Με στόχο την ενίσχυση της διακρατικής συνεργασίας στον τομέα της ψυχικής υγείας, ο Υφυπουργός Υγείας Δημήτρης Βαρτζόπουλος υποδέχθηκε, την Τετάρτη 26 Νοεμβρίου, υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Υπουργείο Υγείας. Στην κυπριακή αποστολή συμμετείχαν η Δρ. Άννα Παραδεισιώτη, Διευθύντρια Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, και η κ. Τασούλα Μαραγκού, Ανώτερη Εργοθεραπεύτρια.

Η επίσημη υπηρεσιακή επίσκεψη είχε ως βασικό αντικείμενο την ενίσχυση των κοινών δράσεων Ελλάδας–Κύπρου στους τομείς της ψυχικής υγείας, της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης μέσω εργασιακής ένταξης, αλλά και της πολιτιστικής συνταγογράφησης — ενός θεσμού που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρωτοβάθμια και κοινοτική φροντίδα.

Εστίαση στη μεταφορά τεχνογνωσίας και στην ανάπτυξη νέων πρωτοβουλιών

Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων, πραγματοποιήθηκε εκτενής συζήτηση για την περαιτέρω ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε:

• στην παροχή εξειδικευμένης υποστήριξης,
• στη συστηματική μεταφορά τεχνογνωσίας,
• στην ενίσχυση των νέων δράσεων που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής Ψυχικής Υγείας.

Στόχος των κοινών παρεμβάσεων είναι η δημιουργία υπηρεσιών που ανταποκρίνονται στα ευρωπαϊκά πρότυπα και στις ανάγκες των πολιτών, με επίκεντρο την πρόληψη, την αποκατάσταση και την κοινωνική ένταξη.

Ο κ. Βαρτζόπουλος υπογράμμισε τη σημασία της διαχρονικής συνεργασίας των δύο χωρών:

«Η συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου στον τομέα της ψυχικής υγείας αποτελεί διαχρονική προτεραιότητα και στρατηγική επιλογή. Η ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εμπειρίας μεταξύ των δύο χωρών μας ενισχύει τον κοινό μας στόχο: τη δημιουργία σύγχρονων, αποτελεσματικών και ανθρωποκεντρικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
Η εφαρμογή πολιτικών που συνδέουν την υγεία με την κοινωνική οικονομία και τον πολιτισμό αποτελεί επένδυση στην ποιότητα ζωής των πολιτών και στηρίζεται σε ευρωπαϊκά πρότυπα».

Το Υπουργείο Υγείας εξέφρασε τις ευχαριστίες του προς τη Δρ. Παραδεισιώτη για την ενεργό και ουσιαστική συνεργασία, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή του για συνέχιση και διεύρυνση των κοινών πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ψυχική υγεία και την κοινωνική–εργασιακή αποκατάσταση.

Επισκέψεις και συναντήσεις με τους ΚοιΣΠΕ: Πρακτικές που μπορούν να εφαρμοστούν στην Κύπρο

Σημαντικό μέρος της επίσκεψης αφιερώθηκε στη συνεργασία με την Πανελλήνια Ομοσπονδία Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (ΠΟΚοιΣΠΕ). Η αντιπροσωπεία είχε την ευκαιρία:

• να συμμετάσχει σε συναντήσεις εργασίας,
• να πραγματοποιήσει επιτόπιες επισκέψεις σε δράσεις που εφαρμόζουν το ελληνικό μοντέλο κοινωνικής οικονομίας και Υποστηριζόμενης Απασχόλησης στον χώρο της ψυχικής υγείας.

Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στη μεταφορά τεχνογνωσίας και στην υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών, με στόχο τη δημιουργία και ενίσχυση αντίστοιχων Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων στην Κύπρο. Οι παρεμβάσεις θα υλοποιηθούν βάσει των αξόνων του Σχεδίου Δράσης της Εθνικής Στρατηγικής Ψυχικής Υγείας 2025–2028.

Πολιτιστική συνταγογράφηση: Εμβάθυνση σε έναν καινοτόμο θεσμό

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε εξειδικευμένη συνάντηση της κυπριακής αντιπροσωπείας με στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, όπου παρουσιάστηκε:

• το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο,
• η πρόοδος της πολιτιστικής συνταγογράφησης στην Ελλάδα,
• τα έως σήμερα μετρήσιμα αποτελέσματα του θεσμού.

Η πολιτιστική συνταγογράφηση αναδεικνύεται σε σημαντικό εργαλείο προαγωγής της ψυχικής υγείας, ενισχύοντας τη συμμετοχή των πολιτών σε πολιτιστικές δράσεις με αποδεδειγμένο όφελος στην ευεξία και την κοινωνική συνοχή.

Ενίσχυση της διακρατικής συνεργασίας με ευρωπαϊκό προσανατολισμό

Η επίσημη επίσκεψη επιβεβαίωσε την κοινή βούληση Ελλάδας και Κύπρου να επενδύσουν σε ένα ολοκληρωμένο, σύγχρονο και κοινωνικά ευαίσθητο μοντέλο ψυχικής υγείας. Οι αποφάσεις που λήφθηκαν ενισχύουν:

• την τεχνική υποστήριξη,
• την ανταλλαγή τεχνογνωσίας,
• την προώθηση της κοινωνικής οικονομίας,
• την ανάπτυξη πολιτικών πολιτιστικής υγείας.

Με γνώμονα τα ευρωπαϊκά πρότυπα, οι δύο χώρες προχωρούν σε μια στρατηγική συνεργασία που αναμένεται να παράξει ουσιαστικά αποτελέσματα για τους πολίτες και να λειτουργήσει ως πρότυπο περιφερειακής σύμπραξης στον τομέα της ψυχικής υγείας.

Η δικηγορική εταιρεία «Βλάσσης και Συνεργάτες» ως πληρεξούσιοι της οικογένειας Μαζωνάκη εξέδωσε ανακοίνωση για το περιστατικό και αναφέρουν ότι για την οικογένεια «αξία έχει η υγεία, η ασφάλεια και η ζωή του. Οτιδήποτε άλλο, δεν μας αφορά, δεν μας αγγίζει, δεν το προσεγγίζουμε».

Αναλυτικά η ανακοίνωση της οικογένειας

«Για εμάς την οικογένεια του Γιώργου, αξία έχει η υγεία, η ασφάλεια και η ζωή του. Οτιδήποτε άλλο, δεν μας αφορά, δεν μας αγγίζει, δεν το προσεγγίζουμε. Σίγουρα δε, δεν μπορεί να αποτελεί πεδίο αντιδικίας. Όταν εκλείψει ο κίνδυνος για τη ζωή του, μπορεί ο οποιοσδήποτε τρίτος να κάνει δηλώσεις, να εκφράσει θέσεις και να υποστηρίξει οτιδήποτε θεωρεί ότι θα τον καταστήσει οικείο και αγαπητό.

Ο πληρεξούσιος δικηγόρος

Σπύρος Βλάσσης

VLASSIS & ASSOCIATES LAW FIRM»

Η εισαγγελική παραγγελία που οδήγησε στον εγκλεισμό

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, συγγενείς του τραγουδιστή παρουσιάστηκαν το πρωί της 14ης Αυγούστου στο αστυνομικό τμήμα Βάρης – Βουλιαγμένης, έχοντας μαζί τους την εισαγγελική παραγγελία και έδωσαν κατάθεση. Στη συνέχεια, αστυνομικοί μετέβησαν στην οικία του στα νότια προάστια και τον μετέφεραν στο Δρομοκαΐτειο, το οποίο εκείνη την ημέρα εφημέρευε.

Σε ανακοίνωση που εκδόθηκε μέσω του δικηγόρου του, ο Γιώργος Μαζωνάκης κατήγγειλε ότι η μεταφορά του στο ψυχιατρικό ίδρυμα έγινε «με δόλο» από την οικογένειά του, με στόχο, όπως υποστηρίζει, «τη φυσική του εξόντωση» και «την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων», ενώ σημείωσε ότι ο εγκλεισμός του συνέβη λίγες ημέρες πριν καταθέσει μηνύσεις εναντίων τους για σοβαρά ποινικά αδικήματα.

«Θα βγει άμεσα», λέει ο δικηγόρος του Γιώργου Μαζωνάκη

Σύμφωνα με τον δικηγόρο του Γιώργο Μερκουλίδη, ο τραγουδιστής τον Σεπτέμβριο «θα πιάσει κανονικά το μικρόφωνο όπως έχει συμφωνήσει με το Fever».

Σε ερώτημα που του έγινε αν θα βγει άμεσα από τη δομή, ο κ. Μερκουλίδης είπε ότι ο Γιώργος Μαζωνάκης θα βγει τη Δευτέρα, απάντησε «θα βγει άμεσα, δεν έχει κάτι ψυχιατρικό». Πρόσθεσε δε ότι «δεν έγινε απολύτως τίποτα, κανένας τσακωμός ή φασαρία που να δικαιολογεί την εξέλιξη αυτή».

Σχετικά με την επικοινωνία του Μαζωνάκη με τους συγγενείς του, ο δικηγόρος του αποκάλυψε ότι «τα τελευταία 2,5 χρόνια δεν υπάρχει φυσική παρουσία του Γιώργου με τους στενούς συγγενείς του. Η μόνη συνάντηση έγινε πριν από 4 μήνες με την αδελφή του, τον γαμπρό του και τον δικηγόρο τους στο σπίτι μου όπου τέθηκαν κάποια θέματα αλλά δεν βρέθηκε κάποια λύση. Εμείς τους δηλώσαμε απεριφράστως ότι θα τα πούμε στις αίθουσες των δικαστηρίων».

Εν τω μεταξύ, υπήρξε και άλλη μια προσπάθεια της αδελφής του Μαζωνάκη να πάει στο σπίτι του πριν από έναν μήνα, με τον τραγουδιστή να αρνείται κάποια συνάντηση.

«Ετοιμαζόμασταν τον Σεπτέμβριο να καταθέσουμε μηνύσεις για σοβαρά ποινικά αδικήματα που έχει διαπράξει η αδελφή του, κακουργηματικού χαρακτήρα», αποκάλυψε ακόμη ο δικηγόρος.

Τέλος, σχετικά με τον εγκλεισμό, κατά τον δικηγόρο του Γιώργου Μαζωνάκη, έγινε μετά από αίτημα των συγγενών του εντολέα του. «Ο νόμος προβλέπει ότι οποιοσδήποτε πολίτης μπορεί να προσφύγει στον εισαγγελέα και να καταγγείλει ότι συγγενής του είναι εν δυνάμει επικίνδυνος για τρίτα πρόσωπα ή και για τον εαυτό του», είπε για να προσθέσει ότι ο εγκλεισμός είναι υποχρεωτικός και δεν ζητείται συναίνεση του φερόμενου ως αρρώστου. Αποφασίζει ο εισαγγελέας που κάνει δεκτή την αίτηση και πρέπει ο φερόμενος ως ασθενής να μεταφερθεί σε δημόσια δομή για να εξεταστούν όσα υποστηρίζουν οι συγγενείς», συμπλήρωσε.

