Εκπρόσωπος της οικογένειάς του ξεκαθάρισε ότι πρόκειται για τα άτομα που τον φρόντιζαν επί χρόνια, τον συνόδευαν και τον υποστήριζαν σε 24ωρη βάση καθώς έπασχε από τη νόσο του κινητικού νευρώνα.

Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν το 2006, κατά τη διάρκεια επιστημονικού συμποσίου στο ξενοδοχείο The Ritz-Carlton, St. Thomas, στις Αμερικανικές Παρθένες Νήσους. Το συνέδριο, με θέμα «Confronting Gravity», χρηματοδοτήθηκε από τον Epstein και συγκέντρωσε 21 επιστήμονες.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ο Χόκινγκ εκφώνησε ομιλία για την Κβαντική Κοσμολογία, ενώ οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να επισκεφθούν και το ιδιωτικό νησί του Έπσταϊν, το Little Saint James, το οποίο βρισκόταν σε κοντινή απόσταση.

Σε άλλη φωτογραφία ο Χόκινγκ εμφανίζεται σε ειδικά διαμορφωμένο βαθυσκάφος, ώστε να μπορεί να φιλοξενήσει το αναπηρικό του αμαξίδιο.

Η οικογένεια του κορυφαίου φυσικού υπογράμμισε ότι ο Χόκινγκ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους επιστήμονες του 20ού αιώνα και ο μακροβιότερος επιζών της νόσου του κινητικού νευρώνα (ALS), που τον καθιστούσε πλήρως εξαρτημένο από αναπνευστήρα, συνθεσάιζερ φωνής, αναπηρικό αμαξίδιο και συνεχή ιατρική φροντίδα.

Στη φωτογραφία αυτή ο ο Χόκινγκ εμφανίζεται σε ειδικά διαμορφωμένο βαθυσκάφος, ώστε να μπορεί να φιλοξενήσει το αναπηρικό του αμαξίδιο. «Οποιοσδήποτε υπαινιγμός περί ανάρμοστης συμπεριφοράς είναι εσφαλμένος και εντελώς αβάσιμος», ανέφερε χαρακτηριστικά εκπρόσωπος της οικογένειας Χόκινγκ.

Σημειώνεται ότι στις φωτογραφίες που έχουν δημοσιοποιηθεί δεν εμφανίζονται μαζί ο Χόκινγκ και ο Έπσταϊν, ενώ δεν αποσαφηνίζεται η ακριβής φύση της σχέσης τους.

Το όνομα του Χόκινγκ περιλαμβάνεται εκατοντάδες φορές στα αρχεία της υπόθεσης, χωρίς ωστόσο να του έχει αποδοθεί οποιαδήποτε κατηγορία.

Σε email του 2015 ο Έπσταϊν φέρεται να επικοινωνεί με τη συνεργάτιδά του, Γκισλέιν Μάξγουελ, αναφερόμενος σε τρόπους διάψευσης ισχυρισμών που είχαν διατυπωθεί από τη «σκλάβα του σεξ» του καταδικασμένου παιδόφιλου χρηματιστή, Βιρτζίνια Τζιούφρε. Σε εκείνη την αλληλογραφία γίνεται αναφορά και σε ανυπόστατη κατηγορία περί συμμετοχής του Χόκινγκ σε όργιο με ανήλικες κοπέλες – ισχυρισμός που δεν έχει τεκμηριωθεί και δεν συνοδεύτηκε ποτέ από κατηγορία εις βάρος του.

Σύμφωνα με τα έγγραφα, το όνομα του Χόκινγκ εμφανίζεται σε εκατοντάδες σημεία της δικογραφίας. Μεταξύ των υλικών που κυκλοφόρησαν περιλαμβάνεται και φωτογραφία στην οποία ο διακεκριμένος επιστήμονας φαίνεται να ποζάρει ανάμεσα σε νεαρές γυναίκες με μαγιό.

Η συγκεκριμένη εικόνα είχε δημοσιοποιηθεί και στο παρελθόν, χωρίς ωστόσο τότε να συνδεθεί ευθέως με την υπόθεση Έπσταϊν.

