Πρώτη παρατήρηση: Το πολύνεκρο ναυάγιο έρχεται να διαλύσει όσα αισιόδοξα ακούγονται για την συνεργασία με τις τουρκικές αρχές για τον περιορισμό των διακινητών. Από τα τουρκικά παράλια συνεχίζεται κανονικά, αν και με συγκυριακά μικρότερη ένταση, η απάνθρωπη αλλά προσοδοφόρα επιχείρηση σύγχρονου εμπορίου απεγνωσμένων. Αναγκαία η επισήμανση εν όψει της διάσκεψης του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας- Τουρκίας στην ατζέντα του οποίου είναι και το μεταναστευτικό.

Δεύτερη παρατήρηση: Τα διεθνή ΜΜΕ αντιλαμβάνονται το νέο ναυάγιο ως αποτέλεσμα της ελληνικής μεταναστευτικής πολιτικής. Μεροληπτικά; Πιθανώς, αλλά οφείλουμε να το λάβουμε υπ όψιν. Το Reuters, για παράδειγμα, αναφέρει ότι “το νέο τραγικό περιστατικό επαναφέρει στο προσκήνιο τις εντάσεις γύρω από τη μεταναστευτική πολιτική και τις πρακτικές φύλαξης των συνόρων στο Αιγαίο”, και πώς “η ευρωπαϊκή υπηρεσία φύλαξης συνόρων ανέφερε πέρυσι ότι εξετάζει 12 περιπτώσεις πιθανών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την Ελλάδα, μεταξύ των οποίων και καταγγελίες για επαναπροωθήσεις αιτούντων άσυλο”. Και το Associated Press επισημαίνει ότι “η Ελλάδα, μαζί με αρκετές άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει αυστηροποιήσει τους κανονισμούς της για τη μετανάστευση. Τον Δεκέμβριο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθεώρησε το μεταναστευτικό της σύστημα , συμπεριλαμβανομένης της απλοποίησης των απελάσεων και της αύξησης των κρατήσεων”.

Συμπέρασμα, η αυστηροποίηση των πολιτικών για το μεταναστευτικό από την κυβέρνηση δεν αναμένεται να επικριθούν από την Κομισιόν. Τα ίδια μ’ εμάς κάνουν αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, είναι, άλλωστε, η εποχή που η αντίληψη Τραμπ για το μεταναστευτικό “μπολιάζει” τις πολιτικές των Βρυξελλών.

Τρίτη παρατήρηση: Η σκλήρυνση της κυβερνητικής στάσης στο θέμα αποτελεί, αναμφίβολα, μία προειδοποίηση και επίδειξη πυγμής έναντι των απελπισμένων που αναζητούν δίοδο προς την Ευρώπη και δευτερευόντως στα κυκλώματα των διακινητών (αυτά θα συνεχίσουν να κάνουν αυτό που ξέρουν). Και, στην εσωτερική πολιτική κατανάλωση, αποσκοπεί να εξευμενίσει δεξιά και υπερδεξιά εκλογικά ακροατήρια που “χαϊδεύονται” από γνωστά κόμματα που ζητούν περισσότερα push backs και ξερονήσια για μετανάστες.

Υπάρχει, όμως, στον απόηχο του νέου νόμου Πλεύρη που προβλέπει, μεταξύ άλλων, την κατάργηση της διάταξης που έδινε άδεια διαμονής 10ετούς διάρκειας σε ασυνόδευτα ανήλικα, μία πραγματικότητα που μάλλον σκόπιμα παρακάμπτεται:

Το νέο νομικό πλαίσιο έρχεται σε μια περίοδο που οι μεταναστευτικές ροές προς την Ελλάδα, αποκλιμακώνονται, κάτι το οποίο δικαίως επισημαίνει η ίδια η κυβέρνηση. Το 2024 πέρασαν παράνομα τα ελληνικά σύνορα 60.886 άνθρωποι, το 2025 μειώθηκαν σε 48.298. Στατιστικά άσυλο θα πάρουν περίπου οι μισοί. Οι υπόλοιποι, 24.000, σύμφωνα με το νόμο Πλεύρη πρέπει να κρατηθούν στα Προαναχωρησιακά Κέντρα προς απέλαση, των οποίων η χωρητικότητα είναι 3.600 θέσεις. Και σε συνέχεια όσοι δεν θελήσουν να επιστρέψουν στην χώρα τους (επιστρέφει λιγότερο από το 20%) θα πρέπει να οδηγηθούν στις ελληνικές φυλακές που λειτουργούν με πληρότητα 123%. Προφανείς οι κίνδυνοι και οι αντιφάσεις.

Τέταρτη παρατήρηση: Σε πείσμα όλων των παραπάνω –επαναλαμβάνω για να είμαστε ειλικρινείς: δεν είναι ελληνική πρωτοτυπία και προς την ίδια κατεύθυνση κινούνται αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις-, υπάρχει και το ισπανικό υπόδειγμα. Ο Πέδρο Σάντσεθ, παρά τις επικρίσεις του λαϊκού κόμματος (δεξιά) και τις ειρωνικές επικρίσεις του Έλον Μασκ, προωθεί τη νομιμοποίηση 500.000 μεταναστών επικαλούμενος λόγους ανθρωπισμού, το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας του και την ενίσχυση του ασφαλιστικού συστήματος με πόρους που τώρα πάνε χαμένοι.

“Μισό εκατομμύριο άνθρωποι ζούμε μαζί κάθε μέρα, στην αγορά, στο λεωφορείο, στο σχολείο των παιδιών μας. Άνθρωποι που φροντίζουν τους γονείς μας, εργάζονται στα χωράφια, που έχουν χτίσει, χέρι-χέρι μαζί μας, την πρόοδο της χώρας μας”, είπε χαρακτηριστικά. Βεβαίως κάποιοι καταλογίζουν στον Ισπανό πρωθυπουργό ότι προχωράει σε αυτή την τολμηρή πολιτική για να ενισχύσει τη συνεργασία του με τους Podemos και να διασώσει την κυβέρνησή του. Πιθανώς.

Το σχέδιο που εκπόνησε η κυβέρνηση στην Ισπανία αφορά ανθρώπους που ζουν και εργάζονται τώρα στη χώρα χωρίς έγγραφα. Και τους προσφέρει νόμιμο καθεστώς διαμονής και εργασίας.

Οι αλλοδαποί με καθαρό ποινικό μητρώο που έφτασαν στην Ισπανία πριν από το τέλος του 2025 και μπορούν να αποδείξουν ότι έχουν ζήσει στη χώρα για τουλάχιστον πέντε μήνες, σύντομα θα είναι επιλέξιμοι για ανανεώσιμες άδειες διαμονής ενός έτους.

Ας κάνουμε την αναλογία με την επιτακτική ανάγκη στην ελληνική οικονομία και επιχειρηματικότητα (τουρισμός, εστίαση, κατασκευές, αγροτικός τομέας κ.ά) να βρεθούν πάνω από 200.000 ανειδίκευτοι εργάτες (επίσημα στοιχεία από τους αρμόδιους φορείς). Παλαιότερα ο πρωθυπουργός είχε επισημάνει αυτή την ανάγκη για εργατικά χέρια σε τομείς όπως η γεωργία και οι κατασκευές, τονίζοντας ότι οι νόμοι μετανάστες που εντάσσονται στην ελληνική κοινωνία δεν αποτελούν απειλή. Και είχε υποδορίως συνδέσει την νομιμοποιημένη μετανάστευση με το δημογραφικό. Τότε μιλούσαμε για ένταξη, τώρα για φυλάκιση ή απέλαση.

Ρεαλιστικά σκεπτόμενοι, ωστόσο, σε προεκλογικό χρόνο και με την απειλή από τα δεξιά της Ν.Δ κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με πολιτική αυτοχειρία. Το χειρότερο, όμως, είναι πώς και για το μεταναστευτικό η χώρα δεν συζητά με καθαρούς όρους και πραγματικά στοιχεία αλλά παραδίδεται σε στερεότυπα και κραυγές της ακροδεξιάς και του αντισυστημισμού.

Μπορεί το υπόδειγμα Σάντσεθ να ταιριάζει στην Ισπανία και να μην ταιριάζει καθ΄ ημάς. Μπορεί να είναι μία κίνηση πολιτικής σκοπιμότητας –αν και είναι αμφίβολο καθώς και στην Ιβηρική ενδημεί το φαινόμενο των αντιμεταναστευτικών κραυγών. Είναι, βέβαιο, από την άλλη πώς ο ευρωπαϊκός βορράς βγάζει φλύκταινες με τέτοιες πολιτικές. Όμως, (και) στην ελληνική εσωστρέφεια και στα περίκλειστα δωμάτια των κομμάτων και, δυστυχώς, των επαγγελματικών και κοινωνικών φορέων και των ακαδημαϊκών μας, η σχετική (ισπανική) συζήτηση είναι απαγορευμένη και τιμωρείται με “λιθοβολισμό” στα social media.

