Νατάσα Μαστοράκου

Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, τη βελτίωση των εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν το κοινό και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως καμαρίνια, χώρους υγιεινής, εκδοτήριο και αναψυκτήριο, αλλά και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης, καθώς και την ακουστική αναβάθμιση του χώρου.

Οι εργασίες δομικής αποκατάστασης περιλαμβάνουν την απομάκρυνση ακατάλληλων νεότερων υλικών, τη στερέωση και αποκατάσταση φθαρμένων λίθων, τη συμπλήρωση κενών και τη διόρθωση παραμορφώσεων.

Παράλληλα, προβλέπεται η αναστήλωση σημαντικών τμημάτων του μνημείου, όπως τοίχων, του θόλου, του κλιμακοστασίου, καθώς και η αποκατάσταση του νότιου τοίχου της σκηνής και η ανακατασκευή του λογείου και του περιμετρικού τοίχου του.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στον έλεγχο της αντοχής παλαιότερων επεμβάσεων, καθώς και στην ανάδειξη σημαντικών αρχιτεκτονικών στοιχείων, όπως το σκηνικό οικοδόμημα και τα ψηφιδωτά δάπεδα, τα οποία μέχρι σήμερα δεν είναι ορατά.

Ταυτόχρονα, εξετάζονται παράγοντες που επηρεάζουν τη μακροχρόνια προστασία του μνημείου, όπως η επίδραση των ηχητικών φορτίων από τις εκδηλώσεις, η διαχείριση των ομβρίων υδάτων και η ενίσχυση των συστημάτων πυροπροστασίας και αποχέτευσης. Στόχος των παρεμβάσεων είναι όχι μόνο η διατήρηση της αρχιτεκτονικής ταυτότητας του Ηρωδείου, αλλά και η διασφάλιση της λειτουργικότητάς του, ώστε να συνεχίσει να αποτελεί έναν σημαντικό χώρο πολιτισμού για το μέλλον.

Οι επεμβάσεις αφορούν:

1. Στη Σκηνική Αίθουσα, όπου προβλέπεται η αποκατάσταση του περιγράμματός της σε ύψος ικανό να αναδείξει την τρίτη διάστασή της, αλλά και να εξυπηρετήσει την εγκατάσταση των περιοδικών κατασκευών για τη λειτουργία των παραστάσεων.

2. Στο Προσκήνιο, προκειμένου ο χώρος να καταστεί ασφαλής και επισκέψιμος, και η μορφή του να είναι σαφής, ευανάγνωστη και διδακτική.

3. Στα τόξα των παρόδων.

4. Στον κεντρικό μετωπικό τοίχο, όπου προτείνονται συμπληρώσεις για την προστασία του τοίχου, καθώς και την ενοποίηση και αποκατάσταση των αποσπασματικά σωζόμενων στοιχείων της όψης.

5. Στον ανατολικό και στον δυτικό μετωπικό τοίχο.

6. Στο ανατολικό κλιμακοστάσιο, όπου οι αναστηλωτικές επεμβάσεις έχουν στόχο την αποκατάσταση της κίνησης από το Ηρώδειο και τη Στοά του Ευμένους, προς την ανιούσα οδό, προς τον Περίπατο.

7. Στον κάμπυλο τοίχο για την αποκατάσταση του αρχικού περιγράμματος και εν γένει της γεωμετρίας του μνημείου, αναδεικνύοντας αυθεντικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής και της οικοδομικής του διάρθρωσης, που συμβάλλουν στην αναβίωση της κίνησης κατά μήκος του Περιπάτου και εξυπηρετούν τη λειτουργία των εκδηλώσεων.

8. Στο κοίλο, όπου θα συνεχιστεί η συντήρηση των αυθεντικών μαρμάρινων μελών και οι συμπληρώσεις εδωλίων, καθώς αυτά καταπονούνται από τη χρήση του κοινού στη διάρκεια των παραστάσεων.

9. Η αποκατάσταση του Περιπάτου έχει ως στόχο να απαλλάξει τα δυτικώς του Ασκληπιείου αρχαιολογικά κατάλοιπα από τη βλαπτική διέλευση της κυκλοφορίας των επισκεπτών.

10. Η αναστήλωση του ανατολικού κλιμακοστασίου και της ανιούσας οδού προς τον Περίπατο επαναφέρει την αρχική λειτουργική σύνδεση του Ηρωδείου με τη Στοά του Ευμένους.

Οι αρχιτεκτονικές επεμβάσεις στον προαύλιο χώρο και στην περιοχή του άλσους γύρω από το Ωδείο, έχουν στόχο την απελευθέρωση της πλατείας από υποστηρικτικές χρήσεις και τη βελτίωση της λειτουργικότητας και αισθητικής της. Περιλαμβάνει την επέκταση του προαυλίου με δημιουργία υπερυψωμένου πλατώματος και υποκείμενου στεγασμένου χώρου για αναψυκτήριο, εκδοτήρια και χώρους ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων. Επίσης, προβλέπονται ανακατασκευές χώρων υγιεινής στο δυτικό άκρο, ανασχεδιασμός των παρόδων του Ηρωδείου, καθώς και δημιουργία νέων λιθοδομών και στεγασμένων χώρων, εντός του άλσους, για την υποστήριξη των εκδηλώσεων. Η μελέτη εστιάζει στη συνύπαρξη λειτουργικότητας, αισθητικής και σεβασμού προς το μνημείο και στο φυσικό περιβάλλον, με αναστρέψιμες παρεμβάσεις και διακριτική ένταξη των μηχανολογικών εγκαταστάσεων.

Οι μελέτες περιλαμβάνουν, επίσης, την εγκατάσταση ενός νέου, αυτοτελούς και ημικυκλικού φορέα φωτισμού και υποστήριξης, που αντικαθιστά τα υπάρχοντα ικριώματα, συνδυάζοντας αισθητική εναρμόνιση με το μνημείο και ορθολογική οργάνωση φωτισμού. Παράλληλα, προβλέπεται πλήρης αναβάθμιση των υποδομών ύδρευσης και σύνδεση με τα καμαρίνια και τους χώρους υγιεινής του Ηρωδείου, ενώ το εξωτερικό δίκτυο αποχέτευσης θα ανακατασκευαστεί πλήρως. Η ακουστική μελέτη εξετάζει κατά πόσο ο νότιος τοίχος του Ωδείου του Ηρώδου του Αττικού επηρεάζεται από τον φυσικό και ενισχυμένο ήχο των εκδηλώσεων. Λόγω έλλειψης καθιερωμένων μεθοδολογιών και κοινώς αποδεκτών ορίων ασφαλείας για την «ηχοστατική» συμπεριφορά του χώρου, αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε μια πρωτότυπη, προσαρμοσμένη ερευνητική μεθοδολογία για την αντικειμενική και αναπαραγώγιμη αξιολόγηση των επιπτώσεων.

Μενδώνη: Οι επεμβάσεις εναρμονίζονται με τις διεθνώς καταξιωμένες αρχές περί προστασίας των μνημείων

