Χρόνης Διαμαντόπουλος

Οι εργασιακές συνθήκες στο επίκεντρο

Όπως αναφέρει το κείμενο που περιγράφει αναλυτικά την έρευνα η κύρια αιτία φυγής δεν είναι, όπως πολλοί πιστεύουν, αποκλειστικά οι οικονομικές απολαβές. Στην κορυφή της λίστας βρίσκονται οι «καλύτερες εργασιακές συνθήκες», που προηγούνται ακόμα και των οικονομικών κινήτρων. Οι επιστήμονες αναζητούν εργασία που να ανταποκρίνεται στο επίπεδο των σπουδών τους, με προοπτικές εξέλιξης και αξιοπρεπή περιβάλλον εργασίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας: το 35,6% των νέων εργαζομένων θεωρεί ότι οι δεξιότητές τους είναι υψηλότερες από αυτές που απαιτεί η θέση τους, ποσοστό που εκτινάσσεται στο 48,3% για κατόχους μεταπτυχιακών και διδακτορικών διπλωμάτων. Παράλληλα, το 30,9% των νέων εργάζεται σε αντικείμενο άσχετο με τις σπουδές του.

Χρόνιες παθογένειες του συστήματος

Δεύτερος βασικός λόγος είναι η έλλειψη αξιοκρατίας, ένα χρόνιο πρόβλημα που υπονομεύει την εμπιστοσύνη όσων έχουν υψηλή μόρφωση. Οι νέοι επιστήμονες αναζητούν περιβάλλοντα όπου η αξία και η επίδοση αναγνωρίζονται και ανταμείβονται, κάτι που φαίνεται να λείπει από την ελληνική πραγματικότητα.

Τρίτος παράγοντας είναι η επιθυμία για μια πιο ανοιχτή, ασφαλή και δυναμική κοινωνία. Οι ΜΥΕ θέλουν να ζουν σε περιβάλλοντα που προάγουν την ανεκτικότητα και προσφέρουν ευκαιρίες γνωριμίας με διαφορετικούς πολιτισμούς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα κατατάσσεται στη δεύτερη υψηλότερη θέση στην ΕΕ των 27 όσον αφορά το πλεόνασμα δεξιοτήτων, ενώ ηγείται σε αναντιστοιχία θέσης εργασίας και αντικειμένου σπουδών. Το CEDEFOP επιβεβαιώνει ότι το ποσοστό πλεονάσματος δεξιοτήτων μεταξύ των νέων πτυχιούχων 25-34 ετών είναι το υψηλότερο στην ΕΕ.

Οι διαστάσεις του φαινομένου

Το 37,3% των νέων σκέφτεται να αναζητήσει εργασία στο εξωτερικό, με το ποσοστό στις ηλικίες 17-24 να φτάνει το 44,4%. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι ότι σχεδόν 1 στα 10 άτομα με μεταπτυχιακό δίπλωμα σκέφτεται να μείνει στην Ελλάδα αλλά να εργάζεται εξ αποστάσεως για το εξωτερικό.

Από το 2012 έως το 2019, η Ελλάδα παρουσίασε τη μεγαλύτερη επιδείνωση των εργασιακών συνθηκών στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μισθολογική συμπίεση (22% για τον κατώτατο μισθό και 32% για τους νέους έως 25 ετών), σε συνδυασμό με την αύξηση των εργατικών ατυχημάτων κατά 11,7% το 2022, σχηματίζουν ένα εχθρικό περιβάλλον για τους νέους επιστήμονες.

Το μέλλον

Από την έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας προκύπτει ότι το φαινόμενο του brain drain δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και δημογραφικό πρόβλημα. Η φυγή του πιο παραγωγικού τμήματος του πληθυσμού επιδεινώνει τη δημογραφική κρίση της χώρας, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που θα είναι δύσκολο να σπάσει χωρίς ριζικές αλλαγές στις πολιτικές και τη νοοτροπία. Η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην αύξηση των μισθών, αλλά στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου που θα προσφέρει αξιοκρατία, ποιοτικές θέσεις εργασίας και ένα υγιές κοινωνικό περιβάλλον. Διαφορετικά, η «διαρροή εγκεφάλων» θα συνεχίσει να αδειάζει τη χώρα από το πιο πολύτιμο κεφάλαιό της: τους νέους της επιστήμονες.

Με την πλατφόρμα braingain.ose.gr που τέθηκε σε λειτουργία, ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε κάθε Έλληνα που εργάζεται ή έχει εργαστεί σε σιδηρόδρομο της Ευρώπης, της Ασίας ή οποιαδήποτε άλλης ανεπτυγμένης χώρας, να επιστρέψει και να εργαστεί με καλές απολαβές στο νέο ΟΣΕ.

Οι ρυθμίσεις του νομοσχεδίου απελευθερώνουν τις αμοιβές στελεχών ώστε να μπορέσει η νέα εταιρεία να προσελκύσει ανθρώπους από το εξωτερικό που έχουν σήμερα μεσαίες ή υψηλές θέσεις ευθύνης σε σιδηροδρομικούς οργανισμούς.

Συγκεκριμένα, μέσω της πλατφόρμας, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή και την ειδικότητά τους για θέσεις που αφορούν τους εξής τομείς:

1) Λειτουργία δικτύου & ρύθμιση κυκλοφορίας

2) Ασφάλεια και διαδικασίες

3) Προδιαγραφές και υλοποίηση σιδηροδρομικών έργων

4) Στρατηγική και διοίκηση

5) Ψηφιακός μετασχηματισμός

6) Ανθρώπινο δυναμικό

Τι προβλέπει ο νέος νόμος για τις απολαβές

Ο νέος ΟΣΕ αποκτά ευέλικτο μισθολογικό πλαίσιο εκτός ενιαίου μισθολογίου. Οι απολαβές των στελεχών θα είναι αντίστοιχες του γενικού γραμματέα έως και των ανώτατων δικαστικών, αφού το υπουργείο θέλησε να εξαντλήσει τα περιθώριο κινήτρων ώστε να στελεχωθεί σωστά ο νέος ΟΣΕ.

Πέρα από τις υψηλότερες οικονομικές απολαβές σε σχέση με αυτές που προσφέρονται στο στενό δημόσιο τομέα, οι Έλληνες του εξωτερικού θα μπορούν επωφεληθούν και από την απαλλαγή κατά 50% στον φόρο εισοδήματος για περίοδο 7 ετών, σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος 4758/2020.

Διευκρινίζεται ότι οι ίδιες θέσεις θα είναι ανοικτές και σε υποψήφιους κατοίκους της Ελλάδας, εφόσον διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα.

Ωστόσο, στόχος του προγράμματος είναι ο επαναπατρισμός Ελλήνων του εξωτερικού, ακριβώς επειδή εισφέρουν εμπειρία, τεχνογνωσία και διεθνή κουλτούρα που χρειάζεται ο νέος ΟΣΕ.

Οδηγός – Τι πρέπει να κάνουν οι υποψήφιοι

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφτούν την σελίδα και να συμπληρώσουν την σχετική φόρμα εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Εκεί αφού γράψουν τα προσωπικά τους στοιχεία, θα πρέπει να συμπληρώσουν:

1) Έτη Επαγγελματικής Εμπειρίας

2) Πόσα χρόνια βρίσκεσαι εκτός Ελλάδας

3) Επιθυμητός Τομέας στον Νέο ΟΣΕ

4) Ενδεικτικό Επίπεδο Ενδιαφέροντος

5) Βιογραφικό

Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας η ομάδα του braingain.ose.gr θα επικοινωνήσει με τους ενδιαφερόμενους για περισσότερες λεπτομέρειες.

