Μία παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να σαμποτάρει την αναβίωση της Ευρωζώνης και να ενισχύσει πληθωριστικές πιέσεις, με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) να παρακολουθεί προσεκτικά την κατάσταση.

Η εξάρτηση της Ευρώπης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο της Μέσης Ανατολής καθιστά την ήπειρο ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις επιπτώσεις των ιρανικών εντάσεων, σημειώνει ο Carsten Brzeski της ING.

Οικονομολόγοι του Bloomberg Economics, Antonio Barroso και Simona Delle Chiaie, επισημαίνουν ότι μια βραχύβια σύγκρουση θα έχει περιορισμένο αντίκτυπο, ενώ ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος ενέργειας και να ασκήσει πίεση στις κυβερνήσεις και στους πολίτες.

Παράλληλα, η κλιμάκωση συμπίπτει με σύγχυση γύρω από τους δασμούς των ΗΠΑ, μετά την απόρριψη αρχικών δασμών από το Ανώτατο Δικαστήριο, γεγονός που επιτείνει την αβεβαιότητα.

Ο Holger Schmieding της Berenberg εκτιμά ότι οι τιμές του Brent θα παραμείνουν κατά μέσο όρο στα 65-70 δολάρια/βαρέλι, παρά την πρόσφατη άνοδο πάνω από 80 δολάρια, και προβλέπει πιθανή βραχυπρόθεσμη αύξηση.

Η Κίνα και η Ρωσία, βασικοί υποστηρικτές του Ιράν, εξαρτώνται από το Στενό του Ορμούζ για το 20% της παγκόσμιας μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που ασκεί πίεση στην Τεχεράνη να αποφύγει υπερβολικές εντάσεις.

Οι υπεύθυνοι νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, όπως οι Gabriel Makhlouf, Martin Kocher και Pierre Wunsch, τονίζουν ότι είναι πρόωρο να προβλέψουν τις επιπτώσεις στον πληθωρισμό και τα επιτόκια, ενώ παρακολουθούν στενά τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, οι οποίες αυξήθηκαν περισσότερο από 60% λόγω της διακοπής παραγωγής LNG στο Κατάρ μετά από ιρανικές επιθέσεις.

Ο Francois Villeroy de Galhau και ο Γιάννης Στουρνάρας υπογραμμίζουν την ανάγκη για ψυχραιμία, δηλώνοντας ότι δεν πρέπει να ληφθούν βιαστικές αποφάσεις για αλλαγές στη νομισματική πολιτική, αλλά να παρακολουθείται προσεκτικά η κατάσταση.

Η έλλειψη αποθεμάτων στην Ευρώπη σημαίνει ότι η περιοχή θα χρειαστεί μεγάλες εισαγωγές LNG το καλοκαίρι για να αναπληρώσει τις δεξαμενές πριν τον επόμενο χειμώνα. Παρά τις ανησυχίες, οι επενδυτές βλέπουν την άνοδο των τιμών ενέργειας ως σοκ μεταβλητότητας, όχι μόνιμη κρίση στην προσφορά, σύμφωνα με τον Tobias Basse (NordLB) και τον Karim Chedid (BlackRock).

Πλέον σε αυτά περιλαμβάνεται ακόμη και το σενάριο εισόδου των δυνάμεών της στο ιρανικό έδαφος. Στόχος μιας τέτοιας κίνησης θα ήταν η αποτροπή της διέλευσης εκτοπισμένων πληθυσμών προς την Τουρκία, αν και η επιλογή αυτή θα εξεταζόταν μόνο σε περίπτωση κενού εξουσίας στην Τεχεράνη.

Η ιδέα μιας «νεκρής ζώνης» (buffer zone) στην ιρανική πλευρά των συνόρων έχει κερδίσει σημαντικό έδαφος εντός της τουρκικής κυβέρνησης. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Άγκυρας ενημέρωσε πρόσφατα τους βουλευτές σε κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίαση για μια σειρά κλιμακωτών σχεδίων. Αξιωματούχοι ξεκαθάρισαν την πρόθεσή τους να λάβουν έκτακτα μέτρα για να αποφύγουν την επανάληψη της πολιτικής των «ανοιχτών θυρών» που ακολούθησε τον συριακό εμφύλιο πόλεμο, η οποία οδήγησε σε πάνω από τρία εκατομμύρια πρόσφυγες στη χώρα.

Ταυτόχρονα πάντως η Τουρκία χρησιμοποίησε την δημιουργία «νεκρής ζώνης» στη Συρία, προκειμένου να εκπαιδεύσει και εξοπλίσει ομάδες τζιχαντιστών που αργότερα κατέλαβαν την εξουσία στη Συρία.