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού αποτελεί μείζον πολιτιστικό αγαθό για την πόλη των Αθηνών, μεγάλης ιστορικής σημασίας και με αξία υπερτοπικής εμβέλειας. Αυτά τα χαρακτηριστικά διέπουν και το πλαίσιο των μελετών, κάθε σύγχρονης επέμβασης, επί αυτού. Οι προτεινόμενες επεμβάσεις εναρμονίζονται με τις διεθνώς καταξιωμένες αρχές περί προστασίας των μνημείων, αλλά και της σύγχρονης λειτουργίας ενός μνημείου θεάματος και ακροάματος. Όπως έχουμε ήδη ανακοινώσει, οι εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναβάθμισης του Ηρωδείου θα διαρκέσουν τουλάχιστον τρία χρόνια, από την έναρξή τους, οπότε το μνημείο θα παραμένει κλειστό. Το Ηρώδειο, σήμερα, παρουσιάζει δομοστατικά προβλήματα, τα οποία είναι ανάγκη να αντιμετωπισθούν. Εμφανίζει φθορές, κυρίως στην άνω τοξοστοιχία της πρόσοψης, απώλεια μάζας και ρηγματώσεις λίθων, μικρές παραμορφώσεις, καθώς και τοπικά φαινόμενα ετοιμορροπίας. Επίσης, παρατηρείται βιοδιάβρωση, από την ανάπτυξη μικροοργανισμών σε σημεία, που δημιουργούνται κοιλότητες και λιμνάζει νερό, ανάπτυξη ριζικού συστήματος, κυρίως στους αρμούς, αλλά και αστοχία παλαιότερων επεμβάσεων. Στόχος μας είναι, με την ολοκλήρωση των έργων, το μνημείο να είναι επαρκώς θωρακισμένο έναντι της φυσικής και της ανθρωπογενούς φθοράς, βελτιωμένο ως προς την αναγνωσιμότητά του και πλήρως αναβαθμισμένο, σε επίπεδο υποστήριξης των λειτουργικών απαιτήσεων σύγχρονων πολιτιστικών εκδηλώσεων, με κορυφαίες αυτές του Φεστιβάλ Αθηνών. Παράλληλα, με τις αναστηλωτικές και αρχαιολογικές εργασίες, θα εκπονηθεί ο κανονισμός λειτουργίας του μνημείου από ομάδα επιστημόνων και καλλιτεχνών, που σύντομα θα οριστεί για τον σκοπό αυτό. Ο κανονισμός θα λάβει τη μορφή θεσμικού κειμένου, ώστε να εξασφαλίζεται η υψηλή ποιότητα των εκδηλώσεων και η μέγιστη προστασία του μνημείου».

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το αρχαίο θέατρο στα Γίτανα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Θεσπρωτίας, συνδεόμενο άρρηκτα με την ιστορία και τον πολιτισμό της αρχαίας Ηπείρου. Κατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. προηγούμενο, κατά έναν αιώνα, της ίδρυσης της πόλης, που  αποτέλεσε την έδρα του Κοινού των Θεσπρωτών, με πληθυσμό περίπου 6.000 κατοίκους. Αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά και πολιτικά κέντρα της ευρύτερης περιοχής της Ηπείρου και των παράκτιων περιοχών του Ιονίου. Καταστράφηκε οριστικά το 167 π.Χ. από τους Ρωμαίους, αλλά το θέατρο συνέχισε, περιοδικά, να χρησιμοποιείται πριν υποστεί ζημιές από σεισμούς και πλημμύρες. Μετά την ολοκλήρωση της α’ φάσης του έργου, η οποία περιελάμβανε την αποκατάσταση του κατώτερου τμήματος των κεντρικών κερκίδων, στο κάτω κοίλο, και την αναβάθμιση των υποδομών του αρχαιολογικού χώρου, ήδη ξεκίνησε η β΄ φάση, που περιλαμβάνει την αποκατάσταση των κεντρικών κερκίδων στο άνω κοίλο όπως και του διαζώματος, του προσκηνίου του σκηνικού οικοδομήματος, καθώς και των ακραίων κερκίδων. Αναβαθμίζονται, επίσης, οι βασικές υποδομές για καθολική προσβασιμότητα. Η αναστήλωση του προσκηνίου αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την προστασία του θεάτρου, τη διάσωση των αυθεντικών τμημάτων του και την ανάδειξη της αρχιτεκτονικής του, ώστε να βελτιωθεί η αναγνωσιμότητά του. Με την ολοκλήρωση του προγράμματος αποκατάστασης, αναδεικνύεται η αρχιτεκτονική του μνημείου, ενισχύεται η πολιτιστική φυσιογνωμία της Θεσπρωτίας, ενώ ένας ακόμα αναδεδειγμένος αρχαιολογικός χώρος της Ηπείρου προστίθεται στην πολιτιστική διαδρομή, ενισχύοντας την εμπειρία των επισκεπτών και την αναπτυξιακή διάσταση».

Ως προς την παθολογία του μνημείου, έχουν αναγνωριστεί δύο βασικές κατηγορίες βλαβών: Φαινόμενα καθίζησης του εδάφους και ακολούθως θραύσεις των αρχιτεκτονικών μελών. Οι βασικές αρχιτεκτονικές επεμβάσεις αφορούν στις αναγκαίες εργασίες για την αναστήλωση των κατακείμενων μελών. Περιλαμβάνεται αποκατάσταση θραυσμένων λίθων και ανάταξη των λίθων του στυλοβάτη, εξυγίανση της θεμελίωσης, αναστήλωση ημικιόνων και επιστυλίου.

Το αρχαίο θέατρο των Γιτάνων βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από την Ηγουμενίτσα, στη δυτική πλαγιά της αρχαίας πόλης, εκτός του οχυρού περιβόλου της. Η πόλη ήταν χτισμένη σε φυσικά οχυρή θέση, κοντά στον ποταμό Καλαμά και στον παραπόταμο Καλπακιώτικο, περιβαλλόμενη από τείχη και πύργους. Η ανασκαφή του θεάτρου ξεκίνησε το 1996 και σήμερα έχει ολοκληρωθεί. Είχε χωρητικότητα 4.000 θεατών περίπου, με οκτώ κλίμακες και επτά κερκίδες, χωρισμένες με διάζωμα. Η ορχήστρα ήταν κυκλική και στο κέντρο της υπήρχε η Θυμέλη. Δυτικά από την ορχήστρα αναπτύσσεται το σκηνικό οικοδόμημα, το οποίο περιλάμβανε υποσκήνιο, παρασκήνιο και παρόδους, ενώ στην πρόσοψη υπήρχε στοά με ημικίονες δωρικού  και επιστύλιο ιωνικού ρυθμού. Σώζεται κυρίως η βάση του οικοδομήματος, καθώς η ανωδομή έχει καταρρεύσει.

Η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών ανακοίνωσε τα πιο πρόσφατα σπάνια αποκτήματα που εμπλουτίζουν τη μοναδική της Συλλογή —τη μεγαλύτερη παγκοσμίως συλλογή κινηματογραφικών τεχνουργημάτων και αρχείων.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Δημήτρης Φραγκιόγλου μιλά για τη μακρόχρονη σχέση του με το θέατρο, τη δύναμη της κωμωδίας σε μια εποχή αυξημένων ευαισθησιών, αλλά και για την τηλεοπτική του εμπειρία, που τον έφερε σε επαφή με ένα ευρύτερο κοινό.

Με λόγο άμεσο και ειλικρινή, μοιράζεται σκέψεις για την τέχνη, την εποχή μας και τη συνεχή ανάγκη του ηθοποιού να παραμένει αληθινός πάνω και κάτω από τη σκηνή.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

-Τι είναι αυτό που σας κρατάει στο θέατρο τόσα χρόνια; Ποια στιγμή της πορείας σας θεωρείτε καθοριστική;

Πολλές φορές έχω αναρωτηθεί, κυρίως στις δύσκολες στιγμές, γιατί δεν τα παρατάω και να ασχοληθώ με κάτι άλλο. Αλλά πριν προλάβω να ολοκληρώσω την ερώτηση, έρχεται η απάντηση που είναι: «Μην προσπαθείς να κοροϊδέψεις τον εαυτό σου. Ξέρεις ότι δεν μπορείς χωρίς το θέατρο».

Το θέατρο έχει αντέξει εδώ και αιώνες και θα αντέξει όσο θα καταφέρνει να επικοινωνεί ειλικρινά με τον θεατή

Αγάπησα και αγαπώ το θέατρο άνευ όρων. Η αγάπη μου για το θέατρο ήταν και παραμένει για εμένα μια περιπέτεια το ίδιο γοητευτική και ανιδιοτελής. Τα πρώτα 5χρόνια σε αυτή τη δουλειά είχαν απίστευτα σκαμπανεβάσματα. Αποδοχή, επιτυχίες αλλά και ματαιώσεις. Τα έβγαλα όμως πέρα. Από εκεί και μετά ήξερα ότι με κάποιο τρόπο ήμουν προορισμένος για να μείνω σε αυτό τον χώρο.   