Συνάντηση εργασίας στο Υπουργείο Υγείας για την πρόοδο της Πρωτοβουλίας

Με στόχο τον απολογισμό της πορείας και τον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων, πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 3 Ιουλίου 2025, στο υπουργείο Υγείας, συνάντηση εργασίας για την Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων (Child & Adolescent Mental Health Initiative – CAMHI). Τη συνάντηση συγκάλεσε ο υφυπουργός Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος, ενώ συμμετείχαν οι υπεύθυνοι των Κέντρων Αναφοράς της Πρωτοβουλίας από όλη τη χώρα και εκπρόσωποι του Εθνικού Δικτύου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Ε.Δ.Υ.Ψ.Υ.).

Η σύσκεψη είχε ως αντικείμενο την ενίσχυση της συνεργασίας του υπουργείου Υγείας με τις επτά Υγειονομικές Περιφέρειες (Υ.ΠΕ.), προκειμένου να επιταχυνθεί και να διευρυνθεί η υλοποίηση του προγράμματος σε εθνικό επίπεδο.

Στόχος: Ποιοτική φροντίδα για όλα τα παιδιά και τους εφήβους

Η Πρωτοβουλία CAMHI αποτελεί μια καινοτόμο παρέμβαση με πανελλαδική εμβέλεια, η οποία φιλοδοξεί να διαμορφώσει σταθερά θεμέλια επιστημονικά τεκμηριωμένης φροντίδας για τη ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων στην Ελλάδα. Βασικός στόχος είναι η ισότιμη πρόσβαση όλων των παιδιών και των οικογενειών τους σε ποιοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενώ προβλέπεται και η επιμόρφωση των επαγγελματιών του δημόσιου συστήματος, προκειμένου να αποκτήσουν τα κατάλληλα εργαλεία και δεξιότητες.

Η Πρωτοβουλία έχει θεσμικά κατοχυρωθεί με τον Ν. 5015/2023, εξασφαλίζοντας τη συνέχεια και τη βιωσιμότητά της και μετά το τέλος της πρώτης πενταετούς φάσης. Η αρχική υλοποίηση του προγράμματος χρηματοδοτείται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ).

Στο επίκεντρο η επιμόρφωση των επαγγελματιών του ΕΣΥ

Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης παρουσιάστηκαν οι δράσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί σε πολλές περιοχές της χώρας, καθώς και οι μελλοντικοί σχεδιασμοί. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο Πρόγραμμα Εξειδικευμένης Επιμόρφωσης επαγγελματιών ψυχικής υγείας του δημοσίου τομέα, το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με το Child Mind Institute της Νέας Υόρκης, έναν διεθνώς αναγνωρισμένο επιστημονικό οργανισμό.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει συνδυασμό κλινικής πρακτικής και θεωρητικής κατάρτισης, με τη συμμετοχή παιδιών, εφήβων και γονέων, και βασίζεται στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT). Συγκεκριμένα, εφαρμόζονται:

• Πρωτόκολλο για την αντιμετώπιση του άγχους παιδιών 6–12 ετών
• Πρωτόκολλο για την κατάθλιψη εφήβων 12–17 ετών
• Πρωτόκολλο εκπαίδευσης γονέων σε τεχνικές διαχείρισης διαταραχών συμπεριφοράς για παιδιά 4–14 ετών

Η δομή των παρεμβάσεων ενισχύει τη συμμετοχή της οικογένειας στη θεραπευτική διαδικασία, συμβάλλοντας στην καλύτερη πρόγνωση και στη βιώσιμη αλλαγή.

Δηλώσεις με νόημα από την πολιτική ηγεσία και τους επιστήμονες

Ο Υφυπουργός Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος, χαρακτήρισε την Πρωτοβουλία ένα καθοριστικό βήμα για τη θωράκιση της ψυχικής υγείας των παιδιών και την ουσιαστική υποστήριξη των οικογενειών τους. Όπως δήλωσε:
«Ως Πολιτεία στεκόμαστε αρωγοί στην εφαρμογή αυτής της Πρωτοβουλίας, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε σύγχρονες υπηρεσίες και ενδυναμώνοντας τους επαγγελματίες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Το έργο αυτό φέρνει τα παιδιά και τους εφήβους στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου και της φροντίδας».

Από την πλευρά της, η Παιδοψυχίατρος και Διευθύντρια της Πρωτοβουλίας CAMHI στην Ελλάδα, Δρ Αναστασία Κουμούλα, σημείωσε τη σημασία της συνάντησης ως μια ευκαιρία συντονισμού και κοινής στρατηγικής μεταξύ των Κέντρων Αναφοράς και των Υγειονομικών Περιφερειών:
«Η συνεργασία με τα Περιφερειακά Δίκτυα Ψυχικής Υγείας είναι καθοριστική για την εφαρμογή του προγράμματος σε κάθε γωνιά της χώρας. Στόχος μας είναι ένα ισχυρό, δημόσιο σύστημα παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας για τα παιδιά, τους εφήβους και τις οικογένειές τους».

Πανελλαδική ανάπτυξη με διεθνή τεχνογνωσία

Η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων βασίζεται στη λειτουργία ενός πανελλαδικού Δικτύου φορέων και επαγγελματιών του δημόσιου τομέα, οι οποίοι υλοποιούν τις παρεμβάσεις σε τοπικό επίπεδο. Το έργο υποστηρίζεται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, ενώ η επιστημονική καθοδήγηση και η εκπαιδευτική τεκμηρίωση προέρχονται από το Child Mind Institute (ΗΠΑ).

Η επόμενη φάση του προγράμματος περιλαμβάνει επέκταση της επιμόρφωσης, αύξηση των σημείων παροχής υπηρεσιών και ενίσχυση της δικτύωσης των εμπλεκομένων.

Με τη στήριξη της Πολιτείας, την τεχνογνωσία διεθνών φορέων και τη σταθερή χρηματοδότηση από το ΙΣΝ, η Πρωτοβουλία CAMHI διαμορφώνει ένα νέο μοντέλο δημόσιας φροντίδας ψυχικής υγείας για τα παιδιά και τους εφήβους, που συνδυάζει την επιστημονική αρτιότητα με την κοινωνική ευθύνη.

Η διαδικασία είναι απλή: Ο πολίτης, με ένα μόνο ψηφιακό αίτημα, μπορεί να συνδεθεί με Κέντρα Ψυχικής Υγείας, Κέντρα Ημέρας, Κοινοτικά Κέντρα για Παιδιά και Εφήβους, Κινητές Μονάδες ή ακόμα και Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση, ανάλογα με τις ανάγκες του. Το σύστημα καλύπτει το σύνολο των Περιφερειακών Δικτύων Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Πε.Δ.Υ.Ψ.Υ.), ανοίγοντας τον δρόμο σε μια νέα εποχή προσβασιμότητας.

Η πρωτοβουλία, που υλοποιείται τεχνικά από την ΗΔΙΚΑ, εντάσσεται στον στρατηγικό σχεδιασμό του υπουργείου για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του ΕΣΥ και την ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στη χώρα.

Ο υφυπουργός Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος, χαρακτήρισε το εγχείρημα «καθοριστικό βήμα» και σημείωσε:
«Η νέα πλατφόρμα προσφέρει σε κάθε πολίτη τη δυνατότητα να ζητήσει βοήθεια με τρόπο απλό, αξιοπρεπή και ασφαλή. Είναι η αρχή ενός νέου μοντέλου φροντίδας που βάζει στο επίκεντρο την πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση και τον άνθρωπο. Το κράτος έχει υποχρέωση να είναι παρόν, από το πρώτο βήμα του πολίτη στην αναζήτηση στήριξης».

Με το «Πρώτο Αίτημα», η ψυχική υγεία παύει να είναι ταμπού ή πολυτέλεια! Γίνεται δικαίωμα, εύκολα προσβάσιμο. Είναι ένα βήμα που δείχνει σεβασμό και ευθύνη από την Πολιτεία και είναι κοινή προσδοκία να υλοποιηθεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό της και να λειτουργήσει σύντομα και σωστά και στην πράξη.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Πώς ορίζεται η ψυχική υγεία

Η ψυχική υγεία συνιστά προστασία από κινδύνους που καταβάλλουν την ψυχική ανθεκτικότητα, περιλαμβάνει την κάλυψη της ανάγκης για διαθέσιμη, προσβάσιμη, αποδεκτή και υψηλής ποιότητας φροντίδα και τέλος φυσικά εμπεριέχει τη διασφάλιση της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και της ένταξης στην κοινότητα. Αυτή τη χρονιά, την παγκόσμια κοινότητα απασχολεί ο τομέας της εργασίας σε συνάρτηση με την ψυχική υγεία.

Εργασία και Ψυχική Υγεία

Η εργασία μπορεί και οφείλει να προσφέρει βιοπορισμό αλλά και να αποτελεί πηγή νοήματος, σκοπού και χαράς. Οι εργαζόμενοι ενήλικες περνούν περισσότερες ώρες εργασίας από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ωστόσο, για πάρα πολλούς ανθρώπους, η εργασία απέχει πολύ από ένα ιδανικό πρότυπο, αποτυγχάνοντας να βελτιώσει τη ζωή τους και υποβαθμίζοντας την ψυχική τους υγεία και ευημερία, οδηγώντας τους σε υπερβολική πίεση και ψυχικά προβλήματα.

Ζητήματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη και το άγχος, συναντώνται συχνά στους χώρους εργασίας, επηρεάζοντας την παραγωγικότητα, την παρουσία και τη συνολική απόδοση. Τέλος, άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας βιώνουν αποκλεισμό ή δυσκολία ένταξης και παραμονής σε κάποιο εργασιακό πλαίσιο.

Το 10% των εργαζομένων στην Ευρώπη αισθάνονται επαγγελματικά εξουθενωμένοι

Περίπου οι μισοί εργαζόμενοι στην Ευρώπη αναφέρουν ότι στην εργασία τους αντιμετωπίζουν καταστάσεις που θέτουν σε κίνδυνο την ψυχική τους υγεία και ευεξία, όπως είναι ο υπερβολικός φόρτος εργασίας, οι αντικρουόμενες απαιτήσεις, η έλλειψη σαφήνειας στα καθήκοντα που τους ανατίθενται, η έλλειψη συμμετοχής στις αποφάσεις που τους αφορούν, η εργασιακή ανασφάλεια, η έλλειψη υποστήριξης από συναδέλφους ή προϊσταμένους και η παρενόχληση στον εργασιακό χώρο.

Η βία στην εργασία

Αξίζει εδώ να αναφερθεί, ως επιβαρυντικός παράγοντας και για την ψυχική υγεία των εργαζομένων, η άσκηση βίας που μπορεί να υποστούν κατά την άσκηση των εργασιακών καθηκόντων τους. Το φαινόμενο αυτό συναντάται αρκετά συχνά σε Μονάδες Υγείας και ιδιαίτερα σε Μονάδες Ψυχικής Υγείας και επιβαρύνει σημαντικά την σωματική και ψυχοκοινωνική ευεξία των εργαζομένων.