Το POLITICO επισημαίνει πάντως αυτό το δίλημμα και το …μεταφέρει στην Ελλάδα.Αναφέρει χαρακτηριστικά: “Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να περπατήσει σε ένα πολιτικό τεντωμένο σκοινί. Από τη μία πλευρά, η πραγματικότητα της οικονομίας επιβάλλει την άμεση κάλυψη δεκάδων χιλιάδων κενών θέσεων εργασίας σε κρίσιμους τομείς, από τον τουρισμό και τις κατασκευές έως τη γεωργία. Από την άλλη, το μεταναστευτικό παραμένει ένα από τα πιο φορτισμένα πολιτικά ζητήματα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, με τη δεξιά εκλογική βάση να απαιτεί «σκληρότητα» και μηδενική ανοχή απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση.”

Εν κατακλείδι, ο Σάντσεθ αποτελεί μία ευρωπαϊκή “ανορθογραφία” για την γραφειοκρατία των Βρυξελλών και τις κυβερνήσεις που θέριεψαν με τις πολιτικές τους τον εθνικισμό και τον αντισυστημισμό και τώρα -με την “αγενή χορηγία” και του Τραμπ- τους επικαλούνται ως απειλές για να στραφούν σε ολοένα και πιό σκληρή στάση στο μεταναστευτικό και αλλού. Αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Και έτσι κλείνουν τα μάτια στην πραγματικότητα. Διότι οι Αφγανοί που έφτασαν στη Χίο απέδρασαν από το καθεστώς των Ταλιμπάν που άφησαν αλώβητο οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους μετά από την υπερδεκαετή επιχείρηση “εκδημοκρατισμού”. Οι Σουδανοί φτάνουν στην Κρήτη επειδή η Δύση δεν ασχολήθηκε με τον εκεί αιματηρό εμφύλιο κι αφήνει τη Λιβύη να καλύπτει –αν δεν ενορχηστρώνει– την οργανωμένη διακίνηση ψυχών.. Το ίδιο με τους Σύριους που συνεχίζουν να αποδρούν από τους νεοτζιχαντιστές με τα κοστούμια. Και ων ουκ έστι αριθμός παραδειγμάτων.

Αυτή η αίσθηση και, συνδυαστικά, η αναμονή της επιστροφής Τσίπρα ίσως υποδηλώνει και την ανάγκη που νοιώθουν οι ψυχραιμότεροι και ορθολογιστές (ακόμα και κορυφαία στελέχη του κυβερνώντος κόμματος) για την προσθήκη ενός πραγματικά πολιτικού υποκειμένου στην κομματική αντιπαράθεση. Όχι μόνο γιατί πρέπει να προκύψει ένα –μικρότερο ή μεγαλύτερο, μένει να το δούμε- “αντίπαλο δέος” στην μειούμενη αλλά ακόμα πολύ ισχυρή κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη (δευτερευόντως της Ν.Δ), αλλά, κυρίως, επειδή ο πρώην πρωθυπουργός έχει μόνο να προσθέσει σε έναν πολιτικό χάρτη που χάνει συνεχώς εδάφη από το μπλοκ του αντισυστημισμού και ανορθολογισμού.

Ας είμαστε ρεαλιστές. Το ζήτημα δεν είναι τόσο εάν ο Τσίπρας μπορεί να νικήσει τον Μητσοτάκη στις εκλογές του 2027- με βάση τις προβλέψεις των μετρήσεων και την κοινή λογική κάτι τέτοιο είναι από πολύ δύσκολο έως αδύνατο. Η άμεση ανάγκη αφορά την σταδιακή αποκατάσταση μίας ουσιαστικής αναμέτρησης προγραμματικών σχεδίων και πολιτικών διαφωνιών.

Θα το επιτρέψει αυτό η πόλωση και η τοξικότητα; Αναμφίβολα θα αντισταθούν εκείνοι που τις εκπροσωπούν (όχι μόνο κάποια κόμματα, παλαιότερα, πιό πρόσφατα και υπό ίδρυση, αλλά και πρόσωπα μέσα στα κόμματα εξουσίας). Ο λεγόμενος αντισυστημισμός εδραιώνεται ταχύτατα και καταλαμβάνει (δημοσκοπικά) πάνω από το 30% του εκλογικού σώματος, έλκει δε προς την κατεύθυνση αυτή έως ένα βαθμό και την κυβέρνηση και την κεντροαριστερή αντιπολίτευση.

Μάταια, ωστόσο, καθώς είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανταγωνισθεί κανείς τον ανορθολογισμό. Πρόκειται για έναν συναγωνισμό στον οποίο τις περισσότερες φορές υπερισχύει το “αυθεντικό”.

Όμως, ο πρώην πρωθυπουργός δείχνει (αυτή τη φορά) να εννοεί όσα έλεγε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη για το “περιτύλιγμα της συσκευασίας” και το “περιεχόμενο”, όπως και για την ανάγκη της τεκμηρίωσης ενός αξιόπιστου και τεκμηριωμένου εναλλακτικού σχεδίου.

Η επιτροπή για μία προγραμματική σύγκλιση των (κοινωνικών) δυνάμεων της σοσιαλδημοκρατίας, της οικολογίας και της ριζοσπαστικής αριστεράς –με αυτή τη σειρά και έχει την αξία του…– επιβεβαιώνει πώς επιδιώκει να κάνει ένα βήμα τη φορά. Ακόμα κι αν αυτό πάρει κάποιο χρόνο.

Φαίνεται να έχει ζυγίσει τα πράγματα. Εάν για παράδειγμα, για τους δικούς του λόγους, ο πρωθυπουργός αποφασίσει να αιφνιδιάσει εκλογικά τους επόμενους μήνες, απλώς ο Τσίπρας μπορεί να μην είναι έτοιμος. Επίσης, φαίνεται να αναγνωρίζει πώς, σε πείσμα όσων αναγκαστεί να εκφέρει συνθηματολογικά σε προεκλογικό χρόνο, ο πραγματικός στόχος του θα ενεργοποιηθεί από το βράδυ των πρώτων εκλογών. Αρκεί να βρεθεί αρκετά ψηλά στην κατάταξη, στην καλύτερη περίπτωση στη δεύτερη θέση.

Μέχρι τότε, όμως, οφείλει να αποφύγει τις βιαστικές και αλλοπρόσαλλες κινήσεις του παρελθόντος. Χρειάζεται σχέδιο, αφήγημα, ιδεολογική και τεχνοκρατική επεξεργασία και πραγματικά νέα πρόσωπα που θα μπορούν να δημιουργούν την αίσθηση ότι το νέο κόμμα μπολιάζεται από ανθρώπους που έχουν όρεξη και όραμα να μπουν στην πολιτική.

Ακόμα, είναι μάλλον αναγκασμένος να περιμένει δύο γεγονότα: πρώτον, το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, κι αυτό για να αποσαφηνιστούν οι θέσεις του έναντι μελλοντικών συνεργασιών, αλλά και να μετρηθεί ποιός είναι με τι, και, δεύτερον, την ίδρυση του κόμματος Καρυστιανού, ώστε να καταστεί ακριβής η τοποθέτησή του στο πολιτικό φάσμα “δεξιά-αριστερά”, το οποίο η ίδια αποκηρύσσει.

Εφόσον επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται για ένα κόμμα με υπερδεξιά αφετηρία και με πρόσωπα που εκπροσωπούν τον χώρο του πολιτικά ανεδαφικού και αποσκοπεί μόνο στο θυμικό του οργισμένου τμήματος της κοινωνίας, το κόμμα Τσίπρα (με τα όποια μειονεκτήματα και τις αναγωγές στο παρελθόν που αρκετοί επιμένουν να επικαλούνται) μπορεί να αποδεχθεί αναζωογονητικό για τις πολιτικές διεργασίες και την αντιπαράθεση επί του συγκεκριμένου.

Πρώτη διαπίστωση: για το ΠΑΣΟΚ δεν μιλάμε πλέον για την “ακούνητη βελόνα” αλλά για επικίνδυνη στασιμότητα με τάσεις διολίσθησης, καθώς του “κλέβει” τη δεύτερη θέση η Πλεύσης Ελευθερίας (13,2%), ενώ εμφανίζεται σε ισοπαλία (12,7%) στις τρίτη και τέταρτη θέση με την Ελληνική Λύση.

Δεύτερη: το κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου κερδίζει τέσσερις μονάδες από την προηγούμενη μέτρηση, αξιοποιώντας, ως φαίνεται, την εκρηκτική παρουσία της στην εξεταστική για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, πιθανότατα, όμως, προσελκύει ως “ενδιάμεσος σταθμός” και μερίδα του εκλογικού σώματος που τελεί σε αναμονή για την ίδρυση του κόμματος της Μαρίας Καρυστιανού.