Η Άγκυρα προετοιμάζεται για πολλαπλά σενάρια σύγκρουσης

Οι προετοιμασίες αυτές γίνονται εν μέσω πληροφοριών ότι η Τουρκία αναμένει ένα πιθανό πλήγμα υπό την ηγεσία των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Σκοπός μιας τέτοιας επιχείρησης, σύμφωνα με Τούρκους αξιωματούχους, θα ήταν ο εξαναγκασμός της Τεχεράνης σε παραχωρήσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη συγκεντρώσει ισχυρές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει πως εξετάζει περιορισμένα πλήγματα, θέτοντας ως ορόσημο για μια συμφωνία τις αρχές Μαρτίου.

Ο κίνδυνος μιας νέας προσφυγικής κρίσης

Κύρια πηγή ανησυχίας για την Τουρκία παραμένει η εισροή εκτοπισμένων, κυρίως Αφγανών και Πακιστανών που διαμένουν σήμερα στο Ιράν. Με την οικονομία της να πιέζεται ήδη από τον υψηλό πληθωρισμό, η Άγκυρα θεωρεί ότι ένα νέο κύμα προσφύγων θα προκαλούσε ανυπέρβλητα προβλήματα στις δημόσιες υπηρεσίες και την εσωτερική πολιτική σκηνή.

Τα σύνορα Τουρκίας-Ιράν, μήκους 560 χιλιομέτρων, είναι ήδη βαριά θωρακισμένα με τσιμεντένια τείχη, συρματοπλέγματα και πύργους επιτήρησης, καθώς αποτελούν παραδοσιακό πέρασμα παράνομης μετανάστευσης.

Το περιστατικό αυτό λειτούργησε ως καταλύτης, αναγκάζοντας την Ευρώπη να αναζητήσει ένα «Σχέδιο Β» απέναντι στη Ρωσία, η οποία διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, την ώρα που η αμερικανική προστασία δεν θεωρείται πλέον δεδομένη, όπως αναφέρει το bloomberg.

Η πρόκληση της πυρηνικής ομπρέλας και ο ρόλος της Γαλλίας

Επί του παρόντος, η ευρωπαϊκή ασφάλεια βασίζεται στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα, όμως οι συζητήσεις σε βαθύ στρατιωτικό επίπεδο εξετάζουν εναλλακτικές. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να προσφέρει πυρηνική αποτροπή στην υπόλοιπη Ευρώπη σε ομιλία του εντός του μήνα, έχοντας ήδη θίξει το ζήτημα μετά τα γεγονότα στην Ουκρανία. Σήμερα, μόνο η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν ατομικά όπλα, με συνολικά περίπου 400 αναπτυγμένες κεφαλές, αριθμός που υπολείπεται σημαντικά των 1.670 των ΗΠΑ. Παρά το μικρότερο μέγεθος, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το γαλλοβρετανικό οπλοστάσιο έχει την ισχύ να καταστρέψει εκατοντάδες πόλεις, αν και η Ρωσία διαθέτει μεγαλύτερη ευελιξία με μικρότερα, τακτικά όπλα.

Το δυσβάσταχτο κόστος και τα πολιτικά εμπόδια

Η αντικατάσταση της αμερικανικής προστασίας με νέα ευρωπαϊκά όπλα κρίνεται από πολλούς ως οικονομικά ανέφικτη, καθώς η ήδη επιβαρυμένη Ευρώπη δαπάνησε το 2025 πάνω από 530 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα. Η συντήρηση των υπαρχόντων πυρηνικών όπλων από Παρίσι και Λονδίνο κοστίζει 12 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ποσό που ξεπερνά το μισό αμυντικό προϋπολογισμό της Σουηδίας. Επιπλέον, η ανάπτυξη εγχώριων οπλοστασίων από άλλες χώρες θα απαιτούσε παραβιάσεις διεθνών συνθηκών και τεράστιες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις εμπλουτισμού, προκαλώντας παράλληλα πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των κρατών, όπως μεταδίδει το Bloomberg.

Στρατηγικές εναλλακτικές και η επόμενη μέρα

Αντί για ένα πανευρωπαϊκό πυρηνικό οπλοστάσιο, προκρίνονται ευκολότερες λύσεις, όπως η στάθμευση γαλλικών μαχητικών αεροσκαφών με πυρηνική ικανότητα στην Πολωνία ή η αυξημένη συμμετοχή των χωρών του ΝΑΤΟ σε γαλλικές ασκήσεις.

Ωστόσο, η αξιοπιστία αυτών των λύσεων παραμένει υπό ερώτηση, δεδομένων των επερχόμενων εκλογών στη Γαλλία και των επιφυλάξεων της δεξιάς πτέρυγας για το διαμοιρασμό της αποτροπής. Εν τω μεταξύ, το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει στενά συνδεδεμένο με την τεχνολογία των ΗΠΑ, γεγονός που περιπλέκει την αυτονόμηση της Ευρώπης. Πολλοί ηγέτες, όπως ο Βέλγος Πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ, προειδοποιούν ότι η πλήρης πυρηνική αυτονόμηση θα σήμαινε τη μετατροπή της Ευρώπης σε παγκόσμια υπερδύναμη, κάτι για το οποίο η ήπειρος ίσως δεν είναι έτοιμη.

