Καθώς η πολύμηνη διακοπή του διαδικτύου χαλαρώνει, οι εικόνες που έρχονται στο φως σοκάρουν. Ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβεβαιώνουν πάνω από 6.500 νεκρούς στις διαδηλώσεις, ενώ άλλες 17.000 περιπτώσεις βρίσκονται υπό διερεύνηση. Αντιπολιτευόμενα μέσα ανεβάζουν τον αριθμό πολύ ψηλότερα, κάνοντας λόγο για δεκάδες χιλιάδες θύματα. Οικογένειες αναζητούν τους νεκρούς τους σε πρόχειρα νεκροτομεία, πληρώνοντας ακόμη και για τις σφαίρες που τους σκότωσαν, προκειμένου να παραλάβουν τα σώματα, σημειώνεται στο δημοσίευμα.

«Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος»

Μαρτυρίες από μεγάλες πόλεις, όπως η Τεχεράνη και το Μασχάντ, περιγράφουν σκηνές που θυμίζουν εμπόλεμη ζώνη. Καμένες τράπεζες και τζαμιά, αναποδογυρισμένα οχήματα ασφαλείας, κατεστραμμένες κάμερες, φωτιές και οδοφράγματα. Για ώρες, στις 8 Ιανουαρίου, διαδηλωτές φέρονται να είχαν τον έλεγχο ολόκληρων συνοικιών. «Ήταν όλα καταστροφή, αλλά και μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας», λέει ένας διαδηλωτής. Σύμφωνα με πολλές πηγές, ένοπλοι πολίτες επιτέθηκαν σε μέλη των Μπασίτζ, των παραστρατιωτικών δυνάμεων του καθεστώτος. «Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος», λέει μια νεαρή γυναίκα στο Μασχάντ. «Απλώς δεν το παραδεχόμαστε».

Η ελπίδα ότι ο φόβος ενός γενικευμένου χάους θα συγκρατούσε τη βία δεν επιβεβαιώνεται. Αντιθέτως, οι διαιρέσεις βαθαίνουν σε μια χώρα πολυεθνική και πολυθρησκευτική. Το καθεστώς κατηγορεί τους διαδηλωτές για συνεργασία με ξένους πράκτορες, ενώ οι αντίπαλοί του μιλούν για εισαγόμενους μισθοφόρους, αναφερόμενοι στις ένοπλες ομάδες που συνέδραμαν στην καταστολή. Οι απειλές κλιμακώνονται. Ο Ρεζά Παχλάβι, γιος του τελευταίου σάχη, έχει υπερασπιστεί το δικαίωμα των Ιρανών στην ένοπλη αυτοάμυνα και έχει καλέσει τις ΗΠΑ να επέμβουν.

Το ίδιο το καθεστώς δείχνει αποφασισμένο να μη συμβιβαστεί. Drones επιτηρούν τις πόλεις, κινητά τηλέφωνα ελέγχονται επιτόπου και η ψηφιακή οικονομία έχει παραλύσει. Η τριών εβδομάδων διακοπή του διαδικτύου επιδείνωσε την οικονομική απομόνωση, ενώ το ιρανικό νόμισμα κατέρρευσε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Η μεταρρυθμιστική αντιπολίτευση έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί από το πολιτικό πεδίο. Πρώην πρόεδροι και στελέχη βρίσκονται υπό κατ’ οίκον περιορισμό ή σιωπηρή απομόνωση. Οι πιο ριζοσπαστικές φωνές κυριαρχούν πλέον, τόσο στο εσωτερικό όσο και στην εξορία. Σε περιοχές όπως το Λορεστάν και το Ιλάμ, τοπικοί ηγέτες εμφανίζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οπλισμένοι, μιλώντας ανοιχτά για εκδίκηση. «Την επόμενη φορά δεν θα έχουμε μολότοφ», λέει ένας φοιτητής. «Θα έχουμε όπλα».

Το Ιράν στο χείλος της κατάρρευσης;

Το ενδεχόμενο οι διαδηλώσεις να μετατραπούν σε οργανωμένο ένοπλο αγώνα δεν είναι πια θεωρητικό. Συζητήσεις για λαθραία εισαγωγή όπλων και εξωτερική βοήθεια πολλαπλασιάζονται, αγνοώντας συχνά το τραγικό προηγούμενο της Συρίας και της Λιβύης. Η εμπειρία της Αραβικής Άνοιξης δείχνει ότι η μετάβαση από τη διαμαρτυρία στα όπλα συχνά οδηγεί σε μακροχρόνιο εμφύλιο και κρατική κατάρρευση.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι σημερινοί διαδηλωτές δεν προέρχονται πλέον κυρίως από την χτυπημένη από την οικονομική πολιτική της Τεχεράνης, μεσαία τάξη. Πολλοί ανήκουν σε φτωχότερες κοινωνικές ομάδες που παλαιότερα στήριζαν το καθεστώς.

Στο διεθνές επίπεδο, η συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων στα ανοικτά του Ιράν εντείνει την αβεβαιότητα. Η ιστορία των ξένων παρεμβάσεων στη χώρα βαραίνει ακόμη τη συλλογική μνήμη, ενώ τα παραδείγματα του Ιράκ και της Λιβύης λειτουργούν ως προειδοποίηση. Ακόμη και η πτώση του ανώτατου ηγέτη δεν εγγυάται σταθερότητα. Αντίθετα, πολλοί φοβούνται ότι θα άνοιγε τον δρόμο σε ένα κενό εξουσίας γεμάτο βία.

Το Ιράν βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, εξηγεί το Politico καθώς η χώρα- περιφερειακή δύναμη της Μ. Ανατολής φαίνεται να βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές πολιτικές εξελίξεις, το επόμενο διάστημα.

Μάλιστα, η Ελλάδα, που είχε βρεθεί στην κορυφή το 2022 και το 2023, εξακολουθεί να βρίσκεται και για φέτος στις πρώτες θέσεις, πίσω από την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, το Ισραήλ, την Κολομβία, την Ισπανία, ενώ βρίσκεται στα ίδια επίπεδα με την Τσεχία.

Η Πορτογαλία στην κορυφή

Για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά, το περιοδικό συνέταξε την κατάταξη της «οικονομίας της χρονιάς», εξετάζοντας πέντε βασικούς δείκτες: τον δομικό πληθωρισμό, το εύρος των αυξήσεων των τιμών, την ανάπτυξη του ΑΕΠ, την αγορά εργασίας και τη χρηματιστηριακή επίδοση.

Στην κορυφή της λίστας για το 2025 βρίσκεται η Πορτογαλία, η οποία συνδυάζει ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, ήπιο πληθωρισμό και εντυπωσιακή άνοδο του χρηματιστηρίου της. Η επίδοσή της αποδίδεται, σε μεγάλο βαθμό, στην άνθηση του τουρισμού και στην εισροή εύπορων ξένων κατοίκων που επωφελούνται από το ευνοϊκό φορολογικό της καθεστώς.

Στην 6η θέση η Ελλάδα

Ψηλά στην κατάταξη βρίσκονται επίσης χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, οι οποίες στη δεκαετία του 2010 είχαν πληγεί σοβαρά από την οικονομική κρίση. Η Ελλάδα (6η μαζί με την Τσεχία), νικήτρια το 2022 και το 2023, καθώς και η Ισπανία (4η), αισθητά βελτιωμένη σε όλους τους δείκτες, καταλαμβάνουν θέσεις κοντά στην κορυφή. Δεύτερη είναι η Ιρλανδία, αν και τα επίσημα στοιχεία της αλλοιώνονται από την παρουσία πολυεθνικών κολοσσών.

Ξεχωρίζει η Νότια Ευρώπη

Στον αντίποδα της κατάταξης βρίσκονται κυρίως βόρειες και βορειοανατολικές ευρωπαϊκές οικονομίες. Εσθονία, Φινλανδία και Σλοβακία καταλαμβάνουν τις τελευταίες θέσεις, με χαμηλή ανάπτυξη και προβληματικές πληθωριστικές επιδόσεις. Η Γερμανία παρουσιάζει ελαφρά βελτίωση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, αλλά παραμένει χαμηλά, όπως και το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αυξημένο πληθωρισμό. Η Γαλλία, παρά την πολιτική της αβεβαιότητα, σημειώνει αξιοπρεπή συνολική επίδοση.

Η εικόνα που προκύπτει επιβεβαιώνει μια σαφή μετατόπιση του οικονομικού δυναμισμού προς τη Νότια Ευρώπη, την ώρα που σημαντικά τμήματα του ευρωπαϊκού Βορρά και μεγάλες οικονομίες αντιμετωπίζουν επίμονες δομικές προκλήσεις.

