Στις δηλώσεις πριν από τη Σύνοδο, η πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών χαιρέτισε την οπισθοχώρηση του Τραμπ στο θέμα των δασμών. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, αρκετοί προειδοποίησαν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να παραμείνει ιδιαίτερα επιφυλακτική απέναντι στη στάση της αμερικανικής κυβέρνησης.

Λιθουανία: Όχι στο «εμπορικό μπαζούκα»

Διαφορετική γραμμή κράτησε η Λιθουανία, εκφράζοντας αντίθεση στα αντίμετρα τύπου «μπαζούκα» της ΕΕ, καθώς εκτιμά ότι ενδέχεται να κλιμακώσουν την ένταση, «προσφέροντας στον Τραμπ μια θετική ατζέντα».

Ο πρόεδρος της χώρας μάλιστα ανέφερε στους «27» ότι προτίθεται να προτείνει στα κράτη της Σκανδιναβίας και της Βαλτικής τη συμμετοχή τους στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ.

Μητσοτάκης: Συμμετοχή μόνο για τη Γάζα

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στις δηλώσεις του προς τα ΜΜΕ, τοποθετήθηκε ξεκάθαρα για το Συμβούλιο Ειρήνης, προτείνοντας μια περιορισμένη και στοχευμένη ευρωπαϊκή συμμετοχή:

«Οι 13 χώρες της ΕΕ να μπουν στο Συμβούλιο Ειρήνης μόνο για το ζήτημα της Γάζας», ανέφερε, προσθέτοντας: «Θεωρώ ότι αυτή είναι μια εύλογη συμβιβαστική λύση, η οποία θα μας επιτρέψει να συμμετέχουμε στη διαδικασία ειρήνευσης της Γάζας, χωρίς να δημιουργήσουμε έναν νέο οργανισμό που θα λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών».

Κάλας: Συνεργασία μόνο εντός πλαισίου ΟΗΕ

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Κάγια Κάλας:

«Εάν το Συμβούλιο Ειρήνης του προέδρου Τραμπ περιορίσει την αποστολή του στη Γάζα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες μπορούν να συνεργαστούν σε αυτό το σχέδιο», δήλωσε, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε πρωτοβουλία πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Σκληρό μήνυμα από τη Σουηδία

Σε πιο αυστηρή γραμμή παρέμεινε ο πρωθυπουργός της Σουηδία, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει ξεκάθαρη στάση:

«Στηρίζουμε τη Δανία και τη Γροιλανδία και δεν θα δεχτούμε κανέναν εκβιασμό από καμία χώρα, πόσω μάλλον από χώρα της Συμμαχίας», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Δανία: «Συμμεριζόμαστε τους στόχους, όχι τις μεθόδους»

Η Δανία βλέπει πάντως παράθυρο διαλόγου με τις ΗΠΑ για την ενίσχυση της ασφάλειας στη Γροιλανδία, μετά την ανακοίνωση Τραμπ περί «πλαισίου συμφωνίας» με το ΝΑΤΟ.

Ο Δανός ΥΠΕΞ Λαρς Λόκε Ράσμουσεν δήλωσε: «Συμμεριζόμαστε τους στόχους, αλλά όχι απαραίτητα τις μεθόδους. Τώρα υπάρχει ευκαιρία να μπουν τα πράγματα στη θέση τους».

Μέτσολα: Προχωρά η εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ

Παρά το κλίμα αβεβαιότητας, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα προανήγγειλε ότι θα προχωρήσει η διαδικασία επικύρωσης της διατλαντικής εμπορικής συμφωνίας.

Αν και μέχρι πρόσφατα η επικύρωση είχε «παγώσει», η στροφή 180 μοιρών του Τραμπ στο θέμα των δασμών φαίνεται πως αλλάζει τα δεδομένα, με διπλωματικές πηγές να εκτιμούν –σύμφωνα με το Politico– ότι η επικύρωση αναμένεται εντός Φεβρουαρίου.

Η συμφωνία προέβλεπε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα προχωρούσε τις επόμενες εβδομάδες σε ψηφοφορία για την κατάργηση δασμών σε ορισμένα αμερικανικά προϊόντα, στο πλαίσιο του εμπορικού συμβιβασμού που είχε επιτευχθεί με την Ουάσιγκτον το περασμένο καλοκαίρι.

Σύμφωνα με όσα μετέδωσε το γαλλικό BFM TV, η επικεφαλής της ευρωομάδας των σοσιαλδημοκρατών (S&D) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Iratxe Garcia Perez, έκανε λόγο για «συμφωνία πλειοψηφίας» μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων, προκειμένου να ανασταλεί η διαδικασία επικύρωσης της συμφωνίας που είχε συναφθεί με τις ΗΠΑ τον Ιούλιο.

Η απόφαση αυτή θεωρείται η πρώτη θεσμική απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις νέες πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει προειδοποιήσει με επιβολή πρόσθετων τελωνειακών δασμών σε κράτη-μέλη της ΕΕ –μεταξύ αυτών και η Γαλλία– εάν δεν στηριχθεί το αμερικανικό σχέδιο για την απόκτηση της Γροιλανδίας. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη συμφωνήσει σε δασμούς 15%, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω αύξησής τους.

Όπως επισημαίνει το γαλλικό μέσο, στις Βρυξέλλες εξετάζεται πλέον και ευρύτερη κλιμάκωση της ευρωπαϊκής αντίδρασης. «Η απάντησή μας θα είναι αποφασιστική, ενωμένη και αναλογική», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά την ομιλία της στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ.