Στο Μόναχο η ατζέντα περιλαμβάνει από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι τα πυρηνικά όπλα και το μέλλον του ΝΑΤΟ.

Η Ευρώπη βασίζεται σήμερα στην αμερικανική «πυρηνική ομπρέλα», που περιλαμβάνει αμερικανικά όπλα εγκατεστημένα στην ήπειρο και τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Αν η αξιοπιστία αυτής της δέσμευσης αμφισβητηθεί, η ήπειρος μένει αντιμέτωπη με μια Ρωσία που διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο παγκοσμίως.

Στην Ευρώπη, μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία διαθέτουν πυρηνικά όπλα. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, αναμένεται να αναφερθεί εκ νέου στη δυνατότητα επέκτασης της γαλλικής αποτροπής προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες, σε επικείμενη ομιλία του, μετά από διαβουλεύσεις με τους συμβούλους του. Ήδη από πέρυσι είχε αφήσει ανοικτό αυτό το ενδεχόμενο, μετά τις εξελίξεις στην Ουκρανία.

Το Ηνωμένο Βασίλειο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανική εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς οι πύραυλοί του κατασκευάζονται από την αμερικανική εταιρεία Lockheed Martin, παρότι τα υποβρύχια είναι βρετανικής κατασκευής και το Λονδίνο διατηρεί επιχειρησιακή αυτονομία. Αντιθέτως, η Γαλλία έχει τη δυνατότητα παραγωγής δικών της πυρηνικών κεφαλών.

Θεωρητικά, και άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα, με σημαντικό όμως οικονομικό και πολιτικό κόστος, καθώς θα απαιτούνταν παραβίαση διεθνών συμφωνιών μη διάδοσης. Εναλλακτικά, θα έπρεπε να αποδεχθούν ότι η υπεράσπιση συμμάχου συνεπάγεται τον κίνδυνο να καταστούν οι ίδιες στόχος αντιποίνων.

Η συζήτηση για την πυρηνική αποτροπή αναμένεται να κυριαρχήσει και στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Ωστόσο, ειδικοί εκτιμούν ότι η πλήρης αντικατάσταση της αμερικανικής ομπρέλας είναι οικονομικά δυσβάστακτη. Το 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο δαπάνησαν πάνω από 530 δισ. δολάρια για άμυνα, ποσό που ήδη πιέζει τους προϋπολογισμούς.

Η Ντάρια Ντολζικόβα, ερευνήτρια στο Royal United Services Institute, εκτιμά ότι μια πανευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή δεν είναι ρεαλιστική. «Δεν βλέπω μια ενιαία ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή», σημειώνει, προσθέτοντας ότι το ζητούμενο είναι πώς η γαλλική και η βρετανική στρατηγική μπορούν να ενισχύσουν τη συνολική ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν περίπου 400 αναπτυγμένες κεφαλές, έναντι 1.670 των ΗΠΑ. Παρά το μικρότερο μέγεθος, η ισχύς τους επαρκεί για την καταστροφή εκατοντάδων πόλεων. Η Ρωσία, ωστόσο, διαθέτει ευρύτερο φάσμα τακτικών επιλογών, συμπεριλαμβανομένων μικρότερων πυρηνικών όπλων.

Οι δύο χώρες δαπανούν περίπου 12 δισ. δολάρια ετησίως για τη συντήρηση των οπλοστασίων τους. Η πολιτική αποδοχή μιας ενδεχόμενης επέκτασης της αποτροπής προς άλλες χώρες δεν θεωρείται δεδομένη, ιδίως ενόψει εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων, όπως οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, όπου η Μαρίν Λεπέν και ο Ζορντάν Μπαρντελά έχουν ταχθεί κατά της «κοινής» πυρηνικής αποτροπής.

Το ΝΑΤΟ, από την πλευρά του, επιμένει στη ρητορική ενότητας. Ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε έχει επαναλάβει ότι οι ΗΠΑ παραμένουν δεσμευμένες στη διατλαντική συμμαχία, ενώ Αμερικανός αξιωματούχος του Πενταγώνου δήλωσε ότι η πυρηνική αποτροπή υπέρ των συμμάχων συνεχίζεται κανονικά. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει αναφερθεί δημοσίως στην πυρηνική ομπρέλα, ούτε –σύμφωνα με πηγές– έχει τεθεί το ζήτημα σε ιδιωτικές συνομιλίες.