Η ακριβής τοποθεσία και η ημερομηνία λήψης της φωτογραφίας δεν έχουν αποσαφηνιστεί. Είναι γνωστό πάντως ότι οι δύο άνδρες είχαν επαφές, ενώ το 2006 ο Έπσταϊν είχε καλέσει τον Χόκινγκ στην Καραϊβική, όπου φέρεται να χρηματοδότησε επιστημονικό συνέδριο.

Από την πλευρά του, το Υπουργείο Δικαιοσύνης διευκρίνισε ότι η αναφορά ονόματος στα σχετικά αρχεία δεν συνεπάγεται αυτομάτως εμπλοκή σε παράνομη δραστηριότητα. Υπενθυμίζεται ότι ο Στίβεν Χόκινγκ απεβίωσε το 2018, σε ηλικία 76 ετών.

Το πολύτιμο υλικό, το οποίο ανήκε στον υπολοχαγό της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ και περιήλθε αργότερα στην κατοχή του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, εξετάστηκε από ειδικό κλιμάκιο του υπουργείου που ταξίδεψε στη Γάνδη, με αποτέλεσμα την υπογραφή προσυμφώνου για τη μεταβίβαση της συλλογής στην Ελλάδα.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στη συνάντηση, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Σήμερα, στο δημαρχείο του Έβεργκεμ, η αντιπροσωπεία του υπουργείου Πολιτισμού συναντήθηκε με τον συλλέκτη Τιμ Ντε Κράνε. Η αντιπροσωπεία εξέτασε το σύνολο της συλλογής Χόιερ, η οποία αποτελείται από 262 φωτογραφίες, τραβηγμένες στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια της θητείας του, το 1943-1944, καθώς και κάποια έντυπα που ο ίδιος είχε περιλάβει σε αυτή. Η μακροσκοπική εξέταση, από έμπειρα στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα του υλικού. Υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του συλλέκτη και η συλλογή αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών».

Πλέον, το επόμενο στάδιο αφορά την ολοκλήρωση των διαδικασιών, ώστε οι φωτογραφίες-ντοκουμέντα να περιέλθουν επίσημα στην κυριότητα του ελληνικού Δημοσίου.

Εξάωρες διαπραγματεύσεις στη Γάνδη και αυστηρά μέτρα διακριτικότητας

Η κρίσιμη συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Δημαρχείο του Έβεργκεμ, στην περιοχή της Γάνδης, με τον Βέλγο συλλέκτη να ζητά η διαδικασία να μην λάβει χώρα στον προσωπικό του χώρο, προκειμένου να προστατευθούν τα προσωπικά του δεδομένα.

Σύμφωνα με πληροφορίες της δημόσιας τηλεόρασης, οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν περίπου έξι ώρες, με πρώτο βήμα τη λεπτομερή εξέταση και επιβεβαίωση της γνησιότητας του φωτογραφικού υλικού.

Αφού οι ειδικοί του υπουργείου διαπίστωσαν ότι πρόκειται για αυθεντικά ιστορικά τεκμήρια, προχώρησαν στην υπογραφή του προσυμφώνου, σηματοδοτώντας την αρχή της διαδικασίας επιστροφής τους.

Οι συζητήσεις αναμένεται να συνεχιστούν τις επόμενες ημέρες, με στόχο την οριστική επικύρωση της συμφωνίας και τη μεταφορά των πολύτιμων ντοκουμέντων στην Ελλάδα.

Ανακούφιση από τον Βέλγο συλλέκτη

Την ικανοποίησή του για την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων εξέφρασε και ο ίδιος ο Τιμ ντε Κράνε, εμφανώς ανακουφισμένος μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης.

Σε δηλώσεις του στο ΕΡΤnews, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Είμαι χαρούμενος που οι διαδικασίες ολοκληρώθηκαν. Καταλήξαμε σε συμφωνία και δεν επιθυμώ να προβώ σε περαιτέρω δηλώσεις μέχρι την οριστική διευθέτηση του θέματος».