Σε πρώτο στάδιο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα συνολικής αξίας 93 δισ. ευρώ. Παράλληλα, το Παρίσι εμφανίζεται έτοιμο να προχωρήσει ακόμη πιο μακριά. Ο Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε την κατάσταση «τρελή», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο η ΕΕ να ενεργοποιήσει για πρώτη φορά το εργαλείο αντι-εκβίασης (Anti-Coercion Instrument) ακόμη και εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στην ανάλυσή του, το BBC σημειώνει ότι «τον τελευταίο χρόνο έχουμε ακούσει ασυνήθιστες και απροσδόκητες οικονομικές απειλές από τον πρόεδρο Τραμπ, όμως αυτή ξεπερνά όλες τις προηγούμενες και μας οδηγεί σε σουρεαλιστικό και απολύτως επικίνδυνο έδαφος».

Το δίκτυο προειδοποιεί ότι πρόκειται για δημόσια προσπάθεια εξαναγκασμού συμμάχων, με χρονικό ορίζοντα-εξπρές, που θα μπορούσε να υπονομεύσει το ΝΑΤΟ και τη συνοχή της Δύσης. «Πώς θα αντιδρούσε ο κόσμος αν αντίστοιχη απειλή προερχόταν από την Κίνα ή τη Ρωσία;» διερωτάται χαρακτηριστικά.

Το BBC υπενθυμίζει επίσης ότι ο Τραμπ αναμένεται να συναντήσει τους ηγέτες των χωρών που μόλις απείλησε οικονομικά στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, προσδίδοντας επιπλέον ένταση και πολιτικό βάρος στη σύγκρουση.

Στον αέρα η εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ

Από την πλευρά του, ο Guardian κάνει λόγο για καταστροφικό πλήγμα στις συμφωνίες που είχε συνάψει ο Τραμπ με τις ευρωπαϊκές χώρες το περασμένο καλοκαίρι, εκτιμώντας ότι η απειλή των δασμών αποτελεί εργαλείο πίεσης και διάσπασης της Ευρώπης, προκειμένου να καμφθεί η αντίθεσή της στο ζήτημα της Γροιλανδίας.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις αντιδράσεις από τις πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και οι Ευρωπαίοι Σοσιαλιστές ξεκαθάρισαν ότι η εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ δεν μπορεί να εγκριθεί υπό τις παρούσες συνθήκες. Παράλληλα, η φιλελεύθερη ομάδα Renew δήλωσε ότι θα στηρίξει την αναστολή της επικύρωσης.

Όπως επισημαίνει ο Guardian, η απειλή Τραμπ αγνοεί τον θεσμικό τρόπο λειτουργίας της ΕΕ, καθώς τα κράτη-μέλη δεν διαθέτουν μεμονωμένες εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ· όλες οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται κεντρικά μέσω Βρυξελλών.

Αν και η συμφωνία έχει τεθεί σε εφαρμογή στις ΗΠΑ, οι δασμοί 0% που προβλέπονται για αμερικανικά προϊόντα δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί νομικά στην ΕΕ.

Ο επικεφαλής του ΕΛΚ, Μάνφρεντ Βέμπερ, δήλωσε ότι «το ΕΛΚ στηρίζει την εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ, όμως υπό τις απειλές για τη Γροιλανδία η έγκριση δεν είναι δυνατή σε αυτό το στάδιο», ζητώντας την αναστολή των δασμών 0% στα αμερικανικά προϊόντα.

Αντίστοιχα, η αντιπρόεδρος των Σοσιαλιστών για το εμπόριο, Καθλίν βαν Μπρέμπτ, ξεκαθάρισε ότι «δεν μπορεί να υπάρξει εμπορική συμφωνία υπό αυτές τις συνθήκες».

«Τακτική πίεσης» για τη Γροιλανδία

Κατά τον Guardian, η τελευταία απειλή Τραμπ θα εκληφθεί ως ακόμη μία προσπάθεια ενός απρόβλεπτου συνομιλητή — άλλοτε συμμάχου, άλλοτε αντιπάλου — να επιβάλει τη βούλησή του μέσω ενός από τα αγαπημένα του εργαλεία: των δασμών.

Ταυτόχρονα, ανεβάζει τη θερμοκρασία στις σχέσεις ΗΠΑ–ΕΕ, σε μια συγκυρία όπου πολλοί στην Ευρώπη θεωρούν την Ένωση ευάλωτη σε εκβιαστικές τακτικές.

Ο ανώτερος ερευνητής του Δανικού Ινστιτούτου Διεθνών Σπουδών, Μίκελ Ρούνγκε Όλεσεν, εκτίμησε ότι οι απειλές αποτελούν άμεση αντίδραση στην αποστολή ευρωπαϊκών στρατευμάτων στη Γροιλανδία.

«Αν κοιτάξει κανείς τους δασμούς, στοχεύουν ακριβώς τις χώρες που έστειλαν στρατεύματα», σημείωσε στο Sky News, προσθέτοντας ότι «δεν θα δούμε ποτέ αμερικανικά στρατεύματα στη Γροιλανδία· πρόκειται για τακτική διαπραγμάτευσης».