Παρά τις διεργασίες, πολλοί εκτιμούν ότι οι οικονομικές και πολιτικές δυσκολίες θα περιορίσουν τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες. «Αν θέλεις μια πολυεπίπεδη πυρηνική ομπρέλα, βρίσκεσαι στον δρόμο για να γίνεις παγκόσμια δύναμη», δήλωσε ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ. «Δεν είμαι βέβαιος ότι η Ευρώπη πρέπει να φτάσει τόσο μακριά».

Το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων της Τουρκίας πλέον κάνει τακτικές αναφορές στις δραστηριότητες του Μπιλάλ Ερντογάν, σημειώνει σε άρθρο του το Bloomberg. Σε αυτή τη θητεία του, ο Ερντογάν συνοδεύεται συχνότερα από τον γιο του σε ταξίδια στο εξωτερικό, από τη Σαουδική Αραβία έως το Πακιστάν, τη Μαλαισία και το Κατάρ.

Σύμφωνα με πηγές, που επικαλείται το Bloomberg, η μετάβαση της εξουσίας αποτελεί πλέον συχνό θέμα πίσω από κλειστές πόρτες στους κόλπους του κυβερνώντος κόμματος AKP στην Άγκυρα. Η είσοδος του Μπιλάλ στην πολιτική εξετάζεται σοβαρά, με προοπτική ακόμη και να αναδειχθεί σε ηγέτη.

Το ποιος θα διαδεχθεί τελικά τον μακροβιότερο ηγέτη της Τουρκίας αποτελεί εδώ και χρόνια ένα επίμονο ερώτημα για ξένους επενδυτές και απλούς πολίτες. Ωστόσο, εντός του πολιτικού του κινήματος, ο Ερντογάν παραμένει μια εμβληματική μορφή και κάθε συζήτηση για την υγεία του ή για το «μετά» αποσιωπάται.

Ο δεύτερος από τα τέσσερα παιδιά του Ερντογάν, ο 44χρονος Μπιλάλ, έχει δηλώσει ότι δεν έχει άμεσες πολιτικές φιλοδοξίες. Άλλωστε, είναι ακόμη νωρίς για συζητήσεις περί διαδοχής, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντιδράσεις στους ψηφοφόρους.

Παρ’ όλα αυτά, το κλίμα φαίνεται ευνοϊκό για τον Ερντογάν. Στο εσωτερικό, βασικοί οικονομικοί δείκτες, από τον πληθωρισμό έως τα αποθέματα της κεντρικής τράπεζας, παρουσιάζουν βελτίωση μετά τις εκλογές του 2023, ενώ ο βασικός του αντίπαλος έχει τεθεί στο περιθώριο. Στο εξωτερικό, η Τουρκία έχει ενισχύσει τον ρόλο της στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής, όπως σημειώνει το Bloomberg.

Ο Μπιλάλ, ο οποίος διαθέτει μεταπτυχιακό στη δημόσια πολιτική από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, προετοιμάζεται άτυπα για να αναλάβει ηγετικό πολιτικό ρόλο και χτίζει δίκτυο πιστών υποστηρικτών, σύμφωνα με πηγές του Bloomberg. Εμπλέκεται στενά στην επιλογή ανώτερων στελεχών τόσο για το AKP όσο και για την κυβέρνηση.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στα τέλη Ιανουαρίου στο Atheer, podcast του δικτύου Al Jazeera με έδρα το Κατάρ, ο Μπιλάλ είπε ότι είναι θετικό για άλλες ισλαμικές χώρες να υπάρχει μια ισχυρή Τουρκία και άφησε να εννοηθεί τι θα ακολουθήσει μετά τον πατέρα του.

«Ο Ταγίπ Ερντογάν εργάστηκε γι’ αυτό και συνεχίζει να εργάζεται», είπε. «Νομίζω ότι κι εμείς, που ερχόμαστε μετά από εκείνον -είτε στην πολιτική, είτε στην κοινωνική ζωή, την κοινωνία των πολιτών ή την εκπαίδευση- οφείλουμε να εργαστούμε για να επιτύχουμε και να αναδείξουμε το ίδιο πνεύμα».

Ο Ερντογάν ανέλαβε την εξουσία με τη δική του εκδοχή του πολιτικού ισλάμ, αρχικά ως πρωθυπουργός το 2003 και στη συνέχεια ως πρόεδρος με ενισχυμένες αρμοδιότητες. Αυτή τη στιγμή μπορεί να ολοκληρώσει μία τελευταία πλήρη προεδρική θητεία έως το 2028. Ωστόσο, η οικογένειά του και η ηγεσία του AKP επιθυμούν την παράταση της προεδρικής του θητείας για ακόμη πέντε χρόνια.

Ο Ερντογάν θα μπορούσε να είναι εκ νέου υποψήφιος εάν η Βουλή προκηρύξει πρόωρες εκλογές πριν από τη λήξη της τρέχουσας θητείας του ή εάν τροποποιηθεί το Σύνταγμα ώστε να του επιτραπεί να θέσει υποψηφιότητα σε λίγο περισσότερο από δύο χρόνια.