Σύμφωνα με την ανταποκρίτρια της κρατικής τηλεόρασης, ο Βέλγος συλλέκτης εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιβαρυμένος από τη δημοσιότητα, ωστόσο παρέμεινε απόλυτα συνεργάσιμος με τις ελληνικές αρχές, αποδεχόμενος την πρόταση για την επιστροφή και διάσωση των ιστορικών τεκμηρίων.

Όπως σημειώνεται, ο ίδιος δεν ανέμενε τη μεγάλη δημοσιογραφική κάλυψη, τόσο από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης όσο και από τον βελγικό Τύπο, γεγονός που αύξησε την πίεση γύρω από την υπόθεση.

Στις φωτογραφίες που τραβήχτηκαν το 2011, ο τότε πρίγκιπας Άντριου είναι σκυμμένος απέναντι από το μωρό σε ένα χαλί και κυλάει μια μπάλα που μοιάζει γυναικείο στήθος. Σύμφωνα με πηγές του TMZ, οι εικόνες τραβήχτηκαν μέσα στην ιδιωτική κατοικία του Άντριου στο Γουίνδσορ περίπου πριν από 15 χρόνια και δεν ήταν μόνος με το παιδί εκείνη την ώρα.

Ο πρώην πρίγκιπας Άντριου συνελήφθη το πρωί της Πέμπτης (19.02.2026), ανήμερα των 66ων γενεθλίων του, ως ύποπτος για παράβαση καθήκοντος σε δημόσιο αξίωμα.

Η υπόθεση φέρεται να συνδέεται με εμπιστευτικά έγγραφα που, σύμφωνα με πληροφορίες, διαβιβάστηκαν στον καταδικασμένο χρηματιστή Επστάιν κατά το διάστημα που ο αδελφός του Βασιλιά Καρόλου, υπηρετούσε ως εμπορικός απεσταλμένος.

Έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν από τις αμερικανικές Αρχές φέρονται να καταδεικνύουν ότι οι σχέσεις μεταξύ του Άντριου και του Επσταίν διατηρήθηκαν επί σειρά ετών και ενδέχεται να ξεπερνούσαν την απλή ανταλλαγή πληροφοριών.

Το πρωί της ίδιας ημέρας, αστυνομικές δυνάμεις μετέβησαν στην κατοικία του στην ανατολική Αγγλία και στη συνέχεια οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα.

Πάντως η αποκάλυψη του προέδρου της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη στην ΕΡΤ ότι υπάρχει πλήρες φωτογραφικό άλμπουμ και όχι μεμονωμένες λήψεις, από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στην Καισαριανή, δίνει διαφορετική διάσταση στο θέμα καθώς οι εμπειρογνώμονες του Υπ. Πολιτισμού ίσως βρεθούν μπροστά σε έναν αρχειακό θησαυρό.

Όπως ανέφερε ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, οι τελευταίες πληροφορίες που έλαβε από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη για τις φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο ιστορικό αρχείο, γεγονός που καθιστά την απόκτησή του εθνική προτεραιότητα, ωστόσο μένει να επιβεβαιωθεί.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ο Χόγιερ υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας και είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει τη μεταγωγή των κρατουμένων από το Χαϊδάρι, καθώς και την ίδια την εκτέλεση, καταγράφοντας τα γεγονότα για λόγους προπαγάνδας.

Σήμερα, το αρχείο βρίσκεται στην κατοχή Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν, ο οποίος δραστηριοποιείται εμπορικά στον χώρο των στρατιωτικών συλλεκτικών ειδών και διατηρεί ηλεκτρονικό κατάστημα σε περιοχή έξω από τη Γάνδη. Ο ίδιος επιβεβαίωσε δημόσια ότι κατέχει τις φωτογραφίες, επιλέγοντας ωστόσο να μην προβεί σε περαιτέρω τοποθετήσεις πριν ολοκληρωθούν οι επαφές με τις ελληνικές αρχές. Η συνάντηση με το κλιμάκιο του Υπουργείου Πολιτισμού έχει συμφωνηθεί να πραγματοποιηθεί σε ουδέτερο χώρο.

Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει η πρόσφατη απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, το οποίο κήρυξε ομόφωνα τη συλλογή κινητό μνημείο. Η απόφαση αυτή παρέχει στο ελληνικό κράτος τη δυνατότητα να προχωρήσει θεσμικά στη διεκδίκηση και την απόκτησή της, με το Υπουργείο Πολιτισμού να τονίζει ότι πρόκειται για υλικό ανεκτίμητης ιστορικής και συμβολικής αξίας.

Οι εμπειρογνώμονες που μεταβαίνουν στο Βέλγιο καλούνται να εξετάσουν τρεις βασικές παραμέτρους:

• την αυθεντικότητα των πρωτότυπων φωτογραφιών,
• τη νομιμότητα της προέλευσής τους και,
• εφόσον πληρούνται οι όροι, τη διαπραγμάτευση για την απόκτησή τους από το ελληνικό δημόσιο.

Την επιστροφή των ντοκουμέντων στην Ελλάδα ζητά και ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, υπογραμμίζοντας ότι οι «200» δεν αποτελούν απλώς έναν αριθμό, αλλά πρόσωπα με ιστορία, οικογένειες και πολιτική δράση, των οποίων η θυσία παραμένει ζωντανό σύμβολο αντίστασης.

Η υπόθεση απέκτησε ευρύτερη δημοσιότητα όταν οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν προς πώληση σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών, γεγονός που προκάλεσε αντιδράσεις και οδήγησε στην απόσυρσή τους. Έκτοτε, ο συλλέκτης δήλωσε πρόθυμος να συνεργαστεί με τις ελληνικές αρχές.

Οι εξελίξεις αναζωπύρωσαν και τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη μνήμη της Αντίστασης. Σε συγκέντρωση στην Καισαριανή προβλήθηκαν οι φωτογραφίες στον χώρο της εκτέλεσης, ενώ το ΚΚΕ ανακοίνωσε ότι έχει ήδη ταυτοποιήσει δύο από τα απεικονιζόμενα πρόσωπα. Παράλληλα, ο Δήμος Χαϊδαρίου επαναφέρει το αίτημα να αποδοθεί το Μπλοκ 15 του πρώην στρατοπέδου στην τοπική κοινωνία και να μετατραπεί σε Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, ως διαρκής χώρος μνήμης και ιστορικής τεκμηρίωσης.

Ράνια Τραγόμαλλου

Στο επίκεντρο της παρέμβασης του ΚΚΕ βρέθηκε η απαίτηση να επιστραφούν οριστικά τα ντοκουμέντα στον ελληνικό λαό και να αξιοποιηθούν.  

“Ανήκουν στον ελληνικό λαό”

“Να αποδοθούν στον ελληνικό λαό τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα” ζήτησε ο Γ.Γ  του ΚΚΕ και να φυλαχθούν στο Μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης της Καισαριανής, στον δήμο Χαϊδαρίου και στο αρχείο του ΚΚΕ.

“Να ανήκουν στον ελληνικό λαό. Να μην κλειστούν σε κάποια συρτάρια και προθήκες, αλλά να εκτίθενται στον ελληνικό λαό. Σχολεία, σχολές, μαθητές, φοιτητές, ερευνητές, ιστορικοί, εργαζόμενοι, απλοί άνθρωποι του λαού μας, όλες οι γενιές να περνούν, να μαθαίνουν, να διδάσκονται, να μορφώνονται, για να λάμψει επιτέλους η ιστορική αλήθεια. Και η ιστορική αλήθεια λέει ότι αυτοί οι αγωνιστές που έπεσαν από το βόλι του κατακτητή ήταν μέλη και στελέχη του ΚΚΕ. Σε αυτόν τον αγώνα θα είμαστε κάθε μέρα μπροστά. Θα ραίνουμε με λουλούδια τους τάφους των αθανάτων”, υπογράμμισε ο Δημήτρης Κουτσούμπας.  

Το σύνολο των φωτογραφιών κηρύχθηκε μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού, λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής του αξίας, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων μέσω της εικόνας από τους προπαγανδιστικούς μηχανισμούς της Κατοχής στην Ελλάδα.  

Μνήμη και ιστορική μαρτυρία

Για το ΚΚΕ, οι φωτογραφίες δεν αποτελούν απλώς σπάνιο αρχειακό υλικό. Συνιστούν ιστορική μαρτυρία μεγάλης σημασίας. 