Στη μέση της κατάταξης βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η σχετικά υψηλή πληθωριστική πίεση μειώνει την συνολική βαθμολογία τους, παρά την ανθεκτική αγορά εργασίας. Αντίθετα, το Ισραήλ ξεχωρίζει για τη δυναμική ανάκαμψη και τις εξαιρετικές χρηματιστηριακές αποδόσεις, ενώ η Δανία καταγράφει τη χειρότερη επίδοση στις αγορές λόγω της κατακόρυφης πτώσης της μετοχής της Novo Nordisk.

Εν τω μεταξύ, ο Υπουργός Εξωτερικών «προσπαθούσε όσο καλύτερα μπορούσε να επαναφέρει τα πράγματα σε καλό δρόμο, καταλήγοντας σε συμφωνία με τους Ουκρανούς», κι όμως δεν γνώριζε καθόλου τις προθέσεις του Βανς.

«Φαινόταν εντελώς εκτός θέματος», τηλεφωνώντας στους γερουσιαστές για να τους διαβεβαιώσει ότι το σχέδιο ήταν ένα «ρωσικό έγγραφο». Αλλά λίγες ώρες αργότερα, υπαναχώρησε, γράφοντας στο X ότι το σχέδιο «αναπτύχθηκε από τις ΗΠΑ », αναφέρει το άρθρο.

Δυτικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι το σχέδιο συντάχθηκε από Αμερικανούς . Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε ότι μεταξύ των συντακτών του ήταν ο προεδρικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ, ο γαμπρός του προέδρου των ΗΠΑ, επιχειρηματίας Τζάρεντ Κούσνερ, και ο ίδιος ο Ρούμπιο.

Επιπλέον, ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε τη συμμετοχή του Γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας, Ρουστέμ Ουμέροφ, στην ανάπτυξη του σχεδίου, αν και ο ίδιος το αρνείται.

Άλλα δημοσιεύματα ανέφεραν ότι οι ουκρανικές αρχές και η ομάδα υποστήριξής τους στην Ευρώπη και τα «γεράκια» στις ΗΠΑ θα προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν τις αντιφάσεις μεταξύ Βανς και Ρούμπιο για να ξαναγράψουν το σχέδιο σε τέτοιο βαθμό που να είναι εγγυημένο ότι θα απορριφθεί από τη Μόσχα .

Ταυτόχρονα, δεν είναι σαφές εάν οι διαφωνίες μεταξύ αυτών των δύο αξιωματούχων σχετικά με το σχέδιο είναι πραγματικά τόσο σημαντικές όσο αναφέρουν τα μέσα ενημέρωσης. Μόνο η περαιτέρω πρόοδος των διαπραγματεύσεων και η έκβασή τους θα το αποκαλύψει αυτό.

Η «Αραβική Άνοιξη» σφράγισε την πρώτη θητεία Ομπάμα, ενώ η διαπραγμάτευση για τη συμφωνία με το Ιράν καθόρισε τη δεύτερη. Και η κληρονομιά του Μπάιντεν θα μείνει για πάντα συνδεδεμένη με την απάντησή του στη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ.

Η ανατροπή του Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορούσε να αγνοήσει τη Γάζα. Εννέα μήνες μετά την επανεκλογή του, κατάφερε κάτι που πολλοί δεν περίμεναν: μια εκεχειρία.

Μπορεί να μην είναι η «αιώνια ειρήνη» που ο ίδιος διακήρυξε, αλλά σε κάθε περίπτωση μια πραγματική συμφωνία — επίτευγμα που δεν κατάφερε ο προκάτοχός του. Προστίθεται στις «Συνθήκες του Αβραάμ», με τις οποίες έσσερα αραβικά κράτη ομαλοποίησαν σχέσεις με το Ισραήλ κατά την πρώτη του θητεία.

Πρόκειται για μία από τις τρεις σημαντικές αποφάσεις με τις οποίες ο Τραμπ αποστασιοποιήθηκε από την παραδοσιακή αμερικανική συναίνεση και —τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα— πέτυχε αποτέλεσμα.

Deal maker

Οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι φέρνει μια μοναδική προσέγγιση στη Μέση Ανατολή. Και πράγματι, αυτό ισχύει — αλλά όχι για τους λόγους που εκείνοι πιστεύουν, σχολιάζει στην ανάλυσή του ο Economist.

Η μία θεωρία λέει πως πετυχαίνει γιατί προτιμά τους «deal guys» από τους παραδοσιακούς διπλωμάτες. Όπου οι τεχνοκράτες της Ουάσιγκτον κολλάνε στις λεπτομέρειες, οι άνθρωποι των συμφωνιών προχωρούν.

Οι μήνες επαφών του στενού του συνεργάτη, Στιβ Γουίτκοφ, ήταν κρίσιμοι για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τα αραβικά κράτη. Όμως η εκεχειρία ήρθε μόνο όταν ο ίδιος ο Τραμπ αποφάσισε να ασκήσει πίεση στον Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Η δύναμη της αβεβαιότητας

Άλλοι λένε ότι ο Τραμπ κερδίζει επειδή είναι απρόβλεπτος. Όμως η ασυνέπεια δεν είναι πάντα προτέρημα στην εξωτερική πολιτική. Αν είχε τηρήσει την προηγούμενη εκεχειρία του Ιανουαρίου, ο πόλεμος στη Γάζα ίσως είχε λήξει επτά μήνες νωρίτερα.

Αντ’ αυτού, μίλησε για το όραμά του να μετατρέψει τη Γάζα σε «παραθαλάσσιο θέρετρο» — κάτι που το Ισραήλ ερμήνευσε ως πράσινο φως για την επανέναρξη των επιθέσεων.

Κατανοώντας τα όρια της ισχύος

Το σημείο στο οποίο ο Τραμπ φαίνεται να διαφέρει πραγματικά είναι στην κατανόηση των ορίων της αμερικανικής δύναμης στη Μέση Ανατολή.

Παρότι ρητορικά εμφανίζεται ως οπαδός της αμερικανικής υπεροχής, στην πράξη δείχνει πρόθυμος να αποδεχθεί αβέβαια αποτελέσματα —κάτι σπάνιο για Αμερικανούς ηγέτες.

Η επίθεση που διέταξε στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο είναι χαρακτηριστική, σημειώνει ο Economist. Οι σύμμαχοι του Κόλπου, αν και εχθρικοί προς το Ιράν, αντιτάχθηκαν στην απόφαση φοβούμενοι τις συνέπειες. Το ίδιο και πολλοί από τους ψηφοφόρους του. Η ανησυχία για νέα ατέρμονη σύρραξη ήταν υπαρκτή.

Ο Τραμπ όμως πέτυχε να προλάβει την κρίση πριν κλιμακωθεί: δήλωσε ότι το ιρανικό πρόγραμμα είχε «εξουδετερωθεί» πριν καν το Πεντάγωνο ολοκληρώσει την αποτίμηση των ζημιών, ενώ ανάγκασε και το Ισραήλ να σταματήσει τους βομβαρδισμούς.

Το Ιράν απάντησε με περιορισμένα πλήγματα σε αμερικανική βάση στο Κατάρ και ο πόλεμος τελείωσε πριν καν ξεκαθαριστεί αν είχε επιτευχθεί ο στόχος.

«Καλή τύχη, Συρία»

Παρόμοια στάση κράτησε και στη Συρία. Οι αμερικανικές κυρώσεις είχαν επιβληθεί για να τιμωρήσουν το καθεστώς Άσαντ. Όταν οι αντάρτες ανέτρεψαν τον δικτάτορα πέρυσι, οι κυρώσεις έγιναν τροχοπέδη στην ανοικοδόμηση.

Οι φωνές στην Ουάσιγκτον ζητούσαν να διατηρηθούν μέχρι να ικανοποιηθούν σειρά προϋποθέσεων. Ο Τραμπ, αντιθέτως, ακολούθησε άλλη ρότα. «Ήρθε η ώρα τους να λάμψουν», είπε τον Μάιο, ανακοινώνοντας την πλήρη άρση των κυρώσεων. «Καλή τύχη, Συρία».

Η ευθύνη για τη μετάβαση πέρασε έτσι στις χώρες της περιοχής —σε όσες έχουν πραγματικό συμφέρον από τη σταθερότητα.

Η «μισή ειρήνη» της Γάζας

Η εκεχειρία στη Γάζα ακολούθησε το ίδιο μοτίβο. Ισραήλ και Χαμάς απέρριψαν μεγάλα τμήματα του σχεδίου Τραμπ. Εκείνος θα μπορούσε να διαπραγματεύεται μήνες. Δεν το έκανε. Επέλεξε να ανακοινώσει ότι η συμφωνία έκλεισε.