Ο βασικός του αντίπαλος, ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, βρίσκεται στη φυλακή και αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο ισόβιας κάθειρξης για υποθέσεις διαφθοράς, τις οποίες ο ίδιος χαρακτηρίζει πολιτικά υποκινούμενες. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει το ενδεχόμενο αποκλεισμού του από τις εκλογές και είχε προκαλέσει μαζικές διαδηλώσεις και αναταραχή στις αγορές.

Εάν ο Ερντογάν κερδίσει τις εκλογές, θα μπορούσε σταδιακά να ανοίξει τον δρόμο ώστε ο γιος του να τον διαδεχθεί στην ηγεσία του AKP μέσω εσωκομματικής ψηφοφορίας, εκτιμούν κομματικοί παράγοντες. Προσθέτουν ότι ενδεχομένως να διορίσει τον Μπιλάλ αντιπρόεδρο, κάτι που επιτρέπεται από το Σύνταγμα. Σε περίπτωση που ο Ερντογάν αποχωρήσει και η προεδρική θέση μείνει κενή, πρέπει να προκηρυχθούν εκλογές εντός 45 ημερών.

Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι οι πολιτικοί αυτοί χειρισμοί θα αποδώσουν, σημειώνουν οι ίδιες πηγές στο Bloomberg. Ωστόσο, το εσωτερικό και διεθνές περιβάλλον μοιάζει πιο ευνοϊκό.

Ο Ερντογάν ενισχύεται από την αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας διεθνώς -από τη Συρία έως τη Σομαλία- καθώς και από τις σχέσεις του με τον Αμερικανό πρόεδρο,  Ντόναλντ Τραμπ, και τον Σαουδάραβα διάδοχο πρίγκιπα.

Μέχρι στιγμής έχει υποστεί μικρό πολιτικό κόστος στο εσωτερικό από τη σαρωτική καταστολή του βασικού κόμματος της αντιπολίτευσης, με τις διαδηλώσεις υπέρ του Ιμάμογλου να κοπάζουν γρήγορα και τους Ευρωπαίους ηγέτες να εμφανίζονται διστακτικοί στο να τού ασκήσουν κριτική.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον Ερντογάν είναι η κρίση κόστους ζωής, που απειλεί να διαβρώσει τη στήριξη ψηφοφόρων, μεταξύ των οποίων και εκατομμύρια συνταξιούχοι. Ωστόσο, η σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού -έστω και αργή και από επίπεδα άνω του 30%- αναμένεται να βελτιώσει το καταναλωτικό κλίμα, παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα οποιασδήποτε εκλογικής αναμέτρησης, σύμφωνα με το Bloomberg Economics.

Ένα ακόμη ανοιχτό ερώτημα είναι το μέλλον της εύθραυστης ειρηνευτικής διαδικασίας για τον τερματισμό των συγκρούσεων με τους Κούρδους αυτονομιστές μαχητές. Ο Ερντογάν θα μπορούσε να παρουσιάσει μια λύση ως νίκη, ωστόσο αν η προσπάθεια αποτύχει, ενδέχεται να επιστρέψει σε σκληρή γραμμή για να ενισχύσει τη στήριξη εθνικιστικών κύκλων που αντιδρούν σε παραχωρήσεις προς τους Κούρδους.

Ο Ερντογάν διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο του κινήματός του, γεγονός που του επιτρέπει να επιλέξει ο ίδιος τον διάδοχο στην ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος, ενδεχομένως και τον γιο του. Κορυφαία στελέχη του κόμματος και ανώτατοι αξιωματούχοι της πολιτικής και στρατιωτικής γραφειοκρατίας θεωρούν πλεονέκτημα την ηγεσία του Μπιλάλ σε νεολαιίστικες οργανώσεις και τις στενές του σχέσεις με ισλαμικές ομάδες, καθώς αυτά μπορούν να του εξασφαλίσουν δημόσια στήριξη και ομαλή μετάβαση.

Τον περιγράφουν ως ευσεβή μουσουλμάνο, ικανό να διατηρήσει τη λεπτή κοινωνική ισορροπία του κόμματος. Ο ίδιος συχνά παρουσιάζει τον εαυτό του ως μετριοπαθή, που εκτιμά τη Δύση αλλά παραμένει βαθιά ριζωμένος στον ισλαμικό κόσμο. Την 1η Ιανουαρίου, ο Μπιλάλ ηγήθηκε δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων σε φιλοπαλαιστινιακή συγκέντρωση υπέρ της Γάζας.

«Ας μην αφήσουμε ένα παιδί να γίνει λάτρης του εσπρέσο χωρίς να γνωρίσει ποτέ τον τουρκικό καφέ», είπε ο Μπιλάλ στη συνέντευξή του στο Atheer τον περασμένο μήνα.