– Πιστεύετε ότι το θέατρο εξακολουθεί να έχει την ίδια δύναμη στο κοινό μέσα σε έναν τόσο ψηφιακό κόσμο;

Το θέατρο τα τελευταία 30 χρόνια έχει καταφέρει να ενσωματώσει τις μεγάλες αλλαγές, τεχνολογικές και μη, χωρίς το ίδιο να χάσει εκείνη την δύναμη που το κάνει μοναδικό. Σίγουρα έχει αλλάξει μορφή και έχει ανανεωθεί.

Ωστόσο συνεχίζει να καταγράφει με την ίδια επιτυχία τους σύγχρονους κοινωνικούς προβληματισμούς, προβάλλοντας ανάγλυφα το νέο «παγκοσμιοποιημένο ή μη παγκοσμιοποιημένο» τοπίο.

Οι συγγραφείς συνεχίζουν να εμβαθύνουν στις ανθρώπινες σχέσεις και συμπεριφορές. Το θέατρο έχει αντέξει εδώ και αιώνες και θα αντέξει όσο θα καταφέρνει να επικοινωνεί ειλικρινά με τον θεατή. Το θέατρο έχει την δύναμη να απεγκλωβίσει το σημερινό θεατή από την εικονική πραγματικότητά του ψηφιακού κόσμου και να επικοινωνήσει ειλικρινά μαζί του σε ένα διαφορετικό επίπεδο.

-Στην εποχή της πολιτικής ορθότητας, αισθάνεστε ότι περιορίζεται η ελευθερία της κωμωδίας;

Η πολιτική ορθότητα έχει επιβάλλει με τον τρόπο της άγραφους περιορισμούς στους συγγραφείς της κωμωδίας. Με αυτή την έννοια η κωμωδία διανύει μια δύσκολη περίοδο. Οι συγγραφείς έχουν αναγκαστεί να αυτολογοκρίνονται και έτσι χάνουμε εκείνο το «κάτι» που κάνει την κωμωδία μοναδικά απολαυστική. Η κωμωδία δυσκολεύεται να εκφραστεί άμεσα με τον τρόπο που μέχρι τώρα γνώριζε.

Όλα τα έργα που έχω παίξει κλασσικά ή σύγχρονα, σημαντικά ή λιγότερο σημαντικά, με έχουν επηρεάσει και με επηρεάζουν ακόμη. Υπάρχουν μέσα μου, τα κουβαλάω

Πρέπει λοιπόν να εφεύρει νέα τερτίπια για να ξεφύγει από την μέγγενη της πολιτικής ορθότητας και της αυτολογοκρισίας. Πιστεύω ωστόσο ότι τόσο η κωμωδία και πολύ περισσότερο η σάτιρα ήταν και θα είναι πάντα τα άτακτα παιδιά του θεάτρου. Δεν μπορείς να τα τιθασεύσεις και να τα βάλεις σε καλούπια. Αν προσπαθήσεις να το κάνεις είναι σαν να τα καταργείς σαν είδος, σαν να τα σκοτώνεις. 

-Υπάρχουν κωμικοί ή έργα που σας έχουν επηρεάσει περισσότερο;

Λατρεύω τον Peter Sellers. Μου αρέσουν πολύ ο Zero Mostel και ο Roberto Benigni. Από Έλληνες μου αρέσουν ο Βουτσάς, ο Λογοθετίδης, ο Παπαγιαννόπουλος και ο Ηλιόπουλος. Κατά καιρούς επιχειρώ να μελετήσω πως παίζουν αυτοί οι ηθοποιοί αλλά κάθε φορά στο τέλος την πατάω. Μετά από λίγο το παίξιμό τους με συνεπαίρνει και γίνομαι ένας αθώος θεατής. Έχω ξεχάσει το λόγο που ξεκίνησα να βλέπω την ταινία.

Δυστυχώς, ο πολιτισμός στην χώρα μας αντιμετωπίζεται από την πολιτεία με προχειρότητες και λύσεις της στιγμής όποτε προκύπτει κάποιο θέμα – πρόβλημα

Αυτό επιβεβαιώνει το πόσο σπουδαίοι είναι. Όλα τα έργα που έχω παίξει κλασσικά ή σύγχρονα, σημαντικά ή λιγότερο σημαντικά, με έχουν επηρεάσει και με επηρεάζουν ακόμη. Υπάρχουν μέσα μου, τα κουβαλάω. Με τον τρόπο τους είναι εκεί και θα είναι πάντα εκεί και θα συνεχίζουν να με επηρεάζουν… κι ας μην το υποψιάζομαι κάποιες φορές.

– Τι θα θέλατε να αλλάξει στην ελληνική πολιτιστική πραγματικότητα;

Ο ελληνικός πολιτισμός όσα χρόνια βρίσκομαι στον χώρο ήταν και παραμένει ιδιωτική υπόθεση. Με μικρές εξαιρέσεις φωτισμένων ανθρώπων όπως ήταν η Μελίνα. Θα ήθελα η ελληνική πολιτεία να δει το θέμα του πολιτισμού με περισσότερη σοβαρότητα. Και να βοηθήσει με ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο να αναπτυχθεί και να εξαχθεί. Ένα σχέδιο που θα έχει οφέλη τόσο πολιτιστικά όσο και οικονομικά.

Ο Καζάν μιλάει για την αγωνία του ανθρώπου που ψάχνει να βρει ένα νόημα στην διαδρομή της ζωής του, για την ελπίδα που δεν σβήνει, αλλά και για τη ματαιότητα της ίδιας της αναμονής

Δυστυχώς, ο πολιτισμός στην χώρα μας αντιμετωπίζεται από την πολιτεία με προχειρότητες και λύσεις της στιγμής όποτε προκύπτει κάποιο θέμα – πρόβλημα. Τα τελευταία μάλιστα χρόνια η πολιτεία έχει έμμεσα αναθέσει τον ρόλο της στα ιδρύματα. Ευτυχώς τα ιδρύματα κάνουν καλή δουλειά.  

-Πώς προέκυψε η συμμετοχή σας στο “Killing Godot”; Τι ήταν αυτό στο έργο του Νίκολας Καζάν που σας τράβηξε άμεσα;

Από το τέλος της προηγούμενης χρονιάς ήξερα ότι θα συνεχίσω την συνεργασία μου με το θέατρο ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟΥ και τον Νίκο Καμτσή. Ο Νίκος, μου είχε μιλήσει για μια παράσταση που θα βασιζόταν στα μυθιστορήματα του Μπέκετ. Τον Απρίλιο έφτασε στα χέρια του το καινούργιο έργο του Καζάν, το Killing Godot. Το διάβασε, ενθουσιάστηκε, και αποφάσισε να το ανεβάσει χωρίς δεύτερη σκέψη. Το έργο μου αρέσει γιατί ενώ είναι πολύ λιτό καταφέρνει συγχρόνως να είναι και πολύ μεστό.

Ζούμε σε ένα κόσμο που λείπουν όλο και περισσότερο οι εγγυήσεις, ή έστω η πιθανότητα, που θα δώσουν ένα κάποιο νόημα στη ζωή μας

Ο Καζάν μιλάει για την αγωνία του ανθρώπου που ψάχνει να βρει ένα νόημα στην διαδρομή της ζωής του, για την ελπίδα που δεν σβήνει, αλλά και για τη ματαιότητα της ίδιας της αναμονής. Και όλα αυτά απλά και άμεσα. Διαχειρίζεται δύσκολα θέματα με πολύ χιούμορ. Δεν είναι εύκολο να μιλήσεις- γράψεις για τόσο μεγάλα θέματα απλά.

-Πόσο πιστεύετε ότι το θέατρο — και ειδικά έργα σαν το “Killing Godot” — μπορούν να σχολιάσουν την κατάσταση ενός κόσμου που μοιάζει να βρίσκεται διαρκώς σε αναμονή και αβεβαιότητα;

Ζούμε σε ένα κόσμο που λείπουν όλο και περισσότερο οι εγγυήσεις, ή έστω η πιθανότητα, που θα δώσουν ένα κάποιο νόημα στη ζωή μας. Το έργο αφορά την αντιμετώπιση ενός κόσμου στον οποίο απουσιάζει παντελώς κάθε είδους εγγύηση. Ενός κόσμου που μοιάζει να βρίσκεται, να ζει σε μια διαρκή αναμονή και αβεβαιότητα.

