ήδη αποσύρει τις επίμαχες φωτογραφίες από την πλατφόρμα δημοπρασιών, αναμένοντας πλέον απευθείας επικοινωνία με τις ελληνικές Αρχές.

Σύμφωνα με πληροφορίες της ΕΡΤ, πρόκειται για απόφοιτο Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου της Γάνδης, ο οποίος δραστηριοποιείται στον χώρο από το 2015 μέσω αποκλειστικά διαδικτυακής επιχείρησης, γεγονός που εξηγεί γιατί δεν ήταν ευρέως γνωστός στον ακαδημαϊκό κύκλο της περιοχής.

Πώλησε περίπου 47.000 αντικείμενα του Τρίτου Ράιχ

Η επιχείρησή του εξειδικεύεται στην εμπορία στρατιωτικών αντικειμένων και εγγράφων της ναζιστικής περιόδου, έχοντας διαθέσει μέχρι σήμερα περίπου 47.000 τεμάχια.

Σύμφωνα με τη φλαμανδική εφημερίδα Nieuwsblad:

• οι τιμές κυμαίνονται από 5 έως 550 ευρώ,
• ενώ δημοσιεύονται έως και 1.000 νέες καταχωρήσεις κάθε μήνα.

Στις αγγελίες του, ο συλλέκτης συμπεριλάμβανε προειδοποιήσεις για σκληρό περιεχόμενο, επισημαίνοντας ότι το υλικό απεικονίζει εγκλήματα πολέμου, νεκρούς και σκηνές βίας.

Η υπόθεση προκάλεσε έντονη οργή στην Ελλάδα και διεθνώς, καθώς πρόκειται για φωτογραφίες που αποτυπώνουν την εκτέλεση 200 αγωνιστών από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής στην Καισαριανή, ένα από τα πιο εμβληματικά εγκλήματα της Κατοχής.

Η προσπάθεια εμπορικής εκμετάλλευσης τεκμηρίων εκτελέσεων αμάχων θεωρήθηκε από πολλούς ως προσβολή της ιστορικής μνήμης, εντείνοντας την πίεση για την παρέμβαση των ελληνικών αρχών.