Τρίτη: αθροιστικά το λεγόμενο αντισυστημικό μπλοκ φτάνει στο υψηλότερο ποσοστό των τελευταίων πολλών μηνών υπερβαίνοντας το 30%, χωρίς να συνυπολογίζει ακόμα κανείς όσους ψηφοφόρους της “γκρίζας ζώνης” θα προστεθούν με την ίδρυση του νέου κόμματος Καρυστιανού. Η εξέλιξη αυτή θα προκαλέσει μόχλευση σε αυτόν τον χώρο της απογοήτευσης και της οργής και είναι πιθανό να καταγράψει επιρροή έως και σε τέσσερις στους δέκα ψηφοφόρους.

Τέταρτη: στο ερώτημα ποιός μπορεί να νικήσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη -κι αν εξαιρέσουμε τον “Κανένα”-, η Μαρία Καρυστιανού προηγείται και ακολουθεί ο Αλέξης Τσίπρας. Η δυνητική δεξαμενή του πρώην πρωθυπουργού φτάνει στο 20%, αυτή του κόμματος Καρυστιανού ξεπερνάει το 30%.

Εφόσον η τάση επαληθευτεί και σε επόμενες μετρήσεις και, ακόμα περισσότερο, εάν παγιωθεί μετά την επίσημη ίδρυση των δύο νέων κομμάτων θα προκύψει το εξής κάδρο πολιτικών και προεκλοσικών συσχεστισμών:

• Σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος θα επιμένει στην ψήφο οργής και καταγγελία του (παλαιού) πολιτικού συστήματος εν γένει, με μεγάλη πιθανότητα αυτό να εκφραστεί και στις εκλογές παρακάμπτοντας το δίλημμα περί πολιτικής σταθερότητας.

• Την μοναδική μέχρι στιγμής πολιτική απάντηση στη Ν.Δ αναλαμβάνει εκ των πραγμάτων να εκπροσωπήσει ο Αλέξης Τσίπρας, έστω και από δυσμενέστερη θέση αφού θα βλέπει να τον ανταγωνίζεται μία πολιτικός, πιά, με σημαία την συναισθηματική φόρτιση και την διαμαρτυρία, η οποία, μάλιστα, τον έχει κατηγορήσει για το “καταστροφικό τρίτο μνημόνιο”.

• Εφόσον το ΠΑΣΟΚ δεν δείξει σημάδια ζωής και συνεχίσει βυθισμένο στην εσωστρέφεια και τις αμφισημίες και δεν προκύψουν τολμηρές συναινέσεις για τη συγκρότηση εκλογικής συμμαχίας (με ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά) της κεντροαριστεράς, ο πρώην πρωθυπουργός οφείλει να αποδείξει ότι διαθέτει τα απαραίτητα πολιτικά καύσιμα (πρόγραμμα και πρόσωπα) να φτάσει μέχρι τις εκλογές. Στόχος του, αναμφίβολα, οι συσχετισμοί της επόμενης μέρας και η διαμόρφωση μπλοκ αντιπολίτευσης απέναντι σε μία οριακή αυτοδυναμία Μητσοτάκη (στις δεύτερες κάλπες), αν και δεν είναι βέβαιο ότι θα είναι και αξιωματική (αντιπολίτευση) εφόσον δεν “ξεφουσκώσει” το κύμα Καρυστιανού.

• Η επόμενη Βουλή ενδέχεται να αποτελέσει μία πρωτόγνωρη πολιτική αρένα με προσωποπαγή αντισυστημικά κόμματα (Καρυστιανού, Πλεύση Ελευθερίας, Ελληνική Λύση, πιθανώς και κάποια μικρότερα που θα περάσουν το όριο του 3%), μία πολιτικά αδύναμη κυβέρνηση και μία αντιπολίτευση της κεντροαριστεράς.

Δεν θα προκύψουν τυχαία -εφόσον επιβεβαιωθεί η τάση- όλα αυτά. Είναι αποτέλεσμα του θυμού που έχει προκαλέσει η κυβερνητική πολιτική και ειδικότερα η διαχείριση σε θέματα Δικαιοσύνης, και της κεντροαριστερής νιρβάνας που σε πείσμα των καιρών τα κόμματα που την απαρτίζουν δεν μπόρεσαν να συνεννοηθούν και να αρθρώσουν πειστικό εναλλακτικό λόγο.

Ταραγμένοι καιροί, επικίνδυνες διαδρομές…

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μίλησε για “πολιτικό κατήφορο”, εστιάζοντας τις κατηγορίες του μόνο στα συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα. Για ευνόητους λόγους, οι συγγενείς έμειναν εκτός κριτικής. Στον ΣΥΡΙΖΑ κάνουν τον απολογισμό τους (στο συνέδριο, περισσότερα…) για το φιάσκο της προσπάθειάς τους να συνεργαστούν με τους (ανεξάρτητους) βουλευτές που πρόσκεινται στον Κασσελάκη, η Νέα Αριστερά μέμφεται την Κουμουνδούρου που υπέκυψε στη –νομικά αστήρικτη, όπως έχουν πει– εσωτερική πίεση να βάλουν το κάδρο τυχόν ποινικών ευθυνών και τον πρωθυπουργό, το ΠΑΣΟΚ, τέλος, υπενθυμίζει πώς είναι το μόνο κόμμα που κινήθηκε θεσμικά.

Εφόσον δεν αλλάξει κάτι δραματικά, στην Ολομέλεια της Βουλής θα στηθούν πολλές κάλπες για τα πρόσωπα που αναφέρονται στις τρεις προτάσεις (Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ, κι αυτή των συγγενών), θα μοιραστούν, κατά τις εκτιμήσεις, περίπου 4.500 ψηφοδέλτια, και στο τέλος θα περάσει αυτή της κυβερνητικής πλειοψηφίας με τον Κ. Καραμανλή στο στόχαστρο για παράβαση καθήκοντος (πλημέλημμα). Όλα θα κριθούν, τελικά, στο Δικαστικό Συμβούλιο (κατά το “μοντέλο Τριαντόπουλου”), και πολλοί προεξοφλούν την έκβαση.

Όμως, το αίτημα για απόδοση δικαιοσύνης είναι πιθανό να μείνει μετέωρο, με ό,τι σημαίνει αυτό σε μία κοινωνία που “βράζει”, και σε ένα πολιτικό σύστημα που θρυμματίζεται ταχύτατα, μη μπορώντας να σηκώσει το βάρος των μεγάλων αλλαγών.

Το γεγονός, όμως, ότι η Κωνσταντοπούλου, ο Βελόπουλος, ο Νατσιός, οι Σπαρτιάτες, και (εμμέσως) ο Κασσελάκης, κάθησαν στο ίδιο τραπέζι, και μέσα σε λίγες ώρες συμφώνησαν σε μία κοινή πρόταση για προανακριτική, μπορεί να αποδίδεται σε μία “ανίερη” συμμαχία, ωστόσο δρα και ως απόδειξη για την αδυναμία των …”θεσμικών” να συγκλίνουν ακόμα και στα αυτονόητα.

Κι αν η Ν.Δ κυβερνά, ως εκ τούτου διατηρεί την πρωτοβουλία και θα κριθεί στο εκλογικό φινάλε για όσα έπραξε ή δεν έπραξε, το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ, και η Νέα Αριστερά, αναδεικνύονται σε μικρούς πολιτικούς αυτόχειρες. Αποτελεί έκπληξη, δίχως, άλλο, πώς το “εγώ” τους είναι πιό υπερτροφικό ακόμα κι απ΄ αυτό των εκπροσώπων τους αντισυστημισμού. Αλλά, ως φαίνεται, οι εκπλήξεις δεν τελειώνουν εδώ…

Εάν μελετήσει κανείς τα στοιχεία της έρευνας (aboutpeople) που διεξήχθη για το Eteron θα αντιληφθεί αρκετά απ΄ όσα κρύβονται πίσω από τη δημοσκοπική (και εν τέλει) εκλογική συμπεριφορά των ψηφοφόρων, όσα, δηλαδή, τους υποκινούν και όσα αλλάζουν το προφίλ τους ανάλογα με τη συγκυρία.

Βασική επισήμανση είναι ότι ζούμε σε μία δημοκρατία την οποία ούτε πιστεύουμε, ούτε, κυρίως, εμπιστευόμαστε.