Ζει «περιμένοντας» ένα καλύτερο αύριο που δεν είναι βέβαιο ότι θα έρθει. Και η προσδοκία για ένα καλύτερο αύριο, για μια καλύτερη ζωή, ήταν και θα είναι το καθημερινό καύσιμο του ανθρώπου εδώ και αιώνες.

Ο Λάσλο Κρασναχορκάι, που φέτος τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, σε μια πρόσφατη διάλεξη του είπε κάτι που μου άρεσε πολύ όταν το διάβασα… «ήθελα να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις γύρω από την ελπίδα, αλλά καθώς τα αποθέματα ελπίδας μου έχουν οριστικά στερέψει, θα σας μιλήσω για τους αγγέλους».

– Η συγγραφή είναι κάτι που σας απασχολεί ή σας προκαλεί; Υπάρχει κάποιο κείμενο ή είδος που θα θέλατε κάποια στιγμή να γράψετε;

Η συγγραφή είναι για μένα μια μεγάλη πρόκληση. Αλλά απαιτεί ιδιαίτερη αφοσίωση και έτσι ποτέ δεν αποφάσισα να ασχοληθώ με αυτήν συστηματικά. Με τη συγγραφή θα έλεγα ότι έχω ασχοληθεί ερασιτεχνικά. Έγραψα κάποιες φορές αλλά αυτό προέκυπτε επειδή δεν έβρισκα κάποιο έτοιμο κείμενο που να εκφράζει αυτά που θέλω να πω εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή. Εδώ και χρόνια κρατάω σημειώσεις συστηματικά. Έχω πολλά τετράδια γεμάτα με σκόρπιες λέξεις, εκφράσεις, περιστατικά, πιθανούς τίτλους… Σημειώσεις που ίσως κάποια μέρα πάρουν τον δρόμο τους.   

– Έχετε συνεργαστεί με τη Δήμητρα Παπαδοπούλου στην εμβληματική εποχή των “Απαράδεκτων”, μια σειρά που σημάδεψε την ελληνική κωμωδία. Τι θυμάστε πιο έντονα από εκείνη τη συνεργασία και από εκείνη την ομάδα; Νιώθετε ότι λείπουν σήμερα τέτοιες δημιουργικές χημείες;

Με την Δήμητρα είχαμε συνεργαστεί πολύ πριν από τους Απαράδεκτους σε μια ραδιοφωνική του Β! Προγράμματος που λεγόταν «Πάμε Γυρεύοντας». Ήμουν παραγωγός της εκπομπής και επειδή τα κείμενα της εκπομπής δεν μου άρεσαν, για την ακρίβεια ήταν αδιάφορα, πρότεινα στην Δήμητρα να γράψει. Είχαμε γνωριστεί σε κάποια κοινή παρέα και το χιούμορ της μου άρεσε. Να σημειώσω ότι μέχρι τότε η Δήμητρα δεν είχε γράψει. Η εκπομπή «Πάμε Γυρεύοντας» λοιπόν ήταν το σημείο εκκίνησης της επαγγελματικής μας συνεργασίας.

Η τηλεόραση σήμερα γίνεται πολύ πιο σωστά, εννοώ ότι τηρούνται όλοι οι κανόνες για το πως να στήσεις σωστά ένα σενάριο. Αλλά, λείπει η δημιουργική τρέλα

Οι Απαράδεκτοι ήρθαν μετά από κάποια χρόνια και αφού είχαμε στο μεταξύ χαθεί. Οι ανάγκες μιας σειράς είναι πολύ απαιτητικές και έτσι με σκέφθηκε. Γι’ αυτό και δεν ήμουν στην σειρά από την αρχή. Μπήκα από το 11^ο επεισόδιο. Με δυο λόγια  η χημεία μας ήταν ήδη δοκιμασμένη όταν βρεθήκαμε ξανά με την Δήμητρα. Τους ηθοποιούς της σειράς τους γνώριζα, αλλά εγώ δεν είχα κάποια άμεση επαφή μαζί τους.

Κοιτάξτε, η τηλεόραση σήμερα γίνεται πολύ πιο σωστά, εννοώ ότι τηρούνται όλοι οι κανόνες για το πως να στήσεις σωστά ένα σενάριο. Αλλά, λείπει η δημιουργική τρέλα. Κι αυτή η τρέλα, η «ανορθογραφία», που κάνει μια σειρά μοναδική, προκύπτει μόνο όταν οι άνθρωποι που συνεργάζονται έχουν κοινούς κώδικες.           

– Υπάρχει κάποια συμβουλή που θα δίνατε στον νεότερο εαυτό σας;

Θα του έλεγα να είναι πιο προσεκτικός στους ανθρώπους που εμπιστεύεται.

– Ποιο είναι το όνειρο που δεν έχετε πραγματοποιήσει ακόμη;

Υπάρχουν κάποια έργα που θέλω να παίξω και να σκηνοθετήσω. Ωστόσο, δεν μου αρέσει να κάνω όνειρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνω τα πράγματα στην τύχη. Δεν πιστεύω στην τύχη παρόλο ότι μου έχει φερθεί γενναιόδωρα. Όταν νιώθω ότι κάτι το θέλω πολύ, τότε το σχεδιάζω βήμα-βήμα, και παλεύω για να το καταφέρω. Σχεδιάζω όλες τις κινήσεις που θα με φέρουν πιο κοντά στο στόχο μου – όνειρό μου, και δεν τα παρατάω εύκολα. Στο βαθμό φυσικά που αυτό περνάει από το χέρι μου. Παλιότερα μάλιστα θα έλεγα ότι κάποιες φορές γινόμουν εμμονικός με τους στόχους μου. Τώρα έχω χαλαρώσει…    

Η ημερίδα επικεντρώθηκε στην παρουσίαση της Γνωσιακής Βάσης του Ελληνικού Συστήματος Αναγνώρισης και Πιστοποίησης Μουσείων, ενός σύγχρονου εργαλείου που υποστηρίζει την ποιοτική αναβάθμιση, τη θεσμική ενίσχυση και τη βιώσιμη ανάπτυξη των μουσείων της χώρας. Πρόκειται για το δεύτερο παραδοτέο του έργου του Ελληνικού Συστήματος Αναγνώρισης και Πιστοποίησης Μουσείων, με πόρους του ΕΣΠΑ, ύψους 390.000 ευρώ, καθώς το πρώτο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα παρουσιάστηκε τον περασμένο Φεβρουάριο.

Η Γνωσιακή Βάση περιλαμβάνει έντεκα Μουσειακούς Οδηγούς, επιτελικά δομημένους για να λειτουργούν για το ευρύ κοινό ως εύχρηστα εργαλεία:  Επαγγελματίες με διαφορετική κατάρτιση, φοιτητές που αναζητούν μεθοδολογία, μικρά μουσεία που χρειάζονται πρακτικές οδηγίες και έμπειρα στελέχη, που θέλουν να συγκρίνουν πρακτικές ή να ανανεώσουν τον τρόπο δουλειάς τους.

Οι Οδηγοί βασίζονται στις αρχές της μουσειακής οργάνωσης. Συνοδεύονται από παραδείγματα, από την ελληνική και διεθνή εμπειρία, παρέχουν εποπτικό υλικό και παραπομπές, και συνδέονται άμεσα με τις ανάγκες που εντοπίστηκαν, κατά τη διαδικασία της αξιολόγησης. Παρότι δεν προορίζονται ως γενικά εγχειρίδια μουσειολογικής θεωρίας, έχουν υψηλή επιστημονική αξία και μεγάλη χρησιμότητα για την καθημερινή πρακτική ενός μουσείου. Στόχος τους είναι να γίνουν σημείο αναφοράς για τη μουσειακή κοινότητα, ένα σύνολο εργαλείων που θα εμπλουτίζονται, όσο εξελίσσονται τα ίδια τα μουσεία.