Στη χθεσινή πορεία στην Καισαριανή, στον τόπο  όπου η μνήμη είναι χαραγμένη πάνω σε τοίχους και χώμα, τα πρόσωπα των 200 επέστρεψαν στο προσκήνιο. Όχι ως σκιά ενός μακρινού παρελθόντος, αλλά ως ζωντανό τεκμήριο που ζητά θέση στο παρόν.

Γιατί πίσω από κάθε φωτογραφία δεν υπάρχει απλώς ένα ιστορικό στιγμιότυπο, αλλά μια ολόκληρη ανθρώπινη διαδρομή. Και η μνήμη, χθες, δεν παρουσιάστηκε ως τελετουργικό καθήκον· παρουσιάστηκε ως υπόθεση ανοιχτή, διεκδικούμενη. 

200 ονόματα-200 ζωές

Στη συγκέντρωση της ΚΝΕ, τα ονόματα των 200 αγωνιστών γράφτηκαν ένα προς ένα σε μικρές  πικέτες.  Δίπλα στους νέους που τις κρατούσαν, συγγενείς στέκονταν σιωπηλοί, αναγνωρίζοντας σε κάθε όνομα μια προσωπική ιστορία. Παλιοί κάτοικοι μιλούσαν για τον ήχο από τις μηχανές των καμιόνιων.

Χθες, στον τόπο της εκτέλεσης, η μνήμη πήρε σάρκα και οστά: διακόσια γαρύφαλλα αφέθηκαν στο χώμα και απέναντι από τον τοίχο της εκτέλεσης υψώθηκε το πανό με το σύνθημα «Οι ήρωες γεννιούνται από το λαό και ανήκουν στο λαό». 

«Στο θυσιαστήριο της Καισαριανής, εδώ σε αυτό τον τόπο εκατοντάδες κομμουνιστές εκτελέστηκαν  από τους ναζί κατακτητές στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Το ηθικό μεγαλείο που έχουν οι φωτογραφίες αυτές, όπου αποτυπώνονται οι κομμουνιστές που οδηγούνται στον θάνατο σε λίγα λεπτά, αποτελεί παράδειγμα, υπόδειγμα για τις νέες γενιές, για όλο τον ελληνικό λαό, για όλους τους λαούς του κόσμου», σημείωσε ο Δημήτρης  Κουτσούμπας. 

Ζωές που “μιλούν”

Τα ιστορικά ντοκουμέντα της Καισαριανής,  δεν είναι μόνο ένα φωτογραφικό καρέ· είναι στιγμές ανθρώπων που στάθηκαν απέναντι στον θάνατο με επίγνωση και αξιοπρέπεια. Είναι βλέμματα που διαπερνούν τον χρόνο, πρόσωπα που κουβαλούν ιδέες, επιλογές και συνέπειες.

Είναι η απόδειξη ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με ημερομηνίες και αποφάσεις, αλλά με ζωές ολόκληρες. Και γι’ αυτό δεν ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές ή σε κλειστά αρχεία. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Όπως ανακοίνωσε το ΥΠΠΟ, η απόφαση αυτή ελήφθη λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα.

Τα βήματα που ακολουθούν

Προφανώς το κλιμάκιο των εμπερογνωμώνων του Υπουργείο Πολιτισμού που θα μεταβεί αύριο Παρασκευή για το Εβεργκεμ του Βελγίου (τόπος κατοικίας του συλλέκτη) αναχωρεί με μία και μόνο αποστολή. Να αποκτήσει το σύνολο της σχετικής συλλογής και να επιστρέψει μ’ αυτήν στην Ελλάδα.

Σε περίπτωση που κάτι τέτοιο γίνει κατορθωτό, τότε, εκτός από τα κλιμάκια του Υπουργείου θα πιάσουν δουλειά και οι Ελληνες ιστορικοί που ασχολούνται με τη σύγχρονη ελληνική ιστορία και ιδιαίτερα την περίοδο της Κατοχής.