Το 74,3% δηλώνουν δυσαρεστημένοι από τον τρόπο που λειτουργεί το πολίτευμά μας. Η Δικαιοσύνη και το Κοινοβούλιο εμπνέουν εμπιστοσύνη σε λιγότερους από 30%, μόνο 13,6% εμπιστεύονται τα πολιτικά κόμματα και μόλις 6,2% στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Τα πράγματα γίνονται χειρότερα. Το 15% των συμπολιτών μας θεωρούν πως η δικτατορία θα ήταν ίσως προτιμότερη, κι αν δει κανείς τα επί μέρους στοιχεία ανάλογα με το τι ψηφίζουν όσοι πιστεύουν κάτι τέτοιο βγάζει χρήσιμα συμπεράσματα.

Δικτατορία ή πανίσχυρος πρωθυπουργός υπεράνω Βουλής και εκλογών

Μεταξύ των γαλάζιων ψηφοφόρων είναι το 12,3%, σε αυτούς της Ελληνικής Λύσης γίνεται 48%, της Νίκης 25,3%, της Πλεύσης Ελευθερίας 11,7% και της Φωνής Λογικής 45,6%! Στα κόμματα που βρίσκονται στα δεξιά της Ν.Δ, κυριαρχεί, μάλιστα, η άποψη πως η χώρα χρειάζεται έναν ισχυρό πρωθυπουργό που θα έπαιρνε αποφάσεις μόνος του χωρίς να λαμβάνει υπόψη του τη Βουλή και τις εκλογές (πόσο μοιάζουν τα δύο παραπάνω ευρήματα…). Στο ακροατήριο της Ελληνικής Λύσης αυτό το ποσοστό είναι 60,8%, στης Νίκης 40,7%, και στης Φωνής Λογικής 80,5%!

Έξι στους δέκα θεωρούν πως δεν ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πραγματικότητα η διάκριση ανάμεσα σε δεξιά και αριστερά. Στους υπόλοιπους που θεωρούν πως η διαχωριστική γραμμή εξακολουθεί να έχει αντιστοίχηση στο εκλογικό σώμα και την κοινωνία, τα ποσοστά κυμαίνονται από 31% στη Ν.Δ, 70% στον ΣΥΡΙΖΑ, 38% στο ΠΑΣΟΚ, 62% στο ΚΚΕ, μόνο 15,4% στην Ελληνική Λϋση, 18,7% στη Νίκη, 24% στην Πλεύση, 60% στη Μερα25, 81,4% στη Νέα Αριστερά, 40,5% στη Φωνή Λογικής, και 45% στο Κίνημα Δημοκρατίας.

Και για να γίνει ακόμα πιό κατανοητή η ρευστότητα: το 28,5% θεωρεί πως θα εξασφαλιστεί καλύτερο μέλλον για τη χώρα με κεντροδεξιές λύσεις, και το 32,1% με κεντροαριστερές (καμία από τις δύο απαντά το 34%).

Νάτοι οι “δραχμιστές”

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του καλοκαιριού του 2015, και έξι χρόνια μετά την έξοδο από τα μνημόνια, θα ανέμενε κανείς ότι τα περί επιστροφής στη δραχμή ανήκουν στη σφαίρα των θεωριών συνωμοσίας, ή σε ένα περιορισμένο σκληρά αντιευρωπαϊκό ακροατήριο. Λάθος. Ένας στους πέντε (20,1%) προτιμούν ένα εθνικό νόμισμα, και δείτε τώρα πως κατανέμεται το ποσοστό αυτό στους ψηφοφόρους των κομμάτων: Στα μεν τρία κόμματα που κυβέρνησαν, το ποσοστό είναι μικρό. 4,1% στη Ν.Δ, 6% στον ΣΥΡΙΖΑ, 7,6% στο ΠΑΣΟΚ. Μετά, η εικόνα αλλάζει: 28,3% στο ΚΚΕ (λογικό), 48,7% στην Ελληνική Λύση, 27,1% στην Πλεύση Ελευθερίας, 41,6% στη Νίκη, 43,2% στο Μερα 25, 5,3% στη Νέα Αριστερά, 30,3% στη Φωνή Λογικής.

Παρότι σχετικά λίγοι σε απόλυτους αριθμούς -δεδομένου ότι κυριαρχούν στα μικρότερα κόμματα- οι “δραχμιστές” επηρεάζουν τελικά το όποιο πολιτικό-ιδεολογικό πρόσημο αυτών των κομμάτων. Διόλου παράλογο, για παράδειγμα, να λέει η Ζωή Κωνσταντοπούλου ότι το “νόμισμα δεν είναι φετίχ” (άποψη που αντλείται και από τμήματα του ΣΥΡΙΖΑ που αποχώρησαν το 2015 μετά την υπογραφή του τρίτου μνημονίου από την κυβέρνηση Τσίπρα), όταν περίπου τρεις στους δέκα ψηφοφόρους της προτιμούν την επιστροφή στη δραχμή.

Λιγότερες Belhara αλλά και “σκληροί” με την Τουρκία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και τα στοιχεία περί τις αμυντικές δαπάνες και τα ελληνοτουρκικά.

Σε μία περίοδο που τείνει να γίνει κεντρικό -και οπωσδήποτε, κυβερνητικό- αφήγημα το πόσες περισσότερες Belhara ή πόσα περισσότερα Rafale θα αγοράσουμε, το 63,5% των ψηφοφόρων τάσσονται υπέρ της μείωσης των αμυντικών δαπανών και της ενίσχυσης με πόρους της Υγείας, της Παιδείας και γενικότερα υπέρ κοινωνικών πολιτικών. Αντιστοίχως, το 27,7% δηλώνει υπέρ της αύξησής τους, ποσοστό μάλλον μικρό συγκριτικά με το εύρος της απήχησης της Ν.Δ, αλλά και άλλων κομμάτων που μιλούν εμφατικά για “πατριωτισμό”.

Το ποσοστό υπέρ της αύξησης των αμυντικών δαπανών είναι στη Ν.Δ 61,1%, στο ΠΑΣΟΚ 26,8%, στην Ελληνική Λύση 33,2%, στη Νίκη 29,1% και στη Φωνή Λογικής 61,2%- στα άλλα κόμματα είναι πολύ μικρότερο.

Στο σχεδόν αρχέγονο εθνικό μας ερώτημα σχετικά με την Τουρκία καταγράφεται κάτι επίσης ενδιαφέρον. Στο ερώτημα “διάλογος με την Τουρκία και ακόμα και αμοιβαίοι συμβιβασμοί”, ή “να είμαστε σκληροί, ακόμα κι αν υπάρχει το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής σύρραξης”, το 51,6% τάσσονται υπέρ της πρώτης εκδοχής, και το 39,5% υπέρ της δεύτερης. Μία κοινωνία ανάμεσα στον συμβιβασμό (πιθανώς και την υποχώρηση), και το ρίσκο ενός μελλοντικού πολέμου.

Ακόμα κι αν εκκινεί, όπως αρκετοί θα υποθέσουν, από μία αφετηρία εσωκομματικής αντιπολίτευσης, ή εμφορείται από προσωπικές αρχηγικές φιλοδοξίες, όσα λέει δείχνουν να αντανακλούν τη νέα πραγματικότητα.

Παρότι στις τελευταίες μετρήσεις η Ν.Δ δείχνει να συγκρατεί την πτώση των προηγούμενων μηνών, τα πρόδρομα φαινόμενα έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους, κυρίως μετά τις ευρωεκλογές. Περίπου ένας στους δύο ψηφοφόρους δεν έφτασαν ποτέ στις κάλπες- το δικαιολογήσαμε λόγω της θεωρίας για την “χαλαρότητα” της ψήφου.

Το εθνικό τραύμα των Τεμπών ήρθε να επιβεβαιώσει την τάση απαξίωσης του πολιτικού συστήματος: πάνω από το 70% έχουν πεισθεί ότι κυβέρνηση και Δικαιοσύνη δεν θέλουν ή δεν μπορούν να φωτίσουν την αλήθεια, ενώ το ίδιο ποσοστό θεωρούν πως τα κόμματα της αντιπολίτευσης “εργαλειοποιούν” την τραγωδία. Όμως είναι σαφές πως τα Τέμπη είναι ο καμβάς.

Πάνω από το 40% των ψηφοφόρων δηλώνουν (Prorata) ότι στις επόμενες κάλπες θα επιδιώξουν να στείλουν μήνυμα και πολλοί λιγότεροι λένε πως θα επιλέξουν για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Κι ενώ το κυβερνών κόμμα ασθμαίνει μακριά από ποσοστά που προδιαγράφουν αυτοδυναμία, τα άλλα κόμματα που κυβέρνησαν καταβυθίζονται, με πρώτο το ΠΑΣΟΚ. Μεγάλη μερίδα του εκλογικού σώματος θέλγεται από τον λεγόμενο αντισυστημισμό –τόσο γοητευτικός ως έκφραση μέσα στην θολότητά του-, την ανάγκη του να διοχετεύσει την οργή του και να τιμωρήσει, που δίνει 16-18% στο κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου που πριν εννιά μήνες, στις ευρωεκλογές, είχε λάβει 3,4%.