Το burn out

Το χρόνιο εργασιακό στρες μπορεί να οδηγήσει επίσης στο φαινόμενο της επαγγελματικής εξουθένωσης (το λεγόμενο burn out), ένα σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από αίσθημα εξάντλησης, ψυχική αποστασιοποίηση από την εργασία, αρνητισμό ή κυνική στάση απέναντι στην εργασία και μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα. Η επαγγελματική εξουθένωση έχει σοβαρές συνέπειες τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία του εργαζόμενου.

Η αντιμετώπιση των αναγκών ψυχικής υγείας των εργαζομένων

Σήμερα, παγκοσμίως, αναγνωρίζεται ότι η αντιμετώπιση των αναγκών ψυχικής υγείας των εργαζομένων δεν είναι μόνο επωφελής για τα άτομα, αλλά και για υγιείς και αποδοτικούς οργανισμούς και επιχειρήσεις. Τα δεδομένα δείχνουν σταθερά ότι η προαγωγή της ψυχικής υγείας στον χώρο εργασίας είναι ωφέλιμη για τους ανθρώπους, τις εταιρείες και τις κοινότητες. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: να υποστηρίξουμε την ψυχική υγεία στον χώρο εργασίας και να αναπτύξουμε βέλτιστες πρακτικές που θα δημιουργήσουν κουλτούρες όπου οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν παραγωγικά και να ανθίσουν.

Στο πλαίσιο της Ολοκλήρωσης της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης και του Ν. 5129/2024 δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στις πολιτικές και στην διαδικασία ένταξης ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας στην αγορά εργασίας μέσω των ΚοιΣΠΕ.
Το Εθνικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας που θα ξεκινήσει τη λειτουργία του από την 1η Ιανουαρίου 2025, θα στοχεύσει στην ανάπτυξη πρωτοβουλιών των κατά τόπους Περιφερειακών Δικτυών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας ανά ΥΠε για την πρόληψη και την προαγωγή της ψυχικής υγείας στους χώρους εργασίας.

Περαιτέρω, το υπουργείο Υγείας ήδη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία 2021-2030 έχει δύο από τους δέκα συνολικά άξονες να αφορούν ή να σχετίζονται με την Εργασία. Στο πλαίσιο αυτό, και με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας δημιουργήθηκαν και ήδη λειτουργούν εδώ και ένα έτος 4 Κέντρα Ημέρας Υποστήριξης Εργαζομένων (3 στην Αττική και 1 στη Θεσσαλονίκη) για την προαγωγή της ψυχικής υγείας και της ευεξίας των εργαζομένων και για την διαχείριση ζητημάτων που σχετίζονται με την ψυχική υγεία στους χώρους εργασίας, όπου πολίτες μπορούν να λάβουν δωρεάν υπηρεσίες.

Τέλος, προ τριμήνου με πόρους από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης το υπουργείο Υγείας εκκίνησε την λειτουργία πέντε Εξειδικευμένων Γραφείων Υποστήριξης της Απασχόλησης, τα οποία στοχεύουν στην εξεύρεση και διατήρηση της εργασίας ατόμων με σοβαρά ψυχοκοινωνικά προβλήματα και άτομα στο φάσμα του αυτισμού με μέτρια και υψηλή λειτουργικότητα. Με όλα τα παραπάνω, το υπουργείο Υγείας ενισχύει και θωρακίζει την ψυχική υγεία στους χώρους εργασίας εξασφαλίζοντας σύγχρονες, δωρεάν, εξειδικευμένες και πρωτοποριακές υπηρεσίες για όλους τους πολίτες, βάζοντας σε προτεραιότητα την ψυχική υγεία.

Υπενθυμίζεται πως την Παρασκευή 26 και σήμερα, Δευτέρα 29 Ιουλίου, οι ιδιώτες γιατροί απέχουν από την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, με εξαίρεση τα επείγοντα περιστατικά και τα άτομα με αναπηρία (δηλαδή οι ασθενείς λαμβάνουν χειρόγραφη συνταγογράφηση, με εξαίρεση τις 2 προαναφερθείσες περιπτώσεις που θα δίνεται ηλεκτρονικά η συνταγογράφηση των παραπεμπτικών).  

Ειδικότερα, το Προεδρείο του Π.Ι.Σ. επέδωσε στις Κοινοβουλευτικές ομάδες το ακόλουθο υπόμνημα, το οποίο υπογράφουν ο πρόεδρος και ο ΓΓ του ΠΙΣ, κ.κ. Εξαδάκτυλος και Βαρνάβας.

Στο υπόμνημα, τονίζει ο ΠΙΣ πως το άρθρο 65 έχει σοβαρές νομοθετικές ατέλειες, σημείο στο οποίο συμφωνεί και η Νομική Υπηρεσία της Βουλής, ενώ επισημαίνουν πως θα αποτελεί διαρκές αντικίνητρο για την εγκατάσταση ιατρών ελλειμματικών αριθμητικά ειδικοτήτων σε άγονες περιοχές, το ίδιο και για την επιλογή των ειδικοτήτων αυτών από νέους γιατρούς. Αντικίνητρο θα είναι και η σύμβαση γιατρών με τον ΕΟΠΥΥ και το θεσμό του προσωπικού ιατρού. Ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος και το σύνολο των Ιατρικών Συλλόγων της χώρας κάνουν έκκληση να αποφευχθεί αυτό το «κρίσιμο λάθος», όπως χαρακτηρίζουν την ψήφιση της επίμαχης διάταξης 65.

Αναλυτικά, το υπόμνημα του ΠΙΣ:

«Η νομοθέτηση του άρθρου 65 του νομοσχεδίου για την ψυχική υγεία, πέρα από τις σοβαρές νομοθετικές ατέλειες, όπως επισημαίνει και η Νομική Υπηρεσία της Βουλής, θα πλήξει και θα δηλητηριάσει στο διηνεκές τις σχέσεις του συνόλου του ιατρικού κόσμου της χώρας με την ελληνική πολιτεία. 

Θα αποτελεί διαρκές αντικίνητρο για την εγκατάσταση ιατρών ελλειμματικών αριθμητικά ειδικοτήτων σε νησιωτικές και περιοχές με δημογραφικό πρόβλημα, καθώς και αντικίνητρο επιλογής των ειδικοτήτων αυτών από νέους συναδέλφους. Θα προστεθούν στα αντικίνητρα σύμβασης με τον ΕΟΠΥΥ και το θεσμό του προσωπικού ιατρού. Τυχόν δε ενεργοποίηση τους θα επιφέρει την απόλυτη ανεπάρκεια υπηρεσιών υγείας στις εν λόγω περιοχές για τις συγκεκριμένες ειδικότητες. 

Ο ιατρικός κόσμος της χώρας έχει αποδείξει την συνέπεια του στην αποστολή του, επιλύοντας το πρόβλημα που αναδείχθηκε επικοινωνιακά για ακατανόητο λόγο από τις 4 Ιουλίου, πάρα τις απειλές, ειρωνείες, προκλήσεις και ασυνέπεια του υπουργείου Υγείας. 

Είχε προηγηθεί στο ακέραιο η υπεύθυνη άσκηση των καθηκόντων μας ως συμβούλου της πολιτείας, τόσο του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου όσο και των τοπικών ιατρικών συλλόγων, με την έγκαιρη επισήμανση του προβλήματος (2022, 2023, Ιανουάριος 2024) και την υποβολή εφαρμόσιμων προτάσεων που αγνοήθηκαν. Άλλωστε το ίδιο περίπου πρόβλημα επιλύθηκε πέρυσι αθόρυβα και αποτελεσματικά μέσω της συνεργασία μας αρχικά με την τότε  υπηρεσιακή υπουργό Υγείας και εν συνεχεία με τον «άπειρο σε θέματα υγείας», αλλά αποτελεσματικό, διάδοχο της.

Σε κάθε περίπτωση σήμερα η διατάξεις  αυτές, εκτός από επιβλαβείς, είναι και περιττές.

Η δήλωση μη έκδοσης σχετικών υπουργικών διατάξεων προκαλεί το εύλογο ερώτημα για τον σκοπό του νόμου. Όχι μόνον δεν μας καθησυχάζει, αλλά μας αποστερεί και από τη δυνατότητα προσφυγής στην Ελληνική Δικαιοσύνη και τα Ευρωπαϊκά όργανα και οργανισμούς.

Με ιατρικούς όρους θα προκληθεί μια κατάσταση ανάλογη προς τη χρόνια οστεομυελίτιδα, τουτέστιν πάθηση με υφέσεις και εξάρσεις, καθημερινά ενοχλήματα, ρυπαρά τραύματα, πολλαπλές χειρουργικές και θεραπευτικές παρεμβάσεις που ενίοτε καταλήγει σε ακρωτηριασμό. Και μάλιστα θα προκληθεί στον τομέα της υγείας που αντιμετωπίζει την εξέλιξη χρόνιων δυσεπίλυτων προβλημάτων με εκρηκτικές διαστάσεις. Προβλήματα τα οποία είναι σαφές εκ των πραγμάτων ότι η Πολιτεία, χωρίς την ενεργή συμμετοχή του ιατρικού κόσμου δια των θεσμικών του οργάνων, αδυνατεί να επιλύσει. Εντέλει, είναι κρίμα να λυθεί το αντίστοιχο πρόβλημα έλλειψης παθολόγων, ακτινολόγων, αναισθησιολόγων, εργαστηριακών ιατρών των ευρωπαίων εταίρων μας εις βάρος της πατρίδας μας.Ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος και το σύνολο των Ιατρικών Συλλόγων της χώρας κάνουμε έκκληση να αποφευχθεί αυτό το κρίσιμο λάθος. Άλλωστε το γόητρο γιατρών και πολιτείας κρίνεται στην επίλυση και όχι στην περιπλοκή των προβλημάτων». 

Επομένως, η παραβατική πράξη αποτελεί έναν τρόπο να ‘‘εξαναγκάσει’’ το περιβάλλον σε διαφορετικές αποκρίσεις από αυτές που είχαν αρχικά δοθεί».

Ενώ όταν αναφέρεται στην Ελλάδα τα στοιχεία προκαλούν ανησυχία για το πόσο «υγιής» είναι η κοινωνία που μεγαλώνουν τα παιδιά σήμερα.

Σύμφωνα με την κ. Γιωτσίδη στην Ελλάδα «ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό έφηβων στην Ελλάδα (60% έναντι 44% του διακρατικού μέσου όρου) αναφέρουν εμμένοντα ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα. Ένας στους 2 εφήβους αναφέρει νευρικότητα (53%) και ευερεθιστότητα (51%), ένας στους 3 εφήβους βιώνει θλίψη (35%) και έχει δυσκολίες ύπνου (30%)και ένας στους 4 εφήβους έχει πονοκεφάλους (25%)».

Σ’ ό,τι αφορά τη λύση του προβλήματος «αποτελεί συλλογική ευθύνη να διασφαλίσουμε ότι οι νέοι έχουν τη φροντίδα, την υποστήριξη και τους ψυχικούς, κοινωνικούς και πνευματικούς πόρους που χρειάζονται, ώστε να μπορούν να συνδέουν δημιουργικά τον εσωτερικό με τον εξωτερικό κόσμο, να αναπτύσσουν ανθεκτικότητα απέναντι στην πραγματικότητα και να αντιμετωπίζουν με γόνιμο και παραγωγικό τρόπο τις προκλήσεις που τους κληροδοτούμε».