Κυρανάκης: «Ο νέος ΟΣΕ χρειάζεται τους Έλληνες του εξωτερικού»

Ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, έχοντας υπάρξει στο παρελθόν μεταξύ των ιδρυτών της πρωτοβουλίας BrainGain, έχει ψηλά στην ατζέντα του τον επαναπατρισμό Ελλήνων. Για τη νέα προσπάθεια του ΟΣΕ δήλωσε:

«Υπάρχουν πάνω από 100 Έλληνες αυτή τη στιγμή με θέσεις ευθύνης σε σύγχρονους σιδηροδρόμους του εξωτερικού. Τους λέμε ξεκάθαρα ότι η δική τους εμπειρία μπορεί να κάνει τη διαφορά στο νέο ΟΣΕ. Οι μεγάλες αλλαγές που θέλουμε να κάνουμε στη χώρα, περνούν μέσα από τη μεγάλη επιστροφή της γενιάς του Brain Gain. Τώρα είναι η ώρα να προσφέρουν στην πατρίδα τους, σε έναν τομέα που πλήγωσε βαθιά ολόκληρη την Ελλάδα. Και για πρώτη φορά θα έχουμε τη δυνατότητα να ανταποκριθούμε μισθολογικά στη δική τους διαδρομή και επαγγελματική αξία. Και να ανταποκριθούμε όλοι μαζί σε αυτό που ζητά η κοινωνία, για πραγματική αλλαγή στον σιδηρόδρομο».

Η Υπουργός τόνισε ότι η Πολιτεία οφείλει να προσπαθήσει να φέρει πίσω στην Ελλάδα τους Έλληνες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης αναζητώντας καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες. Συγκεκριμένα, η Κεραμέως αναφέρθηκε σε τρεις βασικούς πυλώνες που στηρίζουν αυτή την προσπάθεια, οι οποίοι ευθυγραμμίζονται με το Στρατηγικό Σχέδιο του Υπουργείου Εξωτερικών για τον Απόδημο Ελληνισμό για την περίοδο 2024–2027:

Πρώτος άξονας – διαμόρφωση ευρύτερων κατάλληλων προϋποθέσεων για εργασία στην Ελλάδα:

• Η ανεργία έπεσε κάτω από το 10% για πρώτη φορά μετά από 15 χρόνια, ενώ τον Απρίλιο έπεσε στο 8,3%, η χαμηλότερη των τελευταίων 17 ετών.
• Η Ελλάδα έχει την μεγαλύτερη αύξηση σε απασχόληση στις ηλικίες 20-64 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ τρίτου και τετάρτου τριμήνου 2024 (μαζί με το Λουξεμβούργο).
• Από το 2019 έχουν δημιουργηθεί 500.000 νέες θέσεις εργασίας.
• Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του πληροφοριακού συστήματος ΕΡΓΑΝΗ 2024, η πλήρης απασχόληση αγγίζει το 76,4%, το 53,7% των εργαζομένων λαμβάνουν μισθό πάνω από 1.000€, έναντι 36,3% το 2019, ενώ ο μέσος μισθός ανήλθε σε 1.342€ το 2024, +28,3% από το 2019. Ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης ανέρχεται στα 1.478€.
• Από 1/4/2025, ο μηνιαίος κατώτατος μισθός βρίσκεται στα 880€ από 650€ το 2019, αύξηση 35,4%.
• Οι ασφαλιστικές εισφορές έχουν ήδη μειωθεί κατά 5,4 ποσοστιαίες μονάδες και αναμένονται να μειωθούν κατά μισή ποσοστιαία μονάδα το 2027.
• Επέκταση της ψηφιακής κάρτας εργασίας – 815.000 περισσότερες υπερωρίες για το 2024 και 637% αύξηση δηλωθεισών υπερωριών στον τουρισμό τον Μάρτιο 2025.
• Θεσμοθέτηση πλέγματος προστασίας εργαζομένων γονέων.
• Νέες ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας.
• Προστατεύουμε την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων.
• Εντείνονται οι έλεγχοι από την Επιθεώρηση Εργασίας.

Δεύτερος άξονας – Δημιουργία κινήτρων αμιγώς για την επιστροφή Ελλήνων του εξωτερικού:

• 50% μείωση φορολογίας εισοδήματος για αυτούς που ήταν για τουλάχιστον 5 χρόνια φορολογικοί κάτοικοι εξωτερικού, για 7 χρόνια από την επιστροφή τους στη χώρα μας.
• Ειδική διαδικασία αναγνώρισης ειδικότητας σε γιατρούς από ΗΠΑ.

Τρίτος άξονας – Ανάδειξη νέων επαγγελματικών ευκαιριών και κινήτρων μέσω δράσεων ενημέρωσης και διασύνδεσης:

• Προσέλκυση των Ελλήνων του εξωτερικού μέσω διοργάνωσης εκδηλώσεων στις πόλεις όπου ζουν και δραστηριοποιούνται.
• Στόχος, η ενημέρωση των Ελλήνων πολιτών για την κατάσταση της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα καθώς και των κινήτρων επαναπατρισμού τους.
• Διασύνδεση αποδήμων με σημαντικές επιχειρήσεις της Ελλάδας που προσφέρουν πολλές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.

Οι εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν τους τελευταίους μήνες στο Άμστερνταμ, στο Ντίσελντορφ, στο Λονδίνο και στη Στουτγκάρδη, με συνολικά πάνω από 120 αποστολές επιχειρήσεων και 5.000 ενδιαφερόμενοι πολίτες.

Η Υπουργός επεσήμανε ότι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, το διάστημα 2010-2023 έφυγαν από τη χώρα 659.547 Έλληνες πολίτες και έχουν επιστρέψει 422.688, δηλαδή, έχουμε αναστροφή κατά 64% του brain drain της κρίσης, ενώ παράλληλα ζήτησε από τους βουλευτές προτάσεις για ενίσχυση κινήτρων επαναπατρισμού των Ελλήνων.

Η Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, δήλωσε:

«Το θέμα του brain gain, το θέμα του πως θα προσελκύσουμε πίσω εκείνα τα λαμπρά μυαλά που φύγαν κυρίως τα χρόνια της κρίσης, είναι μία εθνική υπόθεση η οποία υπερβαίνει κόμματα και χρώματα. Και σε αυτή την προσπάθεια σας καλούμε όλες και όλους. Το τηλέφωνό μου, το γραφείο μου θα είναι πάντα ανοιχτό για όλους τους συναδέλφους που έχουν σκεφτεί συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση του πλαίσιο των κινήτρων, συνολικά την προσπάθεια επιστροφής».

Τέλος, η κα Κεραμέως προανήγγειλε ότι η επόμενη δράση εξωστρέφειας του Υπουργείου θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή Δεκέμβριο στη Νέα Υόρκη με την συμμετοχή σημαντικών επιχειρήσεων που αναζητούν προσωπικό. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να προηγηθεί μία ακόμα ανάλογη δράση σε κάποια ευρωπαϊκή πόλη εντός του 2025.