Αλλά και χωρίς αυτές, ήδη οι ιστορικοί έχουν ριχθεί στη δουλειά της ταυτοποίησης των προσώπων. Ακολουθείται η εξής μέθοδος: Γίνεται σύγκριση των φωτογραφιών του Βέλγου συλλέκτη με τις φωτογραφίες των εκτελεσμένων που έχουν στη διάθεσή τους οι ιστορικοί. 

Οι φωτογραφίες ελέγχονται μία προς μία μετά τη σχετική διαδικασία και το σκανάρισμά τους. Δεν αποκλείεται να γίνει μία προσπάθεια να “εμπλακεί” σ’ αυτή τη διαδικασία και η τεχνητή νοημοσύνη. Στη συνέχεια επαγγελματίες φωτογράφοι θα αναλάβουν να εξηγήσουν τις συνθήκες και τα μέσα με τα οποία τραβήχτηκαν οι ιστορικές φωτογραφίες. 

Οπως αναφέρουν επιστημονικές πηγές στο Libre οι ταυτοποιήσεις που έχουν μέχρι στιγμής γίνει και έχουν δει το φως της δημοσιότητας ανταποκρίνονται στην ιστορική πραγματικότητα. “Αυτό μας δίνει θάρρος να συνεχίσουμε τη δουλειά με ακόμη μεγαλύτερη αποφασιστικότητα την πολύ σημαντική δουλειά” τόνισε ιστορικός στο Libre.

Από την πρώτη στιγμή όσοι ειδικοί αντίκρισαν στο διαδίκτυο τις φωτογραφίες εξέφρασαν, ανεπισήμως και ιδιωτικά, την πεποίθηση ότι τα τεκμήρια ήταν αυθεντικά και ότι πράγματι εικόνιζαν κάποιους από τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν την 1η Μαϊου του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Ετσι και αλλιώς, σε κύκλους επιστημόνων στην Ελλάδα το όνομα του Βέλγου συλλέκτη είναι γνωστό εδώ και αρκετό καιρό. Πρόκειται, όπως αναφέρουν οι σχετικές πληροφορίες, για άνθρωπο που δουλεύει επαγγελματικά και μεθοδικά, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τον όγκο των τεκμηρίων που έχει συγκεντρώσει στα χέρια του.

Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι βασικός στόχος του Υπουργείου Πολιτισμού πρέπει να είναι όχι απλά η απόκτηση της συλλογής που έχει σχέση με τους 200 εκτελεσμένους της Καισαριανής αλλά η επίτευξη μόνιμης και στενής συνεργασίας με τον εν λόγω συλλέκτη ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα κατέχει και άλλα σοβαρά τεκμήρια από την περίοδο της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα.

Η αποστολή των Ελλήνων εμπειρογνωμώνων στο Βέλγιο θα επιχειρηθεί να γίνει με τη μεγαλύτερη δυνατή διακριτικότητα γιατί η ευθύνη που επωμίζονται τα εν λόγω στελέχη του Υπουργείου είναι μεγάλη. Με το κλίμα μάλιστα που έχει διαμορφωθεί, οποιαδήποτε άλλη κατάληξη εκτός από την αγορά της συλλογής του Βέλγου θα θεωρηθεί αποτυχία.

Την ίδια ώρα, όπως έχουμε ήδη σημειώσει από το Libre, ανοίγει μετ’ επιτάσεως ο δημόσιος διάλογος για την ίδρυση μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα.

Ο πρώην πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης, επί της θητείας του οποίου στην Προεδρία της Βουλής, είχε καθιερωθεί η ιστορική εκδήλωση “Αθήνα Ελεύθερη” τόνισε σχετικά την Τετάρτη σε ανάρτησή του:

“Με αφορμή τη συζήτηση που επανέρχεται για την ανάγκη απόδοσης τιμής στην Αντίσταση, είναι χρήσιμο να θυμηθούμε —με στοιχεία— ότι το Μουσείο της πρωτεύουσας δεν ήταν μια αφηρημένη υπόσχεση.