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Γιωτσίδη, η  βία είναι κάτι που μοιάζει με καθημερινό φαινόμενο για τους νέους. Έχουν εθιστεί σε μια καθημερινότητα που δεν έχει προηγούμενο. Σχολικός εκφοβισμός, ψυχολογική και λεκτική βία συμπληρώνονται από σωματικές επιθέσεις νεαρών προς συμμαθητές τους αλλά και σε άλλες κοινωνικές ομάδες όπως οι ομοφυλόφιλοι και οι αλλοδαποί. Υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία για την παραβατικότητα των νέων; Αυτό που ονομάζουμε «αύξηση των περιστατικών» στοιχειοθετείται από κάποια έρευνα ή οφείλεται στην προβολή ή την υπέρ-προβολή από τα Μέσα Ενημέρωσης;

Με βάση τα διαθέσιμα ερευνητικά στοιχεία, αυτό που είναι ανησυχητικό σήμερα είναι η επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των νέων, η οποία σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία θεωρείται βασικός παράγοντας κινδύνου για πιθανή εκδήλωση βίαιης συμπεριφοράς. Τα πρόσφατα δεδομένα από το ερευνητικό πρόγραμμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (HBSC/WHO) σε αντιπροσωπευτικό δείγμα μαθητών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών δείχνουν ότι το 2022 σχεδόν ένας στους 3 εφήβους (30.7%) είχε εμπλακεί σε βίαιο καυγά κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών. Μάλιστα, ποσοστό 8.4% ανέφερε ότι οι βίαιοι καυγάδες συνέβησαν συχνά (τουλάχιστον 3 φορές) κατά την ίδια περίοδο. Από την άλλη πλευρά, τα διαχρονικά δεδομένα που προκύπτουν από τη συγκεκριμένη έρευνα δείχνουν ότι σε βάθος 20ετίας (από το 2002) και ιδιαίτερα από το 2014 κι έπειτα, παρατηρείται μείωση στο ποσοστό των εφήβων με πρόσφατη εμπλοκή σε βίαιους καυγάδες και στο ποσοστό όσων ανέφεραν συχνή εμπλοκή σε βίαιους καυγάδες.

 Παρόμοια δεδομένα προκύπτουν εν μέρει και αναφορικά με το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Το 2022 σχεδόν ένας στους 4 εφήβους (22.1%) ανέφερε ότι βίωσε εκφοβισμό στο σχολείο κατά τους τελευταίους 2 μήνες και ένας στους 8 εφήβους (12.1%) συμμετείχε ως δράστης σε εκφοβισμό συμμαθητών/τριών. Διαχρονικά, παρατηρείται και πάλι μείωση στο ποσοστό των εφήβων που αναφέρουν πρόσφατη εκδήλωση συμπεριφορών εκφοβισμού τα τελευταία 16 χρόνια (2006-2022). Ωστόσο, το 2022 παρατηρείται αύξηση στο ποσοστό των εφήβων που ανέφεραν ότι είχαν πρόσφατα υποστεί εκφοβισμό στο σχολείο συγκριτικά με τα έτη 2014 και 2018, μία αύξηση που αφορά κυρίως τα 11χρονα παιδιά, τα κορίτσια και τους εφήβους που προέρχονται από οικογένειες με υψηλότερο οικονομικό επίπεδο. Επιπλέον, το 2022 διπλασιάστηκε το ποσοστό των εφήβων που ήταν θύματα ηλεκτρονικού εκφοβισμού συγκριτικά με το 2018 (9.5% vs. 5.2%), καθώς και το ποσοστό των εφήβων που έκανε ηλεκτρονικό εκφοβισμό (7.1% vs. 3.3%). 

Παρά τις διαχρονικά μειωτικές τάσεις καθώς και το γεγονός ότι η χώρα μας βρίσκεται κοντά ή/και κάτω από το μέσο όρο των χωρών που συμμετέχουν στο συγκεκριμένο διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα στους δείκτες βίαιης συμπεριφοράς και εκφοβισμού, δεν θα πρέπει να εφησυχάζουμε. Καταρχήν, δεν έχουμε πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα για την τελευταία διετία, μετά το 2022 έως και σήμερα, ώστε να στοιχειοθετείται τι συμβαίνει σήμερα σε σχέση με την κατάσταση που προβάλλεται από τα ΜΜΕ. Κατά δεύτερον, υπάρχει ευρύτερα ένα σημαντικό ερευνητικό κενό για τη μελέτη της παραβατικότητας των νέων στη χώρα μας. Για παράδειγμα, δεν έχουμε ερευνητικά δεδομένα για ηλικίες εφήβων και νέων άνω των 15 ετών ή για συγκεκριμένες ομάδες νέων που παρουσιάζουν ευαλωτότητα είτε για τον ρόλο του θύματος είτε για τον ρόλο του δράστη (π.χ. νεαροί ενήλικες με εμπειρία γονεϊκής εξάρτησης από αλκοόλ, ναρκωτικές ουσίες ή τζόγο), ώστε να είμαστε σε θέση να προσαρμόζουμε τις παρεμβάσεις στις ανάγκες και τις δυνατότητες των νέων. Τρίτον, τα υπάρχοντα ποσοστά βίαιης συμπεριφοράς και εκφοβισμού για το 2022 δεν είναι ασήμαντα, αλλά αντίθετα εγείρουν ανησυχία per se. Ανεξάρτητα από τους αριθμούς, κάθε «περιστατικό» αφορά σε έναν νέο άνθρωπο που πάσχει.

Η ανησυχία αυξάνει εξετάζοντας τη συνολικότερη εικόνα της ψυχικής υγείας των εφήβων στην Ελλάδα με βάση τα ευρήματα που προκύπτουν από την ίδια διεθνή έρευνα (HBSC/WHO). Συγκεκριμένα, ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό έφηβων στην Ελλάδα (60% έναντι 44% του διακρατικού μέσου όρου) αναφέρουν εμμένοντα ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα. Ένας στους 2 εφήβους αναφέρει νευρικότητα (53%) και ευερεθιστότητα (51%), ένας στους 3 εφήβους βιώνει θλίψη (35%) και έχει δυσκολίες ύπνου (30%)και ένας στους 4 εφήβους έχει πονοκεφάλους (25%). Οι δείκτες ψυχικής υγείας των εφήβων έχουν επιδεινωθεί την τελευταία 10ετία συγκριτικά με παλαιότερα, ενώ έχει επιβαρυνθεί σε μεγαλύτερο βαθμό η ψυχική υγεία των κοριτσιών, τα οποία διεθνώς αναφέρουν υψηλό αίσθημα μοναξιάς. Επίσης, οι έφηβοι στη χώρα μας νιώθουν σταθερά μειούμενη ικανοποίηση από τη ζωή τους τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα οι ηλικίες εκείνες των παιδιών που μεταβαίνουν από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο. Αυτό είναι ένα γεγονός που είναι σημαντικό να μελετηθεί περαιτέρω τόσο για τους λόγους που μπορεί να συμβαίνει όσο και για τους τρόπους με τους οποίους η αυξανόμενη ψυχολογική δυσαρέσκεια είναι πιθανό να εκφράζεται.

-«Ήταν παιδάκια 17, 18, 20 ετών», είπε η κόρη του αστυνομικού που δέχτηκε την επίθεση κουκουλοφόρων στην Θεσσαλονίκη έξω από έναν κινηματογράφο πριν από περίπου ένα μήνα. Το ίδιο συνέβη στη συνέχεια στην Αθήνα και στην Θεσσαλονίκη και πάλι. Μια επανάληψη. Τι είναι αυτό που οδηγεί στην απροκάλυπτη και αναίτια βία τόσο νέα παιδιά;

Η παραβατικότητα των ανηλίκων είναι ένα φαινόμενο σύνθετο και πολυδιάστατο. Δεν αποτελεί ένα ανεξήγητο φαινόμενο, ούτε όμως και κάτι που μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο «πηγή κακού», σε μία και μοναδική αιτία, την οποία συχνά τείνουμε να αναζητούμε όταν αναρωτιόμαστε για το «τι φταίει». Οι συνάδελφοι στη διεθνή επιστημονική κοινότητα υποστηρίζουν ότι αποτελεί ένα μοτίβο συμπεριφοράς που έχει «χτιστεί» σταδιακά, και θα προσέθετα μάλλον «αθόρυβα», μέσα στα προηγούμενα χρόνια. Παρόλο που η πανδημία COVID-19 και τα συνοδά περιοριστικά μέτρα ενέτειναν τις δυσχέρειες που βιώνουν οι ανήλικοι, δεν αποτελούν τη μόνη, ή την κύρια, εξήγηση. Η πανδημία ήταν ο «εκλυτικός παράγοντας», θα λέγαμε με όρους πιο κλινικούς, δηλαδή αυτό που πυροδότησε μια σειρά αρνητικών αντιδράσεων για κάτι που προϋπήρχε.

Ήδη από το 2018, πριν την πανδημία, είχε παρατηρηθεί διεθνώς μια μειωτική τάση μεταξύ των εφήβων, ιδιαίτερα των κοριτσιών, στο αίσθημα ικανοποίησης που ένιωθαν για τη ζωή τους, καθώς και στην αίσθηση που είχαν για την κατάσταση της υγείας τους.Με άλλα λόγια, οι έφηβοι μάς εξέφραζαν ότι ολοένα και περισσότερο δεν αισθάνονται καλά, δεν είναι ευτυχισμένοι. Εξάλλου, από το 2014 είχε παρατηρηθεί αύξηση στα προβλήματα ψυχικής και σωματικής υγείας στα παιδιά και τους νέους. Δεδομένου ότι δεν έχουμε καταφέρει να αφουγκραστούμε και να ανταποκριθούμε κατάλληλα σε αυτά τα «παράπονα», ή αλλιώς στα πρώτα «κλινικά σημεία», μπορεί να εξηγεί σε κάποιον βαθμό ότι πλέον οι τρόποι με τους οποίους εκφράζονται ορισμένοι έφηβοι είναι πιο «ηχηροί», για παράδειγμα μέσω επιθετικής και «απροκάλυπτης» πλέον συμπεριφοράς. Είναι, δηλαδή, σαν μία αρχική «γκρίνια» να κλιμακώθηκε σταδιακά, οπότε ή όποια ψυχική δυσφορία να εκδηλώνεται πλέον με «εκρήξεις οργής», ιδιαίτερα σε επιμέρους ομάδες νέων.