Στην Επιτροπή συμμετείχε και ο Γενικός Γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων Νίκος Μηλαπίδης ο οποίος δήλωσε:

«Η διεύρυνση του εργατικού δυναμικού και η αύξηση της απασχόλησης αποτελεί την προτεραιότητα του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Με τις δράσεις του Υπουργείου Εργασίας επιδιώκουμε να συνδέσουμε Έλληνες του εξωτερικού με ελληνικές επιχειρήσεις σε μια συγκυρία που η ανεργία σταθερά μειώνεται και όλες οι επιχειρήσεις αναζητούν προσωπικό. Οι Έλληνες επαγγελματίες επιστρέφουν στην ελληνική αγορά εργασίας, όχι πλέον μόνο για συναισθηματικούς λόγους αλλά και γιατί, με πολλή δουλειά, η αγορά εργασίας γίνεται πιο ελκυστική, όσο η οικονομία αναπτύσσεται. Θέλουμε να “μπολιάσουμε” την αγορά εργασίας με την τεχνογνωσία και τις εμπειρίες των Ελλήνων του εξωτερικού και θα συνεχίσουμε την προσπάθεια με δράσεις “Rebrain Greece σε Ευρώπη και Αμερική».

Σε μία πολιτική παρέμβαση που άφησε ερωτηματικά σημείωσε ότι υπάρχει έλλειμμα στην αντιπολίτευση και εξήγησε την υπεροχή της κυβέρνησης: «Πορευόμαστε προς μία κοινωνία του ενός πέμπτου. Αυτό σημαίνει ότι το 21% δεν θα έχει κανέναν λόγο να μη ψηφίσει αυτή την κυβέρνηση. Αν μέσα σε αυτούς είναι και ισχυρά οικονομικά συμφέροντα με επιρροή στα μέσα ενημέρωσης και στην κοινή γνώμη αυτό το 21% μπορεί να γίνει και 30%. Όμως το υπόλοιπο 70% που είναι; Είναι κατακερματισμένο, διασπασμένο, διάσπαρτο και χωρίς όραμα».

Στο ερώτημα για το εάν εκτιμά ότι μπορεί να συνεχιστεί η σημερινή κατάσταση στη χώρα απάντησε: «Θεωρητικά μπορεί να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα όσο δεν υπάρχει εναλλακτική πολιτική πρόταση. Το μεγάλο αιτούμενο για την πολιτική ζωή του τόπου, που επίσης βαλκανοποιείται είναι αν θα υπάρξει εναλλακτική πρόταση. Αν δεν υπάρξει θα συνεχιστεί το τέλμα. Αν υπάρξει προσπάθεια για ένα όραμα και για μία αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση στην σημερινή κυβέρνηση τότε τα πράγματα θα αλλάξουν».

Δριμεία κριτική στην κυβέρνηση για το brain drain

Ασκώντας κριτική στη κυβέρνηση είπε «το brain drain συνεχίζεται και είναι σε αναντιστοιχία με την κυβερνητική ρητορική. Αν πίστευε κανείς την κυβερνητική ρητορική θα διαπίστωνε ότι δεν υπάρχει brain drain, το λύσαμε, όπως έχουμε αντιμετωπίσει και το ζήτημα της ακρίβειας και το ζήτημα των αγροτικών κονδυλίων του ΟΠΕΚΕΠΕ και της ασφάλειας των σιδηροδρόμων. Όμως όσο υπάρχει αναντιστοιχία στο κατά κεφαλήν εισόδημα Ευρώπης και Ελλάδας το φαινόμενο θα συνεχίζεται».

Υποστήριξε ότι το brain drain συνεχίζεται και ότι αυτό οφείλεται στο ότι «αφενός συνεχίζεται η απόκλιση της χώρας από το μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο και αφετέρου γιατί τα τελευταία έξι χρόνια αυξάνεται η κρίση αξιοπιστίας των θεσμών, της πολιτικής και των αξιών».

Είπε ακόμη ο Αλέξης Τσίπρας: «Η χώρα τα τελευταία 15 χρόνια έχει υποστεί μεγάλη οπισθοχώρηση, έχει μειωθεί κατά 13 μονάδες το μέσο εισόδημα. Από το 80% του ευρωπαϊκού μέσου όρου που ήταν το 2007 τώρα είμαστε στο 60%. Η χώρα συνεχίζει να αποκλίνει από την Ευρώπη».

Συνεχίζοντας την επιχειρηματολογία του επικαλέστηκε έρευνες για τα συγκριτικά στοιχεία της Ελλάδας με τις χώρες της Ευρώπης και ανέφερε: «Το ποσοστό των πολιτών που είναι στο όριο της φτώχειας είναι στο 28%, ίδιο με την Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Έχουμε ένα φαινόμενο βαλκανοποίησης της οικονομικής ζωής της χώρας. Αντικατοπτρίζεται αυτό στους μισθούς, στις δημόσιες υπηρεσίες, στο κοινωνικό κράτος, στο κράτος δικαίου και το αίσθημα ισονομίας. Οι γενιές της τελευταίας δεκαπενταετίας, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο, αισθάνονται ότι θα ζήσουν χειρότερα από ότι οι προηγούμενες. Αυτή είναι η βασική αιτία που οδηγεί και διατηρεί το brain drain. Ένα ακόμη στοιχείο είναι ότι στην Ελλάδα υπάρχει η μεγαλύτερη φορολογία της μισθωτής εργασίας. Η κυβέρνηση όταν ανέλαβε μείωση την φορολογία στα μεγάλα εισοδήματα».

«Χάθηκαν πολλές μεγάλες ευκαιρίες» από το 2019

Σε ερώτηση για το αν οι συνθήκες είναι καλύτερες σήμερα από ότι το 2019 απάντησε: «Την τελευταία εξαετία χάθηκαν πολλές μεγάλες ευκαιρίες. Όσο για το αν οι συνθήκες είναι καλύτερες, εξαρτάται από το ποιον θα ρωτήσετε. Η έρευνα της Metron Analysis που παρουσιάσατε λέει ότι είμαστε όχι στην κοινωνία του ενός τρίτου, λέει ότι είμαστε στη κοινωνία του ενός πέμπτου. Το 21% όσων ρωτήθηκαν απάντησε ότι βγάζει χρήματα και αποταμιεύει. Το 35% απάντησε ότι δεν βγαίνει ο μήνας και το υπόλοιπο ότι τα βγάζει πέρα οριακά. Όμως το 2024 καταγράφηκε ρεκόρ δεκαπενταετίας στα κέρδη των εισηγμένων στο χρηματιστήριο. Η κυβέρνηση τα πάει πάρα πολύ καλά, για εκείνους που θέλει να εξυπηρετήσει, για τα συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα. Για την μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού δεν είναι καλύτερα».

Σημείωσε ακόμη ότι «τα τελευταία έξι χρόνια χάθηκε η ευκαιρία, δεν οικοδομήθηκε κανένα σχέδιο αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου και αναστροφής της απόκλισης από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το παραγωγικό μοντέλο έχει ξεπεραστεί, είναι το μοντέλο που μας οδήγησε στη κρίση αλλά το συνεχίζουμε. Χρειάζεται ένα αναπτυξιακό άλμα γιατί διαφορετικά η χώρα θα πέσει στα βράχια, χρειάζονται ισχυρότεροι ρυθμοί ανάπτυξης, από το 1,5% με 2% που καταγράφεται, σε συνδυασμό με την στροφή προς την κοινωνία, την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και την μείωση των ανισοτήτων».