Σε κάθε περίπτωση, η κλιμάκωση αυτή θέτει εν αμφιβόλω τη βιωσιμότητα της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ και ανοίγει ένα νέο, επικίνδυνο κεφάλαιο στις διατλαντικές σχέσεις, με τη Γροιλανδία να μετατρέπεται σε γεωπολιτικό και οικονομικό επίκεντρο.

Σύμφωνα με τα πρακτορεία Bloomberg και Reuters, το κορεατικό γουόν υποχώρησε αμέσως μετά την ανακοίνωση, ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του δείκτη Kospi 200 κατέγραψαν άνοδο. Η εξέλιξη ήρθε λιγότερο από ένα 24ωρο πριν από την προγραμματισμένη συνάντηση του Τραμπ με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, που αναμένεται να διαρκέσει περίπου τρεις ώρες, τα ξημερώματα της Πέμπτης (ώρα Ελλάδας).

Ο Τραμπ ανέφερε ότι μετά τη συνάντηση με τον Σι θα επιστρέψει στις ΗΠΑ, εκφράζοντας αισιοδοξία πως θα υπάρξει «κάτι πολύ ικανοποιητικό» και στις συνομιλίες με την Κίνα. Κατά την ομιλία του ευχαρίστησε τους διοργανωτές για την υποδοχή και δήλωσε εντυπωσιασμένος από το χρυσό στέμμα που του προσφέρθηκε ως δώρο.

Ο Λευκός Οίκος δεν σχολίασε άμεσα τις δηλώσεις, ενώ και το γραφείο του Νοτιοκορεάτη προέδρου, Λι, απέφυγε να δώσει διευκρινίσεις. Η Σεούλ είχε προηγουμένως υποβαθμίσει την πιθανότητα να επιτευχθεί συμφωνία που θα προέβλεπε μείωση των αμερικανικών δασμών, σε αντάλλαγμα για επενδυτικό πακέτο ύψους 350 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Σεούλ είχαν «κολλήσει» για περίπου τρεις μήνες, μετά την αρχική συμφωνία του Ιουλίου, που περιόριζε τους αμερικανικούς δασμούς στα κορεατικά προϊόντα στο 15%, χωρίς όμως να μειώνει το 25% που επιβαρύνει τις εισαγωγές κορεατικών αυτοκινήτων. Το γεγονός αυτό διατήρησε τις κορεατικές αυτοκινητοβιομηχανίες σε μειονεκτική θέση έναντι των ιαπωνικών, μετά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιαπωνίας τον Σεπτέμβριο.

«Πιστεύω ότι καταλήξαμε σε κοινά συμπεράσματα για πολλά σημαντικά ζητήματα», δήλωσε ο Τραμπ, προσθέτοντας πως οι συνομιλίες περιλάμβαναν και θέματα εθνικής ασφάλειας. Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να στηρίζουν τη Νότια Κορέα, εν μέσω των συνεχιζόμενων εντάσεων με τη Βόρεια Κορέα.

Λίγες ημέρες πριν την ολοκλήρωση της συμφωνίας, ο πρόεδρος Λι είχε δηλώσει πως υπήρχαν ακόμη «σημαντικά αγκάθια» στις λεπτομέρειες του επενδυτικού πακέτου, ενώ ο Τραμπ την περιέγραφε ήδη ως «σχεδόν έτοιμη», υπογραμμίζοντας τη διαφορά αντίληψης των δύο πλευρών ακόμη και στα τελικά στάδια των διαπραγματεύσεων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το θέμα του ρυθμιστικού πλαισίου στην ΕΕ για τις ψηφιακές υπηρεσίες –το αποκαλούμενο Digital Services Act (DSA)- ήταν ένας από τους βασικούς λόγους, σύμφωνα με αρκετά δημοσιεύματα στις αρχές της εβδομάδας της καθυστέρησης στην κοινή ανακοίνωση Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ηνωμένων Πολιτειών για το συγκεκριμένο θέμα.

Ο λόγος είναι πολύ απλός: οι τεχνολογικοί κολοσσοί από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού υποστηρίζουν ότι το DSA ότι περιορίζει την ελευθερία του λόγου και επιβαρύνει οικονομικά τις μεγάλες και δημοφιλείς πλατφόρμες με επιπλέον έξοδα.

Σημειώνεται ότι το DSA ουσιαστικά επιδιώκει ουσιαστικά να περιορίσει τα φαινόμενα παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες αλλά και να θέσει κάποια όρια στον τρόπο με τον οποίο οι τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Meta και η Google διαχειρίζονται τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών.

Η ευρωπαϊκή αυστηρή πολιτική

Για την ΕΕ, η χαλάρωση του κανονιστικού πλαισίου φέρεται να αποτελεί κάτι που δεν θέλει να κάνει. Γενικότερα, η Ευρώπη έχει ακολουθήσει μία πολύ πιο αυστηρή πολιτική απέναντι στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, επιδιώκοντας να θέσει περιορισμούς και να προστατεύσει τα προσωπικά δεδομένων των πολιτών.

Το παράδειγμα του GDPR είναι σχετικά πρόσφατο, όπως και οι κόντρες της ΕΕ με τους αμερικανικούς κολοσσούς στους οποίους έχουν επιβληθεί τεράστια πρόστιμα για διάφορους λόγους. Και αυτό είναι κάτι που επίσης έχει δημιουργήσει επιπλέον πίεση από την πλευρά των τεχνολογικών κολοσσών που προφανώς θέλουν να αντιμετωπίζονται στη Γηραιά Ήπειρο όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου το κανονιστικό πλαίσιο είναι εξαιρετικά χαλαρό.