-Οι θύτες μήπως είναι ή υπήρξαν θύματα;

Η βία δεν αφορά μόνο σε μία φαύλα συμπεριφορά, αλλά συνδέεται και με τον λεγόμενο «φαύλο κύκλο της βίας». Η βία, παρόλο που καταλύει τη σχέση στο παρόν,αναφέρεται πάντοτε σε μία σχέση. Έτσι, μία παραβατική συμπεριφορά αφορά συχνά σε μία επανάληψη του τραύματος, καθώς ένα παιδί που επιτίθεται μπορεί να επαναλαμβάνει αληθινά τραυματικά σενάρια που έχει βιώσει. Επομένως, η παραβατική πράξη αποτελεί έναν τρόπο να «εξαναγκάσει» το περιβάλλον σε διαφορετικές αποκρίσεις από αυτές που είχαν αρχικά δοθεί. Αυτό, δηλαδή, που είχε υποστεί με έναν τρόπο παθητικό, πλέον το εκδραματίζει ασυνείδητα, είτε στη θέση του θύτη είτε στη θέση του θύματος,υιοθετώντας έναν ρόλο πιο «πρωταγωνιστικό», με τρόπο δηλαδή πιο ενεργητικό. Μέσα από αυτό το παράδοξο μοτίβο, ένα παιδί αναζητά να εκφορτίσει, να διαμηνύσει, αυτό που βιώνει τοποθετώντας τον άλλον στη θέση που εκείνο βρισκόταν, ή που μπορεί ακόμα να βρίσκεται(π.χ. ένα κακοποιητικό περιβάλλον). Επιλέγω επί τούτου το ρήμα «διαμηνύω», γιατί μια τέτοια αντικοινωνική συμπεριφορά στέλνει μεν ένα «μήνυμα» στο περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να το επικοινωνεί. Εδώ ακριβώς έγκειται η μεγάλη πρόκληση για το πώς «λαμβάνουμε» το μήνυμα από κάθε παιδί που παραβατεί και πώς κατασκευάζουμεως ενήλικες, εάν κατασκευάζουμε, «γέφυρες επικοινωνίας». Εάν, δηλαδή, εκτός από το να συλλάβουμε πιθανά το παιδί που παραβατεί, «συλλαμβάνουμε» το νόημα της πράξης του, ένα νόημα που το ίδιο το παιδί αδυνατεί να κατανοήσει, όπως επίσης κατά πόσο αποκρινόμαστε στη συνέχεια με τρόπο που να μη διαιωνίζει τον «φαύλο κύκλο της βίας».

Θα αναφέρω, για παράδειγμα, μία διακρατική έρευνα (BECAN study) που είχε ως στόχο να διερευνήσει την έκθεση των παιδιών στη βία σε αντιπροσωπευτικό δείγμα παιδιών ηλικίας 11, 13 και 16 ετών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το ποσοστό έκθεσης των παιδιών στην ψυχολογική βία στην Ελλάδα βρέθηκε να είναι 83.2%για όλη τη ζωή και 70% για τους τελευταίους 12 μήνες. Η δε διά βίου έκθεση στη σωματική βία αναφέρθηκε σε ποσοστό 76.3% των παιδιών. Υψηλά ήταν και τα ποσοστά των παιδιών που ανέφεραν ότι βίωναν παραμέληση (30.9% και 21.5% για τα κορίτσια και τα αγόρια, αντίστοιχα). Μια τέτοια έκθεση των παιδιών στη βία μπορεί να μετατεθεί από τα ίδια τα παιδιά προς τρίτους, πιο «αδύναμους» από εκείνα. Εντούτοις, θα πρέπει να επισημανθεί ότι στην ίδια μελέτη σχεδόν το σύνολο των παιδιών (98.2%) στην Ελλάδα ανέφερε εμπειρίες θετικών πρακτικών ανατροφής από τους γονείς τους. Το συγκεκριμένο εύρημα δείχνει καταρχήν ότι η έκθεση των παιδιών στη βία δεν περιορίζεται στη σχέση με τους γονείς, αλλά μπορεί να προέρχεται και από άλλες πηγές (π.χ. άλλους συγγενείς, συνομιλήκους). Επίσης, οι γονείς μπορεί άλλοτε να αντιδρούν με τρόπο σκληρό και βίαιο κι άλλοτε με θετική πειθαρχία. Επομένως, είναι κρίσιμης σημασίας για την πρόληψη της παραβατικότητας των νέων, η υποστήριξη των γονέων και των εκπαιδευτικών και η καλλιέργεια υγιών και διευκολυντικών προτύπων ανατροφής, ώστε μέσω της αρχικής σχέσης με τους γονείς και της μετέπειτα σχέσης με τους παιδαγωγούς να διαμορφωθεί στα παιδιά ένας ηθικός και κοινωνικός κώδικας, απαραίτητος για την ομαλή κοινωνική προσαρμογή τους.

-Αυτό που συμβαίνει με τα παιδιά σήμερα γίνεται με τον πλέον απροκάλυπτο τρόπο. Όλοι και όλα τα ωθούν στην αναζήτηση της περιπέτειας, στον τρόπο εξεύρεσης χρήματος, ενώ έχουν απεριόριστη πρόσβαση στο σεξ μέσω της οθόνης. Τελικά ποιος οδηγεί προς αυτή την κατεύθυνση την κατάσταση  που έχει δημιουργηθεί;

Τα παιδιά και οι έφηβοι καλούνται να αναμετρηθούν, πρακτικά και φαντασιωσικά, με πλείστες προκλήσεις σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από έντονη ρευστότητα και υψηλές απαιτήσεις, χωρίς παράλληλα να υπάρχουν αξιόπιστα ερείσματα, σταθερές αξίες και σαφή όρια. Αγωνίες ζωτικής σημασίας, όπως είναι τα θέματα που αφορούν την κλιματική αλλαγή και την παγκόσμια ειρήνη συνυπάρχουν με καθημερινά ψυχοπιεστικά ερεθίσματα, όπως το άγχος των επιδόσεων και της επαγγελματικής αποκατάστασης. Εξάλλου, οι νέες μορφές επικοινωνίας με τον εξωτερικό κόσμο μέσω της διείσδυσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης προτάσσουν έναν μάλλον απρόσωπο και μη λεκτικό τρόπο εικονικής επαφής -και όχι πραγματικής σύνδεσης- με τον Άλλον. Μοιάζει σαν να αντικαθιστούμε την «πραγματικότητα» με μία «εικονικότητα». Αυτό που «φαίνεται» είναι πιο ισχυρό από αυτό που «είναι». Μια τέτοια κοινωνική συνθήκη δυσχεραίνει τη δυνατότητα ψυχικής συγκρότησης του νέου ανθρώπου που ήδη καλείται να διαχειριστεί εσωτερικές συγκρούσεις στην προσπάθεια εύρεσης ενός κοινωνικού ρόλου και διαμόρφωσης μιας ενήλικης ταυτότητας. Ιδιαίτερα στα παιδιά εκείνα που έχουν έναν μεγαλύτερο βαθμό ευαλωτότητας, λόγω διάφορων ατομικών ή/και ψυχοκοινωνικών παραγόντων, η δυνατότητα ελέγχου των φυσιολογικών επιθετικών ορμών καθίσταται ακόμη πιο δύσκολη στη σύγχρονη εποχή.

Πράγματι, υπάρχει πλέον απεριόριστη πρόσβαση για περιπέτεια, χρήμα και σεξ. Αναφέρθηκα πριν στη σημασία της ομαλής κοινωνικής προσαρμογής. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερο, η ζώσα συνθήκη της πραγματικότητας και της βιωμένης ψυχικής συναλλαγής με τους άλλους αντικαθίσταται από την εικονική ψηφιακή πραγματικότητα της άμεσης ικανοποίησης κάθε παρόρμησης και ανάγκης. Άλλωστε, η ικανοποίηση κάθε ενστικτώδους επιθυμίας αναστέλλει τη δυνατότητα ανοχής στη ματαίωση, χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει ρύθμιση των συναισθημάτων, αυτοέλεγχος και υπακοή σε ηθικούς και κοινωνικούς κώδικες. Συνεπώς, τίθεται το ερώτημα: Μήπως περιορίζοντας το να «κοιτάμε τον άλλον στα μάτια», τόσο κυριολεκτικά όσο και συμβολικά, ή συνηθίζοντας να τον κοιτάμε «εξ αποστάσεως», όπως συμβαίνει λόγου χάρη με τη διαμεσολάβηση μιας οθόνης, είναι πιθανό να αποτελεί συνθήκη που υποθάλπει την  «τυφλή» ικανοποίηση των ενστίκτων;

-Σήμερα όλα έχουν γίνει ένα «παιχνίδι». Και περισσότερο απ’ όλα η σιωπή απέναντι στον εξευτελισμό που γίνεται για πλάκα και ανεβαίνει στα κοινωνικά δίκτυα. Τα παιδιά πόσο υποφέρουν από αυτό;

Το παιχνίδι είναι σαν τη ζωή –έχει κι αυτό όρια και κανόνες. Ωστόσο, στην εικονική συνθήκη όλα καθίστανται απεριόριστα τόσο σε επίπεδο πρόσβασης όσο και σε επίπεδο περιεχομένου. Όλα επιτρέπονται. Όλα γίνονται. Όλα είναι για όλους. Δεδομένης της αχαλίνωτης επιτρεπτικότητας του «ψηφιακού περίγυρου», τα παιδιά εκτίθενται σε ερεθίσματα που προβάλλουν την κυνική συμπεριφορά, την εξαπάτηση του άλλου και τον χλευασμό ως αναμενόμενες συμπεριφορές. Η εχθροπάθεια όχι μόνο επιτρέπεται αλλά επικροτείται. Αυτό που παρατηρούμε είναι να προάγεται η υιοθέτηση αντικοινωνικών συμπεριφορών, οι οποίες μοιάζει να αυξάνουν τις πιθανότητες «αναγνωρισιμότητας». «Πόσοι με βλέπουν;», «Πόσοι με ακολουθούν;» Είναι σύγχρονες υπαρξιακές ανησυχίες των νέων, ερωτήματα ταυτόσημα με το «Πόσο αξίζω;» «Πόσο με εκτιμούν;». Παράλληλα, υπάρχει η άρρητη και ρητή συνάμα επιταγή να γίνουν όλα γρήγορα, εύκολα, αγόγγυστα.

Η επιθετικότητα και η ανάγκη για παντοδυναμία αποτελούν ίδιον της εφηβείας. Ο εξετευλισμός του άλλου, ωστόσο, αποτελεί ένδειξη ψυχοκοινωνικής παθολογίας. Πρόκειται για εχθρική συμπεριφορά, η οποία πολλές φορές συνοδεύεται από ιδιαίτερη σκληρότητα και μίσος. Η προβολή του εξευτελισμού εν είδει «αστείου» στα κοινωνικά δίκτυα αποτελεί επιβράβευση της έκδηλης επιθετικότητας και εντείνει την έλλειψη αναστολών. Τα παιδιά μαθαίνουν, μέσα από μια διαδικασία «ταύτισης με τον επιτιθέμενο», ότι η βιαιότητα και η εχθρότητα δεν έχουν αρνητικές συνέπειες, αντίθετα μάλιστα προκαλούν θετικές αντιδράσεις (π.χ. γέλιο, αναγνώριση στην ομάδα των συνομιλήκων). Οι επιπτώσεις για τους νέους που εμπλέκονται –είτε από τη μεριά του θύτη είτε από εκείνη του θύματος, αλλά και από τη μεριά των παρευρισκόμενων θεατών – είναι επώδυνες και παραμένουν στην ενήλικη ζωή. 