Το άθροισμα της αντισυστημικής ψήφου (με βάση την κατάταξη των κομμάτων σε αυτή την κλίμακα, όπως την αντιλαμβάνονται οι πολίτες) ξεπερνά το 40%.

Αυτό που δεν θέλουν να κατανοήσουν οι “συστημικοί” είναι πως ο πολίτης-ψηφοφόρος που δρά “αντισυστημικά” δεν κινείται στον άξονα καλό-κακό που οι ίδιοι προσπαθούν να του επιβάλλουν, κι αυτό γιατί αντιλαμβάνεται συχνά το κατ΄ αυτούς “κακό” ως τιμωρία, το δε “καλό” το έχει απαξιώσει γιατί νοιώθει ότι δεν δρα θετικά για τη ζωή που θέλει.

Εμμέσως, ο Ν. Δένδιας λέει ότι στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματου του 2015, στο θηριώδες ποσοστό του “όχι” συνυπήρχαν όλες οι τάσεις που επιδίωκαν καταδίκη εκείνων που είχαν καταστήσει αφόρητη τη ζωή τους λόγω της χρεοκοπίας. Δεν επιδίωκαν όλοι την έξοδο από το ευρώ, αναζητούσαν, σε μεγάλο βαθμό, την ανάκτηση της υπερηφάνειας και της χαμένης τους αξιοπρέπειας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι συμβαίνει κάτι ανάλογο και εάν όντως συμβαίνει τα πράγματα είχαν χειρότερα γιατί δεν υπάρχει καν η δικαιολογία των μνημονίων.

Το πρόβλημα είναι σοβαρό και είναι δομικό του συστήματος πολιτικής και θεσμών. Δεν θα αντιμετωπιστεί ακόμα κι αν οι συνθήκες και τα διλήμματα εκμαιεύσουν αυτοδυναμίες ή οριακές κυβερνήσεις συνεργασίας υπό τον φόβο της αστάθειας. Χρειάζονται πολλά περισσότερα, και δεν αφορούν μόνο την κυβέρνηση, αλλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης που πράγματι διαισθάνονται τον κίνδυνο.

Διότι στο τέλος της ημέρας, με τον κατακερματισμό στην αντιπολίτευση και τη νοοτροπία των μικρών “μαγαζιών”, από τη μια, και το δίλημμα σταθερότητας με “σκιάχτρο” τον αντισυστημισμό της Κωνσταντοπούλου και άλλων, από την άλλη, η Ν.Δ, ως μοναδικό πληγωμένο αλλά ακόμα συνεκτικό πολιτικό μπλοκ, μπορεί να κερδίσει ξανά τις εκλογές και να σχηματίσει κυβέρνηση. Η ισορροπία όμως στο πολιτικό σύστημα δεν θα αποκατασταθεί εύκολα.

Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ στέκονται προσώρας αμυντικά απέναντι σε αυτό το δημοσκοπικό φαινόμενο που, όμως, έχει σαφή ποιοτικά χαρακτηριστικά που αποτυπώνουν τα κοινωνικά ρεύματα, λέγοντας πως πρόκειται για “φωτογραφία της στιγμής” που επηρεάζεται από τον θυμό που υπάρχει στους πολίτες με αφορμή την τραγωδία των Τεμπών.

Ωστόσο, η τάση του αντισυστημισμού που διαπερνά τις κοινωνίες πολλών ευρωπαϊκών χωρών αλλά και τις ΗΠΑ φαίνεται πως ενισχύεται. Χαρακτηριστικότερο και πιό πρόσφατο ίσως το παράδειγμα με το γερμανικό AfD που ανέρχεται στην πρώτη θέση των μετρήσεων με ποσοστό 25% παρά τον σχηματισμό κυβέρνησης μεγάλου συνασπισμού στη Γερμανία και λίγες εβδομάδες μετά τις εκλογές με τη νίκη των Χριστιανοδημοκρατών.

Αναλυτές εκτιμούν πως τα κόμματα που διακυβέρνησαν (Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ) “διαβάζουν” μάλλον επιπόλαια τις διαμορφούμενες τάσεις στην κοινωνία και την στροφή στον αντισυστημισμό και δεν αντιλαμβάνονται πως οι πολίτες αποκηρύσσουν συνολικά το παλαιό πολιτικό σύστημα, κάτι που οδηγεί στην μετεωρική αύξηση των ποσοστών της Πλεύσης Ελευθερίας. Ας σημειωθεί πως στις τελευταίες μετρήσεις το κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου περίπου πενταπλασιάζει (!) το ποσοστό που έλαβε στις ευρωεκλογές. Παρά τις επιθέσεις που δέχεται ότι πρόκειται για κόμμα προσωποπαγές, ότι δεν διαθέτει κυβερνητικό πρόγραμμα, ότι “εργαλειοποιεί” την υπόθεση των Τεμπών, ακόμα και ότι είναι “κόμμα της δραχμής”, η δημοφιλία της Ζωής Κωνσταντοπούλου βρίσκεται στα ύψη και βρίσκεται σταθερά στην τρίτη θέση για την “καταλληλότητα για πρωθυπουργός” μετά τον “Κανένα” και τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Δεν είναι εύκολο να αξιολογήσει κανείς εάν η τάση αυτή θα συνεχιστεί και θα φτάσει έως και τις επόμενες εκλογές. Ο κατακερματισμός, όμως, στον χώρο της κεντροαριστεράς ευνοεί την Πλεύση Ελευθερίας, ιδιαίτερα εάν δει κανείς τη σύνθεση του δυνητικού εκλογικού της ακροατηρίου. Υποδέχεται, δηλαδή, ψηφοφόρους απ΄ όλα τα κόμματα, από τον ΣΥΡΙΖΑ τον οποίο “λεηλατεί”, το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ, ακόμα και τη Ν.Δ.

Με το ΠΑΣΟΚ να παραμένει σε δημοσκοπική καθίζηση και να φτάνει (σε κάποιες μετρήσεις) ακόμα και μονοψήφιο ποσοστό στην Πρόθεση Ψήφου -και πάντως να κινείται αρκετά κάτω από το ποσοστό των ευρωεκλογών στην Εκτίμηση Ψήφου-, και τον ΣΥΡΙΖΑ να παραπαίει σε χαμηλά ποσοστά, η Πλεύση Ελευθερίας αναδεικνύεται σε πολιτικό αντίπαλο της κυβέρνησης. Η τελευταία, εμμέσως αλλά σαφώς, την ενισχύει με τις συνεχείς στοχευμένες επιθέσεις, κάτι που αρκετοί στην κυβέρνηση θεωρούν ότι θα δημιουργήσει συνθήκες σκληρού εκλογικού διλήμματος “Μητσοτάκης ή Κωνσταντοπούλου”, οπότε και οι ψηφοφόροι θα επιλέξουν την πολιτική σταθερότητα που αποπνέει ο πρωθυπουργός.

Ωστόσο, οι ίδιες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το εκλογικό σώμα, σε ένα ποσοστό 42% σκέφτεται να επιλέξει αντισυστημικό κόμμα και το 53% θα προσέλθει στις κάλπες για να στείλει (θετικό ή αρνητικό) μήνυμα και μόνο το 39% θα το πράξει για να εκλέξει κυβέρνηση. Σε συνδυασμό με το πώς οι πολίτες κατατάσσουν τα κόμματα ως προς το συστημικό ή αντισυστημικό τους προφίλ, εξάγεται το συμπέρασμα πως το πολιτικό τοπίο έχει πάρει φωτιά.

Σε αυτό το προφίλ “αντισυστημικότητας” των κομμάτων, η Πλεύση Ελευθερίας είναι πρώτη με 43%, ακολουθεί το ΚΚΕ με 39%, και μετά η Ελληνική Λϋση με 28%, η Νε.Αρ με 24%, ο ΣΥΡΙΖΑ με 23%, η Νίκη με 20%, η Φωνή Λογικής με 19%, το ΠΑΣΟΚ με 17%, το Κι.Δη με 16% και τέλος η Ν.Δ με 15%.

Το κριτήριο ψήφου

Ενδιαφέροντα στοιχεία είναι το κριτήριο ψήφου. Ερωτηθέντες, στην μέτρηση της Prorata (Attica) για πώς θα ψήφιζαν αν διεξάγονταν αύριο βουλευτικές εκλογές, το 53% απαντά ότι θα επέλεγαν κόμμα κυρίως με το σκεπτικό να σταλεί ένα θετικό ή αρνητικό μήνυμα. Το 39% δηλώνουν ότι θα ψήφιζαν κυρίως με το σκεπτικό να σχηματιστεί κυβέρνηση.