Τι λέει η κοινή ανακοίνωση

Το θέμα του DSA ήταν αρκετά ψηλά μεν στην ατζέντα των διαπραγματεύσεων αλλά δεν ήταν δυνατόν να καθυστερήσει άλλο την κοινή ανακοίνωση. Και το σχετικό κείμενο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ανοικτό σε πολλές ερμηνείες καθώς δεν υπάρχει σαφή αναφορά στο DSA αλλά μόνο ότι «οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύονται να αντιμετωπίσουν άδικους περιορισμούς όσον αφορά στο ψηφιακό εμπόριο». Κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι θα το ξαναδούν το θέμα εν ευθέτω χρόνω.

Όμως, υπάρχει μία ενδιαφέρουσα προσθήκη: ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβεβαιώνει ότι δεν θα υιοθετήσει ή διατηρήσει τέλη για τη χρήση του δικτύου. Πρόκειται για μία ενδιαφέρουσα παράμετρος, δεδομένου ότι οι Ευρωπαίοι τηλεπικοινωνιακοί όμιλοι (Telekom, Orange, Telefonica κ.ά.) πιέζουν εδώ και πολλά χρόνια προκειμένου οι μεγάλες πλατφόρμες όπως η Google, η Meta, η Microsoft, η AWS και η Apple να αρχίσουν να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιακών δικτύων επόμενης γενιάς, η οποία απαιτεί δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ.

Ενδεχομένως, εδώ να βρίσκεται και ο συμβιβασμός μεταξύ των δύο πλευρών: η μεν Αμερικανοί τεχνολογικοί κολοσσοί θα πρέπει να συμμορφωθούν με το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ, οι δε τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι της Ευρώπης να κατανοήσουν ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αμερικανική «βοήθεια» όσον αφορά στην ανάπτυξη των δικτύων τους. Βέβαια, το γεγονός ότι η Ευρώπη είναι πίσω σε τεχνολογικές υποδομές όπως τα δίκτυα FTTH και 5G SA είναι ένα επιπλέον ζήτημα που πρέπει να απασχολήσει τις Βρυξέλλες στο όχι πολύ μακρινό μέλλον.

Τέλος, η κοινή ανακοίνωση έχει και άλλες αναφορές στον κλάδο των ψηφιακών τεχνολογιών. Όπως η δέσμευση της ΕΕ να αγοράσει AI chips αξίας 40 δισ. δολαρίων για χρήση στα data centers που ετοιμάζονται. Κάτι που θα γινόταν ούτως ή άλλως δεδομένης της τεχνολογικής πρωτοπορίας των αμερικανικών εταιρειών όπως η NVidia στον συγκεκριμένο τομέα. Από την άλλη πλευρά, η ΕΕ δεσμεύεται να μην υπάρξει «διαρροή τεχνολογιών» σε «προορισμούς που προκαλούν ανησυχία». Κάτι που σχετίζεται με τις τεχνολογικές λύσεις που έχουν ευρωπαϊκές εταιρείες όπως η ολλανδική ASML, οι οποίες θεωρούνται κρίσιμης σημασίας για την ανάπτυξη ΑΙ υποδομών και όχι μόνο.

Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα εμπορίου, Όλοφ Γκιλ, ανέφερε μιλώντας σε δημοσιογράφους πως «η ΕΕ συνεχίζει να συνεργάζεται με τις ΗΠΑ για την οριστικοποίηση μιας κοινής δήλωσης, όπως συμφωνήθηκε στις 27 Ιουλίου. 

Με τους στόχους αυτούς κατά νου, η Επιτροπή θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για την αναστολή για έξι μήνες των αντιμέτρων της ΕΕ κατά των ΗΠΑ, τα οποία επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ στις 7 Αυγούστου. 

Η Επιτροπή έχει προγραμματίσει να εγκρίνει τα αναγκαία μέτρα αύριο, 5 Αυγούστου, με διαδικασία επείγουσας ανάγκης».

Υπενθυμίζεται πως οι ΗΠΑ  και η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέληξαν την Κυριακή σε εμπορική συμφωνία, καθιερώνοντας δασμό 15%.

Η ΕΕ θα αγοράζει ενεργειακά προϊόντα από τις ΗΠΑ, αξίας 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ο δασμολογικός συντελεστής που θα εφαρμόζεται στις εισαγωγές από την ΕΕ θα είναι 15%, και το ίδιο θα ισχύει και για τα αυτοκίνητα. Τα φαρμακευτικά προϊόντα δεν  καλύπτονται από τη συμφωνία.

Ο Τραμπ δήλωσε επίσης ότι ο χάλυβας και το αλουμίνιο θα συνεχίσουν να υπόκεινται σε δασμούς 50%.