Ο Μακσουίνι υπέβαλε την παραίτησή του την Κυριακή, αναλαμβάνοντας «την πλήρη ευθύνη» για τον διορισμό του Μάντελσον στην πρεσβεία των ΗΠΑ, παρά τις σχέσεις του με τον Έπσταϊν, και ενώ είχε δεχθεί πιέσεις για να ολοκληρώσει τον διορισμό. Ωστόσο, όπως αναφέρουν πηγές του Bloomberg, ο πραγματικός υπεύθυνος για τον διορισμό παραμένει στη θέση του, γεγονός που αφήνει τον Στάρμερ εκτεθειμένο σε πολιτικές αναταράξεις.

Στη Ντάουνινγκ Στριτ εξετάζονται σενάρια σύμφωνα με τα οποία υπουργοί ενδέχεται να ζητήσουν από τον πρωθυπουργό να παραιτηθεί ή να απειλήσουν με παραίτηση, ενώ πηγές αναφέρουν ότι οι πιθανότητες να παραμείνει ο Στάρμερ στη θέση του μέχρι το τέλος της εβδομάδας είναι «50-50». Η απώλεια του Μακσουίνι, του στρατηγικού μυαλού πίσω από την εκλογική νίκη των Εργατικών το 2024, αφήνει τον πρωθυπουργό ευάλωτο απέναντι σε εσωτερικές πιέσεις, με τον υπουργό Υγείας Γουές Στρίτινγκ και την πρώην αν. πρωθυπουργό Άντζελα Ρέινερ να αναδεικνύονται ως πιθανοί διάδοχοι.

Η απόφαση του Στάρμερ να αφήσει τον Μακσουίνι να αναλάβει την ευθύνη εξέπληξε πολλούς υποστηρικτές του, ενώ στενοί σύμμαχοί του είχαν προηγουμένως δηλώσει ότι η παραίτηση του προσωπάρχη θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε παραίτηση του πρωθυπουργού. Σημαντική ανησυχία υπάρχει και στις αγορές, με τη λίρα να παραμένει σχεδόν αμετάβλητη έναντι του δολαρίου, αλλά να υποχωρεί 0,4% έναντι του ευρώ, κοντά στο χαμηλότερο επίπεδο των δύο τελευταίων εβδομάδων.

Ακόμα και αν ο Στάρμερ επιβιώσει από το σκάνδαλο Μάντελσον, η καρέκλα του παραμένει επισφαλής. Οι επικείμενες ειδικές εκλογές στις 26 Φεβρουαρίου για το Γκόρτον και Ντέντον, καθώς και άλλες τοπικές εκλογές τους επόμενους μήνες, αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά το μέλλον του κόμματός του, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πιθανές απώλειες εδρών για τους Εργατικούς.

Όπως ανέφερε ο κ, Στουρνάρας σε συνέντευξη που παραχώρησε στην τηλεόραση του Bloomberg (L. Burden) η ανατίμηση του ευρώ δεν δημιουργεί πρόβλημα στην επίτευξη του στόχου που έχει τεθεί για τον πληθωρισμό (σ.σ πιέζοντας προς τα κάτω τον δείκτη τιμών καταναλωτή), καθώς όπως ανέφερε: «Έχουμε ενσωματώσει αυτή την ανατίμηση του ευρώ στο βασικό μας σενάριο. Νομίζω ότι το μεγαλύτερο μέρος της ανατίμησης του ευρώ έλαβε χώρα κατά το πρώτο τρίμηνο του περασμένου έτους. Δεν πρόκειται λοιπόν για κάποια δραματική εξέλιξη που θα μας ωθούσε να αλλάξουμε πορεία».

Για τον πληθωρισμό

Συμπλήρωσε δε ότι οι «τιμές που έχουμε δει μέχρι τώρα είναι εντός του εύρους διακύμανσης που έχει παρατηρηθεί και στο παρελθόν. Επομένως, δεν κρίνουμε σκόπιμη αλλαγή πορείας. Ο ρυθμός του πληθωρισμού που καταγράφηκε τον Ιανουάριο ήταν ένα μεμονωμένο στοιχείο: η μεσοπρόθεσμη πρόβλεψή μας για τον πληθωρισμό είναι 2%, συνεπώς δεν βλέπουμε λόγο να αλλάξουμε κατεύθυνση (στη νομισματική πολιτική).

Οι διεθνείς εξελίξεις

Αναφερόμενος στη διεθνή γεωπολιτική κατάσταση ο διοικητής της ΤτΕ επεσήμανε ότι επικρατεί μεγάλη αβεβαιότητα παγκοσμίως, τόσο σε όρους γεωπολιτικής όσο και αναφορικά με τον κατακερματισμό του εμπορίου.