Στον χαιρετισμό της, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι «ο στόχος της προσπάθειας  μας αυτής, από την αρχή ήταν  ξεκάθαρος: Να θέσουμε σε στέρεη βάση ένα ενιαίο, αξιόπιστο πλαίσιο λειτουργίας για τα ελληνικά μουσεία, ώστε να ενισχύσουμε τη διαφάνεια, την ποιότητα των υπηρεσιών τους, την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας και τη βιωσιμότητά τους. Τα μουσεία μας, δημόσια και ιδιωτικά, μικρά και μεγάλα, αντιμετωπίζουν ολοένα και πιο σύνθετες προκλήσεις. Δεν αρκεί απλώς να διαφυλάσσουν και να εκθέτουν τις συλλογές τους. Καλούνται να συνομιλούν με το κοινό, να αφομοιώνουν με προσαρμοστικότητα τις αναγκαίες αλλαγές, να δίνουν ιδιαίτερο βάρος στα ζητήματα της πρόσβασης, της ποικιλομορφίας, της ένταξης. Καλούνται, επίσης, να ανταποκρίνονται στις νέες τεχνολογικές προκλήσεις, να αξιοποιούν την ψηφιακή εργαλειοθήκη, να λειτουργούν με επαγγελματισμό και συνέπεια σε ένα περιβάλλον διαρκούς μετάβασης, το  οποίο διαμορφώνει η ίδια η κοινωνία και οι προσδοκίες των πολιτών της».

Όπως επεσήμανε η Υπουργός Πολιτισμού: «Σήμερα, λειτουργούν περίπου 500 μουσεία στη χώρα, με τα μισά από αυτά να υπάγονται στο Υπουργείο κι ένας  διαρκώς αυξανόμενος αριθμός ολοκληρώνει την υποχρεωτική πλέον πιστοποίησή του. Είναι, εξόχως, ενθαρρυντικό ότι περισσότερα από 40 μουσεία τρίτων φορέων έχουν ήδη εκκινήσει ή ολοκληρώσει αυτοβούλως τη διαδικασία Αναγνώρισης, δίνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα εμπιστοσύνης προς το νέο σύστημα και προς τη συνολική κατεύθυνση αυτής της πολιτικής. Η σημερινή ημερίδα ολοκληρώνει την Πράξη με την παρουσίαση της Γνωσιακής Βάσης του Συστήματος Αναγνώρισης και Πιστοποίησης. Η Γνωσιακή Βάση, που είναι διαθέσιμη μέσω της διαδικτυακής πύλης της σχετικής πλατφόρμας, αποτελεί το δυναμικό αποθετήριο τεχνογνωσίας. Περιλαμβάνει έντεκα Μουσειακούς Οδηγούς, προσεκτικά δομημένους ώστε να λειτουργούν ως εύχρηστα εργαλεία για το  ευρύ κοινό. Πέρα από τους Οδηγούς, το έργο περιελάμβανε την ανάπτυξη του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος για τις διαδικασίες Πιστοποίησης και Αναγνώρισης, καθώς και την παραγωγή περιεχομένου και υλικού για το ψηφιακό αποθετήριο των μουσείων. Ήδη, το πληροφοριακό σύστημα που έχει ολοκληρωθεί και τεθεί σε παραγωγική λειτουργία, αποδεικνύει την αξία του, μειώνοντας τον χρόνο των διαδικασιών, ενισχύοντας τη διαφάνεια, εξασφαλίζοντας καλύτερο συντονισμό και προσφέροντας ένα σταθερό περιβάλλον εργασίας για τις Υπηρεσίες του Υπουργείου και τους μουσειακούς οργανισμούς».

Η Λίνα Μενδώνη ευχαρίστησε «όλες τις Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού που εργάστηκαν συστηματικά για να φτάσουμε ως εδώ, όπως και την Κοινωνία της Πληροφορίας ΜΑΕ και τους συνεργάτες του έργου από τον Ιδιωτικό Τομέα. Η συμβολή τους στην έγκαιρη και επιτυχή ολοκλήρωση αυτής της μεγάλης προσπάθειας υπήρξε καθοριστική» και τόνισε ότι «η σημερινή ημέρα είναι μια νέα αφετηρία. Το έργο δημιούργησε υποδομές, εργαλεία και διαδικασίες, που στο εξής θα βοηθούν έμπρακτα και ουσιαστικά τα μουσεία να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του σήμερα και στις προσδοκίες του αύριο. Δημιούργησε μια κοινή βάση γνώσης και συνεργασίας, ένα περιβάλλον στο οποίο μπορούμε να συζητούμε πιο ουσιαστικά, να μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον, χτίζοντας μια πιο συνεκτική πολιτική για τα μουσεία της χώρας».

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, η Υπουργός Πολιτισμού απένειμε τα Σήματα Αναγνώρισης και Πιστοποίησης σε τέσσερα μουσεία, που ολοκλήρωσαν επιτυχώς τις αντίστοιχες διαδικασίες.

Σήμα Αναγνώρισης

•          Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

•          Μουσείο–Ελαιοτριβείο Βρανά

Σήμα Πιστοποίησης

•          Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους Ορεστικού

•          Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς

Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στεγάζεται μόνιμα στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής στην οδό Σταδίου (πλατεία Κολοκοτρώνη) από το 1962. Αντικείμενό του, η ιστορία του νεότερου Ελληνισμού: η περίοδος της τουρκοκρατίας και φραγκοκρατίας, η Επανάσταση του 1821, οι απελευθερωτικοί αγώνες, η δημιουργία του ανεξάρτητου κράτους, η πολιτική, κοινωνική και πνευματική εξέλιξη του Ελληνισμού μέχρι σήμερα.

Το Ελαιοτριβείο – Μουσείο Βρανά βρίσκεται στη Λέσβο, στον οικισμό Παπάδο, στον κόλπο της Γέρας. Ανήκει στην Πολιτιστική Αστική μη κερδοσκοπική ‘’Εταιρεία Αρχιπέλαγος’’ , η οποία το δημιούργησε και το διαχειρίζεται. Πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα ελαιοτριβεία της Λέσβου, το οποίο ανήκε στην οικογένεια του Νομπελίστα Ποιητή Οδυσσέα Ελύτη.

To Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους Ορεστικού φιλοξενεί ευρήματα από το 1100 π.Χ. έως το 300 μ.Χ., που προέρχονται από την σημερινή Π. Ε. Καστοριάς, που στην  αρχαιότητα αποτελούσε τμήμα της Ορεστίδας, ενός εκ των βασιλείων της Άνω Μακεδονίας. Η μόνιμη έκθεση του Μουσείου, χρονολογικά,  διαρθρώνεται σε 4 ενότητες, στις οποίες ξεδιπλώνονται οι πολιτικοί, πολιτιστικοί μετασχηματισμοί του κεντρικού τμήματος της Ορεστίδος από ένωση συγγενικών γενών («εθνών») σε ανεξάρτητο βασίλειο, αργότερα  σε τμήμα του μακεδονικού βασιλείου και, τέλος, σε υποτελή περιοχή στους Ρωμαίους, με σημαντικά προνόμια. Το Μουσείο διαθέτει εργαστήριο συντήρησης και πλήρως εξοπλισμένη αποθήκη. Το υπαίθριο αμφιθέατρο, μικρής κλίμακας, για θερινές εκδηλώσεις συμπληρώνει τις υποδομές του περιφερειακού αυτού μουσείου.

Το Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς  που εγκαινιάστηκε το 1989 ανακαινίστηκε στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007-2013 και επαναλειτουργεί, από το 2016. Η νέα μόνιμη έκθεση  αναπτύσσεται σε τρείς αίθουσες, πέριξ ενός αιθρίου, αναδεικνύοντας τη σημασία και την ακτινοβολία της βυζαντινής και μεταβυζαντινής Καστοριάς, μέσα από το μοναδικό απόθεμα των εικόνων της. Εκτίθενται περισσότερες από 70 εικόνες, χρονολογημένες από τον 12ο έως τον 18ο αι., συνθέτοντας, μαζί με εκείνες που σώζονται στους ναούς της Καστοριάς, ένα σύνολο, εφάμιλλο σε σπουδαιότητα με αυτό του Αγίου Όρους, της Βέροιας, του Σινά και της Κύπρου. Η έκθεση του Μουσείου  εποπτικά συνδυάζεται με ψηφιακά ερμηνευτικά μέσα, ενώ διαθέτει χώρους ανάπαυσης για τους επισκέπτες.