«Έχει αλλάξει το ισοζύγιο των ροών από το 2023 και μετά, έχουμε θετική εξέλιξη. Το 2023 έφυγαν 32.800 ενώ γύρισαν 47.200 πίσω» σημείωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης μιλώντας στο inForum, και υπογράμμισε ότι το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο και πως κάτι σημαίνει, και σημείωσε ότι με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που αποτυπώνουν το κύμα του Brain Drain τα προηγούμενα χρόνια έφυγαν από τη χώρα μας 600.000 Έλληνες, από τους οποίους επέστρεψαν περίπου 400.000 πολίτες τα τελευταία χρόνια.

«Αυτό συνδέεται με ειδικότερα μέτρα που έχει πάρει η κυβέρνηση, όπως τα φορολογικά κίνητρα, το πρόγραμμα Brain Regain και άλλα προγράμματα πιο ειδικά, όπως αυτά για την αναγνώριση της ειδικότητας των γιατρών» τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

«Αυτό δείχνει ότι αλλάζει σταδιακά το κλίμα, δεν είμαστε πια στην Ελλάδα της κρίσης, δεν έχουμε γίνει παράδεισος, αλλά σίγουρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Υπάρχουν πολλά ακόμα να γίνουν, όμως υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες» συμπλήρωσε ο Κωστής Χατζηδάκης.

Σχολιάζοντας τους μισθούς στην Ελλάδα, ο κ. Χατζηδάκης υπογράμμισε ότι τα τελευταία 5 χρόνια έχουν δημιουργηθεί περίπου 500.000 θέσεις δουλειάς, οι οποίες δεν αμείβονται με τον κατώτατο μισθό. «Τα στοιχεία που κυκλοφορούν δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα. Ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε από 650 ευρώ στα 880 ευρώ, με μια αύξηση πληθωρισμού 20%, έχουμε αύξηση του κατώτατου μισθού 35% και του μέσου μισθού 28%» τόνισε ο κ. Χατζηδάκης, σημειώνοντας ότι τα στοιχεία της Eurostat και του ΟΟΣΑ διαψεύδουν ότι η Ελλάδα είναι η δεύτερη φτωχότερη χώρα μετά τη Βουλγαρία.

«Σύμφωνα με τα στοιχεία η Ελλάδα, το 2024, ήταν στη 17η θέση ως το μέσο μεικτό μισθό και στη 16η θέση ως προς το μέσο καθαρό μισθό» υπογράμμισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, τονίζοντας: «Είμασταν πολύ χειρότερα, αλλά ανεβαίνουμε».

«Δεν είναι ότι δεν δημιουργούνται θέσεις εργασίας ή καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ταιριάζουν σε πολλές περιπτώσεις τα προσόντα που αποκτά κανείς από το σχολείο και το πανεπιστήμιο, με τη ζήτηση από την αγορά εργασίας» σημείωσε ο κ. Χατζηδάκης για την ανάγκη ταύτισης των δύο αυτών «αξόνων».

«Έχουμε ένα μεγάλο πρόγραμμα μέσω του υπουργείου Εργασίας για κατάρτιση στις ψηφιακές δεξιότητες, όμως θα πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα γίνεται όσο πιο ουσιαστικά μπορεί να γίνεται. Το κλειδί είναι να γίνεται σωστά και η πιστοποίηση των δεξιοτήτων» τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Στο ερώτημα αν θα υπάρξει κάποια δέσμευση της κυβέρνησης για τους νέους στο πρόγραμμα της ΔΕΘ ο Κωστής Χατζηδάκης ανέφερε ότι «γίνονται και θα γίνουν πολλά και σοβαρά πράγματα, που δεν τυγχάνουν δημοσιότητας, γιατί δεν τα συζητάμε ως πολιτικό σύστημα ή ως κοινωνία» τόνισε και εξήγησε ότι «συζητάμε να στηρίξουμε την έρευνα, τις startup και την καινοτομία. Πρόσφατα περάσαμε ένα νόμο που είναι ο πιο προοδευτικός και καινοτόμος στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

«Σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη η Ελλάδα είναι στη 15η θέση στην έρευνα, γιατί είχαμε αύξηση στην περίοδο 2019 – 2023» συμπλήρωσε ο κ. Χατζηδάκης.

Μάχη με το «βαθύ κράτος»

Για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι νέοι το δημόσιο τομέα και την αξιοκρατία που υπάρχει, ο Κωστής Χατζηδάκης υπογράμμισε ότι έχει προχωρήσει σημαντικά στην Ελλάδα ο ψηφιακός μετασχηματισμός του δημοσίου, αλλά τόνισε πως «θα πρέπει να δούμε πιο αποφασιστικά το θέμα ‘βαθύ κράτος’ που είναι και στις δικές μου αρμοδιότητες και σύντομα θα αναλάβουμε νομοθετικού χαρακτήρα πρωτοβουλίες, και της αξιολόγησης».

Ειδικότερα, ο κ. Χατζηδάκης σημείωσε ότι θα παρουσιαστούν άμεσα τα αποτελέσματα της έρευνας που έκανε το υπουργείο Εσωτερικών, ενώ στην πορεία θα ζητηθεί από τους ασθενείς που πάνε στις νοσοκομειακές μονάδες να αξιολογήσουν τις υπηρεσίες, ενώ στη συνέχεια -όπως τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης- θα προχωρήσει αυτό και στην παιδεία.

Για την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ρωτήθηκε και για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, με τις παράνομες επιχορηγήσεις που οδήγησε και στην παρέμβαση του Ευρωπαίου Εισαγγελέα.

«Δεν χρειάζεται να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, δεν είναι παράδειγμα επιτυχίας η διαχείριση στον ΟΠΕΚΕΠΕ, όμως θα ήταν ισοπεδωτικό να πούμε ότι δεν έχουν γίνει βήματα στον τομέα του βαθέως κράτους και της γραφειοκρατίας, όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός» τόνισε ο κ. Χατζηδάκης, φέρνοντας ως παραδείγματα τη ΔΕΗ που την χαρακτήρισε success story ή τον ΕΦΚΑ, ενώ είπε ότι πάρχουν παραδείγματα όπως ΟΣΕ και Πολεοδομίες που εκνευρίζουν τους πολίτες.

Ενθουσιάστηκε -και δικαίως- το πανελλήνιο, ακόμα περισσότερο διότι πρόκειται για τη νεαρότερη σε ηλικία εθνική ομάδα εδώ και δεκαετίες. Οι νεότεροι ταυτίστηκαν με το κατόρθωμα των συνομιλήκων τους, οι μεγαλύτεροι είδαν στα βλέμματα των ποδοσφαιριστών μας τα δικά τους παιδιά.

Πρόκειται για ένα ύπουλο παιχνίδι προβολής όσων κουβαλάμε σαν χώρα και λαός σε εκείνους (εν προκειμένω ποδοσφαιριστές) που πετυχαίνουν κάτι σπουδαίο σε μία στιγμή που εμείς χρειαζόμαστε κάτι σπουδαιότερο. Είναι ένας μηχανισμός αφύπνισης και εκμαίευσης συναισθημάτων (όπως περηφάνεια) όταν αυτά μας λείπουν, ένα αντίδοτο στην κατατονία.