«Νομίζω ότι έχουμε δείξει ότι διατηρούμε τις επιλογές μας ανοιχτές, ενεργώντας με ευελιξία και ρεαλισμό, ενώ παράλληλα επιτύχαμε ομαλή προσγείωση της οικονομίας. Πιστεύω λοιπόν ότι η αξιοπιστία της ΕΚΤ είναι πολύ υψηλή αυτή τη στιγμή. Προσέθεσε ότι η η ΕΚΤ ενεργεί με ευελιξία και ρεαλισμό διατηρώντας ανοικτές όλες τις επιλογές της» είπε.

Η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης

Απαντώντας σε ερώτηση κατά πόσο η τεχνητή νοημοσύνη θα επηρεάσει την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη μελλοντικά ο κ. Στουρνάρας υποστήριξε ότι υπάρχουν κάποια θετικά στοιχεία, ωστόσο ευκταίο θα ήταν να γίνει καλύτερη κατανομή των πόρων υπέρ της καινοτομίας και της τεχνητής νοημοσύνης. Σε κάθε περίπτωση οι επενδύσεις έχουν αυξηθεί και, ως ποσοστό του ΑΕΠ, βρίσκονται πολύ κοντά στο επίπεδο των ΗΠΑ, 22,5%. Επίσης έχει παρατηρηθεί αναπροσανατολισμός της ζήτησης, με μεταστροφή από τις εξαγωγές – αναγκαστικά, εξαιτίας των δασμών – προς την εγχώρια ζήτηση, τις επενδύσεις, καθώς και την αυξημένη κατανάλωση.

Ο «Οδικός Χάρτης» Βρυξελλών–Ουάσινγκτον

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, οι Βρυξέλλες είναι έτοιμες να υπογράψουν εντός τριμήνου με την Ουάσινγκτον μνημόνιο κατανόησης για την εκπόνηση ενός «Οδικού Χάρτη Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης».

Το πλαίσιο αυτό προβλέπει:

• Κοινό εντοπισμό και ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών προμήθειας
• Δημιουργία ασφαλών και ανθεκτικών διατλαντικών αλυσίδων εφοδιασμού
• Συντονισμό για την αποτροπή στρεβλώσεων αγοράς
• Μηχανισμούς προστασίας από υπερπροσφορά ή χειραγώγηση τιμών

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική απεξάρτησης από την Κίνα, η οποία κυριαρχεί στην εξόρυξη και επεξεργασία σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων πρώτων υλών.

Η κινεζική υπεροχή και η δυτική ευαλωτότητα

Η ανάγκη αυτής της διατλαντικής συνεργασίας προκύπτει από την πραγματικότητα ότι τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από κινεζικά ορυκτά χαμηλού κόστους και υψηλής διαθεσιμότητας.

Η εξάρτηση αυτή προσφέρει στο Πεκίνο σημαντικό γεωπολιτικό μοχλό πίεσης — ιδίως μετά τους πρόσφατους κινεζικούς περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων κρίσιμων γαιών ύψους 12 δισ. δολαρίων, αναδεικνύοντας το θέμα σε κορυφαία προτεραιότητα της Ουάσινγκτον.

Η ευρωπαϊκή πρόταση περιλαμβάνει:

• Κοινά επενδυτικά έργα εξόρυξης και επεξεργασίας
• Μηχανισμούς στήριξης τιμών
• Αμοιβαία εξαίρεση από εξαγωγικούς περιορισμούς
• Συνεργασία σε έρευνα και καινοτομία
• Συντονισμό απέναντι σε τρίτες χώρες

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο και τον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας, σε μια έμμεση αναφορά στις πρόσφατες εντάσεις που προκλήθηκαν μετά τις δηλώσεις Τραμπ περί ενδεχόμενης αγοράς της Γροιλανδίας.

Η ευρύτερη γεωπολιτική συγκυρία

Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία συμπίπτει με σύνοδο που φιλοξενούν οι ΗΠΑ με τη συμμετοχή υπουργών Εξωτερικών και ανώτερων αξιωματούχων συμμαχικών χωρών, με αντικείμενο τον περιορισμό της εξάρτησης από κινεζικά κρίσιμα ορυκτά. Αν και αντίστοιχες προσπάθειες στο παρελθόν δεν απέδωσαν ουσιαστικά αποτελέσματα, η τρέχουσα συγκυρία — με τις εντεινόμενες γεωοικονομικές αντιπαραθέσεις — ενισχύει τη βαρύτητα της πρωτοβουλίας.

Η Κομισιόν χαρακτήρισε τις συνομιλίες «ζωτικής σημασίας για τη διαφοροποίηση των προμηθειών μας μακριά από οποιαδήποτε μεμονωμένη χώρα», χωρίς να αποκαλύπτει περαιτέρω λεπτομέρειες.