Το πρώτο μέρος της ημερίδας παρουσίαστηκε η Γνωσιακή Βάση του Ελληνικού Συστήματος Αναγνώρισης και Πιστοποίησης Μουσείων, από τους Βάσω Παπαγεωργίου, Σταυρούλα Φωτοπούλου, Νικολέττα Σαραγά, Μαρία Μερτζάνη, Σπύρο Μάκκα, Μαρία-Ξένη Γαρέζου και Νίκο Βρανίκα, ενώ στο δεύτερο μέρος ακολούθησε στρογγυλή τράπεζα συζήτησης από τους Συραγώ Τσιάρα, Γεώργιο Παπαϊωάννου, Ανδρομάχη Γκαζή, Καλή Τζώρτζη, Αλεξάνδρα Μπούνια, Γεώργιο Παναγιάρη και Μάρλεν Μούλιου, υπό το συντονισμό της Τέτης Χατζηνικολάου.

Στην ημερίδα παρέστησαν ο Γενικός Γραμματέας Πολιτισμού Γιώργος Διδασκάλου, η Γενική Γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού Ελένη Δουνδουλάκη, η Γενική Διεύθυντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Ολυμπία Βικάτου και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων στον τομέα του Πολιτισμού, στη βάση της εξαιρετικής δυναμικής που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια και εν όψει της επικείμενης επίσκεψης της υπουργού Πολιτισμού στις ΗΠΑ.

Η υπουργός τόνισε ότι «στη νέα εποχή αγαστής συνεργασίας Ελλάδας-ΗΠΑ, ο πολιτισμός οφείλει να κατέχει σημαντική θέση στις διμερείς σχέσεις», εκφράζοντας την πρόθεσή της να διευρυνθούν τα υφιστάμενα σχήματα συνεργασίας, αλλά και να ληφθούν νέες πρωτοβουλίες δημιουργικής σύμπραξης.

Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στο πρόγραμμα της επίσκεψής της στις ΗΠΑ, η οποία θα περιλαμβάνει συναντήσεις με ηγετικά στελέχη του State Department στον τομέα του πολιτισμού, συναντήσεις με ομογενειακούς παράγοντες, αλλά και τα εγκαίνια του νέου Μουσείου Αρχαίας Σπάρτης και του θεάτρου αρχαιοελληνικού τύπου στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ.

Στο τελευταίο, προγραμματίζεται μάλιστα παράσταση αρχαίου δράματος εντός της επόμενης χρονιάς, όπως μεταφέρει το ΑΜΠΕ.

Κεντρικό θέμα της συζήτησης αποτέλεσε η αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, ένας τομέας στον οποίο έχουν επιτευχθεί ήδη σημαντικά αποτελέσματα -μόνο το 2025 επιστράφηκαν στην Ελλάδα 139 αρχαιολογικά αντικείμενα από τις αμερικανικές Αρχές.

Η υπουργός αναφέρθηκε στην ανανέωση του σχετικού Μνημονίου Συνεργασίας Ελλάδας-ΗΠΑ, το οποίο λήγει τον Νοέμβριο του 2026.

Η κ. Γκιλφόιλ από την πλευρά της δήλωσε απολύτως υποστηρικτική σε κάθε σχετική πρωτοβουλία και αποδέχθηκε πρόσκληση της υπουργού Πολιτισμού να εγκαινιάσουν μαζί τον προσεχή Σεπτέμβριο έκθεση στην Αρχαία Αγορά που θα αποτελείται από επιστραφέντα εκθέματα, η πλειοψηφία των οποίων προέρχεται από τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, συζητήθηκαν, επίσης, οι τρέχουσες και μελλοντικές συνεργασίες του Υπουργείου Πολιτισμού με κορυφαία μουσεία των ΗΠΑ, όπως το Getty, το MET, το Museum of the Bible και τη National Gallery of Art, καθώς και η πρόταση έκθεσης για την αρχαία ελληνική Δημοκρατία, επ’ ευκαιρία της επετείου των 250 χρόνων από την Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ.

Με αφορμή την εν λόγω επέτειο, η υπουργός δήλωσε τη διαθεσιμότητα του Υπουργείου Πολιτισμού να στείλει ένα σημαντικό και συμβολικό έκθεμα προς το Αμερικανικό Κογκρέσο, πρόταση η οποία έτυχε της αμέριστης στήριξης της κ. Γκιλφόιλ.

Επιβεβαιώθηκε, τέλος, από αμφότερες τις συνομιλήτριες η βούληση να αποτελέσει σημαντικό μέρος του επόμενου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ η πολιτιστική συνεργασία.

Η πρέσβης των ΗΠΑ δήλωσε πως η ελληνοαμερικανική πολιτιστική συνεργασία μπορεί να καταστεί παγκόσμιο υπόδειγμα, πρόταση που, όπως ανέφερε η Υπουργός Πολιτισμού, απηχεί ακριβώς τη δική της σκέψη.

Ο ακριβότερος πίνακας που εκποιήθηκε ποτέ σε δημοπρασία παραμένει το έργο Salvator Mundi, που αποδίδεται στον Λεονάρντο ντα Βίντσι κι άλλαξε χέρια έναντι 450 εκατομμυρίων δολαρίων το 2017.

Έξι επίδοξοι αγοραστές διεκδίκησαν για περίπου 20 λεπτά τον πίνακα Bildnis Elisabeth Lederer (ή Portrait of Elisabeth Lederer), λάδι σε καμβά, μεγέθους 1,80 x 1,30 μ., που είχε εκτιμηθεί ότι ήταν αξίας 150 εκατ. δολαρίων και εικονίζει την κόρη του κυριότερου μαικήνα του ζωγράφου με λευκή κινεζική αυτοκρατορική ρόμπα μπροστά σε μπλε ταπετσαρία με παραστάσεις ασιατικής έμπνευσης, σύμφωνα με το Αθηναϊκό Πρακτορείο.

Ο Sotheby’s δεν αποκάλυψε το όνομα του αγοραστή.

Τα μεγάλα πορτρέτα του Γκούσταφ Κλιμτ κατά τη σημαντικότερη περίοδό του (1912-1917) είναι «εξαιρετικά σπάνια», τόνισε ο οίκος. Τα περισσότερα είναι μέρος συλλογών μεγάλων μουσείων, ελάχιστα βρίσκονται στα χέρια ιδιωτών.

«Μας ανέθρεψες, μας στήριξες, μας ελευθέρωσες. Μαζί με τους αγαπημένους σου δασκάλους, τον Μάνο Χατζηδάκη και τον Τσιτσάνη, ανέδειξες το πολύτιμο, ανέβασες το επίπεδο της χώρας συλλογικά και το επίπεδο του καθενός».

Επικαλούμενος τον αδερφό του, που του είπε ότι «ο Σαββόπουλος καταργεί το πένθος», ο Αλκίνοος Ιωαννίδης αναρωτήθηκε: «Γιατί έκλαψα τοσο; Για ποιον; Για σένα ή για μένα;». Παράλληλα, αναφέρθηκε στις αντιφάσεις του, λέγοντας ότι ήταν ένας ασκητής με ακριβά γούστα, ένας αμήχανος σοφός. «Δεν ξέραμε πότε ήσουν ρόλος και πότε ο εαυτός σου».

«Μόνο ένας απείθαρχος θα μπορούσε να φτάσει εκεί που έφτασες. Θέλαμε να σε εξηγήσουμε, ήσουν ανεξήγητος. Στην τελευταία σου συναυλία ήσουν πιο ευάλωτος και πιο σίγουρος από ποτέ», είπε.