Σε σύγκριση, πάντως, με το καθεστώς που ίσχυε από τις 9 Απριλίου, όταν ανεστάλη ο συντελεστής 20% που είχε ανακοινωθεί μία εβδομάδα πριν και επιβλήθηκε ένας πρόσθετος οριζόντιος δασμός 10%, η διαφορά είναι μικρή, καθώς στον συντελεστή 15% θα ενσωματωθούν και οι προϋπάρχοντες δασμοί (κατά μέσο όρο εκτιμώνται σε 2,5%). Επίσης, ο συντελεστής 15% είναι χαμηλότερος από το 20% και το 30% που είχε απειλήσει ο Αμερικανός πρόεδρος στις αρχές Ιουλίου, αν και αυτά ήταν μέσα στη διαπραγματευτική τακτική που ακολούθησε.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ο συντελεστής 15% θα μειώσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην αμερικανική αγορά, με πιθανές συνέπειες τη μείωση των εξαγωγών τους ή / και τη μείωση της κερδοφορίας τους, στον βαθμό που έχουν τα περιθώρια να επωμισθούν μέρος του αυξημένου κόστους. Η σημαντική ανατίμηση του ευρώ το τελευταίο εξάμηνο – η οποία περιορίστηκε πάντως μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας – αποτελεί έναν πρόσθετο παράγοντα διάβρωσης της ανταγωνιστικότητας.

Ωστόσο, η εμπορική συμφωνία έχει και άλλες πτυχές, οι οποίες είναι σημαντικές για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και οικονομίες, αλλά δεν έχουν ξεκαθαριστεί ακόμη βασικές λεπτομέρειές τους, ώστε να υπάρξει μία καλύτερη και συνολική αξιολόγηση της συμφωνίας. Οι πρώτες εκδοχές της συμφωνίας, όπως καταγράφηκαν σε ενημερωτικά σημειώματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφενός και του Λευκού Οίκου αφετέρου, έχουν διαφορές μεταξύ τους, ενώ και οι δύο πλευρές συμφωνούν ότι η διαπραγμάτευση θα συνεχισθεί για να υπάρξει μία πιο ξεκάθαρη εικόνα.

Μία βασική πτυχή της συμφωνίας αφορά στο άνοιγμα της ευρωπαϊκής αγοράς σε αμερικανικά προϊόντα, κάτι που επιθυμεί διακαώς η Ουάσιγκτον. Αυτό που φαίνεται να έχει ξεκαθαρίσει είναι ότι η ΕΕ θα καταργήσει και τους υπάρχοντες χαμηλούς δασμούς – κατά μέσο όρο 1% – σε βιομηχανικά προϊόντα των ΗΠΑ.

Η κατάσταση είναι πιο συγκεχυμένη αναφορικά με τις εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τις ΗΠΑ. Στην ανακοίνωση της Κομισιόν αναφέρεται ότι θα υπάρξει καλύτερη πρόσβαση για περιορισμένες ποσότητες αμερικανικών αλιευτικών προϊόντων, αναφέροντας ότι θα μπορούν να εισάγονται χωρίς δασμούς μέχρι μίας ορισμένης ποσότητας (tariff rate quotas), μεταξύ άλλων, μπακαλιάρος από την Αλάσκα, σολωμός από τον Ειρηνικό και γαρίδες, «με όφελος για τη μεταποιητική βιομηχανία της ΕΕ».

Αναφέρει, επίσης, ότι θα υπάρχει καλύτερη πρόσβαση «για ορισμένες μη ευαίσθητες αγροτικές εξαγωγές των ΗΠΑ αξίας 7,5 δις. ευρώ», που αφορούν σε προϊόντα όπως η σόγια, φυτικοί σπόροι, δημητριακά ή ξηροί καρποί καθώς και κατεργασμένα τρόφιμα – κέτσαπ, κακάο και μπισκότα – με βάση ποσοστώσεις, «μειώνοντας το κόστος για τους αγρότες και μεταποιητές μας και προστατεύοντας παράλληλα τις αγροτικές ευαισθησίες της ΕΕ». Σε άλλο σημείο, η Κομισιόν αναφέρει ότι «η συμφωνία προστατεύει ευαίσθητους τομείς της γεωργίας της ΕΕ, όπως το θέμα του βοδινού κρέατος ή των πουλερικών».

Μία άλλη σημαντική πτυχή της συμφωνίας αφορά στα λεγόμενα μη δασμολογικά εμπόδια, όπως είναι οι προδιαγραφές που πρέπει να πληρούν προϊόντα τρίτων χωρών για να μπορούν να πωληθούν στην ευρωπαϊκή αγορά. Στο θέμα αυτό υπάρχει μάλλον η μεγαλύτερη ασάφεια σχετικά με το τι μέλλει γενέσθαι. Στο ενημερωτικό σημείωμα του Λευκού Οίκου αναφέρεται ότι «οι ΗΠΑ και η ΕΕ σκοπεύουν να συνεργαστούν για να αντιμετωπίσουν μη δασμολογικά εμπόδια που επηρεάζουν το εμπόριο σε τρόφιμα και αγροτικά προϊόντα, περιλαμβανομένου του εξορθολογισμού των απαιτήσεων για υγειονομικά πιστοποιητικά σχετικά με το αμερικανικό χοιρινό κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα».