Επέβαλε έτσι μια στενή συμφωνία με ελάχιστο κοινό τόπο, αφήνοντας τις δύσκολες λεπτομέρειες για αργότερα. Η πολυπόθητη κατάπαυση πυρός και η επιστροφή των ομήρων επετεύχθησαν.

Από τον ιδεαλισμό στον πραγματισμό

Επί δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπάθησαν να επιβάλουν ριζικές αλλαγές στη Μέση Ανατολή —με στρατιωτικές επεμβάσεις στο Ιράκ, τη Λιβύη, τη Συρία και την Υεμένη, με πιέσεις για εκδημοκρατισμό και με ατελείωτα σχέδια για την επίλυση του παλαιστινιακού ζητήματος.

Ακόμη και ο Τραμπ της πρώτης θητείας υπήρξε μαξιμαλιστής: σκληρή γραμμή κατά του Ιράν και το ουτοπικό «deal του αιώνα» για τη Μέση Ανατολή.

Στη δεύτερη θητεία του, όμως, φαίνεται να έχει περάσει σε έναν πιο «σκληρό» πραγματισμό. Αναγνωρίζει ότι η Αμερική δεν μπορεί να τα ελέγχει όλα — και έχει το θάρρος να παρουσιάζει το μερικό αποτέλεσμα ως επιτυχία.

Ίσως η ιστορία να τον διαψεύσει: ίσως το χτύπημα του Ιουνίου ωθήσει το Ιράν να φτιάξει μυστικά πυρηνική βόμβα· ίσως ο Άχμεντ αλ-Σαράα, ο προσωρινός πρόεδρος της Συρίας, αποδειχθεί νέος Άσαντ με γενειάδα. Προς το παρόν όμως μέσα στο χάος της Μέσης Ανατολής φαίνεται να είναι ο μόνος που βρήκε κάποιες λύσεις.

Ο κ. Πλεύρης σε πάνελ για την μετανάστευση ανέφερε ακόμα ότι στο πρώτο διάστημα του καλοκαιριού, το 70% των ροών ήταν από χώρες που δεν έχουν προσφυγικό προφίλ, ούτε αντιμετωπίζουν θέματα κλιματικής αλλαγής, κάτι που σημαίνει, όπως είπε ο υπουργός, ότι έγινε η επιλογή να χρησιμοποιηθεί η προσφυγική ιδιότητα για να γίνει μία μεταναστευτική μετακίνηση. «Παράλληλα, ακόμα και για χώρες που αντικειμενικά έχουν πόλεμο, όπως το Σουδάν, μου προκαλεί εντύπωση ότι ενώ έχεις δύο ασφαλείς χώρες δίπλα σου, την Αίγυπτο και το Τσαντ που έχουν υπογράψει και τη Συνθήκη της Γενεύης, επιλέγεις μια διαδρομή μέσα από τη Λιβύη που είναι μία μη ασφαλής χώρα, ώστε στην πραγματικότητα να προκαλέσεις μια ασφαλή χώρα της αρεσκείας σου, την Ελλάδα. Και όλως τυχαίως το 60 με 70% των ατόμων που έρχονται είναι ηλικίας 17-25 ετών», επεσήμανε ο υπουργός, προσθέτοντας ότι σε ένα πόλεμο ή σε μία μεγάλη κλιματική αλλαγή το λογικό είναι να φεύγουν πρώτα οικογένειες, ενώ το 85% των ατόμων που ήρθαν το 2025 στην Ελλάδα ήταν άνδρες.

Στη συνέχεια υποστήριξε ότι θα πρέπει να υπάρχει σκληρή αντιμετώπιση για όσους θέλουν να έρχονται παράνομα, χωρίς να συντρέχει κάποιος λόγος που δικαιολογεί άσυλο και γι’ αυτό ποινικοποιήθηκε πρόσφατα η παράνομη παραμονή στη χώρα.

Αναφέρθηκε, επίσης, σε αυτούς που, όπως είπε, είναι πραγματικά πρόσφυγες για τους οποίους θα πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί ένταξης και να προωθούνται εκεί όπου έχει πραγματικά ανάγκες μια κοινωνία. «Η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια θα έχει ανάγκη 200.000 εργατικό δυναμικό προκειμένου να κρατήσει το 2% ανάπτυξη και κυρίως σε εργασίες που δεν είναι εργασίες διμοφιλείς για τους Ευρωπαίους ή για τους Έλληνες. Συνεπώς, εκεί πέρα θα μπορούσες να εντάξεις έναν μηχανισμό, ώστε αυτός που τελικά λαμβάνει την προσφυγική ιδιότητα να δεις πώς αντιστοίχως θα τον στρέψεις μειώνοντας μια λογική επιδομάτων, αντιθέτως αυξάνοντας μια λογική ένταξης και εργασίας, εκεί που έχεις ανάγκη», επεσήμανε ο κ. Πλεύρης.

Τέλος, αναφέρθηκε και στη νόμιμη μετανάστευση για την οποία ετοιμάζεται αυτή τη στιγμή ένα νομοσχέδιο. «Θέλουμε να ακολουθήσουμε μια πολιτική που θα έχει έναν μεγάλο φράχτη ο οποίος θα περιορίζει την παράνομη μετανάστευση, αλλά και μια πόρτα που δίνει τη δυνατότητα σε αυτούς που πραγματικά έχουν ανάγκη, είτε προσφυγικής ιδιότητας, είτε επειδή βρίσκονται σε συνθήκες στις οποίες δεν μπορούν να επιβιώσουν, είτε επειδή ακριβώς χρειαζόμαστε ένα εργατικό δυναμικό να μπορεί να υπάρχει αυτή η δίοδος», σημείωσε.

Ο πρέσβης Αλεξάντερ Στούτζμαν, Αντιπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Δυτική Όχθη και τη Λωρίδα της Γάζας, αναφέρθηκε στην σημερινή ημέρα που είναι μια ευτυχισμένη μέρα, όπως είπε, καθώς μετά από δυο χρόνια πολέμου απελευθερώθηκαν οι όμηροι που κρατούσε η Χαμάς και είναι η μέρα που μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος των μεταναστών από τη Γάζα. Σε επίπεδο βοήθειας προς τις παλαιστινιακές αρχές, θα συνεχιστεί η προσπάθεια, είπε ο κ. Στούτσμαν και την επόμενη μέρα. Ανέφερε ακόμα ότι θα πρέπει να γίνει ένας συνδυασμός μακροχρόνιας και βραχυχρόνιας προσπάθειας και ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί και μία βιώσιμη ειρήνη. Στη συνέχεια έδωσε μια εικόνα της σημερινής κατάστασης στη Γάζα, σημειώνοντας ότι δεν υπάρχει καμία υγιεινή, δεν υπάρχει νερό, βασικές υπηρεσίες και συνδυασμός των συνεπειών των στρατιωτικών επιχειρήσεων, αλλά και της μακροχρόνιας οικολογικής καταστροφής του οικοσυστήματος. Μίλησε ακόμα για άμεση αποκατάσταση του συστήματος υγιεινής και ύδρευσης και τον καθαρισμό της Γάζας από τα συντρίμμια γιατί αποτελούν πηγή μόλυνσης. Όπως είπε, όλα αυτά θα έχουν ένα θετικό αποτύπωμα αμέσως στον πληθυσμό και θα βελτιωθεί η υγεία τους, ενώ μακροπρόθεσμα θα πρέπει να προστατευτεί το οικοσύστημα και οι ευαίσθητες περιοχές από πράγματα που μπορεί να προκύψουν, όπως παράνομοι οικισμοί και απόρριψη αποβλήτων.

Ο Τζάστιν Μάντι, συνιδρυτής του Mapping Pathways for Security, στο ίδιο πάνελ τόνισε ότι είναι πολύ σημαντικό «να είμαστε ψύχραιμοι και να επικοινωνούμε την αλήθεια. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στις σειρήνες του λαϊκισμού να μας παραπλανούν. Και όπως είπε ο υπουργός και συμφωνώ απόλυτα αυτό το χαρτοφυλάκια δεν είναι καθόλου εύκολο γιατί χρειάζεται τρομερή διαχείριση και προτεραιοποίηση των οικονομικών. Αν επιτρέψουμε στον ευατό μας να αντιδράσουμε ως χώρα περιθωριοποίησης νομίζω ότι αυτό δεν θα είναι σωστό». Επεσήμανε ακόμα ότι πρέπει να κρατήσουμε την προοπτική ότι ο ανθρωπισμός είναι σημαντικός, αλλά πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι στο πώς θα το κάνουμε.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν διεξάγει μια εκστρατεία «γκρίζας ζώνης» εναντίον του ΝΑΤΟ: μια φθηνή, γεμάτη από αρνήσεις και σωστά μετρημένη προσπάθεια με στόχο να ταράξει την Ευρώπη, η οποία αποφεύγει – ως τώρα – την ανοιχτή σύγκρουση. «Δεν είμαστε σε πόλεμο», είπε αυτήν την εβδομάδα ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς. «Αλλά δεν είμαστε και σε ειρήνη».