«Φεύγεις γιορτινός και αιώνιος αφήνοντάς μας τα ανεκτίμητα δώρα του περάσματός σου από τη γη», κατέληξε.

«Το έργο σου είναι και θα είναι πάντα ολοζώντανο, νέο, αιώνια κληρονομιά μας. Εσύ θα λείπεις, θα μου λείπεις. Γιατί είσαι τόσο βαθιά ριζωμένος μέσα μου. Γιατί ο λόγος σου ήταν το πιο φωτεινό μονοπάτι της ζωής μου. Γιατί ήμουν εκεί στα γλέντια μας με τις κιθάρες και τα τραγούδια. Γιατί κρεμόμουν από το στόμα σου κάθε φορά που θα μιλούσες. Γιατί έφηβη στεκόμουν στην ουρά για να πάρω τον καινούριο σου δίσκο», είπε.

«Ξεκουράσου Διονύση, ήξερες ακριβώς τι θα παίξεις για τα παιδιά που θα έρθουν και θα κατανοούν όλο και καλύτερα την πολύτιμη λέξη σου για να μαθαίνουν πού πατούν και πού πηγαίνουν. Ποια είναι η ταυτότητά τους και για ποιο λόγο θα πρέπει να συνεχίσουν να αγαπούν και να είναι υπερήφανοι γι’ αυτή τη γλώσσα, τον πολιτισμό, την ταλαίπωρη πατρίδα».

Η Δήμητρα Γαλάνη απευθύνθηκε και στην Άσπα, την παιδική της φίλη, όπως είπε. «Έχεις τα παιδιά σου που θα σου απαλύνουν όσο γίνεται αυτό το τεράστιο κενό. Θέλω να ξέρεις ότι είμαι και θα είμαι πάντα κοντά σου. Στο καλό πολυαγαπημένε μας Διονύση, σε ευχαριστούμε για όλα».

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η εγγραφή των έντεκα νέων στοιχείων αναδεικνύει την πολιτιστική πολυφωνία των ελληνικών κοινοτήτων, που διατρέχουν όλη την Επικράτεια της πατρίδας μας, ενδυναμώνοντας τη συλλογική μνήμη, την ιστορική συνέχεια και την πολιτισμική βιωσιμότητα. Κάθε στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί πολύτιμο φορέα ταυτότητας, εμπειρίας και δημιουργικής έκφρασης, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν και ταυτόχρονα διαμορφώνοντας το μέλλον».

Η κ. Μενδώνη ανέφερε πως η άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι ζωντανή, βιωματική και μεταβιβάσιμη, τρόπος ζωής, αντίληψης και συμμετοχής στην κοινότητα.  Αποτελεί σταθερή προτεραιότητα της πολιτιστικής μας πολιτικής, όχι μόνο ως αντικείμενο προστασίας, αλλά ως ενεργό πεδίο συμμετοχής, εκπαίδευσης και διαγενεακής ανταλλαγής. Η εγγραφή των στοιχείων αντανακλά την σταθερή στήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού στις κοινότητες και τους φορείς που εργάζονται για τη διαφύλαξη και την ανάδειξή της, ενισχύοντας τις πρωτοβουλίες τους, διαμορφώνοντας από κοινού, ένα σύγχρονο και βιώσιμο πλαίσιο για τη συνέχιση αυτής της άυλης, αλλά και βαθιά απτής, πολιτιστικής παρακαταθήκης».

Τα έντεκα στοιχεία που εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας είναι τα εξής:

1.     Κέδαρα, στη Φυτειά Ημαθίας

Έθιμο Χριστουγέννων που επιτελείται τα μεσάνυχτα της 23ης Δεκεμβρίου από τον Εκπολιτιστικό Μορφωτικό Σύλλογο Φυτειάς, σε συνεργασία με την κοινότητα της Φυτειάς. Τα μέλη του συλλόγου, με δάδες, βάζουν φωτιά σε έναν μεγάλο σορό από κλαδιά Κέδρων. Στη συνέχεια στήνεται χορός γύρω από τη φωτιά με τη συμμετοχή όλων των παρευρισκόμενων. Παράλληλα, μοιράζονται στον κόσμο από τα παιδιά του συλλόγου, στραγάλια και σταφίδες τα λεγόμενα «μπιμπλιά» όπως και κρασί ή τσίπουρο. Επιπλέον, στήνεται μπουφές με παραδοσιακά εδέσματα τα οποία έχουν ετοιμάσει οι γυναίκες του χωριού. Κατά τη διάρκεια της νύχτας ακούγεται ρυθμικά η φράση « Κόλιντα Κόλιντα και Χριστός γεννιέται».

2.     Η υφαντική τέχνη τσακώνικων κιλιμιών στον Τυρό Αρκαδίας (εργαστήριο οικογένειας Ψαρρολόγου-Ροδοπούλου)

Στο εργαστήριό της οικογένειας Ψαρρολόγου-Ροδοπούλου, στον Τυρό Αρκαδίας,  η παράδοση  ύφανσης κιλιμιών σε όρθιο αργαλειό συνεχίζεται αδιάλειπτα από τρεις γενιές υφαντριών, με την τέχνη να μεταδίδεται βιωματικά από μητέρα σε κόρη. Τα τσακώνικα υφαντά δημιουργούνται από βαμβακερό στημόνι και μάλλινα νήματα και αποτελούν μονοκόμματες δημιουργίες που φέρουν το ίδιο σχέδιο και στις δύο επιφάνειες. Η ύφανση πραγματοποιείται με τα  δάκτυλα, με μοναδικό εργαλείο το χτένι. Σήμερα, η Ελισάβετ Ροδοπούλου, υφάντρα τρίτης γενιάς συνεχίζει την οικογενειακή παράδοση μαζί με τη μητέρα της, Θωμαή Ψαρρολόγου – Ροδοπούλου, διαφυλάσσοντας, εξελίσσοντας και μεταδίδοντας την παραδοσιακή τεχνογνωσία της τσακώνικης υφαντικής κιλιμιών.

3.     Μπάμπιντεν Πετρούσσας

Το Μπάμπιντεν είναι ένα πολιτισμικό φαινόμενο που παρατηρείται στην Πετρούσσα Δράμας στις 6, 7, 8 Ιανουαρίου. Για τις Πετρουσσιώτισες και τους Πετρουσσιώτες είναι η σημαντικότερη τους γιορτή, πανηγυρικού τύπου. Για τρεις μέρες όλοι οι κάτοικοι της Πετρούσσας συμμετέχουν στις πομπές και στα γλέντια,  χορεύοντας και τραγουδώντας. Το ηχόχρωμα της τοπικής ζυγιάς μουσικών οργάνων που την αποτελούν οι λύρες και οι νταχαρέδες, οι μεταμφιεσμένοι (Αράπηδες, ανδρείκελα, πρασσοφόροι), η καμήλα που επιδεικνύεται ως προπομπός στις «γύρες» και οι χοροί και οι μελωδίες με κυρίαρχη τον Λεβέντικο/Χαράπτσκα (των Αράπηδων) πάντα συνοδευόμενα από την διαδικασία του «εποικοδομητικού πίνειν» χαρακτηρίζουν το Μπάμπιντεν.

4.     Λαζαρούδια Ροδαυγής Άρτας

«Καλώς σας εύρ ο Λάζαρος και φέτος και του χρόνου με τα άσπρα με τα κόκκινα και με τα λουλουδάτα…»

Κάθε παραμονή του Λαζάρου, Παρασκευή βράδυ στο χαγιάτι του ιστορικού Ναού της Αγ. Παρασκευής στη Ροδαυγή, μικροί και μεγάλοι, γέροι και γριές, τραγουδάνε με μεράκι μερικά από τα περίπου 30 αλησμόνητα τραγούδια του Λαζάρου, τραγούδια της  παράδοσής μας. Παλαιότερα τα  «Λαζαρούδια» τραγουδιόνταν από τα παιδιά σε όλα τα σπίτια  του χωριού. Το πασχαλινό έθιμο καλά κρατεί στη Ροδαυγή και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ροδαυγής μαζί με όλους τους Φορείς  του χωριού (Εκκλησία, Κοινότητα, Σύλλογο Γυναικών κ.λπ.), πλαισιώνουν την λαογραφική ομάδα.