Τα κρίσιμα ορυκτά δεν αποτελούν απλώς βιομηχανική πρώτη ύλη. Είναι η βάση για:

• μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων
• ανεμογεννήτριες
• ημιαγωγούς
• αμυντικά συστήματα
• τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης

Όπως έγραψε ο ιστότοπος Bloomberg, το σχέδιο θα χρηματοδοτηθεί σε ύψος 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων από ιδιωτικά κεφάλαια, με το υπόλοιπο ποσό να προέρχεται από ένα δάνειο ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων από την αμερικανική Τράπεζα Εισαγωγών-Εξαγωγών (EXIM).

Ένα δάνειο που αναμένεται να εγκριθεί και να εκταμιευθεί από σήμερα, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων, κάτι που θα αποτελεί ένα ρεκόρ για την τράπεζα.

Ένα τέτοιο σχέδιο αφορά βιομηχανίες στρατηγικής σημασίας όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, οι ψηφιακές υπηρεσίες ή η άμυνα και λαμβάνει χώρα την ώρα που η Κίνα χρησιμοποιεί τον έλεγχο των βιομηχανικών μαγνητών, αναγκαίων στον κύκλο χρήσης των σπάνιων γαιών, ως μέσο άσκησης πίεσης προς γειτονικά κράτη, ιδίως την Ιαπωνία.

Οι κινεζικές επιχειρήσεις ελέγχουν ένα μεγάλο μέρος, εάν όχι σχεδόν το σύνολο σε ορισμένες περιπτώσεις, της αξιακής αλυσίδας των σπάνιων γαιών, από την εξόρυξη έως την επεξεργασία και την ενσωμάτωση σε τεχνικά υλικά.

Μια κατάσταση που προκαλεί ανησυχία στην Ουάσινγκτον, την ώρα που το Πεκίνο δεν δίστασε να απειλήσει να ενεργοποιήσει αυτόν τον μοχλό πίεσης κατά τη διάρκεια των εμπορικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο πρώτων οικονομικών δυνάμεων του πλανήτη, ιδίως κατά την εμπορική κλιμάκωση ανάμεσα στις δύο χώρες, μετά την ανακοίνωση νέων δασμών από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ τον περασμένο Απρίλιο.

Οι αποδόσεις των βραχυπρόθεσμων αμερικανικών ομολόγων έχουν ξεπεράσει σταθερά αυτές των ομολόγων μακροπρόθεσμης λήξης το τελευταίο έτος, βασισμένες στην υπόθεση ότι και οι τέσσερις υποψήφιοι για τη θέση θα επιδιώξουν τη μείωση του κόστους δανεισμού που έχει επανειλημμένα ζητήσει ο Τραμπ.

Η λεγόμενη «καμπύλη απότομης ανόδου» αντανακλά την άποψη ότι ένα χαμηλότερο σημείο όσον αφορά τα επιτόκια στις ΗΠΑ καθιστά τα βραχυπρόθεσμα ομόλογα πιο ελκυστικά, αλλά βλάπτει τα μακροπρόθεσμα ομόλογα, καθώς τροφοδοτεί τις προσδοκίες για πληθωρισμό.

Οι πιέσεις στις τιμές ενδέχεται επίσης να αυξηθούν εάν οι επενδυτές ανησυχούν ότι η επιλογή του Τραμπ θα υπονομεύσει την ανεξαρτησία της Fed, με τις αγορές να αντισταθμίζουν ενδεχομένως την οικονομική ώθηση από τα φθηνότερα επίσημα επιτόκια, αυξάνοντας τα δικά τους κόστη δανεισμού.

Οι απόψεις διίστανται ως προς το πόσο μετριοπαθής είναι κάθε υποψήφιος και οι πιθανότητες έχουν αλλάξει καθώς οι επενδυτές προσπαθούν να καλύψουν τη διαφορά. Αυτό φάνηκε την περασμένη Παρασκευή, όταν ο Τραμπ έδειξε απρόθυμος να επιλέξει τον Κέβιν Χάσετ, που κάποτε ήταν το φαβορί και θεωρούνταν υπέρμαχος μιας πιο χαλαρής πολιτικής, προκαλώντας sell-off ομολόγων του Δημοσίου και αφήνοντας τις αγορές να τιμολογούν λιγότερες από δύο μειώσεις των επιτοκίων της Fed φέτος.

Οι επενδυτές προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε άμεση αντίδραση σε μια ανακοίνωση ενδέχεται να είναι περιορισμένη, δεδομένου ότι η νομισματική πολιτική καθορίζεται από πολλά στελέχη της FOMC και όχι μόνο από τον πρόεδρο. Παρόλο που έχει αυξηθεί η ανησυχία σχετικά με την ικανότητα της Fed να παραμείνει ανεξάρτητη από την πολιτική, κανένας από τους τέσσερις υποψηφίους δε θεωρείται από μόνος του ως σημαντικός κίνδυνος για την αγορά.