Σε καμία από τις παραπάνω περιπτώσεις δεν προκλήθηκε σοβαρή ζημιά, κατά συνέπεια για ποιο λόγο έγιναν; Σύμφωνα με τον Economist, ο Πούτιν γνωρίζει ότι δεν μπορεί να νικήσει το ΝΑΤΟ σε μια ανοιχτή αντιπαράθεση, ωστόσο ο σκοπός του, με βάση το ευρύ φάσμα των γραπτών και των ομιλιών του, είναι κάτι παραπάνω από το να είναι απλώς… ένας ενοχλητικός παράγων. Προσπαθεί να πετύχει τρία πράγματα.

Οι τρεις στόχοι του Πούτιν

Πρώτον, ο Ρώσος πρόεδρος επιδιώκει να σπάσει την ενότητα του ΝΑΤΟ. Στόχος του είναι να κάνει τους Ευρωπαίους να αμφιβάλλουν ο ένας για τον άλλον και, ειδικότερα, να αμφισβητήσουν τη δέσμευση των ΗΠΑ προς τη Συμμαχία που ίδρυσαν το 1949. Θέλει να «φυτέψει» την υποψία ότι το Άρθρο 5 — που θεωρεί πως η επίθεση εναντίον ενός μέλος είναι επίθεση εναντίον όλων — δεν μπορεί να στηριχθεί· και, τελικά, να απομακρύνει την Αμερική εντελώς από την Ευρώπη.

Και η αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ στην εισβολή drone στην Πολωνία, λέγοντας ότι «θα μπορούσε να ήταν λάθος», παρότι απαιτούνταν επίδειξη αλληλεγγύης. έριξε νερό στον ρωσικό μύλο. Εάν τα σαμποτάζ και οι παραβιάσεις εναέριου χώρου υποβαθμίζονται ως – σχεδόν – ρουτίνα, η αποτροπή γίνεται θέμα συζήτησης — και μόλις γίνει θέμα συζήτησης, αποδυναμώνεται.

Ο δεύτερος στόχος του Πούτιν αφορά την Ουκρανία. Η θερινή του επίθεση απέτυχε, άρα θέλει να αυξήσει το κόστος για τις ευρωπαϊκές χώρες που υποστηρίζουν τον ουκρανικό στρατό. Έτσι, δίνει έμφαση σε επιθέσεις γκρίζας ζώνης στις χώρες που είναι οι ισχυρότεροι υποστηρικτές της: η Πολωνία, η Εσθονία και η Δανία υπέστησαν εισβολές με drones, παραμορφώσεις GPS και σαμποτάζ. Η Γερμανία αντιμετώπισε κυβερνοεπιθέσεις σε εταιρείες άμυνας και logistics. Η Μολδαβία και η Ρουμανία, ως χώρες πρώτης γραμμής, αντιμετώπισαν παρεμβάσεις στις εκλογές τους — και στις δύο περιπτώσεις ανεπιτυχείς, κάτι που δείχνει ότι ο Ρώσος πρόεδρος δεν πετυχαίνει πάντα το σκοπό του. Το μήνυμά του προς ψηφοφόρους και πολιτικούς είναι απλό: αντί να στέλνετε όπλα στην Ουκρανία, να εστιάσετε στην εξομάλυνση με τη Ρωσία ή στην αυτοάμυνά σας.

Ο τρίτος λόγος για αυτήν την εκστρατεία είναι βαθύτερος και παλαιότερος. Ο Πούτιν μισεί τις κλασικές φιλελεύθερες δημοκρατίες, της οποίες ο πλούτος και η ανθεκτικότητά τους αναδεικνύουν τις αποτυχίες και την καταπίεση που ασκεί στο εσωτερικό της χώρας του. Αυτές τον ξεπερνούν οικονομικά. Το ΑΕΠ της Ρωσίας είναι μικρότερο από της Ιταλίας παρότι ο πληθυσμός της είναι πολλαπλάσιος. Όσο περισσότερο μπορεί να σπείρει διχόνοια και σύγχυση στη Δύση, τόσο πιο ισχυρός φαίνεται.

Πώς πρέπει να αντιδράσουν οι Σύμμαχοι

Τι πρέπει να κάνουν οι σύμμαχοι απέναντί του; Πρώτον, πρέπει να αποκαλύπτουν τα πάντα. Ο πειρασμός είναι να αγνοήσουν μικρές προκλήσεις ή, επειδή λείπει η απόδειξη της ρωσικής ευθύνης, να μείνουν μόνο στις κατηγορίες. Αλλά το να αγνοήσεις την γκρίζα ζώνη σημαίνει να την παραχωρήσεις. Και μόλις την παραχωρήσεις, αυτή μεγαλώνει. Σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις, παρέμβαση σε εκλογές: κάθε μία πρέπει να αποδοθεί και να δημοσιοποιηθεί γρήγορα, με αποδείξεις. Αυτό στερεί από τη Ρωσία την εύλογη δυνατότητα της άρνησης και εκπαιδεύει τους δυτικούς ψηφοφόρους ότι αυτοί είναι ο στόχος μιας τέτοιου τύπου εκστρατείας.

Το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει επίσης να βελτιώσουν την ανθεκτικότητά τους. Η άμυνα γκρίζας ζώνης περιλαμβάνει ανταλλακτικά και ομάδες επισκευής για καλώδια και σωλήνες, γρήγορες ομάδες αντίδρασης στον κυβερνοχώρο και ενισχυμένες εκλογικές επιτροπές. Είναι η κουραστική, αλλά ζωτική δουλειά του να δημιουργείς πλεόνασμα δυνατοτήτων και να βρίσκεσαι σε ετοιμότητα. Ταυτόχρονα, οι Ευρωπαίοι πρέπει επίσης να σκληρύνουν τις άμυνές τους. Οι περιπολίες στη Βαλτική πρέπει να είναι συνεχείς. Η Ευρώπη χρειάζεται φθηνούς αναχαιτιστές που να μπορούν να εξουδετερώνουν τα χαμηλής αξίας drones που η Ρωσία κατασκευάζει κατά δεκάδες χιλιάδες. Η απογείωση F-35 και η χρήση πυραύλων που κοστίζουν εκατομμύρια εναντίον των drones που κοστίζουν μόνο χιλιάδες θα εξαντλήσει τελικά τις άμυνες της Ευρώπης, καθιστώντας την ευάλωτη.

Τέλος, η Συμμαχία πρέπει να γίνει συγκεκριμένη στο κόστος που θα έχουν οι «εχθρικές» ενέργειες. Drones πάνω από σύνορα πρέπει να επισύρουν κυρώσεις στους προμηθευτές και τις εξωχώριες εταιρείες-ομπρέλα. Οι κυβερνοεπιθέσεις πρέπει να συναντούν κυβερνοαντίμετρα. Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί, αποδεικνύει πως έφτασε η ώρα τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη της άμυνας της Ουκρανίας, που στην πραγματικότητα είναι και η άμυνα της Ευρώπης. Και αυτή η άμυνα μπορεί να σημαίνει το να ρίξεις ένα πολεμικό αεροσκάφος που απειλεί ανθρώπινες ζωές ή ιδιοκτησίες.

Εάν η Ρωσία πειστεί ότι μπορεί να ξεφύγει χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες, κάτι πραγματικά επικίνδυνο μπορεί κάποια μέρα να συμβεί — όπως για παράδειγμα ο Πούτιν να «αρπάξει» ένα κομμάτι γης γύρω από τη Νάρβα στην εσθονική πλευρά των συνόρων, μια πόλη γεμάτη ρωσόφωνους των οποίων τα δικαιώματα η Ρωσία εμφανίζεται να υπερασπίζεται.

Σημειώνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην 24η θέση στους 27 της ΕΕ στην αποτελεσματικότητα του Δημοσίου, στην 25η στην ταχύτητα απονομής της δικαιοσύνης και στην 26η σε αγοραστική δύναμη.

Καλεί την κυβέρνηση να αντιληφθεί την πραγματικότητα, να ακούσει το «καμπανάκι» του κινδύνου και να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση με επιχειρήματα, χωρίς ανοησίες ή ακρότητες, για το πώς μπορεί να βελτιωθεί η κατάσταση.