Τα “τρομερά μωρά” είναι πρωτίστως παιδιά των γονιών τους, παιδιά του εαυτού τους, παιδιά του Γιοβάνοβιτς που τα μετέτρεψε σε αξιόμαχο σύνολο. Γίνονται, βεβαίως, και “μωρά” μιας ολόκληρης χώρας, αφενός γιατί την εκπροσωπούν φορώντας το εθνόσημο, αφετέρου επειδή σπάνε την σιωπή που μας κυκλώνει. Εάν, ωστόσο, δεν κατορθώσουν να την σπάσουν, μάλλον θα μείνουν μωρά και καθόλου τρομερά. Κάπως έτσι αποκτά ακόμα μεγαλύτερη αξία αυτό που είπε ο καταπληκτικός Μίλτος Τεντόγλου, όταν δεν κατάφερε να ανέβει στο βάθρο όπου τον έχουμε συνηθίσει: “Μην σταματάτε να πιστεύετε σε εμένα…”. Μήπως επειδή αυτός γνωρίζει πόσο εύκολα και γρήγορα μπορούν οι πολλοί να σταματήσουν να πιστεύουν σε κάτι που δεν τους προσφέρει αυτή την ρωγμή στη σιωπή;

Το 2018, οι μαθητές και μαθήτριες της χώρας μας σημείωσαν αρνητικό ρεκόρ ως προς τις επιδόσεις τους στον διεθνή διαγωνισμό PISA (Programme for International Student Assessment). Το 2024, είχαμε ένα νέο ακόμα πιό αρνητικό ρεκόρ μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Πάνω κάτω τα παιδιά αυτά είχαν την ηλικία του Καρέτσα. Δεν θα χαθούν στη ζωή τους, πολλά θα προκόψουν παρά τις αρνητικές επιδόσεις, σε κάθε περίπτωση θα βρούν το δρόμο τους.

Την περίοδο της οικονομικής κρίσης, εκατοντάδες χιλιάδες νέοι άνθρωποι, στα 18, στα 22, στα 24 χρόνια τους, έφυγαν στο εξωτερικό. Άλλοι για να σπουδάσουν, οι περισσότεροι για να βρουν δουλειά, αφήνοντας πίσω μια ρημαγμένη χώρα. Το φαινόμενο το καταγράψαμε ως “brain drain”, το εκλογικεύσαμε και το κατατάξαμε στις συνέπειες μιας εποχής, χωρίς ποτέ ουσιαστικά και με ανάληψη ευθύνης να συζητήσουμε και να συμφωνήσουμε ποιοί, πώς, και γιατί εκδηλώθηκαν αυτές οι συνέπειες.

Τελευταία, αρχίσαμε να μιλάμε για την αναστροφή του φαινομένου, για το “brain gain”. Κάποια από τα “μωρά” (όχι …τρομερά, αλλά φυγάδες από τον τρόμο της χώρας) που έφυγαν τότε άρχισαν να επιστρέφουν, άλλα γιατί κουράστηκαν, άλλα γιατί νοστάλγησαν, άλλα γιατί απλώς έπρεπε.

Όσοι αποθεώνουμε (πρώτοι οι πολιτικοί μας με τα ενθουσιώδη μηνύματα νίκης και αναφοράς στην “ψυχή” του Έλληνα…) τα “τρομερά μωρά” του Γιοβάνοβιτς και προβάλλουμε σε αυτά την έξαρση που μας λείπει, τι ακριβώς κάνουμε (καθένας και καθεμιά μας, και ως κράτος συνολικά) για τα “μωρά” που δεν θα δοξαστούν στη Γλασκώβη;

Τι κάνουμε ως κράτος για να μπορούν τα παιδιά μας να μην φύγουν, ή να επιστρέψουν με την μισή από την στιγμιαία περηφάνεια που νοιώσαμε στα γκολ του Καρέτσα, του Κωνσταντέλια, του Τζόλη; Τι λέμε στα παιδιά που κατά εκατοντάδες χιλιάδες κατέβηκαν στα συλλαλητήρια για να φωνάξουν για Δικαιοσύνη, Αλήθεια και Ασφάλεια;

Ποιά περηφάνεια μπορούμε να τους δώσουμε, εκτός από αυτή που κλέψαμε από το ταλέντο και την υπερπροσπάθεια των παιδιών της εθνικής, τι πραγματικά έχουμε να τους πούμε για το μέλλον τους;

Αυτή την συζήτηση δεν θα την κάνουμε. Όπως δεν την κάναμε και στο παρελθόν. Διότι, για να πεις κάτι στα παιδιά, πρέπει να μάθεις τη γλώσσα τους και τις ανάγκες τους. Πρέπει να βγεις από τον ρόλο του θεατή που απλώς περιμένει το κατόρθωμα των άλλων για να το εγκωμιάσει, δήθεν πατρικά, εν τέλει πατερναλιστικά και υποκριτικά…

Νίκος Γιαννόπουλος

Ο κ. Μαρινάκης, επικαλέστηκε, ορθώς από την πλευρά του, τα σχετικά στοιχεία από τη έρευνα Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης η οποία, δειγματοληπτικά, κατέληξε στο παραπάνω συμπέρασμα. Εκτοτε, σε κάθε σχετική συζήτηση, στο κυβερνητικό στρατόπεδο διακρίνει κανείς ότι επικρατεί κλίμα ικανοποίηση που προκύπτει από την αίσθηση ότι το δύσκολο αυτό στοίχημα κερδίζεται για τη χώρα.

Είναι όμως πράγματι έτσι τα πράγματα; Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε η ΕΛΣΤΑΤ τον Δεκέμβριο μέσα στο 2023 έφυγαν στο εξωτερικό για μόνιμη εγκατάσταση (μεγαλύτερη, δηλαδή, των 12 μηνών) 76.158 άτομα. Δεν τους λες και λίγους.

• Αντιθέτως, το νούμερο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό από την άποψη ότι υποτίθεται ότι διανύουμε περίοδο οικονομικής ευμάρειας κατά την οποία η ανεργία μειώνεται, οι νέες θέσεις εργασίας αυξάνονται και οι μισθοί ανεβαίνουν. Τουλάχιστον, αυτό υποστηρίζει το κυβερνητικό αφήγημα.

Από την ΕΛΣΤΑΤ επίσης μάθαμε ότι μέσα στο 2022 από την Ελλάδα προς το εξωτερικό για την αναζήτηση καλύτερης επαγγελματικής τύχης αναχώρησαν 80.307 άτομα. Αυτό σημαίνει ότι μέσα στην τελευταία διετία, κατά την οποία η χώρα άφησε πίσω της την κρίση της πανδημίας, σχεδόν 160.000 άτομα έκαναν πράξη και το brain drain. Αφησαν πίσω τους την Ελλάδα διότι προφανώς εντόπισαν καλύτερες εργασιακές ευκαιρίες στο εξωτερικό (Ευρώπη, ΗΠΑ, Ασία).

Είναι φυσικά προφανές ότι ο αριθμός των Ελλήνων που μεταναστεύουν κάθε χρόνο είναι μειωμένος σε σχέση με αυτόν της περιόδου 2012-2018 όταν και σημειώθηκε η μεγάλη έξοδος των 680.000 ανθρώπων από την Ελλάδα της κρίσης. Εκείνη ακριβώς την περίοδο, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, κάθε χρόνο εγκατέλειπαν την Ελλάδα σταθερά πάνω από 100.000 ως 130.000 άτομα φέρνοντας στο νου των παλαιότερων τις δεκαετίες του 50 και του 60 κατά τις οποίες καταγράφηκε επίσης μαζική μετανάστευση των Ελλήνων στο εξωτερικό.