Η Κομισιόν αναφέρει από την πλευρά της για το θέμα αυτό ότι θα μειωθούν τα μη δασμολογικά εμπόδια, «μεταξύ άλλων μέσω συνεργασίας για τα πρότυπα των αυτοκινήτων και με τη διευκόλυνση της αμοιβαίας αναγνώρισης αξιολογήσεων συμμόρφωσης (με τα πρότυπα) και σε άλλους βιομηχανικούς κλάδους». Τονίζει, όμως, ότι «η συμφωνία σέβεται πλήρως την κυριαρχία της ΕΕ στον καθορισμό του ρυθμιστικού πλαισίου». Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Αμερικανός υπουργός Εμπορίου, Χάουαρντ Λούτνικ, σημείωσε ότι η Κομισιόν έδωσε κατά τη διαπραγμάτευση ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του αγροτικού τομέα της ΕΕ, όπως και του τομέα των φαρμάκων και των ημιαγωγών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το κεφάλαιο της συμφωνίας για τα ευρωπαϊκά προϊόντα που θα εξαιρούνται από τον συντελεστή 15%, το οποίο, όμως, επίσης πρέπει να αποσαφηνισθεί. Στο ενημερωτικό σημείωμα της Κομισιόν αναφέρεται ότι «από την 1η Αυγούστου, οι αμερικανικοί δασμοί στα αεροπλάνα και τα ανταλλακτικά τους, σε ορισμένα χημικά, ορισμένα γενόσημα φάρμακα ή εθνικούς πόρους θα επανέλθουν στα προ του Ιανουαρίου επίπεδα… Αυτό θα προσφέρει άμεση ελάφρυνση για βασικές βιομηχανίες της ΕΕ, ενώ η ΕΕ και οι ΗΠΑ συμφώνησαν να συνεχίσουν να εργάζονται για να ενταχθούν και άλλα προϊόντα στη λίστα αυτή». Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι κατά την προφορική ενημέρωση που έγινε από ευρωπαϊκής πλευράς για τη συμφωνία είχαν περιληφθεί στη λίστα των προϊόντων που δεν θα επιβαλλόταν δασμός 15% και «ορισμένα αγροτικά προϊόντα». Είχε αναφερθεί μάλιστα ότι υπάρχουν συζητήσεις για εξαίρεση του κρασιού και γενικότερα των οινοπνευματωδών ποτών. Ωστόσο, όπως είπε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν την Πέμπτη, δεν έχει υπάρξει ακόμη συμφωνία για αυτό και δεν αναμενόταν να συμπεριληφθούν τα προϊόντα αυτά στην πρώτη ομάδα εξαιρέσεων που θα ανακοίνωναν οι ΗΠΑ.

Η ανάλυση των New York Times ξεκινά με τη φράση «Survive and advance» που είναι δανεισμένη από τον αθλητικό χώρο και κυρίως τα νοκ-άουτ τουρνουά και σημαίνει «να επιβιώνει κανείς και να προχωρά». Μεταφορικά, η φράση αναφέρεται σε μια στρατηγική επιβίωσης. Στόχος της κάθε ομάδας δεν είναι να πετύχει έναν θρίαμβο ή μια εντυπωσιακή νίκη, αλλά απλώς να αποφύγει την ήττα για να συνεχίσει στον επόμενο γύρο.

Σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, η Ευρώπη επέλεξε ακριβώς αυτή τη στρατηγική στην πρόσφατη εμπορική διαπραγμάτευση με την Ουάσινγκτον. Η συμφωνία – πλαίσιο μεταξύ των δύο πλευρών αφορά κυρίως στην επιβολή 15% δασμού από τις ΗΠΑ στις περισσότερες εισαγωγές προϊόντων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ειδικά για την Ευρώπη, η συμφωνία δεν προσφέρει οικονομικά οφέλη. Αντίθετα, θεωρείται «το λιγότερο κακό», επειδή αποτρέπει μια πλήρη ρήξη και επιτρέπει στους Ευρωπαίους να εστιάσουν στα διεθνή ζητήματα που τους απασχολούν περισσότερο, με κυριότερο τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Οι Βρυξέλλες έκαναν πίσω

Για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον Φρίντριχ Μερτς και τον Εμανουέλ Μακρόν, η συμφωνία, με την αποδοχή δυσμενών όρων, αποτελεί ένα βήμα αποφυγής περαιτέρω εντάσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου με τον Ντόναλντ Τραμπ στη Σκωτία ότι «θα φέρει σταθερότητα. Θα φέρει προβλεψιμότητα. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό για τις επιχειρήσεις μας και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού».

Η Ευρώπη, σύμφωνα με την ανάλυση, είχε την επιλογή για πιο σθεναρή αντίδραση. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ είχαν ήδη συμφωνήσει σε ένα πακέτο ανταποδοτικών δασμών ύψους περίπου 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αμερικανικά προϊόντα. Εάν ο Τραμπ προχωρούσε στην απειλή του για δασμούς 30% από την 1η Αυγούστου, οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να τους ενεργοποιήσουν. Όμως τελικά, έκαναν πίσω.

Οι ενδείξεις ήταν σαφείς. Οι κυβερνήσεις της Γερμανίας, της Γαλλίας και άλλων χωρών προσέγγισαν κοινή στάση για το ζήτημα της απάντησης στους δασμούς. Η Ευρώπη χρειάζεται την οικονομική ανάπτυξη και γνωρίζει, όπως και όλοι οι οικονομολόγοι, ότι οι δασμοί είναι αποτρεπτικός παράγοντας.

Αποδέχθηκαν τους δασμούς παραδεχόμενοι ότι είναι βλαπτικοί

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παραδέχθηκε λίγο πριν την επίτευξη της συμφωνίας ότι «οι δασμοί, ανεξαρτήτως του επιπέδου τους, μας βλάπτουν όλους. «Όχι μόνο εμάς τους Ευρωπαίους, αλλά, κατά την ακράδαντη πεποίθησή μου, και την αμερικανική οικονομία μακροπρόθεσμα».