“Τα γνωρίζει η κυβέρνηση όλα αυτά; Το ακούει κανείς στο Μέγαρο Μαξίμου αυτό το καμπανάκι κινδύνου;”

Και καταλήγει σημειώνοντας “Ας συζητήσουμε, επιτέλους, σοβαρά και με επιχειρήματα, χωρίς ανοησίες και ακρότητες, για το ποια είναι η πραγματικότητα και κυρίως για το πώς μπορούμε αυτήν την πραγματικότητα να την αλλάξουμε προς το καλύτερο.”

Η ανάρτηση του Αλέξη Τσίπρα:

Ράνια Τραγόμαλλου

Για πολλούς, αποτέλεσε μια πολιτική παρέμβαση με βάθος και διάρκεια και με στόχευση τόσο στην ατζέντα της οικονομίας όσο και στη στρατηγική επανεμφάνισή του στον δημόσιο διάλογο. 

Πίσω από τις «γραμμές» της ομιλίας

Η χρονική συγκυρία της χθεσινής ομιλίας, σύμφωνα με πολιτικούς παρατηρητές, συνιστά μια καλά υπολογισμένη πολιτική κίνηση, με σκοπό να προλάβει την κυβερνητική ατζέντα, θέτοντας στο επίκεντρο τα μεγάλα ζητήματα της οικονομίας, της κοινωνικής ανισότητας και της θεσμικής αξιοπιστίας. 

Η παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού αποκτά έτσι διαστάσεις άτυπης πολιτικής μονομαχίας, έστω και εξ αποστάσεως, σε ένα κρίσιμο χρόνο, όπου το αφήγημα για την πορεία της χώρας μέχρι το 2030 τίθεται εκ των πραγμάτων στο τραπέζι.

Αυτό το νέο κεφάλαιο πολιτικής παρουσίας, ακόμα κι αν δεν έχει λάβει θεσμική μορφή, για αρκετούς συνιστά μια ηχηρή επανείσοδο στη δημόσια σφαίρα. Και κυρίως, επιχειρεί να φέρει στην κορυφή της δημόσιας συζήτησης ερωτήματα που σχετίζονται με τη στρατηγική κατεύθυνση της χώρας, σε μια περίοδο όπου το κοινωνικό κόστος, η θεσμική φθορά και τα οικονομικά αδιέξοδα επανέρχονται ως πεδία μείζονος πολιτικής αντιπαράθεσης.

ΣΥΡΙΖΑ: «Εξέφρασε τις θέσεις του κόμματος»

Η παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού ερμηνεύεται και ως επανεμφάνιση με στρατηγικά χαρακτηριστικά, σε μια φάση κατά την οποία το πολιτικό του αποτύπωμα φαίνεται να ενισχύεται εκ νέου μέσα από σειρά πρωτοβουλιών – ανάμεσά τους, η λειτουργία του Ινστιτούτου «Αλέξης Τσίπρας» αλλά και η αναμενόμενη έκδοση του βιβλίου του, που – σύμφωνα με πληροφορίες – αποτυπώνει την εμπειρία της διακυβέρνησης 2015-2019, εντάσσοντάς την σε ένα ευρύτερο πλαίσιο για την πορεία της προοδευτικής παράταξης στο μέλλον.

Από πλευράς ΣΥΡΙΖΑ, πηγές υπενθυμίζουν ότι ο πρώην πρόεδρος του κόμματος είναι ενεργός βουλευτής και επισημαίνουν πως η ομιλία του εξέφρασε απολύτως τις θέσεις του κόμματος.

Τη χαρακτηρίζουν τεκμηριωμένη και σοβαρή, σημειώνοντας ότι ανέδειξε -σε αντιστοιχία με τις επισημάνσεις της ηγεσίας και των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ-τα κεντρικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας και, παράλληλα– όπως υποστηρίζουν – εξέθεσε την αδυναμία της κυβέρνησης να τα αντιμετωπίσει,

Εθνικό Σχέδιο Ανάταξης

Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε το Εθνικό Σχέδιο Ανάταξης, το οποίο όπως τόνισε, στηρίζεται στην έννοια ενός νέου πατριωτισμού, που συνδέεται με την υγιή οικονομία, ένα σύγχρονο παραγωγικό μοντέλο, την κοινωνική συνοχή, την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και το κράτος.

Κατά την παρουσίασή του, ο κ. Τσίπρας ανέπτυξε εννέα βασικούς άξονες του Εθνικού Σχεδίου Ανάταξης.

Αυτοί είναι:

• Ισχυρό και δίκαιο κράτος
• Αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου
• Στήριξη της εργασίας
• Ανθεκτικότητα και ενεργειακή ασφάλεια
• Δημογραφική ανθεκτικότητα
• Μείωση του ιδιωτικού χρέους
• Τεχνολογική αναβάθμιση  και ψηφιακή αυτονομία
• Αναδιανομή και Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης
• Εθνική Ασφάλεια

Ο πρώην πρωθυπουργός πρότεινε τη σύσταση ενός Ταμείου Στήριξης των Νέων Γενεών, με χρηματοδότηση μέσω Πατριωτικής Εισφοράς στα πολύ υψηλά εισοδήματα, και στόχο την αναδιανομή προς όφελος της παιδείας, της έρευνας, της καινοτομίας και της νεανικής στέγης. Όπως ανέφερε, «οι έχοντες να συμβάλλουν στο μέλλον αυτού του τόπου», προκειμένου – όπως είπε – να στηριχθεί η νέα γενιά.

Παράλληλα, πρότεινε τη δημιουργία Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης, το οποίο θα κατευθύνει και θα υλοποιεί επενδύσεις σε στρατηγικής σημασίας τομείς, με τη συμμετοχή του δημοσίου και την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Νέο όραμα και βολές στην κυβέρνηση

Ο  πρώην πρωθυπουργός, σημείωσε ότι η χώρα χρειάζεται «ένα μεγάλο αναπτυξιακό σοκ», αντίστοιχο – όπως υπογράμμισε– με εκείνα της περιόδου Τρικούπη και Βενιζέλου. Προειδοποίησε ότι σε διαφορετική περίπτωση, «θα χάσει οριστικά το τρένο της σύγκλισης και θα βρεθεί εκ νέου σε συνθήκες υπαρξιακής κρίσης».

Ασκώντας δριμεία κριτική στην κυβέρνηση, κατηγόρησε τη Νέα Δημοκρατία ότι έχει την πλήρη ευθύνη για την κατάσταση της οικονομίας, υποστηρίζοντας ότι η χώρα «πορεύεται ξανά με τις παλιές χρεοκοπημένες συνταγές».

Μίλησε για «δείκτες ντροπής» που αποτυπώνουν – όπως σημείωσε – την κοινωνική και οικονομική αποσάθρωση, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι το κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ελλάδα έχει πέσει από το 80% στον μέσο όρο της Ε.Ε. πριν από την κρίση, σε περίπου 60% σήμερα. «Είναι κενό γράμμα ό,τι κι αν λέμε για καλύτερη Ελλάδα το 2030, αν δεν αποκαταστήσουμε τη δυνατότητα του κράτους να υπάρχει και να λειτουργεί με δικαιοσύνη», δήλωσε.

Αναφέρθηκε, επίσης, στις αποκαλύψεις για σκάνδαλα και στα ζητήματα διαφάνειας, μιλώντας για ένα τεράστιο ηθικό ζήτημα που – όπως επεσήμανε– έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό ζητούμενο:«Την εντιμότητα».  Καταλήγοντας, ο Αλέξης Τσίπρας έκανε αναφορά σε ένα νέο όραμα συνεισφοράς, λέγοντας πως πρέπει να αναδειχθεί η Ελλάδα της δημιουργίας, της αλληλεγγύης και του φιλότιμου. Θύμισε την περίπτωση της Αθηνάς Παπαχρήστου, που δώρισε το υστέρημά της για την αγορά ενός ασθενοφόρου, τονίζοντας πως έχουμε υποχρέωση να συμβάλουμε ώστε η   φράση απογοήτευσης: «Αυτή είναι η Ελλάδα» να γίνει από μοιρολατρία περηφάνεια.

“Θα επιστρέψει, δηλαδή, ένα μέρος από το τερατώδες πρωτογενές πλεόνασμα, που στο πρώτο επτάμηνο άγγιξε τα 8 δισ. Ενώ για το 2024 ήταν 6,4 δισ. ευρώ πάνω από τον στόχο” επεσήμανε ο κ. Τσίπρας.

Εξηγώντας το τερατώδες ο κ. Τσίπρας επεσήμανε πως “κύρια πηγή της μεγάλης και συστηματικής αυτής υπέρβασης, αποτελούν τόσο οι έμμεσοι φόροι όσο και ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων – φόροι που επιβαρύνουν δυσανάλογα τα ευάλωτα και μεσαία εισοδηματικά στρώματα”.