-Υπάρχουν τρόποι να ξεριζώσουμε τη βία; Να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα που έχουν τα παιδιά; Πού πρέπει να πέσει ο προβολέας; 

Το σημαντικό είναι το φως του προβολέα να συμβάλει, καταρχήν, ώστε να εντοπιστεί τι κρύβει κάθε φορά μία παραβατική, βίαιη πράξη ενός παιδιού ή ενός νέου ανθρώπου, λόγου χάρη ως σύμπτωμα εσωτερικών συγκρούσεων ή ως άμυνα απέναντι σε ευρύτερες ψυχοκοινωνικές δυσχέρειες. Τα τελευταία χρόνια δίνεται έμφαση στην προαγωγή της ευημερίας των νέων. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της παραβατικότητας των ανηλίκων χρειάζεται πρωτίστως να ενισχυθούν οι αμοιβαία ικανοποιητικές και στέρεες σχέσεις με τους άλλους, ιδιαίτερα με τους γονείς και τους παιδαγωγούς (π.χ. δασκάλους, καθηγητές, προπονητές), ώστε να τίθενται οι απαραίτητες και αναγκαίες συνθήκες για την ατομική και κοινωνική ευημερία.

Φανταστείτε μία καθημερινή εικόνα: ένα, δύο, τρία, ή περισσότερα παιδιά κάθονται όλα μαζί σε ένα τραπέζι, δίπλα με τους γονείς τους, και γευματίζουν. Ας προσπαθήσουμε να το κάνουμε εικόνα αυτό… Πόσο θα χωρούσε σε αυτή τη νοερή εικόνα η σημερινή συνήθης κατάσταση, όπου η οθόνη αντικαθιστά το οικείο πρόσωπο του άλλου και το γραπτό μήνυμα ή η εικόνα αντικαθιστά την ανθρώπινη φωνή και το δημιουργικό παιχνίδι. Είναι συχνό πλέον το φαινόμενο οι διάφορες ευκαιρίες συνάθροισης να μην συνιστούν δυνατότητες για συνομιλία και βιωμένη συν-ύπαρξη, όπου τα μέλη, μέσα από μια ψυχική και κοινωνική συνδιαλλαγή, μοιράζονται σκέψεις, συναισθήματα, αξίες, όρια αναπτύσσουν λόγο, μαθαίνουν πώς να ρυθμίζουν τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις τους, αναπτύσσουν δεσμούς εμπιστοσύνης και αλληλοσεβασμού, δημιουργούν.

Τα αντικοινωνικά παιδιά είναι, συνήθως, εξωστρεφή και έχουν φίλους, αλλά φέρονται σε αυτούς ως τύραννοι, με συμπεριφορές επιβολής και μειωμένη συναίσθηση ευθύνης. Μέσα από την άμεση και αδιαμεσολάβητη επικοινωνία που καθιστά τον άλλον ενεργό συνομιλητή αντί παθητικό δέκτη ερεθισμάτων, οι νέοι είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν πιο αντικειμενικά την πραγματικότητα, χωρίς να παρασύρονται από τις ενστικτώδεις επιθυμίες τους ή τις ενστικτώδεις επιθυμίες των άλλων. Εξάλλου, η παραβατικότητα των νέων αποτελεί συχνά μία άμυνα απέναντι σε μια βαθύτερη αίσθηση παθητικότητας και αδράνειας που δεν βρίσκει εποικοδομητική διέξοδο έκφρασης. Ηδε εμπλοκή των εφήβων με το νόμο έρχεται ως μία απεύθυνση στους κοινωνικούς θεσμούς και τα όρια της ευρύτερης κοινότητας, εκφράζοντας μία ανάγκη «κρατήματος» στη ζωή ενός νέου ανθρώπου που αισθάνεται ότι δεν έχει κανένα άλλο νόημα ύπαρξης, πέραν ίσως ενός «ηροστράτειου νοήματος».

Στο πλαίσιο αυτό, βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της παραβατικότητας και της βίας στους ανηλίκους είναι η εφαρμογή μιας πολυεπίπεδης προσέγγισης στην κοινότητα, η οποία θα βασίζεται στην ενεργό συμμετοχή της κοινότητας και στη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων μερών, με έμφαση σε στοχευμένες παρεμβάσεις που θα μειώνουν τους παράγοντες κινδύνου και θα ενισχύουν τους προστατευτικούς παράγοντες της ψυχικής και ψυχοκοινωνικής υγείας των παιδιών και των εφήβων. Αξιοποιώντας την εμπειρία που έχουμε αποκομίσει σε προγράμματα πρόληψης σε διεθνές και εθνικό επίπεδο, είναι σημαντικό να εδραιώσουμε νέες ολιστικές, εμπειρικά τεκμηριωμένες, δράσεις που αυτή τη φορά θα εστιάζουν στην εφαρμογή στοχευμένων και ενδεδειγμένων προγραμμάτων πρόληψης σε άτομα υψηλού κινδύνου για παραβατική συμπεριφορά ή σε ανηλίκους που ήδη έχουν εκδηλώσει συμπεριφορές παραβατικότητας ή βίας. Για την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα αυτών των προγραμμάτων είναι σημαντικό να εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις για συστηματική συνεργασία μεταξύ υπηρεσιών ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικών φορέων, κοινωνικών υπηρεσιών και άλλων άτυπων θεσμών της κοινότητας (π.χ. πολιτιστικούς και αθλητικούς συλλόγους), καθώς και η συμμετοχή των ίδιων των νέων και των οικογενειών τους. Η χρηστή δε αξιοποίηση της τεχνολογίας στο πλαίσιο προληπτικών και επανορθωτικών παρεμβάσεων μπορεί να συμβάλει δημιουργικά ως εργαλείο μεταφοράς υγιών προτύπων συμπεριφοράς, ενίσχυσης των δεσμών στην κοινότητα και έγκαιρης παρέμβασης.

Παράλληλα, τα Μέσα Ενημέρωσης έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν στην προσέγγιση του φαινομένου της παραβατικότητας των νέων, καθώς ο τρόπος που προβάλλονται τα περιστατικά βίας από τα ΜΜΕ μπορεί να λειτουργήσει ακόμη και ενισχυτικά επιθετικών τάσεων μεταξύ των νέων. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο μιμητισμού συμπεριφορών οι οποίες «βλέπουν το φως της δημοσιότητας» και «προκαλούν τον κόσμο των ενηλίκων», δύο συνθήκες που είναι ελκυστικές στον ψυχισμό των εφήβων, χρήζουν ιδιαίτερου χειρισμού. Συνολικότερα, προκειμένου να εξαλείψουμε τη βία αποτελεί συλλογική ευθύνη να διασφαλίσουμε ότι οι νέοι έχουν τη φροντίδα, την υποστήριξη και τους ψυχικούς, κοινωνικούς και πνευματικούς πόρους που χρειάζονται, ώστε να μπορούν να συνδέουν δημιουργικά τον εσωτερικό με τον εξωτερικό κόσμο, να αναπτύσσουν ανθεκτικότητα απέναντι στην πραγματικότητα και να αντιμετωπίζουν με γόνιμο και παραγωγικό τρόπο τις προκλήσεις που τους κληροδοτούμε.

Γεωργία Κριεμπάρδη

Το κάλεσμα του Ενιαίου Συλλόγου Εργαζομένων στο ΨΝΑ (Δαφνί), του Συλλόγου Εργαζομένων ΚΕΘΕΑ, της Ομοσπονδίας Συλλόγων Οικογένειας ΚΕΘΕΑ, του Εθνικού Συμβουλίου κατά των Ναρκωτικών (ΕΣΥΝ), και του Συλλόγου Φίλων Πασχόντων από Διαταραχή Πρόσληψης Τροφής «ΕΠΙΣΤΡΕΦΩ» βρήκε την τεράστια αγκαλιά εκατοντάδων ανθρώπων που πλημμύρισαν το Θησείο. Μαζί τους φορείς, οργανώσεις κι ενώσεις απ’ όλους τους εργατικούς κλάδους, ενώ από κόμματα, το παρών έδωσαν εκπρόσωποι από τη Νέα Αριστερά και το ΚΚΕ.

Το επικείμενο νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας για την ψυχική υγεία και τις εξαρτήσεις καταργεί το ΚΕΘΕΑ και όλους τους άλλους εγκεκριμένους φορείς και προγράμματα (18 ΑΝΩ, ΑΡΓΩ, ΟΚΑΝΑ κ.λπ.) και δημιουργεί από τη συγχώνευσή τους έναν υπερσυγκεντρωτικό οργανισμό με την επωνυμία ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων), υπό μία διοικητική δομή και διοίκηση, την οποία θα αποφασίζει το υπουργείο. «Το θέμα είναι να εξυπηρετηθεί ο λαός και για αυτό υπάρχουν δεκάδες κοινόβια που κάνουν ξηρή αποτοξίνωση με πολλά χρήματα μηνιαίως. Δημιουργούμε, έτσι, έναν Οργανισμό υπό μία σκέπη, με συντονισμό και λελογισμένη χρήση όλων των χρηματοδοτικών εργαλείων. Θα υπάρχει ένα διοικητικό συμβούλιο με έναν πρόεδρο που θα ασχολείται με οτιδήποτε έχει να κάνει με την απεξάρτηση στη χώρα καθώς και ένα επιστημονικό συμβούλιο» είχε πει ο υφυπουργός Υγείας, αρμόδιος για θέματα Ψυχικής Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος.

Το πολύπαθο ΚΕΘΕΑ

Το 2019 η κυβέρνηση με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου αποφάσισε την κατάργηση του αυτοδιοίκητου του ΚΕΘΕΑ. Αποφάσισε δηλαδή ξαφνικά πως αρμόδιος πλέον για το ΚΕΘΕΑ δεν θα είναι το Διοικητικό του Συμβούλιο που είναι μη αμειβόμενο, που εκλέγεται με δημοκρατικές διαδικασίες από τα ίδια τα μέλη του ΚΕΘΕΑ. Αποφάσιστηκε αιφνιδίως πως ο καλύτερος φορέας διαχείρισης δεν είναι αυτοί που γνωρίζουν τον χώρο των εξαρτήσεων, αλλά το Υπουργείο Υγείας.