Επί της προεδρίας στη Βουλή των Ελλήνων, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Αττικής το ΕΜΠ, το Υπουργείο Εργασίας και την «Ανάπλαση Αθήνας» ΑΕ , προχωρήσαμε μεθοδικά στην προετοιμασία:

• Εκπονήθηκαν και ολοκληρώθηκαν οι επιστημονικές προμελέτες.
• Επιλέχθηκε το εμβληματικό κτιριακό συγκρότημα στην οδό Βουλής και Αξαρλιάν.
• Παραδόθηκε ο πλήρης φάκελος υλοποίησης στις αρχές του 2019.

Όπως περιγράφει με ακρίβεια ο καθηγητής Νίκος Μπελαβίλας το έργο αυτό —προϊόν συλλογικής δουλειάς κορυφαίων επιστημόνων— εγκαταλείφθηκε αμέσως μετά τις εκλογές του 2019.  Η ιστορική μνήμη, όμως, δεν μπορεί να παραμένει δέσμια πολιτικών σκοπιμοτήτων”.

Ας ελπίσουμε ότι η πολιτική βούληση θα επιστρέψει και ότι το σύνολο των φωτογραφιών που θα αγοράσει η ελληνική πολιτεία από τον Βέλγο συλλέκτη θα εκτεθούν στο νέο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης. Είναι χρέος στην ιστορική μνήμη. 

Όπως ανακοινώνει το ΥΠΠΟ η απόφαση αυτή ελήφθη λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού:

Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay.de, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο συλλέκτης Tim de Craene, που ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσω της εταιρίας του, Crain’s Militaria, τις προσέφερε για πώληση.

Η εμφάνισή τους σε ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και αργότερα και σε μέσα ενημέρωσης, δημιούργησε έντονο ενδιαφέρον, από πολλές πλευρές. Ο συλλέκτης, το πρωί της Δευτέρας 16.2, απέσυρε τις δώδεκα φωτογραφίες από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών.

Ωστόσο, παραμένει προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο τότε Υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer). Ο Χόιερ, το 1943-1944 υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, αλλά είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει -δεν είναι ξεκάθαρο- στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944. Η συλλογή των φωτογραφιών του, από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης (Βέλγιο, Γαλλία, αλλά και Ελλάδα) όπου υπηρέτησε, βρέθηκε στα χέρια του συλλέκτη Tim de Craene.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε:

“Οι 12 φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν Έλληνες πατριώτες, πριν από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες. Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές, καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή. Ο μηχανισμός προπαγάνδας που έστησε ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας ενημέρωσης της εποχής του – τον κινηματογράφο και την φωτογραφία – για να δημιουργήσει σκηνοθετημένα τεκμήρια “επιτυχίας” και διάδοσης της, ως εργαλείο επιρροής.

Από την στιγμή, που το Υπουργείο Πολιτισμού ενημερώθηκε, δώσαμε τις σχετικές οδηγίες για τη δυνητική απόκτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών. Η αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς επικοινώνησε άμεσα με τον συλλέκτη και εμπειρογνώμονες μεταβαίνουν την Παρασκευή στην έδρα του, στο Έβεργκεμ του Βελγίου, ώστε να διαπιστώσουν εκ του σύνεγγυς τη συλλογή και να συνομιλήσουν μαζί του. Με την σημερινή κήρυξη της συλλογής ως μνημείο, το Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά το έρεισμα για να την διεκδικήσει και να την αποκτήσει εκ μέρους του ελληνικού κράτους”.

Σήμερα, Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων θα εξετάσει το θέμα «Χαρακτηρισμός ή μη φωτογραφικών τεκμηρίων της εκτέλεσης των 200 πατριωτών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944». 

Σύμφωνα με το  ΥΠΠΟ, «οι δώδεκα φωτογραφίες που παρουσιάζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών, πριν από την εκτέλεσή τους, στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, ανήκουν σε συλλέκτη που ειδικεύεται στα αναμνηστικά του Γερμανικού Στρατού και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και είναι πολύ πιθανόν να είναι αυθεντικές φωτογραφίες,

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους.

Αναφορικά με την τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους. 

• Είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία.
• Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους.
• Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Günther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές (ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίσθηκε στο e-bay)».