5.     Ο Χορός της Γκαχελώνας στο Μικρόκαστρο Βοΐου Κοζάνης

Ο χορός της «Γκαχελώνας» είναι ένα μοναδικό παραδοσιακό έθιμο που τελείται ανήμερα της Πρωτοχρονιάς στο Μικρόκαστρο Βοΐου Κοζάνης. Πρόκειται για έναν κυκλικό, ανδρικό χορό, με έντονο σκωπτικό χαρακτήρα, που συνοδεύεται από τραγούδι χωρίς τη χρήση μουσικών οργάνων. Ο πρωτοχορευτής διακρίνεται για τη θεατρικότητα και το μεράκι του, καθοδηγώντας τους υπόλοιπους χορευτές με σκέρτσα και αυτοσχεδιασμούς. Ένας άντρας στο κέντρο του κύκλου, κρατώντας γκλίτσα, παρακολουθεί και επιβλέπει, ενώ οι συμμετέχοντες μιμούνται τις κινήσεις του πρωτοχορευτή.

Το τραγούδι της «Γκαχελώνας» αφηγείται σκωπτικά περιστατικά με πρωταγωνιστές ζώα, όπως η χελώνα και ο σκαντζόχοιρος. Ο χορός κορυφώνει τις εορταστικές εκδηλώσεις της Πρωτοχρονιάς, με τους άνδρες να φορούν παραδοσιακές φορεσιές και να προσθέτουν ιδιαίτερο χιούμορ και ζωντάνια στο δρώμενο. Η «Γκαχελώνα» είναι σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας του Μικροκάστρου και διατηρείται ζωντανή μέσα από τις προσπάθειες της τοπικής κοινότητας και του Εκπολιτιστικού Συλλόγου.

6.     Σινιώτικος Χορός Κέρκυρας

Ο Σινιώτικος χορός είναι συρτός Κερκυραϊκός χορός των 2/4 που, όπως και υποδηλώνει το όνομά του προέρχεται από τις Σινιές. Χορεύεται σε κύκλο, από άνδρες και γυναίκες. Ο πρωτοχορευτής επιδίδεται σε επιδέξιες κινήσεις και τσαλίμια.

7.     Αργείτικο Καρναβάλι

Το 3-ήμερο ετήσιο Καρναβάλι, αυτός ο ευετηριακός αγερμός, λαμβάνει χώρα από την 31/12 ως και την 2/1 εκάστου έτους στο Άργος Ορεστικό του Δήμου Άργους Ορεστικού της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Διατηρεί πολλά στοιχεία διονυσιακού χαρακτήρα και συμπίπτει με τις Ρωμαϊκές Καλένδες. Η αρχή του ανάγεται τουλάχιστον στο 19ο αιώνα ως μέσο διασκέδασης κατά την Τουρκοκρατία, που ξεκινά από την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς με ιδιαίτερη υποδοχή του Νέου Έτους, συνεχίζει με Παρέλαση των Παρεών την ημέρα της Πρωτοχρονιάς, και ολοκληρώνεται με την Πατερίτσα- χορός εθιμικό δρώμενο μεταμφιεσμένων γυναικών την 2α του έτους. Είναι το 1ο Καρναβάλι της χρονιάς, μοναδικό στην Υφήλιο.

8.     Η αγγειοπλαστική παράδοση της οικογένειας Ανετόπουλου στο Μαλάκι Βόλου.

Η λαϊκή τέχνη της αγγειοπλαστικής όπως αναπτύχθηκε στην περιοχή του Βόλου από τα τέλη του 19ου αιώνα έως σήμερα, μέσα από τέσσερις γενιές αγγειοπλαστών της ίδιας οικογένειας (οικογένεια Ανετόπουλου). Δίνεται έμφαση στην ιστορική τους διαδρομή, τη σχέση τους με την πόλη του Βόλου, τη διαδικασία παραγωγής, τις τεχνικές, τα υλικά αντικείμενα (κεραμικά) και τις χρήσεις τους, καθώς και τη σύγχρονη παραγωγή και δράση του Βαγγέλη Ανετόπουλου και των παιδιών του Στέλιου και  Αθηνάς.

9.     Η καλλιέργεια και η επεξεργασία του δαμάσκηνου Αζάν στη Σκόπελο

Το μαύρο δαμάσκηνο Αζάν, πήρε την ονομασία του από την πόλη της Γαλλίας AGEN απ’ όπου και προήλθε για να εμφυτευτεί στην Σκοπελίτικη Γη, να μπολιαστεί και να δημιουργήσει τον ευεργετικό καρπό. Καρπός χυμώδης και γλυκός, αφυδατώνεται σε ξυλόφουρνους προσφέροντας ευεργετικές ιδιότητες στον οργανισμό του ανθρώπου. Οι Σκοπελίτες την περίοδο του καλοκαιριού, συγκεντρώνονταν στις εξοχικές τους κατοικίες τα λεγόμενα «καλύβια» για να συλλέξουν και να ψήσουν τα Σκοπελίτικα μαύρα δαμάσκηνα, τα οποία πωλούσαν σε πολύ καλές τιμές. Η παραγωγή του δαμάσκηνου διαμόρφωσε τον κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό βίο της γεωργικής κοινότητας. Η καλλιέργεια του Σκοπελίτικου δαμάσκηνου μεταλαμπαδεύεται από γενιά σε γενιά ενώ καλλιεργείται αδιάκοπα με τον παραδοσιακό τρόπο από την εμφάνισή του και συνιστά σημαντικό στοιχείο βιώσιμης ανάπτυξης.

10.  Εμποροπανήγυρις Άργους Ορεστικού

Η Εμποροπανήγυρις του Άργους Ορεστικού αποτελεί το κορυφαίο εμπορικό γεγονός στη Δυτική Μακεδονία, διάρκειας μια εβδομάδας, στα τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου. Η αρχή της ανάγεται τουλάχιστον τον 17ο αιώνα, η λειτουργία της υπήρξε αδιάκοπη ανά τους αιώνες, με αποτέλεσμα η σημερινή  εμποροπανήγυρη να αποτελεί εξέλιξη της Ζωοπανήγυρης- Εμποροπανήγυρης της εποχής εκείνης. Έμποροι από όλη την χώρα προσέρχονται να πουλήσουν υπηρεσίες και προϊόντα και επισκέπτες προσέρχονται από όλη τη Βόρειο Ελλάδα και τα Νότια Βαλκάνια. Είναι το πιο σημαντικό γεγονός του Δήμου στον κύκλο του χρόνου στο Άργος Ορεστικό. Εξακολουθεί να είναι από τις μεγαλύτερες και επιτυχημένες εμποροπανηγύρεις των Βαλκανίων.

11.  Ο κύκλος της φάβας στη νησιωτική Ελλάδα

Η φάβα είναι πανάρχαιο έδεσμα που καταναλώνεται μέχρι σήμερα παραδοσιακά στα περισσότερα νησιά του Ελληνικού χώρου. Παρασκευάζεται από σπασμένες κοτυληδόνες σπερμάτων (σπόρων) οσπρίων που προέρχονται από τοπικές ποικιλίες πέντε βοτανικών ειδών (3 είδη λαθουριού, 1 μπιζελιού και 1 κουκιού). Οι αγρότες σε κάθε νησί έχουν αναπτύξει την δική τους καλλιεργητική τεχνική  και επεξεργασία σύμφωνα με την τοπική παράδοση. Στην παραδοσιακή νησιωτική κοινωνία η φάβα εντάσσεται στον καθημερινό όσο και στον εορταστικό διατροφικό κύκλο δημιουργώντας μια ιδιαίτερη διατροφική κουλτούρα και περιβάλλεται από πλήθος λεκτικών και συμβολικών πρακτικών. Η φάβα εξακολουθεί μέχρι σήμερα να περιλαμβάνεται στην τοπική παραδοσιακή κουζίνα αλλά και στις σύγχρονες γαστρονομικές συνθέσεις.