Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Ειδικότερα  αναφέρεται  στη  σχετική  έκθεση ότι η μεγάλη αύξηση του δείκτη γήρανσης του  πληθυσμού  στην Ελλάδα  από  37,1% σε  65,5% (εάν  ληφθεί υπόψη ο πληθυσμός ηλικιών 20-65 ετών ως πληθυσμός  σε ηλικία εργασίας) θα επιβαρύνει τους μελλοντικούς Κρατικούς Προϋπολογισμούς.

• Παράλληλα, σε μία  δημοσιονομική και νεοφιλελεύθερη προσέγγιση υποστηρίζεται ότι η δημογραφική γήρανση και γενικότερα το αναδιανεμητικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης   επιβαρύνει το  δημόσιο χρέος  στην  χώρα  μας και  στα  άλλα  κράτη-μέλη του  συγκεκριμένου  διεθνούς  οργανισμού.

Έτσι, κατ’ αυτόν  τον  τρόπο,  προβάλλεται  έμμεσα  η  αναγκαιότητα  διεύρυνσης  της κεφαλαιοποίησης – ιδιωτικοποίησης και  περαιτέρω συρρίκνωσης  του κοινωνικού  κράτους.  

Επίσης,  στο  περιβάλλον  αυτών  των  αντιλήψεων  είναι  ενδιαφέρον  να  σημειωθεί  ότι  στην έκθεση του ΟΟΣΑ για την ελληνική οικονομία (12/01/2023) αναφέρεται, στην  βάση  της  δημογραφικής  γήρανσης, ότι είναι επιβεβλημένη, όπως  αποπειράται  να  νομοθετηθεί  σήμερα στην Γαλλία, η αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης κατά 1,5 χρόνο μέχρι το 2035 και κατά συνολικά 2,8 χρόνια μέχρι το 2050.

• Διαφορετικά  υποστηρίζεται ότι το κοινωνικο – ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα θα οδηγηθεί σε κατάρρευση, δεδομένου  ότι η  σχέση  εργαζομένων- συνταξιούχων από  την  αρχική  βιώσιμη  σχέση  των  τεσσάρων  εργαζομένων  προς  ένα  συνταξιούχο  έχει επιδεινωθεί  σήμερα σε 1,7  εργαζόμενους  ανά ένα  συνταξιούχο με  σημερινό  επίπεδο  ανεργίας 11,4%.

Από  την  άποψη  αυτή  αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  η  σχέση  αυτή  εργαζομένων-συνταξιούχων, σύμφωνα  με την  μελέτη του Ageing Working Group (2021), θα  είναι 1,7 το  2070  με  επίπεδο  ανεργίας 7,5%. Αυτό  σημαίνει  ότι  εάν  σήμερα (2023)  η  ανεργία  ήταν 7,5%, τότε η σημερινή σχέση  εργαζομένων-συνταξιούχων στην  Ελλάδα  δεν  θα  ήταν 1,7  αλλά  θα ήταν 1,85.

Τα  ευρήματα  αυτά  σημαίνουν  ότι  η  σχέση  αυτή  εργαζομένων-συνταξιούχων στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης επηρεάζεται αρνητικά  από την  γήρανση  του  πληθυσμού. Αντίθετα  όμως  επηρεάζεται  θετικά  από  το  υψηλό  επίπεδο  απασχόλησης  και το  χαμηλό  επίπεδο  ανεργίας.

Κατά  συνέπεια,  σε  αντίθετη  κατεύθυνση από  αυτή  του  ΟΟΣΑ  και των  κρατών-μελών  του (περαιτέρω  αύξηση  των  ορίων  ηλικίας  συνταξιοδότησης), ο  σχεδιασμός  και  η  υλοποίηση  μίας  ολοκληρωμένης  και  αποτελεσματικής  δημογραφικής  πολιτικής  και  πολιτικής ασφαλούς και  σταθερής  απασχόλησης  στην  χώρα  μας  και στα  άλλα κράτη-μέλη  του  ΟΟΣΑ,  κατά τα επόμενα  χρόνια,  θα  δημιουργούσε, σύμφωνα με πρόσφατη  εργασία  μας,  συνθήκες  ανακοπής  της  μείωσης  του  πληθυσμού  από  8,6  εκατ. άτομα  σε  9,5  εκατ. άτομα  και  αύξησης  του  δείκτη  σε  δύο  εργαζόμενους  ανά  ένα συνταξιούχο  το  2070.