Από αυτούς που λένε ότι θα ψήφιζαν για να σταλεί μήνυμα, το 28% δηλώνουν ότι κριτήριο θα ήταν να εκφραστεί η αποδοκιμασία προς την κυβέρνηση, ενώ το 20% κάνει λόγο για ένα μήνυμα αποδοκιμασίας με πολλούς αποδέκτες.

Το 50% απαντά ότι θα ήθελε περισσότερο το κόμμα που θα ψήφιζε στις εκλογές να έχει συμβατικό/συστημικό προσανατολισμό, ενώ το 42% θα ήθελε ένα αντισυμβατικό/αντισυστημικό κόμμα.

Η Πλεύση Ελευθερίας εκτιμάται ως το περισσότερο αντισυμβατικό κόμμα με 43%. Ακολουθούν το ΚΚΕ με 39%, η Ελληνική Λύση με 28% και η Νέα Αριστερά με 24%.

Σχετικά με τις δύο προϋποθέσεις που πρέπει να ισχύουν ώστε να θεωρείται αντισυμβατικό/αντισυστημικό ένα κόμμα, η απάντηση «να μην εξαρτάται από συμφέρονται και να εναντιώνεται στη διαφθορά» συγκεντρώνει το 46%, ενώ το «να θεωρεί ότι η Ελλάδα πρέπει να βγει από την ΕΕ ή και το ευρώ» ακολουθεί με 26%. Δηλαδή, ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους, δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του 2015 κι ενώ η Ελλάδα έχει βγει από τα μνημόνια, εξακολουθεί να επιθυμεί την έξοδο από την ΕΕ και την επιστροφή στη δραχμή. Ας σημειωθεί πως μόλις προ ημερών, σε ερώτηση που της υποβλήθηκε από τον Αντώνη Σρόϊτερ (Alpha) η Ζωή Κωνσταντοπούλου είπε πως “το νόμισμα δεν είναι πανάκεια” (διαβάστε εδώ αναλυτικά την απάντησή της).

Η δημοσκοπική δομή της Πλεύση Ελευθερίας, σύμφωνα με την Prorata, απαρτίζεται από 27% ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ, 13% του ΚΚΕ, 10% της ΝΔ, 7% του ΠΑΣΟΚ αλλά και της Ελληνικής Λύσης. Το 19% δηλώνει πως είχε ψηφίσει Πλεύση Ελευθερίας και στις προηγούμενες εκλογές.

Ποιον θεωρούν καταλληλότερο πρωθυπουργό οι πολίτες (MRB);

• Κυριάκος Μητσοτάκης: 21,4%
• Ζωή Κωνσταντοπούλου: 13,2%
• Κυριάκος Βελόπουλος: 5,9%
• Νίκος Ανδρουλάκης: 4,7%
• Δημήτρης Κουτσούμπας: 3,3%
• Γιάνης Βαρουφάκης: 3,2%
• Δημήτρης Νατσιός: 2,1%
• Στέφανος Κασσελάκης: 2,1%
• Σωκράτης Φάμμελος: 2%
• Κανένας: 33,3%

Για τα Τέμπη (MRB)

Το θέμα των Τεμπών δείχνει να απασχολεί λιγότερο τους Έλληνες, σύμφωνα με τη νέα δημοσκόπηση της MRB για λογαριασμό του OPEN, ενώ η πλειοψηφία εξακολουθεί να θεωρεί καταλληλότερο τον Κυριάκο Μητσοτάκη, όμως η Πλεύση Ελευθερίας και η Ζωή Κωνσταντοπούλου έρχονται στη δεύτερη θέση.

Όσον αφορά το ποια προβλήματα βλέπουν ως σημαντικότερα οι πολίτες στην Ελλάδα, στην πρώτη θέση «φιγουράρει» η ακρίβεια με 57%, στη δεύτερη η υγεία με 26,3%, στην τέταρτη το ύψος εισοδημάτων με 24,3% και στην πέμπτη η απόδοση Δικαιοσύνης/Κράτος Δικαίου με 20%

Η οργή παραμένει

• Τα συναισθήματα που εκφράζουν περισσότερο τον Έλληνα για το παρόν και το μέλλον της χώρας είναι:
• Οργή: 50,8%
• Παραίτηση/Απογοήτευση: 43,9%
• Φόβος: 32,5%
• Ελπίδα: 23,6%
• Περηφάνια: 10,5%
• Σιγουριά: 8,9%

Η οργή σε σχέση με τα στοιχεία του Μαρτίου, δείχνει να πέφτει.

Όσον αφορά την άποψη του κόσμου για τα Τέμπη:

Το 71,8% βλέπει συγκάλυψη, ενώ το 21,2% βλέπει διαφάνεια.

Στην υπόθεση των Τεμπών το σοβαρότερο θέμα, σύμφωνα με τους πολίτες είναι:

• Οι παραλείψεις/αστοχίες/αιτίες που προκάλεσαν το δυστύχημα πριν από το δυστύχημα: 41,2%
• Το ότι πιθανά δεν έχει εξασφαλιστεί ακόμα η ασφάλεια των σιδηροδρόμων στην Ελλάδα: 29,6%
• Οι διαδικασίες που τηρήθηκαν μετά το δυστύχημα από όλους τους εμπλεκόμενους θεσμούς: 25,9%

Το παραπάνω ξεκαθαρίζει πως οι πολίτες θεωρούν το σοβαρότερο πράγμα το «γιατί».

Το εκλογικό ποσοστό της γερμανικής ακροδεξιάς εκτινάχθηκε από το 10,3%, το 2021, στο 20,8% την Κυριακή, απέναντι σε μία ανομοιογενή κυβέρνηση συνεργασίας του SPD, των Πρασίνων και του FDP. Τελικά κατέρρευσε μετά την σύγκρουση του Όλαφ Σολτς με τον Κρίστιαν Λίντνερ των Φιλελεύθερων, όχι για το μεταναστευτικό και την ασφάλεια, που αναμφίβολα είναι τα βασικά στοιχεία της κοινωνικής αντίδρασης στη Γερμανία, αλλά για το εάν θα χαλαρώσουν οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες για να στηριχθεί περισσότερο η Ουκρανία. Αρκετοί επισημαίνουν πως η ακροδεξιά αύξησε το ποσοστό της (και) εξαιτίας των τρομοκρατικών επιθέσεων που στιγμάτισαν την προεκλογική περίοδο, και είναι βέβαιο ότι επηρέασε.

Τίποτε απ΄ όλα αυτά δεν συμβαίνουν στην Ελλάδα. Το μεταναστευτικό είναι τα τελευταία χρόνια υπό έλεγχο, η κυβέρνηση -όπως είπε και ο Παύλος Μαρινάκης– εφαρμόζει αυστηρές πολιτικές ως προς την ασφάλεια, η οικονομία, “πάει πρίμα”, η ακρίβεια αντιμετωπίζεται, κι όταν ξεφεύγει δίνονται επιδόματα για την στήριξη των ασθενέστερων, λόγος, δε, για δημοσιονομική χαλάρωση προς ενίσχυση των εξοπλισμών δεν υφίσταται- τα προγράμματα προμηθειών (Rafalle, Belhara, κ.ά) υλοποιούνται υποδειγματικά. Δεν θα έπρεπε, δηλαδή, να είναι εύφορο το έδαφος για την ανάπτυξη ακροδεξιάς και αντισυστημισμού.

Μπορεί το AfD να αποτελεί ό,τι πιό ακροδεξιό υπάρχει αυτή τη στιγμή στο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό (σε τέτοιο βαθμό που το θεωρούν “εκτός ορίων” ακόμα και η Λεπέν, ο Όρμπαν, και άλλοι), όμως ο αντισυστημισμός “βασιλεύει” και καθ’ ημάς.

Ως εκ τούτου είναι κοντόφθαλμο να θεωρούν κάποιοι στην κυβέρνηση ότι δεν είναι άξιος συναγερμού ο κίνδυνος επειδή δεν υπάρχει (ακόμα…) εκείνο το πρόσωπο που θα μπορούσε να εκφράσει ενοποιητικά τον αντισυστημισμό. Διότι, εάν αθροίσει κανείς, για παράδειγμα, τα δημοσκοπικά ποσοστά της Ελληνικής Λύσης, της Φωνής Λογικής και της Νίκης (πρόθεση ψήφου), ελάχιστα απέχουν από το αντίστοιχο της Ν.Δ. Εάν, μάλιστα, προσεγγιστεί το φαινόμενο του αντισυστημισμού, όχι μόνο στην “περιοχή” στα δεξιά της Ν.Δ, αλλά σε ολόκληρη την έκταση του πολιτικού φάσματος, τότε ως άθροισμα είναι πρώτη δύναμη!