Αναφερόμενος στην επικείμενη ομιλία Μητσοτάκη ανέφερε ότι “ο μοναδικός στόχος τώρα είναι η εκλογική πελατεία και η ψηφοθηρία” εκφράζοντας την εκτίμηση “ότι αυτή τη φορά δεν πρόκειται να πετύχει τον στόχο της”.

Πρέπει να υπάρξουν αποφάσεις συνέχισε “που θα αλλάξουν τη ρότα του σκάφους, γιατί οδηγούμαστε στα βράχια”. Και επεσήμανε: “Αναφέρομαι σε θεμελιώδεις αποφάσεις αλλαγής οικονομικού, και κυρίως παραγωγικού μοντέλου. Αποφάσεις που απαιτούν πολιτική βούληση, σωστή ανάγνωση των καιρών, κοινωνική ευαισθησία και εναρμονισμό με τις νέες ανάγκες και τις νέες απαιτήσεις. Ένα σχέδιο ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων, που θα δώσει τη δυνατότητα να μεταστρέψουμε τη σημερινή πορεία διεύρυνσης των ανισοτήτων, διαρκούς απόκλισης της οικονομίας μας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και μετατροπής της Ελλάδας σε βαλκανική εκδοχή καθυστέρησης. Γιατί αυτή είναι η πορεία μας. Σε όλους τους τομείς. Στην οικονομία, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα”.

Μεταξύ άλλων ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε για τον μέσο μισθό αλλά και τις ανισότητες που όπως είπε είναι το κύριο χαρακτηριστικό της Ελλάδας, κάνοντας σύγκριση με τη δική του διακυβέρνηση.

Ειδικότερα είπε:

“Ο μέσος μισθός υπολείπεται περισσότερο από 50% από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό, ενώ η αγοραστική δύναμη είναι 30% μικρότερη. Και οι ανισότητες είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της Ελλάδας του 2025. Το οξύμωρο δε, είναι ότι, μετά την έξοδο από τα μνημόνια και τις απείρως πιο ευνοϊκές δημοσιονομικές δυνατότητες, οι ανισότητες, αντί να συρρικνώνονται, διευρύνονται. Τη περίοδο 15-19, παρά τις δυσκολίες, υπήρξε σαφής και μετρήσιμη βελτίωση στους βασικούς κοινωνικούς δείκτες. Ενώ την περίοδο 20-25 υπήρξε αντίστροφη πορεία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το ποσοστό του πληθυσμού κάτω από το κατώφλι της φτώχειας το 2015, ήταν στο 21,4%.

Το 2019, το παραδώσαμε στο 17,9%. Και παρά τις ασύγκριτα καλύτερες συνθήκες, η σημερινή κυβέρνηση «κατάφερε», να το ανεβάσει στο 19,6%. Η επιδείνωση είναι ακόμη πιο δραματική για τον πληθυσμό με χαμηλή εκπαίδευση – κατά κανόνα ευάλωτα εισοδηματικά στρώματα. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2019, ήταν στο 22,5% και σήμερα βρίσκεται στο 28,2%”.

Τέλος παρουσίασε ένα σχέδιο ανάταξης με 8 άξονες καταλήγοντας ότι η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα εθνική πυξίδα, ένα νέο εθνικό πατριωτισμό με τη συμβολή όλων των κοινωνικών στρωμάτων.

Τα βασικά σημεία της ομιλίας του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα:

Μέχρι να ανέβω στο βήμα είχα μια ανησυχία δεδομένου ότι τις τελευταίες ημέρες η επίσημα διατυπωμένη θέση της κυβέρνησης ήταν ότι ενδιαφέρον για όσα λέω έχουν οι βιαστές, οι εμπρηστές και οι εγκληματίες. Βλέποντάς σας εδώ, διαπιστώνω ότι ήταν αβάσιμες οι ανησυχίες μου.

Η τοξικότητα βλάπτει σοβαρά τον δημοκρατικό διάλογο.

Η οικονομία του 2030 αποτελεί μεγάλη πρόκληση. Δεν έχω ευχάριστα νέα για εσάς. Θα προσπαθήσω να είμαι χρήσιμος για τον προβληματισμό σας, τον τόπο και το μέλλον του. Όποιος θέλει να ακούσει ευχάριστα, μπορεί αύριο να ακούσει την ομιλία του πρωθυπουργού. Εκεί θα δώσει τη δική του εικόνα, από φωτεινά χρώματα, αισιοδοξία και κάποιες παροχές. Θα επιστρέψει ένα μέρος από το τερατώδες πρωτογενές πλεόνασμα που το πρώτο 8μηνο άγγιξε τα 8 δις ενώ το 2024 ήταν 6,4 δις πάνω από τον στόχο.

Κύρια πηγή της μεγάλης και συστηματικής υπέρβασης αποτελούν οι έμμεσοι φόροι και ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων, που επιβαρύνουν δυσανάλογα τα μεσαία στρώματα.

Ο λόγος της διαρκούς επιβάρυνσης δεν είναι η αποκατάσταση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας ή ενός ταμειακού αποθέματος για να βγούμε από τα μνημόνια από το 2018. Είναι η εκλογική πελατεία και η ψηφοθηρία. Έχω την αίσθηση ότι αυτή τη φορά ο στόχος δεν θα επιτευχθεί. Καμία εξαγγελία και παροχή δεν πρόκειται να αλλάξει προς το καλύτερο τη μεγάλη εικόνα, που είναι απογοητευτική και δυσοίωνη. Και μας τραβά από το μανίκι να υπάρξουν αποφάσεις τώρα, που θα αλλάξουν τη ρότα του σκάφους, πριν οδηγηθεί εκ νέου στα βράχια. Αποφάσεις αλλαγής οικονομικού και παραγωγικού μοντέλου. Ένα σχέδιο ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων που θα ανατρέχει τη διεύρυνση των ανισοτήτων και τη μετατροπή της Ελλάδας σε βαλκανική εκδοχή καθυστέρησης.

Για οικονομικούς δείκτες

Δυστυχώς αποδείχθηκε μία χαμένη ευκαιρία (η έξοδος από τα μνημόνια). Σήμερα η πατρίδα μας πορεύεται για μία ακόμα φορά με πυξίδα τις παλιές χρεοκοπημένες πολιτικές. Με εντελώς ξεπερασμένο παραγωγικό μοντέλο, που βασίζεται στο real estate και τον τουρισμό, με μια ρηχή ανάπτυξη που βασίζεται στην κατανάλωση λίγων, ένα διαβρωμένο κράτος και μια γενικευμένη διαφθορά που δεν αφήνει ανέγγιχτο κανένα τομέα της δημόσιας ζωής και είναι χωρίς προηγούμενο σε έκταση, μεγέθη και βάθος.

Χρόνο με το χρόνο απομακρυνόμαστε από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ο μέσος μισθός υπολείπεται περισσότερο από 50%, η αγοραστική δύναμη είναι 30% μικρότερη. Οι ανισότητες είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της Ελλάδας του 2025.

Μετά την έξοδο από τα μνημόνια, οι ανισότητες αντί να συρρικνώνονται, διευρύνονται. Το ποσοστό κάτω από τη φτώχεια το 2015 ήταν στο 21,4%, το 2019 στο 17,9% και παρά τις ασύγκριτα καλύτερες συνθήκες η κυβέρνηση κατάφερε να το ανεβάσει στο 19,6%.

Δείκτες ντροπής, αν προσθέσει κανείς ότι είμαστε 24οι στους 27 της ΕΕ στην αποτελεσματικότητα του Δημοσίου, 25οι στην ταχύτητα της δικαιοσύνης, 26οι σε αγοραστική δύναμη.

Τα γνωρίζει η κυβέρνηση όλα αυτά; Το ακούει κανείς στο Μέγαρο Μαξίμου το καμπανάκι του κινδύνου; Ας συζητήσουμε επιτέλους σοβαρά, χωρίς ανοησίες και ακρότητες, για το ποια είναι η πραγματικότητα και κυρίως πώς μπορούμε να την αλλάξουμε.

Η κυβέρνηση της ΝΔ έχει όλη την ευθύνη. Δεν έκανε τίποτα από αυτά που η οικονομία χρειάζεται και η κοινωνία έχει ανάγκη.

Με εκτεταμένη διαφθορά χτίζει μια κοινωνία χασμάτων, του ενός πέμπτου που το προνομιούχο ένα πέμπτο έχει τη δυνατότητα να ζει πλούσια και τα τέσσερα πέμπτα να τα βγάζουν πέρα με μεγάλη δυσκολία, είτε να μην τα βγάζουν πέρα και να πνίγονται στα χρέη. Με έναν πληθωρισμό που εξαϋλώνει το εισόδημα, των μικρών και των μεσαίων στρωμάτων.