Από  την  άποψη  αυτή  αξίζει  να  σημειωθεί ότι το κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα  στην  χώρα  μας  είχε  σχεδιασθεί  να είναι βιώσιμο με  τέσσερις εργαζόμενους για κάθε ένα συνταξιούχο  και  οι  συνταξιοδοτικές  παροχές  αντιστοιχούσαν  στο  80%  των  συντάξιμων  αποδοχών. 

Όμως  μετά την  εφαρμογή  των  Μνημονίων  στο  σύστημα  κοινωνικής  ασφάλισης  από τις  αρχές  της προηγούμενης  δεκαετίας οι  συνταξιοδοτικές  παροχές  αντιστοιχούν  στο 50%  των  συντάξιμων αποδοχών με τις  συντάξιμες αποδοχές να υπολογίζονται στο σύνολο του εργασιακού βίου και όχι στην τελευταία πενταετία.

Κατά  συνέπεια  απαιτούνται  δύο  εργαζόμενοι  ανά  ένα  συνταξιούχο και όχι τέσσερις  εργαζόμενους  ανά  ένα  συνταξιούχο, όπως  λανθασμένα  υποστηρίζεται.

Βέβαια,  στις  συνθήκες αυτές  οι  όροι  βιωσιμότητας  που  έχουν  εγκαθιδρυθεί  από  τα  Μνημόνια  στο  σύστημα  κοινωνικής  ασφάλισης  της  χώρας  μας  είναι, κατά  βάση,  δημοσιονομική  και  ως  εκ  τούτου  μονομερής  και  ελλιπής.

Κι΄ αυτό  γιατί  η βιωσιμότητα ενός συστήματος κοινωνικής ασφάλισης θα πρέπει να εκπληρώνει δύο παραμέτρους:

α) την μακροχρόνια οικονομική ισορροπία και

β) την επάρκεια των  συνταξιοδοτικών  παροχών  σε  βαθμό  που  να εξασφαλίζει  στους  συνταξιούχους  ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης και όχι  ένα  επίπεδο  διαβίωσης  που  θα βρίσκεται  στα  όρια της φτώχειας.

Από  την  άποψη  αυτή  αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  σύμφωνα  με  τις  εκτιμήσεις  της  Ευρωπαϊκής  Επιτροπής (Ageing Working Group 2021)  ο  αριθμός  των  συνταξιούχων  στην  Ελλάδα  από 2.600.000 (2020) άτομα  θα  αυξηθεί  σε  2.750.000 (2070)  άτομα, η  μέση  μηνιαία  σύνταξη (κύρια και επικουρική)  από 950  ευρώ (μεικτά) το  2020  θα  μειωθεί  σε  930 ευρώ (μεικτά) το  2070  και  η  συνταξιοδοτική  δαπάνη  θα  μειωθεί  από 15,6%  του  ΑΕΠ  το  2020  σε  11.9%  του  ΑΕΠ το  2070 ( 16,2%  του ΑΕΠ ανώτατο  μνημονιακό  όριο), χωρίς να έχει  ληφθεί  υπόψη  το  κόστος  μετάβασης (78 δις  ευρώ)  της  κεφαλαιοποίησης  της  επικουρικής  κοινωνικής  ασφάλισης.   

*Ομ. Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

«To ασφαλιστικό νομοσχέδιο ήρθε στη Βουλή μετά από μια μακρά περίοδο επικοινωνιακού ορυμαγδού και ακραίας προπαγάνδας για δήθεν γενικευμένες αυξήσεις στις συντάξεις και μειώσεις στις εισφορές», τόνισε η Έφη Αχτσιόγλου στην Ολομέλεια της Βουλής, προσθέτοντας ότι «η πραγματικότητα είναι ότι οι 9 στους 10 συνταξιούχοι χάνουν εισόδημα και ένας κερδίζει. Οι 9 στους 10 επαγγελματίες επιβαρύνονται για να γίνει ένα μεγάλο δώρο σε έναν».

Η κ. Αχτσιόγλου υπογράμμισε ότι «τα χρήματα που η κυβέρνηση της ΝΔ έχει προβλέψει για τις συντάξεις το 2020 είναι λιγότερα κατά 200 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2019. Άρα δεν μπορεί να μιλάει για γενικευμένες αυξήσεις τη στιγμή που μειώνει τη συνολική δαπάνη. Ο κ. υπουργός δεν τολμά να συγκρίνει τον προϋπολογισμό του 2020 με την εκτέλεση του 2019. Βάζει τον πήχη στα μνημόνια και αυτό πρέπει να το πει στους συνταξιούχους. Είναι στρατηγική επιλογή της κυβέρνησης και όχι έξωθεν καταναγκασμός. Είναι επιλογή μείωσης κοινωνικών δαπανών που βρίσκεται στον πυρήνα του πολιτικού σχεδίου της ΝΔ, όπως σε κάθε νεοφιλελεύθερο μοντέλο».