Και πιό ειδικά: στις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου του 2023, η Ελληνική Λϋση συγκέντρωσε 4,44% και η Πλεύση Ελευθερίας 3,17%. Στις ευρωεκλογές, πέρυσι, ο Κυριάκος Βελόπουλος εκτινάχθηκε στο 9,30% και η Ζωή Κωνσταντοπούλου αύξησε λίγο το ποσοστό της (3,4%), ενώ εμφανίστηκε …από το πουθενά η Αφροδίτη Λατινοπούλου με 3%. Εννιά μήνες μετά, και εν μέσω των λαϊκών αντιδράσεων για την τραγωδία των Τεμπών (αλλά όχι μόνο γι αυτό), η Ελληνική Λύση “γράφει” 10%+ στις μετρήσεις, η Πλεύση διπλασιάζει τα ποσοστά της και σε ορισμένες από αυτές “πιάνει” 9% (!), ενώ η Φωνή Λογικής -παρά την “απουσία” της προέδρου της από το θέμα των Τεμπών- κυμαίνεται από 5-8%.

Μάλλον πρόχειρη και επιπόλαιη, ως εκ τούτου, η προσέγγιση κάποιων στην κυβέρνηση ότι “δεν μας φοβίζει μια AfD αλά γκρέκα”.

Μπορεί ο εγχώριος αντισυστημισμός να μην έχει νεοναζιστικές ρίζες, όπως στη Γερμανία, και να πλησιάζει περισσότερο στο προφίλ της Λεπέν, του Όρμπαν και άλλων ευρωπαϊκών κομμάτων της ακροδεξιάς, ή ακόμα και να έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την αντίδραση των πολιτών, ωστόσο όχι μόνο υπάρχει αλλά μεγαλώνει και σπάει τα στεγανά των κομμάτων και προκαλεί ακόμα και απευθείας μετακινήσεις από την μία πλευρά στην άλλη.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Έκπληξη, καμία. Ας επισημανθεί, πάντως, ότι τουλάχιστον 1 στους 3 Έλληνες δηλώνουν υποστηρικτές και θιασώτες των δύο βασικών εκφραστών του αναθεωρητισμού παγκοσμίως. Ο μέσος ψηφοφόρος δεν κάνει δεύτερες σκέψεις σχετικά με το τι σημαίνει αυτό, τον έλκει ο δυναμισμός, η αποφασιστικότητα, η αρχέγονη ισχύς που εκπέμπουν τα συγκεκριμένα πρόσωπα, και, εμμέσως, απαξιώνει αυτό που θεωρεί ως παραδοσιακό σύστημα εξουσίας.

Αναμφίβολα, η τάση δεν αφορά μόνο το εγχώριο κοινωνικό και πολιτικό “οικοσύστημα”, καθώς συνέβη και συμβαίνει στην ίδια την Αμερική, όπως και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Τρανό παράδειγμα και “ιστορική ανωμαλία” το γεγονός ότι στις γερμανικές εκλογές περίπου 1 στους 4 ψηφοφόροι επικροτούν το νεοναζιστικό στις ρίζες του AfD, ογδόντα χρόνια από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και εκατό από την έναρξη της πορείας του Αδόλφου Χίτλερ προς το αιματοκύλισμα της Ευρώπης και τη γενοκτονία των Εβραίων.

Από την μεγάλη εικόνα, στην μικρότερη καθ΄ ημάς, οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι διαμορφώνεται –στη σκιά της τραγωδίας των Τεμπών και των μετέωρων, ακόμα, ευθυνών και υπονοιών– ένα αντισυστημικό άθροισμα από 20-25%. Εάν θεωρητικώς μπορούσε κάποιος να το εκφράσει θα συγκέντρωνε ποσοστό ίσο ή και μεγαλύτερο από αυτό της προπορευόμενης αλλά καθοδικά κινούμενης Ν.Δ. Κόμματα αυτού του ρεύματος, ασχέτως του πως τοποθετούνται στον γνωστό άξοδο δεξιά- αριστερά, όπως η Ελληνική Λύση, η Πλεύση Ελευθερίας, ακόμα και η Φωνή Λογικής, καταγράφουν ποσοστά μεγαλύτερα από τον ΣΥΡΙΖΑ και λίγο μικρότερα από του ΠΑΣΟΚ- από τα άλλα δύο, δηλαδή, κόμματα, πλην της Ν.Δ, που κυβέρνησαν τον τόπο.

Να σημειωθεί, για να γίνει κατανοητό πόσο επικίνδυνα διαμορφώνεται το τοπίο, ότι το παραπάνω αντισυστημικό άθροισμα αφορά περίπου το μισό του …πραγματικού εκλογικού σώματος. Οι άλλοι μισοί δεν θα προσέλθουν καν στις κάλπες!

Τα Τέμπη και οι χειρισμοί της κυβέρνησης και της Δικαιοσύνης εκτοξεύουν την δυναμική του αντισυστημισμού σε μία κοινωνία με σωρρευμένη οργή για ένα άθροισμα ανεπίλυτων μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων και για την αίσθηση της ασφυξίας και της απουσίας ελπίδας για κάτι καλύτερο στο μέλλον. Ωστόσο, τα κόμματα με εμπειρία διακυβέρνησης δεν καρπούνται πολιτικά σχεδόν τίποτε από αυτή τη δυσαρέσκεια, καθώς στο συλλογικό υποσυνείδητο κατατάσσονται ως “συνεργοί” στην προϊούσα παρακμή της πολιτικής.

Σε αυτό το κύμα δυσαρέσκειας η κυβέρνηση απαντά με τακτικισμούς και διλήμματα περί χάους. Όταν, όμως, τρεις στους δέκα γοητεύονται από το παγκόσμιο χάος που έφερε ο Ντόναλντ Τραμπ, κι άλλοι τόσοι υποτιμούν τις συνέπειες (στο Αιγαίο, και την Κύπρο) της αποδοχής της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, της κατοχής και της επαναχάραξης συνόρων, γιατί να φοβηθούν από την αποδόμηση των στερεοτύπων που θεωρούν πιά εχθρικά ως προς την καθημερινόητα και την επιβίωσή τους.

Για παράδειγμα: η ευρωπαϊκή ηγεσία δεν αντιλαμβάνεται ότι ο μέσος Ευρωπαίος (και Έλληνας, φυσικά) ελάχιστα ενδιαφέρεται για το εάν η ήπειρος θα αποκτήσει κοινή άμυνα και περισσότερα οπλικά συστήματα και για να το επιτύχει αυτό πρέπει να δαπανήσει πολλά περισσότερα. Αντί να είναι το πρώτιστο και μείζον η άμβλυνση των ανισοτήτων, η αποκατάσταση της διαταραγμένης κοινωνικής συνοχής, μεγαλύτερη ευημερία, καλύτερο κοινωνικό κράτος και καλά αμειβόμενη εργασία, όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις τρέχουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Τι μένει; Αντισυστημικά κόμματα και ακροδεξιά που προσποιούνται ότι νοιάζονται για τους πολίτες, αν και προτείνουν συνήθως ανεδαφικές λύσεις.

Ακόμα χειρότερα, από την ελλειψη κατανόησης για όσα συμβαίνουν στην κοινωνία, υπάρχουν πολιτικά πρόσωπα με συμπεριφορές που προσβάλλουν τους πολίτες. Δεν υπάρχει ασφαλέστερη μέθοδος να οδηγείς τα πράγματα στο χάος που απεύχεσαι, από το να κουνάς το δάχτυλο στην κοινωνία, να μην αναγνωρίζεις το πραγματικό πρόβλημά της, και, επιπλέον, να της υποδεικνύεις αλλαζονικά ότι “εσύ γνωρίζεις, αυτή όχι”.

Η βεβαιότητα, για παράδειγμα, ορισμένων ότι θα προκύψει λύση διακυβέρνησης, έστω και μετά από δύο, τρεις, τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις, αφού στο τέλος εξουθενωμένοι ψηφοφόροι θα βάλουν κάποιο τέλος στην περιπέτεια, είναι κοντόφθαλμη και αυτο-καταστροφική. Διότι η οργή θα έχει φουντώσει ακόμα περισσότερο και ο κύκλος δεν θα κλείσει. Θα περιμένει μόνο την αφορμή για να εκτονωθεί με ακόμα μεγαλύτερη δύναμη.

Ο πρωθυπουργός επιφύλαξε μία ειδική αναφορά στο κύμα του “αντισυστημισμού” (έννοια πολλαπλώς παρεξηγημένη και βολικά, ίσως, χρησιμοποιούμενη) που καραδοκεί στο ημίφως της οργής των πολιτών. Πρόκειται για φαινόμενο που παίρνει εκρηκτικές διαστάσεις στην χώρα μας, αν και υπάρχει εδώ και καιρό στον τραμπικό αστερισμό των ΗΠΑ, και στην άνοδο της ακροδεξιάς σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Τα πρόδρομα στοιχεία του φαινομένου αυτού διαπιστώθηκαν και στο αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, με τον συνδυασμό της αποχής και της σημαντικής αύξησης των ποσοστών των κομμάτων στα δεξιά της Ν.Δ.