Η επίκληση στα δικαιώματα παραμένει μια γενικόλογη αερολογία, αν δεν συνοδεύεται από οργανωμένη ανάπτυξη των κατάλληλων υπηρεσιών για να μπορούν να έχουν όλοι πρόσβαση σε αυτές με βάση τις ανάγκες τους

Τις αλλαγές που ακολούθησαν περιγράφει στο libre ο αντιπρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων ΚΕΘΕΑ, Δημήτρης Κολοκάθης. «Ήρθε μία νέα διοίκηση, η οποία έλεγε αυτό που λέει και τώρα η κυβέρνηση ότι δε θα πειράξει το θεραπευτικό έργο. Η απόφαση της κυβέρνησης τότε -όπως μας έλεγε- ήρθε μετά από καταγγελίες που υπήρχαν για παραβάσεις, για διάφορα οικονομικά και διαχειριστικά προβλήματα. Έχουν από τότε περάσει 4 χρόνια και η κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει τίποτα γι’ αυτά, γιατί προφανώς δεν υπήρχε τίποτα. Μετά το 2019 αυτό που έγινε είναι το ΚΕΘΕΑ να συρρικνώνεται. Σταμάτησαν να λειτουργούν τα συλλογικά όργανα, οι θεραπευτικές ομάδες, τα επιστημονικά συμβούλια. Το ΚΕΘΕΑ χάνει από τότε συνεχώς πολύ ειδικευμένο προσωπικό. Η νέα διοίκηση απαξίωσε τους εργαζόμενους, είχαμε παραιτήσεις και απολύσεις. Φεύγει κόσμος με τεράστια εμπειρία και εξειδίκευση, επειδή η διοίκηση τον απαξιώνει και τον αντικαθιστά με προσωρινούς εργαζόμενους, με ελαστικές σχέσεις εργασίας, μέσω ΕΣΠΑ, επικουρικούς που αλλάζουν κάθε χρόνο. Οι νέοι συνάδελφοι για να αποκτήσουν εμπειρία θα πρέπει να δουλέψουν σε συνθήκες ασφάλειας. Όταν τους έχεις για έναν χρόνο και μετά παίρνεις άλλους και τους αλλάζεις συνεχώς με ΕΣΠΑ, πώς γίνεται να λειτουργήσει σωστά ο οργανισμός; Η νέα διοίκηση έχει μετατρέψει έναν επιστημονικό και θεραπευτικό οργανισμό σε διοικητικούς υπαλλήλους» σημειώνει χαρακτηριστικά.

Το επόμενο μεγάλο χτύπημα στο ΚΕΘΕΑ το είδαμε στις αρχές του 2023, όταν η γραμμή 1114 για τον τζόγο σταμάτησε προσωρινά να λειτουργεί. Ο λόγος; Η έλλειψη προσωπικού. Τι έχει αλλάξει έναν χρόνο μετά; Τίποτα. «Η γραμμή λειτουργεί όπως λειτουργούσε, με 4 άτομα. Δεν είναι 24ωρη όπως θα έπρεπε. Δηλαδή έχεις μια γραμμή για τον τζόγο που εξυπηρετείται από 4 εργαζόμενους και λειτουργεί μέχρι τις 5 το απόγευμα. Μετά οι άνθρωποι δεν τζογάρουν; Όταν είναι στη δουλειά το πρωί τζογάρουν δηλαδή; Πού θα απευθυνθούν όταν φτάνουν σε κρίσεις, κυρίως τα βράδια; Και επίσης βασικό: η γραμμή δε λειτουργεί τα Σαββατοκύριακα» επισημαίνει ο κ. Κολοκάθης.

Κι ερχόμαστε στο σήμερα, με το σχέδιο νόμου. Ο πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων  ΚΕΘΕΑ εξηγεί αναλυτικά τι θα σημάνει αυτό.  «Ουσιαστικά όλες οι θεραπευτικές μέθοδοι που έχουν χωριστά διαμορφώσει αυτοί οι οργανισμοί εδώ και 30-40 χρόνια μπαίνουν υπό μία διεύθυνση ενός μεγάλου οργανισμού. Με το σχέδιο της κυβέρνησης θα εξαφανιστεί ουσιαστικά όλη η πολυμορφία που υπάρχει στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, η οποία υπάρχει γιατί υπάρχουν διαφορετικές ανάγκες. Κάθε οργανισμός προσεγγίζει με άλλη μέθοδο τις εξαρτήσεις, γιατί απευθύνεται σε διαφορετικούς εξαρτημένους. Η εξάρτηση δεν είναι όπως η γρίπη που αντιμετωπίζεται με ένα ενιαίο πρωτόκολλο. Οι εξαρτήσεις είναι πολλών ειδών, από τις ουσίες τις ψυχοτρόπες (κι αυτές έχουν διαφοροποιήσεις μεταξύ τους) μέχρις τις συμπεριφορικές (αλκοόλ, τζόγος, διαδίκτυο). Οι οργανισμοί όπως λειτουργούν έχουν μεγάλη εξειδίκευση, όλοι είναι απαραίτητοι και δεν απευθύνονται όλοι σε όλους. Είναι απαραίτητοι ως ξεχωριστοί για να αντιμετωπίζουν τις διαφορετικές ανάγκες των εξαρτημένων. Όταν τους βάζεις κάτω από έναν οργανισμό, θα υπάρχει μόνο μία θεραπευτική προσέγγιση και οι εξαρτημένοι που ενδεχομένως έχουν διαφορετικές ανάγκες και θα τους ταίριαζε κάποια άλλη μέθοδος, θα μένουν ακάλυπτοι» εξηγεί.

Για να γίνει κατανοητό τι θα σημάνει αυτή η ομογενοποίηση των οργανισμών, δίνει ένα παράδειγμα: «Κάποιος εξαρτημένος από ηρωίνη θέλει να κάνει την προσπάθειά του και πηγαίνει στο ΚΕΘΕΑ. Βλέπει ότι δεν του ταιριάζει η μέθοδος απεξάρτησης και πηγαίνει στο 18ΑΝΩ που τελικά του αρέσει καλύτερα. Μετά μπορεί να θέλει να συνδυάσει και προσέγγιση του ΟΚΑΝΑ. Έχει διάφορες επιλογές για να δει ποια του ταιριάξει και να φτάσει στην πολυπόθητη απεξάρτηση. Με το νομοσχέδιο, δε θα έχει αυτές τις επιλογές. Θα έχει μόνο μία, αυτή που θα του δίνει αυτός ο ενιαίος οργανισμός. Αν δεν του ταιριάζει, μένει  ακάλυπτος».

Είναι ακόμα ένα κλείσιμο του ματιού από την κυβέρνηση στους ιδιώτες; «Με το σχέδιο νόμου λένε πως δεν πλήττεται ο δημόσιος χαρακτήρας, αλλά ουσιαστικά μετατρέπονται όλες οι μονάδες δημοσίου δικαίου σε ιδιωτικού δικαίου. Είναι η πρώτη φορά που μονάδες δημοσίου δικαίου που είναι στο ΕΣΥ αποκόπτονται από εκεί και γίνονται ιδιωτικού δικαίου» απαντά ο κ. Κολοκάθης., εκτιμώντας πως αυτό που αργά ή γρήγορα θα συμβεί είναι «το δημόσιο θα κάνει τη μεγάλη δουλειά και τη λάντζα και το ιδιωτικό θα προσφέρει το έξτρα και όσο περισσότερο πληρώνεις τόσο καλύτερες υπηρεσίες θα σου δίνουν».

Η δουλειά που κάνουν όλοι αυτοί οι οργανισμοί ξεχωριστά είναι άξια θαυμασμού. Η απεξάρτηση στη χώρα είναι σε πολύ καλό επίπεδο. «Έχουμε ένα πλέγμα οργανισμών από τα καλύτερα στην Ευρώπη και θα έπρεπε να είμαστε περήφανοι για το πώς λειτουργούν. Είναι διεθνώς αναγνωρισμένη η δουλειά τους. Το ΚΕΘΕΑ είναι σύμβουλος για τις εξαρτήσεις στον ΟΗΕ μονάδες , είναι διεθνώς αναγνωρισμένη η δουλειά τους. Χαρακτηριστικά, το ΚΕΘΕΑ είναι σύμβουλος για τις εξαρτήσεις στον ΟΗΕ» υπογραμμίζει καταληκτικά ο κ. Κολοκάθης.

Τι αλλάζει με το νομοσχέδιο στην ψυχική υγεία

Το βασικό πρόβλημα του νομοσχεδίου είναι ότι καταργεί την τομεοποίηση και θωρακίζει τη δράση του ιδιωτικού τομέα (κερδοσκοπικού και μη) τη στιγμή που αποδυναμώνει τον δημόσιο τομέα.

Γιατί είναι πρόβλημα ότι καταργεί την τομεοποίηση και δημιουργεί έναν υπερσυγκεντρωτικό μηχανισμό διοίκησης; Απαντά στο libre η Μαρία Μεταξά, εργαζόμενη στο ΨΝΑ Δαφνί.

«Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση (που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ) προέβλεπε τη δημιουργία μικρών πληθυσμιακά τομέων με πλήρες δίκτυο υπηρεσιών για τον κάθε τομέα (Κέντρο ψυχικής υγείας, κλινική νοσηλείας, ξενώνες και οικοτροφεία, πλαίσια προστατευόμενης εργασίας κλπ), σύμφωνα με τις αρχές της κοινοτικής ψυχιατρικής, με στόχο την εξωνοσοκομειακή περίθαλψη, την πρόληψη, την υποστήριξη στον τόπο κατοικίας των ανθρώπων με σοβαρές ψυχιατρικές διαταραχές και τη συνέχεια στη φροντίδα… (Αυτό δυστυχώς έγινε μόνο μέχρι ένα σημείο και σταδιακά απογυμνώθηκε από πόρους και αφέθηκε να μαραζώσει).

Καταργώντας, λοιπόν, την τομεοποίηση ακυρώνουν οριστικά την κοινοτική ψυχιατρική, ενώ σε συνδυασμό με την κατάργηση των οργανισμών των ψυχιατρείων, ξαναφέρνουν από το παράθυρο τη στρατηγική της ‘’επιλογής των περιστατικών’’. Αυτή η στρατηγική θα ανακουφίσει προσωρινά από τα πολύ απαιτητικά περιστατικά τις πανεπιστημιακές κλινικές και τις κλινικές των γενικών νοσοκομείων, καθώς θα μεταφέρει τους ανθρώπους με πολύπλοκα προβλήματα (ακούσια περιστατικά, άστεγοι χωρίς υποστηρικτικό περιβάλλον, διπλές διαγνώσεις) στα ψυχιατρεία (που θα μετονομαστούν σε «ειδικές ψυχιατρικές υπηρεσίες»). Πρόκειται όμως με βεβαιότητα να οδηγήσει στην (επανα)δημιουργία ασυλιακών δομών-αποθηκών (βλ. Λέρος και Δαφνί πριν το 99).

Σε ό,τι αφορά δε την ενίσχυση δικαιωμάτων, η επίκληση στα δικαιώματα παραμένει μια γενικόλογη αερολογία, αν δεν συνοδεύεται από οργανωμένη ανάπτυξη των κατάλληλων υπηρεσιών για να μπορούν να έχουν όλοι πρόσβαση σε αυτές με βάση τις ανάγκες τους. Την ίδια στιγμή απαιτείται ουσιαστική υποστήριξη των ψυχιατρικών κλινικών με επαρκή στελέχωση από εκπαιδευμένο προσωπικό ώστε να αποφεύγεται η εφαρμογή των μέτρων περιορισμού (καθηλώσεις), που αυτή τη στιγμή εφαρμόζεται κατά κόρον. Η δε ‘’Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας Δικαιωμάτων Ατόμων με Ψυχική Διαταραχή»’’ δε φαίνεται να λειτουργεί απ’ όταν άλλαξε η σύνθεσή της (Σεπτέμβρης του 22).