Ομως, η ρεαλιστική αποτίμηση των πραγμάτων δείχνει ότι το φαινόμενο του brain drain καλά κρατεί και στον “ενάρετο” οικονομικό κύκλο που διανύουμε. Είναι, δε, χαρακτηριστικό και το ακόλουθο στοιχείο: Ενώ η στατιστική καμπύλη των εξερχόμενων μεταναστών παρουσιάζει μείωση σε σχέση με τα μνημονιακά χρόνια, σε σχέση με τα χρόνια προ μνημονίων, (μέχρι και το 2010) παρουσιάζει σαφέστατη αύξηση. Και ιδού γιατί: Μέχρι και τέλη της δεκαετίας του 2000, όταν η χώρα δεν είχε παραδοθεί στη δίνη της κρίσης χρέους, αποχωρούσαν από τη χώρα περίπου 40.000 άνθρωποι κάθε χρόνο.

• Αφού τώρα αποχωρούν περίπου 75.000 κάθε χρόνο (αυτό δείχνουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ την τελευταία διετία όπως τονίστηκε παραπάνω) σημαίνει ότι το brain drain έχει ουσιαστικά αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά ακόμα και μετά τα μνημόνια και ότι σε καμία περίπτωση δεν έχουμε επιστρέψει στα προ μνημονίων επίπεδα (κάτι που άλλωστε συμβαίνει και με τους μισθούς: αυξάνονται μεν αλλά ακόμα παραμένουν μειωμένοι, σε πραγματικές τιμές, σε σχέση με το 2009).

Είναι, άρα, σαφές ότι οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί λένε μόνο τη μισή αλήθεια και ότι τάση αναστροφής δυστυχώς, δεν υπάρχει ακόμα. Το θέλουμε ως χώρα, ως οικονομία, ως κοινωνία αλλά ακόμα δεν μπορεί να συμβεί γιατί δεν έχουν εξασφαλιστεί οι προϋποθέσεις. Και είναι γεγονός ότι αν οι μισθοί στην Ελλάδα συνεχίσουν να παίρνουν την κατιούσα ως προς τις μονάδες αγοραστικής δύναμης, τότε η φυγή θα εξακολουθήσει και τα επόμενα χρόνια να είναι μεγάλη. Είναι πολύ απλό: Δεν υπάρχει σύγκλιση με την Ευρώπη αλλά ξεκάθαρη απόκλιση σε επίπεδο μισθών (δεν μπαίνουμε καν σε ζητήματα ποιότητας ζωής, κόστους στέγης και εργασιακών συνθηκών).

• Το να χάνει η χώρα εργατικό δυναμικό, κυρίως υψηλής ειδίκευσης, (αλλά όχι μόνο) είναι σχεδόν… αυτοκτονικό για το μέλλον λαμβάνοντας πάντα στα υπόψη ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει, παράλληλα, και έντονο δημογραφικό πρόβλημα. Ας το διατυπώσουμε ωμά: Οι μεγαλύτεροι συνταξιοδούνται και αργότερα πεθαίνουν. Αν οι νεότεροι φεύγουν από τη χώρα-και με το χαμηλό ρυθμό γεννήσεων που παρατηρείται- τότε σε 20-30 χρόνια όλα θα τιναχθούν στον αέρα (χαρακτηριστικό παράδειγμα τα ασφαλιστικά ταμεία).

Το ζήτημα, κοντολογίς, δεν πρόσφερεται για πολιτική επικοινωνία και ευκαιριακούς πανηγυρισμούς οι οποίοι μάλιστα δεν λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των πραγματικών στατιστικών στοιχείων αλλά μόνο όσα “εξυπηρετούν” το αφήγημα. Αντιθέτως, χρειάζεται δουλειά, επιμονή και υπομονή σε όλα τα επίπεδα για να πειστούν οι (επιφυλακτικοί προς το παρόν) συμπατριώτες μας να επιστρέψουν μόνιμα στην πατρίδα τους.

Η μεγάλη πλειοψηφία των συμμετεχόντων στη μελέτη επέστρεψε από το 2019 και μετά, έχει μέσο μισθό στην Ελλάδα πάνω από 2.300 ευρώ, οι περισσότεροι αισθάνονται αισιόδοξοι για το μέλλον, ενώ δίνουν «ψήφο εμπιστοσύνης» στην Ελλάδα ως τόπο για να ζεις.

Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τους αριθμούς, περισσότεροι από έξι στους 10 (63%) δήλωσαν ότι επέστρεψαν στην Ελλάδα από το 2019 κι έπειτα, γεγονός που φανερώνει ότι η χώρα έχει γίνει σαφώς πιο ελκυστική για Έλληνες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και τους «πείθει» να επιστρέψουν.

Προσωπικοί και οικογενειακοί λόγοι ήταν, όπως αναμενόταν, οι κυριότεροι παράγοντες που επηρέασαν τους ερωτηθέντες. Ενδεικτικό είναι πως η συντριπτική πλειοψηφία απέδωσε σημασία στην ανάγκη να βρίσκονται κοντά στην οικογένεια και τους φίλους τους. Ωστόσο, η θετική πορεία της χώρας λειτούργησε ως κίνητρο επαναπατρισμού για πολλούς.

Το 38% σημείωσε πως η βελτίωση της ελληνικής οικονομίας και αγοράς τους επηρέασε πάρα πολύ ή αρκετά στην απόφασή τους να επιστρέψουν. Το 23% δήλωσε ότι η εύρεση θέσης εργασίας στην Ελλάδα με αντίστοιχες αποδοχές και προοπτικές με το εξωτερικό διαδραμάτισε πάρα πολύ ή αρκετά σημαντικό ρόλο. Το 20% απάντησε πως η βελτιωμένη πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα είχε πάρα πολύ ή αρκετά μεγάλη επίδραση στο σκεπτικό τους.

Μάλιστα, όταν κλήθηκαν να επιλέξουν τον μοναδικό σημαντικότερο λόγο για τον οποίο οδηγήθηκαν στην απόφαση να επαναπατριστούν, ένας στους πέντε (20%) είπε ότι ήταν η βελτίωση της ελληνικής οικονομίας και της αγοράς. Ακόμα 10% απέδωσε την απόφασή του πρωτίστως στη βελτιωμένη πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν ένας στους τρεις (30%) αποφάσισε να γυρίσει στην πατρίδα του με κύριο γνώμονα τις θετικές οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις.

Οι συνιστώσες αυτές αντικατοπτρίζονται στο πώς βλέπουν τις προοπτικές τους οι άνθρωποι του brain regain. Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες (51%) απάντησαν πως είναι είτε «σίγουρα» είτε «μάλλον» αισιόδοξοι για το μέλλον.

Το 55% ανέφερε ότι η Ελλάδα είναι τόπος για να ζει κανείς.

Πού εργάζονται και τι μισθούς παίρνουν
Σημαντικό μερίδιο των Ελλήνων που έχουν επιστρέψει απασχολείται σε δυναμικούς κλάδους μεγάλης προστιθέμενης αξίας ή καλύπτει κενά που δημιουργήθηκαν σε σημαντικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης.