Όμως ο Μερτς έδειξε να αποδέχεται την κατάσταση. «Ο πρόεδρος Τραμπ επιμένει να θέλει δασμούς. Κάτι τέτοιο σημαίνει ότι θα πρέπει να αποδεχθούμε ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα συνεχίσει να δρα με αυτό τον τρόπο, τουλάχιστον όσο, κατά τη δική της άποψη, έχει εμπορικό έλλειμμα». Ο καγκελάριος χαιρέτισε τη συμφωνία αλλά σημείωσε μια μια δόση πικρίας: «Θα καλωσόριζα ασφαλώς περαιτέρω διευκόλυνση του διατλαντικού εμπορίου».

Η Ουκρανία

Σε αντίθεση με τους δασμούς, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να συμβιβαστούν στο ζήτημα της Ουκρανίας. Μέσα από τηλεφωνικές επικοινωνίες, προσωπικές επαφές στον Λευκό Οίκο και συναντήσεις σε Καναδά και Ολλανδία, οι Βρυξέλλες προσπαθούν να πείσουν τον Τραμπ να αποστασιοποιηθεί από τον Βλαντίμιρ Πούτιν και να συνεχίσει να στηρίζει το Κίεβο.

Τους προηγούμενους μήνες, η Ευρώπη έχει κολακεύσει τον Τραμπ, του έχει ασκήσει πιέσεις και δεν έχει εγκαταλείψει την ελπίδα ότι η αμερικανική στήριξη μπορεί να οδηγήσει τον Ρώσο πρόεδρο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Η συμφωνία που έγινε χθες στη Σκωτία περιορίζει τον κίνδυνο να υπάρξει υπονόμευση των διπλωματικών πιέσεων που ασκούν οι Ευρωπαίοι για την Ουκρανία και για άλλα διεθνή μέτωπα, όπως το Ιράν και τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, ο κίνδυνος δεν έχει εξαλειφθεί. Ο Καναδάς και το Μεξικό είχαν υπογράψει νέα εμπορική συμφωνία με τον Τραμπ, στην πρώτη του θητεία. Σήμερα ξαναμπαίνουν σε διαπραγματεύσεις. Κάτι τέτοιο δείχνει ότι δεν υπάρχει οριστικός χαρακτήρας σε όσα έγιναν.

Προβληματισμός για το οριστικό της συμφωνίας

«Δεν πρέπει να θεωρήσουμε αυτές τις συμφωνίες ως τελικές», προειδοποίησε αυτήν την εβδομάδα και η εταιρεία αναλύσεων Pantheon Macroeconomics.

Τον συγκεκριμένο προβληματισμό εκφράζουν και πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι σε ιδιωτικές συζητήσεις. Οι υποσχέσεις του Τραμπ για την Ουκρανία ή για την υπεράσπιση των συμμάχων στο ΝΑΤΟ, σε περίπτωση επίθεσης, δεν θεωρούνται δεδομένες. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι θέσεις του μπορούν να αλλάξουν. Η διάθεσή του Αμερικανού προέδρου μπροεί να μεταβληθεί. Οι όροι κάθε συμφωνίας να τεθούν πάλι σε διαπραγμάτευση.

Αυτό άλλωστε είναι και η στρατηγική «επιβιώνεις και προχωράς» με τον Ντόναλντ Τραμπ: κάθε μέρα είναι ένας νέος αγώνας.

Η συμφωνία που ανακοινώθηκε χθες προβλέπει ότι οι ΗΠΑ θα επιβάλουν εισαγωγικούς δασμούς 15% στα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα, το ήμισυ των δασμών που περιλαμβάνονταν στις απειλές του Τραμπ, αλλά πολύ περισσότερο από το μηδενικό ποσοστό που είχαν ελπίσει οι Ευρωπαίοι.

«Καθώς περιμένουμε τις πλήρεις λεπτομέρειες της νέας εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ, ένα πράγμα είναι σαφές: είναι στιγμή για ανακούφιση, όχι πανηγυρισμούς», δήλωσε μέσω του Χ ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βεβέρ. «Οι δασμοί θα αυξηθούν σε πολλούς τομείς και ορισμένα ερωτήματα-κλειδιά παραμένουν αναπάντητα».

Περιγράφοντας τον Τραμπ ως σκληρό διαπραγματευτή, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι «ήταν το καλύτερο που μπορούσαμε να εξασφαλίσουμε».

Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς χαιρέτισε την συμφωνία λέγοντας ότι απέτρεψε έναν εμπορικό πόλεμο που θα είχε πλήξει σκληρά την εξαγωγικής κατεύθυνσης γερμανική οικονομία και την γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία.

Ομως, ο πρωθυπουργός της Γαλλίας Φρανσουά Μπαϊρού μίλησε «για σκοτεινή μέρα» για την Ευρώπη η οποία «αναγκάζεται να υποταχθεί».

«Δεν θα πρέπει η συμφωνία αυτή να είναι το τέλος της ιστορίας, περίπτωση κατά την οποία απλώς θα ήμασταν αποδυναμωμένοι», δήλωσε στο δίκτυο France Inter ο γάλλος υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου Λοράν Σεν-Μαρτέν. «Το θέμα δεν έχει λήξει». «Τώρα θα υπάρξει μία τεχνική διαπραγμάτευση και μπορούμε να την εκμεταλλευθούμε για να ενισχύσουμε την θέση μας».