Τα 1.300 ενός μισθού σήμερα αντιστοιχούν σε 900 ευρώ το 2019. Ο μισθός έχει χάσει το ένα τρίτο της αξίας του. Την ίδια στιγμή που ο μέσος Έλληνας δεν τα βγάζει πέρα, παρακολουθεί τα τρομακτικά υπερκέρδη των καρτέλ.

Έτσι ούτε η οικονομία, ούτε η κοινωνία, ούτε η πατρίδα μπορεί να αντικρίζει με σιγουριά το μέλλον. Ευημερία και ανάπτυξη χωρίς κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη δεν υπήρξε ούτε μπορεί να υπάρξει.

Ούτε οι αριθμοί ευημερούν. Εισάγουμε υποθηκεύοντας το μέλλον. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις μειώθηκαν, όσες γίνονται κατευθύνοντα επί το πλείστον στον τουρισμό και τα ακίνητα.

Μια οικονομία που στερείται σοβαρών άμεσων ξένων επενδύσεων και δημιουργεί πλούτο αυξάνοντας την κατανάλωση, είναι μια μη βιώσιμη οικονομία, που παράγει ανισότητες.

Σκανδαλώδης αναδιανομή εις βάρος των καταναλωτών με το καρτέλ του ρεύματος, υψηλό ιδιωτικό χρέος, στεγαστική κρίση, δημογραφική γήρανση, κίνδυνοι κλιματικής κρίση. Θα συνειδητοποιήσουμε ότι η οικονομία και η χώρα ήδη εκπέμπουν SOS. Σαν μία τεράστια επιγραφή που αναβοσβήνει «προσοχή, αδιέξοδο».

Για σχέδιο ανάταξης

Η χώρα χρειάζεται ένα μεγάλο αναπτυξιακό σοκ, εφάμιλλο των περιόδων Τρικούπη και Βενιζέλου. Διαφορετικά θα βρεθεί εκ νέου σε υπαρξιακή κρίση. Χρειάζεται εθνικό σχέδιο ανάταξης, με ορίζοντα πενταετίας.

Πρώτος άξονας, το κράτος. Χρειαζόμαστε ένα άλλο κράτος, ισχυρό και δίκαιο. Με κανόνες, αξιοκρατία, διαφάνεια. Να υπηρετεί, όχι να ταλαιπωρεί. Να καθοδηγεί τις παραγωγικές δυνάμεις με μέτρα και κίνητρα σε ένα νέο, σύγχρονο και αποτελεσματικό μοντέλο.

Ένα ηθικό που έχει γίνει πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα: την εντιμότητα. Η διαφθορά που ξεκινά από θύλακες της κυβέρνησης, διαβρώνει το κράτος. Η αναξιοκρατία που ξεκινά από το κυβερνητικό μέγαρο, διαβρώνει την εμπιστοσύνη στο κράτος. Η μεροληψία, η εύνοια για τους δικούς μας, τους έχοντες, απλώνεται στη δικαιοσύνη και απαξιώνει το κράτος. Έχουν συνέπειες στην οικονομία, την ανάπτυξη. Να αποκαταστήσουμε τη σχέση εμπιστοσύνης.

Πρέπει από το κράτος της διαφθοράς και των πελατειακών σχέσεων και της ανικανότητας να περάσουμε σε ένα φιλικό στην ανάπτυξη και τον πολίτη. Ανοιχτό στην πλειοψηφία.

Με θεσμική θωράκιση του κράτους δικαίου, αποδέσμευση της δικαιοσύνης από κυκλώματα, αξιολόγηση δομών και προσώπων και επιβράβευση της προσφοράς των δημόσιων λειτουργών, ανασυγκρότηση και αναβάθμιση.

Δεύτερος άξονας: το παραγωγικό μοντέλο. Με ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, στρατηγικές επενδύσεις στην ευφυή και πράσινη γεωργία, ενίσχυση της μεταποίησης, ώστε το made in Greece να σημαίνει ποιότητα. Με σχεδιασμό μιας νέας, ολιστικής βιομηχανικής πολιτικής, τη στήριξη της καινοτομίας, της αμυντικής βιομηχανίας, της βιομηχανίας φαρμάκων, ενέργειας. Με την ενίσχυση υποδομών και ανάπτυξη logistics parks, με επένδυση στην ψηφιακή οικονομία.

Η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει παραγωγική πυξίδα, να γίνει διακομετακομιστικός κόμβος, τεχνολογικός και ενεργειακός.

Τρίτος άξονας: η εργασία. Απαραίτητος όρος η πλήρης επαναφορά συλλογικών διαπραγματεύσεων. Με αυστηρούς ελέγχους για την τήρηση, γενναίες αυξήσεις. Στόχος πρέπει να είναι η παραγωγική εργασία με αξιοπρεπείς αμοιβές. Αυτό σημαίνει μείωση των ωρών με αύξηση των αποδοχών, με στόχο το 35ωρο με καλύτερους μισθούς. Και μείωση της φορολογίας της μισθωτής εργασίας.

Τέταρτος άξονας: ανθεκτικότητα και ενεργειακή ασφάλεια. Δημιουργία υποδομών και δημιουργία πλαισίου ενεργειακής δημοκρατίας. Με εξωχρηματιστηριακή αγορά ενέργειας, με διμερή συμβόλαια και όχι από τα καρτέλ τεσσάρων εταιρειών. Με έμπρακτη υποστήριξη παραγωγών ΑΠΕ για μπαταρίες στις υφιστάμενες δυνάμεις. Με ενίσχυση εσωτερικού δικτύου και μετεξέλιξη σε έξυπνο, επέκταση ενεργειακών κοινοτήτων. Με επέκταση της παραγωγής και ενεργειακού συμψηφισμού και σε επίπεδο κατοικίας.

Πέμπτος άξονας: δημογραφικό. Η Ελλάδα γερνάει, είναι υπαρξιακός κίνδυνος, μια εθνική πληγή. Και το ασφαλιστικό θα καταρρεύσει εκ νέου και σύντομα. Η μείωση του πληθυσμού είναι συνάρτηση γεννήσεων, θανάτων, μεταναστευτικού ισοζυγίου. Δύο τρόποι υπάρχουν. Να αντιστραφεί το ισοζύγιο υπέρ των γεννήσεων και να ξαναγίνει θετικό το μεταναστευτικό ισοζύγιο. Απαιτείται πλέγμα μέτρων. Με ριζικές και τολμηρές αποφάσεις για να γίνει εφικτή η προσιτή στέγη στα νέα ζευγάρια. Με δημόσιες επενδύσεις για περιβάλλον οικογενειακής ασφάλειας σε παιδεία και υγεία. Με αύξηση κατώτατου και μέσου μισθού. Με κίνητρα για οικογένειες με 2 και περισσότερα παιδιά. Και μια δημιουργική μεταναστευτική πολιτική. Όχι ανοιχτών συνόρων, αλλά ανοιχτής αγοράς εργασίας ιδιαίτερα σε τομείς που λείπουν τα χέρια, με όρους σεβασμού στους κανόνες και αξιοπρέπειας.

Έκτος άξονας: ιδιωτικό χρέος. Τα κόκκινα δάνεια κρατούν σε ομηρία χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τα funds με μοναδικό στόχο τη μεγιστοποίηση κερδών, προχωρούν σε ανατοκισμούς και πλειστηριασμούς. Κίνδυνος να αποτύχει το σχέδιο της κυβέρνησης και το δημόσιο να φορτωθεί στο χρέος του τις εγγυήσεις. Απαραίτητο σχέδιο μείωσης ιδιωτικού χρέους. Στόχος πρέπει να είναι η διαχείριση των δανείων να γίνει με όρους κοινωνικής συμπεριληπτικότητας, ειδικά πιο ευάλωτους, με χαμηλό επιτόκιο και δικαίωμα εξαγοράς κοντά στην τιμή αγοράς από τα funds.

Έβδομος άξονας: τεχνολογική εξέλιξη. Από τα μεγαλύτερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματά μας είναι το ανθρώπινο κεφάλαιο. Ίσως είναι ανώφελο να προσδοκούμε την επιστροφή τους στο απόγειο της καριέρας τους. Είναι εφικτό να επιδιώξουμε τη συνεισφορά τους. Με ένα διεθνές δίκτυο επιστημόνων της διασποράς και γενναία αύξηση των δαπανών για την τεχνολογία. Με δημόσιες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, αλγόριθμους, κυβερνοασφάλεια.

Όγδοος άξονας: Πώς θα τα πετύχουμε όλα αυτά. Το ΕΣΥ έχει ήδη καταρρεύσει. Η ορθή αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων και ειδικότερα των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί σημαντικό εργαλείο. Ωστόσο σε έναν χρόνο θα εξαντληθεί οριστικά. Οφείλουμε λοιπόν να κινητοποιήσουμε νέους εθνικούς πόρους, δημόσιους και ιδιωτικούς. Χρειάζονται νέα εργαλεία χρηματοδότησης.