Ενδεικτικά, το 10% εργάζεται στις νέες τεχνολογίες και στην πληροφορική, ακόμα 10% απασχολείται στην εκπαίδευση, 7% στην υγεία και 5% στην ενέργεια και στις ανανεώσιμες πηγές.

Πολύ σημαντικό είναι επίσης το εύρημα σύμφωνα με το οποίο το 46% των Ελλήνων που άφησαν τη ζωή τους στο εξωτερικό για να επιστρέψουν στην πατρίδα του, εργάζεται πλέον σε ελληνική επιχείρηση, οργανισμό ή υπηρεσία. Το ποσοστό αυτό, αν συμπεριληφθούν οι εργαζόμενοι σε πολυεθνικές με δραστηριότητα στη χώρα και οι αυτοαπασχολούμενοι / ελεύθεροι επαγγελματίες, ανέρχεται στο 83%.

Το 7% εργάζεται εξ αποστάσεως για εταιρεία ή οργανισμό του εξωτερικού, γεγονός που επίσης συνεισφέρει στην ελληνική οικονομία με έναν τρόπο που δεν είχε συνηθίσει η χώρα στο παρελθόν.

Όλα αυτά αποτυπώνονται και μισθολογικά, καθώς ο μέσος μισθός διαμορφώνεται στα 2.370 ευρώ το μήνα. Μόλις το 22% αμείβεται με έως 1.000 ευρώ.

Η έρευνα διεξήχθη τον Οκτώβριο του 2024 σε συνεργασία με την Kapa Research, αποκλειστικά σε δείγμα πολιτών που έφυγαν στο εξωτερικό στη διάρκεια της κρίσης αλλά έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.

Όπως είπε, διενεργήθηκαν τρεις έρευνες, των οποίων την επιστημονική επιμέλεια ανέλαβε ο καθηγητής Ιωάννης Χαλικιάς. Η πρώτη έρευνα, με θέμα «θα επέστρεφα αν», διενεργήθηκε μεταξύ του Νοεμβρίου του 2023 και του Ιανουαρίου του 2024, ομάδα-στόχος ήταν οι Έλληνες του εξωτερικού και συμπληρώθηκαν 3.398 ερωτηματολόγια. Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, ο κ. Κεσεντές σημείωσε ότι το «κύμα» του brain drain έχει ανασχεθεί.

Το προφίλ των Ελλήνων που ζουν στο εξωτερικό

Συγκεκριμένα, όπως ανέφερε, το ποσοστό των ανθρώπων που είναι πάνω από 35 ετών είναι η πλειονότητα των Ελλήνων που ζει, αυτήν τη στιγμή, στο εξωτερικό. Ο χρόνος παραμονής έχει πλέον αυξηθεί και είναι πάνω από έξι χρόνια. Σε σχέση με την έρευνα του 2021, αυτό που έχει διαφοροποιηθεί είναι ότι έχει μειωθεί κατά περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες η ηλικιακή ομάδα 25-34 ετών, όπως επίσης μειώθηκαν κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες και αυτοί που διαμένουν λιγότερα από έξι χρόνια. Επίσης, οι άνθρωποι οι οποίοι ζουν στο εξωτερικό έχουν αποκτήσει οικογένειες.

Όσον αφορά στο επίπεδο εκπαίδευσης, το 70% των Ελλήνων που ζει στο εξωτερικό διαθέτει μεταπτυχιακό και πολλοί από αυτούς (σχεδόν το 18%) έχουν διδακτορικό και μεταδιδακτορικό.

Σε ό,τι αφορά τον τομέα απασχόλησης, πρώτη θέση κατέχει η τεχνολογία (19%), ο ακαδημαϊκός χώρος (10%) και ο χώρος της υγείας (10%).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΤΟ ANATROPINEWS

Κάθε μήνα, δεκάδες γιατροί του ΕΣΥ κυρίως από νοσοκομεία της περιφέρειας δηλώνουν παραίτηση και αποχωρούν από το Εθνικό Σύστημα Υγείας.  Οι παραιτήσεις γιατρών  από την Κρήτη μέχρι το Αγρίνιο και από την Σπάρτη μέχρι την Πρέβεζα, που δημοσιοποιούνται τις τελευταίες ημέρες, φανερώνουν το πρόβλημα.

Στις παραιτήσεις που ”πέφτουν βροχή”, πρέπει να προσθέσουμε και τις αναμενόμενες συνταξιοδοτήσεις. Οι υπεύθυνοι αντιλαμβάνονται πως πλέον μιλάμε για μια ανοιχτή πληγή στο σύστημα υγείας.

(Βίντεο) στο δελτίο ειδήσεων του Star Κεντρικής Ελλάδας 12/8/23 με την Μ. Τσαντζαλή
Για την καταιγίδα παραιτήσεων γιατρών από το σύστημα δημόσιας περίθαλψηςhttps://t.co/HjIvMTomG7
(από το 27.05 ως το 40.18)

— P.G. Papanikolaou (@PGPapanikolaou) August 12, 2023

Παρά τις συνεχείς προσπάθειες του υπουργείου να ισοσκελιστεί το ισοζύγιο του προσωπικού με νέες προσλήψεις, μόνιμες ή έστω επικουρικές, αυτό δεν επιτυγχάνεται πάντα. Τα κενά παραμένουν ανατροφοδοτώντας τις δυσχερείς εργασιακές συνθήκες και την κούραση των γιατρών. Τελικά πολλοί αποχωρούν για να εργαστούν υπό άλλες, καλύτερες συνθήκες, εργασιακές και μισθολογικές, στον ιδιωτικό τομέα υγείας στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό.

Συνολικά, στα νοσοκομεία του ΕΣΥ υπηρετούν 19.921 γιατροί, εκ των οποίων οι μόνιμοι είναι 9.761 και οι άλλοι είναι επικουρικοί και ειδικευόμενοι.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των νοσοκομειακών γιατρών, περίπου 700 γιατροί αποχωρούν από τα δημόσια νοσοκομεία κάθε χρόνο, εκ των οποίων οι 400 λόγω συνταξιοδότησης και οι υπόλοιποι λόγω παραίτησης.

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία από το υπουργείο Υγείας, από το 2020 έως τώρα έχουν αποχωρήσει λόγω συνταξιοδότησης σχεδόν 1.700 μόνιμοι γιατροί. Οι θέσεις που προκηρύχθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια είναι 1.093. Μάλιστα, στο υπουργείο Υγείας είναι αισιόδοξοι ότι μέχρι το τέλος του έτους τουλάχιστον 1.050 γιατροί θα βρίσκονται στις θέσεις τους. Οι αρμόδιοι έχουν εστιάσει στη γραφειοκρατία που συνοδεύει αυτές τις ουσιαστικά επείγουσες προσλήψεις και ετοιμάζουν παρεμβάσεις για να απλοποιηθεί η διαδικασία.

Όμως το πρόβλημα παραμένει. Όπως επισημαίνει ο γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδος (ΟΕΝΓΕ), Παναγιώτης Παπανικολάου, «πρέπει να υπολογιστεί ότι στις προκηρύξεις μόνιμων γιατρών συμμετέχουν κυρίως επικουρικοί γιατροί, οπότε πάλι προκύπτουν κενά».

Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται τόσο στις παραιτήσεις των παλαιών ειδικευμένων γιατρών του ΕΣΥ, αλλά σε εκείνες των νέων ειδικευμένων γιατρών, είτε μόνιμων είτε επικουρικών, «αφού χάνουμε εκτός από τους αποφοίτους Ιατρικής που φεύγουν για ειδικότητα στο εξωτερικό και νέο ιατρικό δυναμικό».