Τώρα, το φαινόμενο αποκτά πολύ πιό σταθερά χαρακτηριστικά και τείνει να μονιμοποιηθεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην μέτρηση της MRB, ένας στους τέσσερις πολίτες “κουρνιάζει” στην αδιευκρίνιστη ψήφο, κάτι που κατά τους ειδικούς ίσως εξελιχθεί σε μία πρωτοφανή αποχή στις επόμενες εκλογές. Στην κυβέρνηση, βεβαίως, εκτιμούν πως με διορθωτικές κινήσεις σε πολιτικές και αλλαγές προσώπων η κατάσταση θα εξομαλυνθεί, ώστε όταν τεθεί το δίλημμα των εκλογών για την πολιτική σταθερότητα και την διακυβέρνηση να αλλάξει το κλίμα. Δεν είναι βέβαιο, κάποιοι υποστηρίζουν πως μπήκαμε πλέον σε τροχιά εδραίωσης των κομμάτων της οργής και της δυσαρέσκειας.

Η αλήθεια είναι πως το κύμα του αντισυστημισμού παρασύρει όχι μόνο τη Ν.Δ, αλλά και το ΠΑΣΟΚ, προφανώς ως κόμμα που κυβέρνησε επί δεκαετίες, αλλά λιγότερο και τον ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα εξουσίας μέχρι πρότινος. Τρία πρόσωπα και αντιστοίχως τρία κόμματα φαίνεται ότι ταυτίζονται πιά με την τάση του “αντισυστημισμού”.

Ο Κυριάκος Βελόπουλος με την Ελληνική Λύση που έχει κάθε λόγο να προβάλλει το γεγονός ότι πρώτος έκανε λόγο για το …ξυλόλιο και το επικίνδυνο φορτίο της εμπορικής αμαξοστοιχίας στο δυστύχημα των Τεμπών,

Η Ζωή Κωνσταντοπούλου με την Πλεύση Ελευθερίας, η οποία εκπροσώπησε έγκαιρα και πολύ δυναμικά τις οικογένειες των θυμάτων και συγκρούστηκε σε πολύ υψηλούς τόνους με την κυβέρνηση και την Δικαιοσύνη, και

Η Αφροδίτη Λατινοπούλου με τη Φωνή Λογικής, που κερδίζει δημοσκοπικά περισσότερο από τους άλλους δύο, παρά το γεγονός ότι υπολείπεται σε ένταση ως προς την υπόθεση των Τεμπών. Το κόμμα της, όμως, εκτοξεύεται δημοσκοπικά έως και στο 8% (MRB), όταν ένα χρόνο πριν είχε σχεδόν μηδενική καταγραφή στις μετρήσεις. Ίσως την βοηθάει το γεγονός ότι πολιτικά προέρχεται από τη Ν.Δ, άρα υποδέχεται μερίδα των δυσαρεστημένων ψηφοφόρων της, την ίδια ώρα, όμως, μετακινούνται προς αυτή ακόμα και ψηφοφόροι (ευρωεκλογών) της Ελληνικής Λϋσης.

Ουδείς μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί στον χρόνο μέχρι τις επόμενες εκλογές, από την άλλη η τραγωδία των Τεμπών, πολιτικά και δικαστικά θα παραμείνει επί μακρόν στο προσκήνιο και όσο συνδυάζεται με την επιδείνωση της καθημερινότητας των πολιτών αλλά και από την κατάσταση στην Υγεία, όλα είναι ανοικτά.

Βελόπουλος και Λατινοπούλου δρουν ανταγωνιστικά ως όμοροι χώροι αλλά και ως πρόσωπα με εκρηκτικούς και αντίθετους χαρακτήρες. Είναι μάλλον αδύνατο να βρουν κοινό τόπο προσεχώς, όπως και πρέπει να θεωρείται απίθανο να συνεργαστούν με τη Ν.Δ σε μία κυβέρνηση συνεργασίας. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, ωστόσο, εμφανίζεται πολιτικά ανθεκτικότερη και κρατά ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με το ΠΑΣΟΚ, τον ΣΥΡΙΖΑ και τη Νέα Αριστερά, παρά τις εγγενείς αντιθέσεις, κάτι που θεωρητικά μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο εάν ο χώρος αυτός προσπαθήσει να συνεννοηθεί πολιτικά, ακόμα και εκλογικά. Η συνεννόηση ως προς την πρόταση μομφής εναντίον της κυβέρνησης είναι ένα πρώτο δείγμα, αν και οι Νίκος Ανδρουλάκης, Σωκράτης Φάμελλος και Αλέξης Χαρίτσης γνωρίζουν πως είναι δύσκολη η επικοινωνία και συνεννόηση με την πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας.

Τι δείχνει η GPO

Φθορά από την υπόθεση των Τεμπών καταγράφει για ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ δημοσκόπηση της GPO για τα Παραπολιτικά. Όπως προκύπτει, η δημοσκοπική ανάταξη των τελευταίων δύο μηνών για τη Ν.Δ ανακόπτεται απότομα από τις συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας για τα Τέμπη, που καθορίζουν την ατζέντα και επηρεάζουν τους πολιτικούς συσχετισμούς.

Η ΝΔ βρίσκεται να χάνει 1,6% καθώς καταγράφεται στο 25,1%, από 26,7% στην μέτρηση του Ιανουαρίου. Πτώση εμφανίζει και ο ΣΥΡΙΖΑ που βρίσκεται στο 6% από 6,4%, όπως και το ΠΑΣΟΚ (16,4% από 16,6%).

Στον αντίποδα, η Ελληνική Λύση κερδίζει 1,5 μονάδα, η Πλεύση 1,6% ενώ άνοδο παρουσιάζει και η Φωνή Λογικής.

Αναλυτικά, στην δημοσκόπηση της GPO, που διενεργήθηκε για τα «Παραπολιτικά» η πρόθεση ψήφου για τα κόμματα είναι η εξής:

ΝΔ: 25,1%
ΣΥΡΙΖΑ: 6,0%
ΠΑΣΟΚ: 16,4%
Νέα Αριστερά: 1,9%
Φωνή Λογικής: 5,5%
Ελληνική Λύση 9,6%
Νίκη» 2,1%
ΚΚΕ: 8,2
Πλεύση Ελευθερίας: 5,4%
Κίνημα Δημοκρατίας: 2,1%
Αλλο: 2,9%
Αναποφάσιστοι: 11,2%

Η μέτρηση της MRB

Στην πρόθεση ψήφου, η ΝΔ λαμβάνει 21%, το ΠΑΣΟΚ 12,4%, η Ελληνική Λύση 7,2%, το ΚΚΕ 7,1%, ο ΣΥΡΙΖΑ 6,3%, η Φωνή Λογικής 6%, η Πλεύση Ελευθερίας 5,6%, το Κίνημα Δημοκρατίας 3%, η Νίκη 2,3%, το ΜέΡΑ25 2,3%, η Νέα Αριστερά 1%, ενώ το σύνολο της Αδιευκρίνιστης Ψήφου ανέρχεται στο 24,6%.

Στην αναγωγή, η ΝΔ είναι στο 27,9%, το ΠΑΣΟΚ 16,4%, η Ελληνική Λύση 9,5%, το ΚΚΕ 9,4%, ο ΣΥΡΙΖΑ 8,4%, η Φωνή Λογικής 8%, η Πλεύση Ελευθερίας 7,4%, το Κίνημα Δημοκρατίας 4%, η Νίκη 3,1%, το ΜέΡΑ25 3,1%, η Νέα Αριστερά 1,3%.

Η “ταυτότητα” του “αντισυστημισμού”- Συναισθήματα και πρόσωπα

Πρόκειται για ένα εκρηκτικό μείγμα: Ένας στους δύο πολίτες αισθάνεται οργή, ανάλογο είναι το ποσοστό εκείνων που διακατέχονται από τα συναισθήματα της παραίτησης και της απογοήτευσης, ενώ 4 στους δέκα δηλώνουν ότι φοβούνται.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ποιοτική ανάλυση της “οργής”, τι είναι, δηλαδή, αυτό που πυροδοτεί αυτό το συναίσθημα. Το 70% θεωρούν ότι η διαφθορά είναι ο βασικός λόγος, κι εδώ είναι προφανές πως η τραγωδία των Τεμπών και η αντίληψη περί καθυστέρησης στην απόδοση ευθυνών κυριαρχεί.