Το Παρίσι θεωρεί ότι η συμφωνία θα φέρει «σταθερότητα» στις επιχειρήσεις, αλλά επιμένει ότι πρόκειται για μία άνιση συμφωνία. Σε αυτό συμφωνούν τόσο ο υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου όσο και ο υπουργός Βιομηχανίας και Ενέργειας Μαρκ Φερατσί, αλλά και ο υπουργός αρμόδιος για τις Ευρωπαϊκές Υποθέσεις Μπενζαμέν Χαντάτ, σύμφωνα με δηλώσεις που έγιναν στα μέσα ενημέρωσης ή αναρτήθηκαν στα κοινωνικά δίκτυα.

«Υποχρέωσή μας είναι τώρα να καταφέρουμε ότι, εν τέλει, η συμφωνία αυτή θα είναι όσο λιγότερο άνιση γίνεται. Να καταφέρουμε ώστε να μην είναι άνιση στο τομέα των υπηρεσιών και ώστε οι μεγάλες αμερικανικές επιχειρήσεις να συμβάλλουν περισσότερο όταν θα εξάγουν υπηρεσίες και κυρίως ψηφιακές υπηρεσίες στην Ευρώπη», δήλωσε ο υπουργός Βιομηχανίας και Ενέργειας της Γαλλίας.

Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε ότι εκτιμά την εποικοδομητική προσπάθεια της Κομισιόν για την επίτευξη εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ και υποστηρίζει την συμφωνία, αλλά «χωρίς ενθουσιασμό».

Στο μεταξύ, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αναρωτιούνται να πρέπει να χαρούν ή να λυπηθούν με την συμφωνία.

«Οσοι περιμένουν τυφώνα, είναι ευγνώμονες με την καταιγίδα», δήλωσε ο Wolfgang Große Entrup, επικεφαλής του Συνδέσμου Χημικής Βιομηχανίας της Γερμανίας (VCI).

«Αποφεύχθηκε η περαιτέρω κλιμάκωση. Ωστόσο, το τίμημα είναι υψηλό και για τις δύο πλευρές. Οι ευρωπαϊκές εξαγωγές χάνουν σε ανταγωνιστικότητα. Οι αμερικανοί καταναλωτές πληρώνουν τους δασμούς».

Ο Ντόναλντ Τραμπ και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσαν χθες στην Σκωτία τελωνειακή συμφωνία πλαίσιο που προβλέπει την επιβολή δασμών 15% στα ευρωπαϊκά προϊόντα που θα εξάγονται στις ΗΠΑ.

Ελπίζοντας ότι θα αποφύγει την εμπορική κλιμάκωση, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεσμεύθηκε επίσης σε αγορές ενέργειας ύψους 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων -με στόχο την αντικατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου – και σε επιπλέον επενδύσεις ύψους 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων στις ΗΠΑ.

Μεταξύ των πολλών θεμάτων που αναφύονται και πρέπει να απαντηθούν είναι πώς η ευρωπαϊκή δέσμευση για επενδύσεις στις ΗΠΑ και για αύξηση των αγορών ενέργειας μπορούν να γίνουν πραγματικότητα, αφού ο αμερικανικός ενεργειακός τομέας δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στην επιπλέον αυτή ζήτηση.

Η ικανότητα παραγωγής φυσικού αερίου των ΗΠΑ έχει σχεδιασθεί σχεδόν να διπλασιασθεί κατά την επόμενη τετραετία. Ωστόσο ακόμη και έτσι, η παραγωγή δεν θα είναι αρκετή για να καλύψει την επιπλέον ζήτηση. Επιπλέον, στον πετρελαϊκό τομέα αναμένεται ότι η παραγωγή θα είναι χαμηλότερη από τις προβλέψεις που δημοσιοποιήθηκαν νωρίτερα.

«Για εμένα, η καλή συμφωνία είναι η συμφωνία που θα επιτευχθεί το συντομότερο δυνατόν, με τους χαμηλότερους δυνατούς δασμούς, η οποία θα είναι δίκαιη και σταθερή», δήλωσε την Πέμπτη ο Γάλλος πρόεδρος, έξι ημέρες πριν από την καταληκτική ημερομηνία που έχει θέσει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.

Σε μια παράλληλη εξέλιξη, ο Μακρόν απείλησε με αντίποινα το Ιράν, εάν δεν αποσύρει τις κατηγορίες σε βάρος δύο Γάλλων πολιτών που κρατούνται σε ιρανικές φυλακές.

Το Γαλλικό Πρακτορείο μετέδωσε την Τετάρτη ότι ασκήθηκε δίωξη στη Σεσίλ Κολέρ και τον σύντροφό της, Ζακ Παρί, για κατασκοπεία υπέρ της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών Μοσάντ. Το Παρίσι υποστηρίζει ότι το ζευγάρι κρατείται αυθαίρετα, σε συνθήκες που παραπέμπουν σε βασανιστήρια.

Ο Μακρόν είπε ότι θα ληφθούν «αντίμετρα» εάν η Τεχεράνη επιμείνει στις κατηγορίες, τις οποίες χαρακτήρισε «πρόκληση απέναντι στη Γαλλία» και «απαράδεκτη επιλογή επιθετικότητας». Πρόσθεσε ότι σκοπεύει να μιλήσει σύντομα για το θέμα με τον Ιρανό ομόλογό του, Μασούντ Πεζεσκιάν.