Παραιτήσεις ”κραυγές”

Κατά μέσο όρο κάθε μήνα αναρτώνται στη Διαύγεια περίπου 20 πράξεις αποδοχής παραίτησης μόνιμων γιατρών του ΕΣΥ από το υπουργείο Υγείας. Κάποιες εξ αυτών λαμβάνουν δημοσιότητα επειδή οι ίδιοι οι γιατροί επιθυμούν να κοινοποιήσουν και εκτός του υπουργείου τους λόγους που τους οδηγούν σε παραίτηση, προτού συμπληρωθεί ο χρόνος συνταξιοδότησής τους ή η θητεία τους, εάν πρόκειται για επικουρικούς ή αγροτικούς γιατρούς.

Οι παραιτήσεις μετατρέπονται σε κραυγή διαμαρτυρίας, σε μια απέλπιδα προσπάθεια του προσωπικού να ασκηθεί πίεση και ενδεχομένως να βρεθεί λύση σε ένα προβληματικό πεδίο του ΕΣΥ. Κατά το διάστημα των 30 ημερών που έχουν προθεσμία οι γιατροί για να ανακαλέσουν την παραίτηση οι εκπρόσωποι της διοίκησης ενδέχεται να επιχειρήσουν να τους μεταπείσουν για καλύτερες συνθήκες λειτουργίας της κλινικής και να αποτρέψουν την αποχώρησή τους. Η ανάκληση της παραίτησης που είχε υποβάλει τον περασμένο Απρίλιο ο γιατρός που υπηρετούσε στο Κέντρο Υγείας Σερίφου εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία.

Στα νοσοκομεία της Κρήτης έχουν δηλωθεί παραιτήσεις γιατρών σε κομβικά τμήματα όπως στο Χειρουργικό του Νοσοκομείου Χανίων ή στο Παθολογικό του Βενιζέλειου στο Ηράκλειο και του Νοσοκομείου Ρεθύμνου. Η επιβάρυνση σε όλα τα νοσοκομεία της Κρήτης είναι πολύ μεγάλη κατά τους θερινούς μήνες λόγω των επισκεπτών του νησιού. Κάποιοι από τους γιατρούς δεν παραιτούνται πρώτη φορά.

Στο Νοσοκομείο Χανίων οι χειρουργοί δήλωσαν ότι δεν μπορούν να καλύπτουν και τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ), πέρα από τα χειρουργεία και την κλινική, λόγω κόπωσης ή/και ηλικίας. Ο αριθμός των χειρουργικών επεμβάσεων που επικαλούνται, σύμφωνα με πληροφορίες, δεν είναι ίδιος για όλους.

Έλλειμμα σε παθολόγους

Η περίοδος της πανδημίας ανέδειξε τα δραματικά κενά σε αναισθησιολόγους και εντατικολόγους, η μετά COVID περίοδος αναδεικνύει το έλλειμμα σε παθολόγους, τον πυρήνα των ιατρικών ειδικοτήτων. Στην καθημερινότητα των νοσοκομείων το πρόβλημα αυτό λαμβάνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις.

Οι αποχωρήσεις παθολόγων μόνο την τελευταία εβδομάδα στα Νοσοκομείο Ρεθύμνου, Σπάρτης και το Βενιζέλειο και οι δεκάδες μετακινήσεις τους από νοσοκομείο σε νοσοκομείο με «εντέλλεσθε» πυροδότησαν την αντίδραση της επιστημονικής τους εταιρείας.

«Τα κενά των νοσοκομείων πανελλαδικά καλύπτονται πλέον με διασπορά συναδέλφων από ήδη ελλειμματικά πόστα. Μάλιστα η μετακίνησή τους είναι σε μορφή επιτακτικής εντολής που είναι αδύνατο να αρνηθούν. Πρόκειται πλέον για κάλυψη πάγιων αναγκών με αθέμιτο τρόπο. Η πρακτική αυτή είναι αντιεπιστημονική, παράνομη και επικίνδυνη τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους ίδιους τους συναδέλφους», αναφέρει σε ανακοίνωσή της η Επαγγελματική Ενωση Παθολόγων Ελλάδας.

«Οι παθολόγοι ζητάμε αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, ιδίως οι νεότεροι, στους οποίους πρέπει να επενδύσουμε εάν θέλουμε να έχουμε γιατρούς στα νοσοκομεία μας. Και φυσικά αξιοπρεπείς αμοιβές», σημειώνει η πρόεδρος της Ενωσης Ιατρών Νοσοκομείων Αθήνας – Πειραιά (ΕΙΝΑΠ), παθολόγος Ματίνα Παγώνη.

Οι ελλείψεις παθολόγων, όπως και ακτινολόγων, στο σύστημα υγείας απασχολούν το υπουργείο Υγείας, που αναζητά λύσεις για την κάλυψη των κενών. Άλλωστε, ο χάρτης των νοσοκομείων με τις ανάγκες που καλύπτουν και τις ελλείψεις που έχουν βρίσκεται σταθερά ανοιχτός πάνω στο γραφείο του υπουργού, καθώς προτεραιότητα είναι αντιμετωπιστούν τα προβλήματα και να δοθούν λύσεις για τους πολίτες.

Κάστος: ”Για τον απινιδωτή πάρτε τηλέφωνο στην ταβέρνα”

Ξεχασμένοι στη μοίρα τους νιώθουν οι κάτοικοι του Καστού, ενός μικρού νησιού κοντά στον Μύτικα Αιτωλοακαρνανίας. Όπως καταγγέλλει κάτοικος, εδώ και πέντε μήνες ζούνε ξέροντας πως δεν υπάρχει ούτε ένας γιατρός, ενώ δεκάδες ημέρες δεν έχουν ούτε νερό.

Ο Γιώργος Τριλίβας δήλωσε πως από τις 7 Μαρτίου το νησί είναι χωρίς γιατρό, καθώς έφυγε ο προηγούμενος αγροτικός και «δυστυχώς δεν έχει αντικατασταθεί μέχρι σήμερα». Οι μόνιμοι κάτοικοι συνήθως είναι 30 με 35 τον χειμώνα, ωστόσο αυτός ο αριθμός μικραίνει συνεχώς.

Περιγράφοντας τα όσα βιώνουν, ο κ. Τριλίβας λέει: «Όλοι οι κάτοικοι σε απόγνωση και ανασφάλεια και οργή, θεωρούν πως έχουν αφεθεί στη μοίρα τους. Είναι τραγικό και ανήκουστο το 2023 να είμαστε χωρίς γιατρό».

Μάλιστα, πριν λίγες ημέρες σημειώθηκε ατύχημα στο νησί και όπως λέει ο ίδιος, «ευτυχώς υπήρχαν ταχύπλοα και εγώ με έναν φίλο τον μεταφέραμε σε διπλανό νησάκι».

Χαρακτηριστικό της κατάστασης είναι και οι ταμπέλες στο ιατρείο: «Για τον απινιδωτή πάρτε τηλέφωνο στην ταβέρνα» γράφει η πρώτη, ενώ μία δεύτερη από κάτω ενημερώνει πως «η θητεία του ιατρικού γιατρού ολοκληρώθηκε στις 6 Μαρτίου 2023».