Ταυτόχρονα είναι ξεκάθαρη η κατεύθυνση της πριμοδότησης των ιδιωτών καθώς  δημιουργείται ένα πλαίσιο όπου μπορεί πολύ ευκολότερα να μετακυλήσει η παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας από τον δημόσιο στον ιδιωτικό μη κερδοσκοπικό και κερδοσκοπικό τομέα. Προβλέπουμε λοιπόν την κατεύθυνση κονδυλίων στον ιδιωτικό τομέα μέσα από  προγράμματα με ωραία ονόματα και φανταχτερές αφίσες, ΑΛΛΑ με προσωρινό χαρακτήρα και αναλογικά ισχνή κάλυψη αναγκών του πληθυσμού, καθώς δεν αφορούν ανάπτυξη ΜΟΝΙΜΩΝ δημόσιων υπηρεσιών που θα καλύπτουν σταθερά και πλήρως τις ανάγκες ενός πληθυσμού. Τα προγράμματα αυτά συνήθως χρηματοδοτούνται μέσω ευρωπαϊκών κονδυλίων, καλύπτουν τις ανάγκες ενός μικρού ποσοστού δικαιούχων αναλογικά με τον συνολικό πληθυσμό, διαρκούν 2-3 χρόνια και μετά κόβονται. Μετά η ΑΜΚΕ (Αστική μη κερδοσκοπική εταιρία) που έχει τρέξει το πρόγραμμα ψάχνει το επόμενο για να συνεχίσει να έχει χρηματοδότηση.

Επομένως αυτό που καταχρηστικά περιγράφεται σαν ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης είναι στην πραγματικότητα η διάλυση της όποιας μεταρρύθμισης είχε μέχρι τώρα επιτελεστεί και η μεταφορά υπηρεσιών στον ιδιωτικό τομέα (οι οποίες θα είναι λιγοστές αλλά θα έχουν ωραία φυλλάδια)».

• Το ζήτημα των ποιοτικών και προσβάσιμων σε όλους υπηρεσιών ψυχικής υγείας μάς αφορά άπαντες, ανεξαρτήτως αν πάσχουμε εμείς ή κάποιος δικός μας.

«Όποιος θεωρεί ότι μπορεί να περιχαρακώσει την ευμάρεια και την ψυχική του ανθεκτικότητα και να την κρατά ανεπηρέαστη από αυτή του διπλανού του, είναι (αυτό)καταστροφικά αφελής. Η διαλυτική λειτουργία των αλλεπάλληλων κρίσεων και αδιεξόδων, εκεί που η απελπισία και η σκληρότητα ανθούν, διαπερνά και επιτίθεται σε όλο τον κοινωνικό ιστό και απειλεί την ψυχική υγεία της κοινωνίας στο σύνολό της» τονίζει καταληκτικά.

Κι εμείς κρατάμε τα λόγια της Νατάσας Μποφίλιου όταν ανέβηκε στη σκηνή. «Ονειρευόμαστε έναν κόσμο που δε θα χωράνε συναυλίες στήριξης για τέτοιους αγώνες, αλλά όσο θα χρειάζονται τη στήριξή μας, εμείς θα είμαστε εδώ απέναντι στα κυβερνητικά  σχέδια που θέλουν να διαλύσουν τις κοινωνικές ομάδες και τους φορείς που έχουν αντίκτυπο σε όλους. Είχα πολύ καιρό να ακούσω κάτι τόσο χυδαίο όσο ότι εμποδίζουν τις αποφοιτήσεις των θεραπευόμενων με φόβο μην ακουστούν αντικυβερνητικά σχόλια. Εμείς θα είμαστε εδώ απέναντι τους για όσο χρειαστεί και με όποιον τρόπο».

Σαράντα κορυφαίες ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις συναντήθηκαν στο Milan Innovation District – MIND, σε μια μοναδική σύγκλιση τριών βασικών προγραμμάτων δημιουργίας επιχειρήσεων υγειονομικής περίθαλψης στη Νότια, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Παρουσιάζοντας μια εφαρμογή για την ψυχική υγεία των αθλητών, η ελληνική Luca Health κέρδισε το τρίτο βραβείο στον διαγωνισμό Attract to Invest κερδίζοντας 10.000 ευρώ για επενδύσεις, καθώς και καθοδήγηση για περαιτέρω ενίσχυση δεξιοτήτων στην προσέλκυση πόρων.

Το EIT Health InnoStars Grand Final δεν αφορούσε μόνο την ανάδειξη πρωτοποριακών εφαρμογών, αλλά και τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων που μπορούν να οδηγήσουν σε πιθανή μεταμόρφωση της υγειονομικής περίθαλψης σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η πρωτοβουλία EIT Health έχει ως ιδρυτικό σκοπό την καλύτερη υγεία και μακροζωία των Ευρωπαίων πολιτών. Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) είναι ο κόμβος του EIT Health στην Ελλάδα και υποστηρίζει νεοφυείς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της βιοτεχνολογίας, της ψηφιακής υγείας, της ιατρικής τεχνολογίας και της θεραπευτικής.

Τα προγράμματα του EIT Health καλύπτουν τις ανάγκες των νεοφυών επιχειρήσεων στα διαφορετικά στάδια ανάπτυξής τους – από την έναρξη της διαδρομής των ομάδων μέχρι τον μετασχηματισμό τους σε καθιερωμένες εταιρείες που αναζητούν πρόσθετες επενδύσεις.

Για πρώτη φορά, όσοι πέρασαν στον τελικό γύρο τριών βασικών προγραμμάτων δημιουργίας επιχειρήσεων (RIS Innovation Call, InnoStars Awards και Attract to Invest) συγκεντρώθηκαν στις 7 και 8 Νοεμβρίου στο Milan Innovation District – MIND, σε μια εκδήλωση φτιαγμένη «στα μέτρα» των start-up της Νότιας, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από τη Synlab Italia, βασικό εταίρο του EIT Health InnoStars, που έφερε στον κόμβο καινοτομίας της υγειονομικής περίθαλψης της Ιταλίας 40 πολλά υποσχόμενες νεοφυείς επιχειρήσεις.

Η ψυχική υγεία αθλητών χωρίς στίγμα

Ένα από τα τρία προγράμματα, το Attract to Invest, είναι σχεδιασμένο με τέτοιον τρόπο ώστε να υποστηρίζει ώριμες επιχειρήσεις με προϊόντα που είναι ήδη στην αγορά και αναζητούν πρόσθετα κεφάλαια.

Σε αυτή την κατηγορία η ελληνική Luca Health αναδείχθηκε στην τρίτη θέση.Η start-up, που ιδρύθηκε από τον Βρετανό Nick Greenhalgh και τον Έλληνα Βασίλειο Νικολάου αναπτύσσει μια εφαρμογή αναγνώρισης συμπτωμάτων εξειδικευμένη και στοχευμένη σε αθλητές και χρησιμοποιείται ήδη από πολυάριθμες αθλητικές ομάδες σε όλη την Ευρώπη.

«Ως πρώην αθλητής του ράγκμπι καταλαβαίνω τον κρίσιμο ρόλο της ψυχικής υγείας στην απόδοση μιας ομάδας. Δυστυχώς, η αναφορά περί ψυχικής υγείας στον αθλητισμό μπορεί να στιγματίσει κάποιον. Η εφαρμογή μας αντιμετωπίζει αυτό το ζήτημα, επιτρέποντας στους παίκτες να εντοπίζουν συμπτώματα και στους συλλόγους να ενισχύουν την ψυχική υγεία του συνόλου της ομάδας, διατηρώντας παράλληλα την ανωνυμία των αθλητών. Είμαστε ευγνώμονες για την αναγνώριση και ανυπομονούμε να φέρουμε τη λύση μας στον κόσμο», είπε ο Nick Greenhalgh, συν-ιδρυτής και CEO της Luca.

Τον διαγωνισμό Attract to Invest στο Μιλάνο κέρδισε η MEBSTER, μιατσεχική εταιρεία η οποία αναπτύσσει μια καινοτόμα πλατφόρμα δίνοντας τη δυνατότητα σε άτομα με προβλήματα στα κάτω άκρα, ιδιαίτερα από τραυματισμούς του νωτιαίου μυελού, να περπατήσουν ξανά. Τη δεύτερη θέση κατέλαβε η Frontier Management Consulting από τη Ρουμανία για το PROMED, ένα καινοτόμο λογισμικό σχεδιασμένο για την έγκαιρη διάγνωση του βρογχοπνευμονικού καρκίνου και του καρκίνου του παχέος εντέρου.

Οι τρεις πρώτες ομάδες έλαβαν βραβεία ύψους 25.000 ευρώ, 15.000 ευρώ και 10.000 ευρώ, αντίστοιχα. Επιπλέον, το EIT Health προσφέρει ευκαιρίες δικτύωσης με τους εταίρους του, τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και τους επενδυτές, καθώς και εξατομικευμένη καθοδήγηση 1:1, προσομοιώσεις αίθουσας συνεδριάσεων και πολλά άλλα για να επιτρέψει στις νεοσύστατες επιχειρήσεις να υπερέχουν σε δεξιότητες συγκέντρωσης κεφαλαίων.

Είναι φυσιολογικό όταν συμβαίνει κάτι πολύ κακό στον κόσμο, είτε μιλάμε για φυσικές καταστροφές, είτε για ένα τρομοκρατικό χτύπημα ή για πόλεμο, ακόμα κι αν βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μας να μας συγκλονίζει.

Και να θέλεις να ξεχαστείς από τις δυσάρεστες ειδήσεις, είναι αναπόφευκτο από τη στιγμή που τα social media και τα ΜΜΕ αναπαράγουν κάθε λεπτό των εξελίξεων. Οπότε είναι φυσιολογικό να στενοχωριέσαι, όπως και το να μην επηρεάζεσαι καθόλου. Δεν υπάρχει σωστό και λάθος, αφού ο καθένας από εμάς αντιδρά διαφορετικά στην απώλεια ανθρώπινων ζωών. 

Το πένθος και η θλίψη για την απώλεια άγνωστων ανθρώπων συνήθως συμβαίνει όταν το εκάστοτε άτομο βρει κάποια σύνδεση με τα θύματα. Άλλοι πάλι νιώθουν ενσυναίσθηση, νιώθοντας πόνο για τον πόνο των άλλων. 

Τα συναισθήματα που ενδέχεται να νιώσουμε

Σίγουρα, η θλίψη βρίσκεται στη νο1 θέση, από τη στιγμή που δεν μπορείς να αντέξεις τη σκέψη πως τα θύματα αυτά δεν είχαν την ευκαιρία να σωθούν, αλλά ούτε να αποχαιρετήσουν τους αγαπημένους τους. Παρόλα αυτά, δεν είναι περίεργο σε αρκετές περιπτώσεις να νιώσεις οργή για πράγματα που θα μπορούσαν να είχαν πραγματοποιηθεί για να αποφευχθεί η τραγωδία ή γιατί απλά δεν υπάρχει κάποιος που να ευθύνεται άμεσα. Από την άλλη, μπορείς να εμφανίσεις τύψεις, “τύψεις του επιζώντα”, συναίσθημα που βιώνουν αρκετοί που κατάφεραν να επιζήσουν σε αντίθεση με τα θύματα που χάθηκαν. Φυσικά, δεν είναι απόλυτο ότι θα νιώσεις άσχημα ή τα παραπάνω συναισθήματα, καθώς ίσως αισθανθείς πως η τραγωδία αυτή δεν σε αγγίζει, γεγονός που είναι οκ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΤΟ ANATROPINEWS.GR