Στη Γάνδη οι Έλληνες εμπειρογνώμονες

Το πρωί της Παρασκευής αναμένεται να φτάσουν στη Γάνδη Έλληνες εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Πολιτισμού, προκειμένου να συναντηθούν με τον Βέλγο συλλέκτη που είχε θέσει προς πώληση φωτογραφίες από ναζιστικές εκτελέσεις στην Ελλάδα.

Ο συλλέκτης, που έχει εξαφανιστεί υπό το βάρος των αποκαλύψεων, δήλωσε μέσω του πρακτορείου ειδήσεων Belga πως θα κρατήσει αποστάσεις μέχρι να επικοινωνήσει με τις ελληνικές αρχές, έχοντας ήδη προχωρήσει στην απόσυρση των επίμαχων φωτογραφιών από την ηλεκτρονική πλατφόρμα δημοπρασιών.

Πρόκειται για απόφοιτο Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου της Γάνδης, που δραστηριοποιείται από το 2015 μέσω ηλεκτρονικής εταιρείας ειδικευμένης στην πώληση στρατιωτικών εγγράφων και αντικειμένων του Τρίτου Ράιχ. Σύμφωνα με τη φλαμανδική εφημερίδα Nieuwsblad, οι τιμές των αντικειμένων κυμαίνονται από 5 έως 550 ευρώ, ενώ ο ρυθμός των καταχωρήσεων φτάνει τις 1.000 ανά μήνα.

Οι Έλληνες εμπειρογνώμονες αναμένεται να φτάσουν το πρωί της Παρασκευής στη Γάνδη, όπου θα συναντηθούν με τον Βέλγο συλλέκτη που είχε θέσει προς πώληση τις φωτογραφίες-ντοκουμέντο της ναζιστικής θηριωδίας της Πρωτομαγιάς του 1944. Στόχος της αποστολής είναι να εξεταστεί η νομιμότητα της κατοχής του υλικού και να δρομολογηθούν ενέργειες για την προστασία και διαφύλαξη των ιστορικών αρχείων.

Απέσυρε τις φωτογραφίες μετά τις αντιδράσεις

Ο συλλέκτης έχει ήδη αποσύρει τις επίμαχες φωτογραφίες από την πλατφόρμα δημοπρασιών, αναμένοντας πλέον απευθείας επικοινωνία με τις ελληνικές Αρχές.

Σύμφωνα με πληροφορίες της ΕΡΤ, πρόκειται για απόφοιτο Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου της Γάνδης, ο οποίος δραστηριοποιείται στον χώρο από το 2015 μέσω αποκλειστικά διαδικτυακής επιχείρησης, γεγονός που εξηγεί γιατί δεν ήταν ευρέως γνωστός στον ακαδημαϊκό κύκλο της περιοχής.

Πώλησε περίπου 47.000 αντικείμενα του Τρίτου Ράιχ

Η επιχείρησή του εξειδικεύεται στην εμπορία στρατιωτικών αντικειμένων και εγγράφων της ναζιστικής περιόδου, έχοντας διαθέσει μέχρι σήμερα περίπου 47.000 τεμάχια.

Σύμφωνα με τη φλαμανδική εφημερίδα Nieuwsblad:

• οι τιμές κυμαίνονται από 5 έως 550 ευρώ,
• ενώ δημοσιεύονται έως και 1.000 νέες καταχωρήσεις κάθε μήνα.

Στις αγγελίες του, ο συλλέκτης συμπεριλάμβανε προειδοποιήσεις για σκληρό περιεχόμενο, επισημαίνοντας ότι το υλικό απεικονίζει εγκλήματα πολέμου, νεκρούς και σκηνές βίας.

Η υπόθεση προκάλεσε έντονη οργή στην Ελλάδα και διεθνώς, καθώς πρόκειται για φωτογραφίες που αποτυπώνουν την εκτέλεση 200 αγωνιστών από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής στην Καισαριανή, ένα από τα πιο εμβληματικά εγκλήματα της Κατοχής.

Η προσπάθεια εμπορικής εκμετάλλευσης τεκμηρίων εκτελέσεων αμάχων θεωρήθηκε από πολλούς ως προσβολή της ιστορικής μνήμης, εντείνοντας την πίεση για την παρέμβαση των ελληνικών αρχών.