Το νομοσχέδιο, σημείωσε η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, «έχει τρεις περικοπές συντάξεων:

α) Την περικοπή της μόνιμης 13ης σύνταξης -ολόκληρης για τους χαμηλοσυνταξιούχους και αναλογικής για υψηλότερες συντάξεις- για δεύτερη φορά από την ίδια κυβέρνηση και τον ίδιο υπουργό.

β) Την περικοπή της σύνταξης για πρώτη φορά κατά 30% για όσους συνταξιούχους εργάζονται πριν  το 2016, μια άκρως τιμωρητική διάταξη. Την ίδια στιγμή, οι μετακλητοί των υπουργικών γραφείων της ΝΔ θα λαμβάνουν και μισθό και σύνταξη, μία ρύθμιση ευνοιοκρατίας για τον κομματικό στρατό.

γ) Το ποσοστό αναπλήρωσης από τα 40 έτη και μετά μειώνεται απότομα και ανεξήγητα από 2 % σε 0,5%».

Η κ. Αχτσιόγλου επισήμανε ότι «η αναλογιστική μελέτη που ο υπουργός Εργασίας κατέθεσε δείχνει ότι η μέση ετήσια σύνταξη με το ασφαλιστικό νομοσχέδιο μειώνεται, σε σχέση με το τι ισχύει με το ασφαλιστικό του ΣΥΡΙΖΑ. Μειώνεται για φέτος, για του χρόνου και για τα επόμενα χρόνια μέχρι το 2040. Αυτή είναι ομολογία περικοπών».

Αναφερόμενη στο νέο σύστημα εισφορών τόνισε ότι «πρόκειται για στρατηγική επιλογή ακραίας κοινωνικής μονομέρειας και αδικίας. Οι εισφορές αποσυνδέονται από το πραγματικό εισόδημα. Κάποιος με 70.000, 100.000, 200.000 ευρώ ετήσιο εισόδημα ή και με ακόμα μεγαλύτερο θα καταβάλλει την ίδια εισφορά με αυτόν που έχει 7.000, 6.000, 5.000 ευρώ. Έτσι οι φτωχότεροι έχουν πολλαπλάσια επιβάρυνση από τους έχοντες υπερπολλαπλάσια εισοδήματα». Επίσης, «η ελάχιστη υποχρεωτική εισφορά αυξάνεται από 185 σε 220 ευρώ/μήνα. Έτσι οι 9 στους δέκα επαγγελματίες των χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων θα επιβαρυνθούν σημαντικά. Θα πληρώσουν αυξημένες κατά 20% εισφορές για να γίνει μια μεγάλη έκπτωση στον 1 στους 10 των υψηλών και πολύ υψηλών εισοδημάτων». Η κυβέρνηση, πρόσθεσε, «λέει στον εύπορο επαγγελματία δώσε κάτι ελάχιστο στο δημόσιο σύστημα και πήγαινε σε μια ιδιωτική να δώσεις τα παραπάνω που έχεις. Δεν ήταν εξάλλου και λίγες οι περιπτώσεις που στελέχη της ΝΔ διαφήμιζαν τις αποδόσεις των ιδιωτικών ασφαλιστικών εταιρειών».

Η κ. Αχτσιόγλου σημείωσε ότι «αυτό που χρειαζόμαστε για τους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους δεν είναι να τους εξαπατούμε με ανάποδες αναδιανομές και περικομμένη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος. Αυτό που χρειαζόμαστε ως κοινωνία είναι ένα σχέδιο για την ανάκτηση της εργασίας. Και αυτή είναι η κρίσιμη, δομική, η καταστατική και αγεφύρωτη διαφορά μας με τη ΝΔ, η οποία απορρυθμίζει εκ νέου την αγορά εργασίας, χτυπά για δεύτερη φορά τις συλλογικές συμβάσεις, καθοδηγεί την ακραία εργολαβοποίηση».

Υπογράμμισε, τέλος, ότι «καμία τεχνική ρύθμιση σε επιμέρους ποσοστά αναπλήρωσης -κόβοντας χρήματα από τους χαμηλοσυνταξιούχους- δεν μπορεί να εξισορροπήσει το ασφαλιστικό σύστημα, χωρίς σχέδιο για την αγορά εργασίας και τους εργαζόμενους. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο με μέτρα ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης των εργαζόμενων, με ισχυρές κλαδικές ΣΣΕ, με μέτρα αύξησης των μισθών, πάταξης της παραβατικότητας και καταπολέμησης της εργολαβοποίησης».