Η πρότασή μου αφορά την αξιοποίηση ενός μέρους των ετήσιων εθνικών πόρων δημοσίων επενδύσεων, αλλά και της αξιοποίησης του Υπερταμείου και της Αναπτυξιακής Τράπεζας, ώστε να δημιουργήσουμε ένα Νέο Εθνικό Ταμείο για την χρηματοδότηση της Αναπτυξιακής διαδικασίας.

Το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης.

Με στόχο την κατεύθυνση και υλοποίηση επενδύσεων σε τομείς στρατηγικής προτεραιότητας, της σύμπραξης του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα, και της μόχλευσης ιδιωτικών κεφαλαίων. Επενδύσεις που θα δώσουν σάρκα και οστά στη σταδιακή αλλαγή του παραγωγικού προσανατολισμού της οικονομίας μας.

Αντίστοιχο Ταμείο έχει μόλις δημιουργηθεί στη Βρετανία (National Wealth Fund), αλλά και στη Γερμανία, για τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε υποδομές και άμυνα ύψους 900 δις ευρώ στην επόμενη 12ετία.

Πέραν όμως των νέων χρηματοδοτικών εργαλείων, χρειάζεται και ένα νέο και διαφορετικό δημοσιονομικό μείγμα, που θα διορθώνει τις μεγάλες αδικίες στην κατανομή των φορολογικών βαρών και θα ενισχύει τη βιώσιμη ανάπτυξη, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη σταθερή μείωση του δημόσιου χρέους.

Ας δούμε πώς μπορεί να γίνει: Πρώτον, μεγάλο μέρος από το σημερινό δημοσιονομικό περιθώριο που υπερβαίνει τα 3,5 δις. και που έχει διαμορφωθεί με τρόπο μόνιμο, από μέτρα παραμετρικά, θα πρέπει να επιστραφεί σε αυτούς που σηκώνουν δυσανάλογο βάρος των φορολογικών υποχρεώσεων εδώ και πολλά χρόνια. Στο μεγάλο πλήθος των μισθωτών του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και τους συνταξιούχους.

Δεύτερον, θα πρέπει να μειωθούν οι ασφαλιστικές εισφορές της μισθωτής εργασίας, από τις υψηλότερες στις ανεπτυγμένες οικονομίες, ώστε να αυξηθεί απευθείας το διαθέσιμο εισόδημα των μισθωτών και να μειωθεί η φορολογική επιβάρυνση των μικρών επιχειρήσεων.

Τρίτον, να ενισχυθούν οι δομές κοινωνικής προστασίας και υποστήριξης ευάλωτων συμπολιτών μας, που έχουν εγκαταλειφθεί, για να αναστραφεί η πορεία αύξησης των ανισοτήτων και να μειωθεί ο κίνδυνος φτώχειας, ειδικά της παιδικής φτώχειας.

Τέταρτον, αλλά ίσως σημαντικότερο από όλα, χρειάζεται σημαντική ενίσχυση του Εθνικού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για την υλοποίηση ενός πολυετούς σχεδίου σταδιακής ανάταξης και εκσυγχρονισμού των υποδομών του ΕΣΥ, της δημόσιας Παιδείας, και της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική κρίση, ώστε να μπουν οι βάσεις για την πορεία σύγκλισης της χώρας προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η πατριωτική εισφορά

Η περαιτέρω ενίσχυση των πόρων χρηματοδότησης αυτών των στόχων πρέπει να στηριχθεί από τους έχοντες. Μίλησα για την Ελλάδα των μεγάλων ανισοτήτων. Της μεγάλης πλειοψηφίας που δυσκολεύεται, αλλά και μιας μειοψηφίας μεγάλου πλούτου. Ήρθε η ώρα αυτή η μειοψηφία να συμβάλει για την ανάταξη της χώρας.

Τα πολύ μεγάλα εισοδήματα, ανεξάρτητα από την πηγή τους, να στηρίζουν τον τόπο, με την εισαγωγή μιας Πατριωτικής Εισφοράς. Αυτή η εισφορά θα κατευθύνεται σε έναν ειδικό κλειστό λογαριασμό, ένα Ταμείο με μία μόνο προτεραιότητα: Τη στήριξη των νέων γενιών, δηλαδή της παιδείας, την έρευνας και της καινοτομία, αλλά και της νεανικής στέγης.

Αυτό που χρειαζόμαστε πάνω από όλα είναι έναν νέο πατριωτισμό. Ένα όραμα συνεισφοράς για να κάνουμε τη πατρίδα μας καλύτερη. Ακούω, συχνά, όλοι πιστεύω το ακούμε, το στερεότυπο της απογοήτευσης: Δε βαριέσαι, αυτή είναι η Ελλάδα. Ιδίως όταν βλέπουμε την κρατική αναποτελεσματικότητα αλλά και την αδικία, την αναξιοκρατία, τη διαφθορά. Όταν βλέπουμε τα επιδοτούμενα από τον ΟΠΕΚΕΠΕ κομματικά στελέχη να κυκλοφορούν με τις Porsche.

Από την άλλη όμως υπάρχει και μια άλλη Ελλάδα, που πρέπει να αναδείξουμε. Της δημιουργίας, της αλληλεγγύης και του φιλότιμου. Του γνήσιου πατριωτισμού. Έχουμε υποχρέωση να συμβάλλουμε όλοι, ώστε αυτή η φράση να γίνει από μοιρολατρία υπερηφάνεια.

Η εθνική ασφάλεια

Ένατος άξονας: Εθνική Ασφάλεια. Στις δύσκολες εποχές των γεωπολιτικών ανακατατάξεων η ενίσχυση της εθνικής ασφάλειας είναι αναγκαία. Μέχρι σήμερα η Ελλάδα αγοράζει προστασία, μέσω πανάκριβων και όχι πάντα αναγκαίων αμυντικών εξοπλισμών. Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει τα τελευταία έξι χρόνια σε εξοπλισμούς άνω των 20 δισ. ευρώ, χωρίς να έχει δώσει ούτε ευρώ, ούτε βίδα στην Εθνική Αμυντική Βιομηχανία. Η ανασύσταση της Εθνικής Αμυντικής Βιομηχανίας, πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα την επόμενη πενταετία.

Η στρατιωτική αποτροπή πρέπει να στηρίζεται σε οικονομική ισχύ και σε μια διεκδικητική διπλωματία. Η Ελλάδα οφείλει να ανακτήσει την ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, που υλοποίησε τη περίοδο 2015-2019. Να λειτουργήσει ως ενεργειακός και εμπορικός κόμβος της Ευρώπης με την Ασία και την Αφρική. Και να αναπτύξει τις σχέσεις με την Ινδία, την Κίνα και την Ρωσία, με την οποία πρέπει, να αποκαταστήσει τις παραδοσιακά καλές σχέσεις, ελπίζω σύντομα με το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.

Κυρίως όμως να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο. Ως πυλώνας ειρήνης και σταθερότητας. Και φοβάμαι ότι σήμερα είμαστε μακριά από αυτό.

Με απασχολεί το αύριο της πατρίδας μας, που θα το καθορίσει η σπορά του σήμερα. Αν επιμένουμε να σπέρνουμε κοινωνική αδικία, εργασιακή απορρύθμιση, διαφθορά και απληστία των κερδών, θα θερίσουμε αδιέξοδο και νέα υπαρξιακή κρίση. Δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές, ούτε αρκούν τα συνήθη πολιτικά στερεότυπα για να αντιμετωπίσουν τις επείγουσες προκλήσεις.

Η ανάγκη να μπει η χώρα σε ένα άλλο δρόμο, να υιοθετήσει ένα άλλο παραγωγικό πρότυπο, χρειάζεται επιμονή, αγώνα, ακόμα και συγκρούσεις με το παλιό, που από τη φύση του αντιστέκεται.

Μια τέτοια θεμελιώδης αλλαγή, δεν μπορεί να επιβληθεί από τα πάνω. Ή μόνο από τα πάνω. Χρειαζόμαστε μια νέα εθνική πυξίδα, έναν νέο πατριωτισμό, που κατανοεί την υγιή οικονομία, το στέρεο και σύγχρονο παραγωγικό μοντέλο, την κοινωνική συνοχή, την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και το κράτος, ως όρο για την ασφάλεια και την πρόοδο της πατρίδας μας.

Και σε αυτή τη προσπάθεια είναι ανάγκη να συμβάλλουν όλες οι παραγωγικές κοινωνικές τάξεις.