Ρούλα Σκουρογιάννη

Ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ), μέσω της εξειδικευμένης Πλατφόρμας για τα Σπάνια Νοσήματα, εκπέμπει ένα σαφές μήνυμα: η Ελλάδα χρειάζεται άμεσα μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική που θα διασφαλίζει την έγκαιρη διάγνωση, την ισότιμη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και την ολιστική υποστήριξη των πασχόντων.

Τι ορίζουμε ως σπάνια πάθηση;

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μια πάθηση χαρακτηρίζεται ως «σπάνια» όταν προσβάλλει λιγότερα από 5 στα 10.000 άτομα. Παρά το όνομά τους, όμως, οι σπάνιες παθήσεις κάθε άλλο παρά σπάνιες είναι ως σύνολο: αν και κάθε νόσος ξεχωριστά επηρεάζει μικρό αριθμό ασθενών, η ύπαρξη χιλιάδων διαφορετικών τέτοιων νοσημάτων δημιουργεί ένα τεράστιο συλλογικό υγειονομικό μέγεθος. Στην πλειονότητά τους (περίπου το 80%) είναι γενετικής φύσης, ενώ το 50% αυτών εκδηλώνεται κατά την παιδική ηλικία. Λόγω της πολυπλοκότητάς τους, οι σπάνιες παθήσεις αποτελούν το «τελευταίο σύνορο» της ιατρικής έρευνας, απαιτώντας υψηλή εξειδίκευση, διεθνή συνεργασία και καινοτόμες θεραπευτικές προσεγγίσεις που ξεπερνούν τα παραδοσιακά μοντέλα περίθαλψης.

Η σπάνια πραγματικότητα σε αριθμούς: Από το παγκόσμιο στο εθνικό επίπεδο

Πίσω από τον όρο «σπάνια πάθηση» κρύβονται άνθρωποι και οικογένειες που δίνουν καθημερινά έναν αγώνα που συχνά διαφεύγει της δημόσιας προσοχής. Η κλίμακα του ζητήματος, ωστόσο, κάθε άλλο παρά αμελητέα είναι:

·         Σε παγκόσμιο επίπεδο: Περισσότερα από 300 εκατομμύρια άτομα ζουν με κάποιο σπάνιο νόσημα, ενώ έχουν καταγραφεί πάνω από 6.500 κλινικά αναγνωρισμένες παθήσεις.

·         Στην Ευρώπη: Οι σπάνιες παθήσεις επηρεάζουν το 6–8% του πληθυσμού.

·         Στην Ελλάδα: Υπολογίζεται ότι ο αριθμός των ασθενών κυμαίνεται μεταξύ 350.000 και 600.000, μια πληθυσμιακή ομάδα που απαιτεί εξειδικευμένη φροντίδα και στοχευμένες πολιτικές.

Η «διαγνωστική οδύσσεια» και το θεραπευτικό κενό

Οι περισσότερες σπάνιες παθήσεις εμφανίζονται στα πρώτα στάδια της ζωής, προκαλώντας συχνά σοβαρές αναπηρίες και δυσανάλογο βάρος —ιατρικό, ψυχολογικό και οικονομικό— τόσο στους ασθενείς όσο και στους φροντιστές τους. Παρά την αλματώδη πρόοδο της βιοτεχνολογίας, τα εμπόδια παραμένουν σημαντικά:

1.      Καθυστερημένη διάγνωση: Ο μέσος χρόνος μέχρι ένας ασθενής να λάβει ακριβή διάγνωση αγγίζει τα 5 έτη, μια περίοδος αβεβαιότητας που συχνά επιδεινώνει την κατάσταση της υγείας του.

2.      Έλλειψη θεραπευτικών επιλογών: Λιγότερο από το 5% των καταγεγραμμένων σπάνιων παθήσεων διαθέτει σήμερα μια εγκεκριμένη θεραπεία.

Η αναγκαιότητα για ένα εθνικό σχέδιο δράσης

Οι σπάνιες παθήσεις δεν αποτελούν απλώς ένα ιατρικό αίνιγμα, αλλά μια σύνθετη κοινωνική πρόκληση. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί τη μετάβαση από αποσπασματικές ενέργειες σε μια συγκροτημένη Εθνική Πολιτική.

Η Πλατφόρμα του ΣΦΕΕ έχει ήδη προχωρήσει στην εκπόνηση κειμένου πολιτικής με τίτλο: «Η αναγκαιότητα μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης και αντιμετώπισης των σπάνιων παθήσεων μέσω της δημιουργίας και εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης». Το κείμενο αυτό θέτει τους βασικούς άξονες για μια ολιστική προσέγγιση, υπογραμμίζοντας ότι η επιτυχία εξαρτάται από τη στενή συνεργασία μεταξύ:

·         Της Πολιτείας και των ρυθμιστικών αρχών.

·         Των Συλλόγων Ασθενών που εκφράζουν τις πραγματικές ανάγκες της κοινότητας.

·         Της ιατρικής και ακαδημαϊκής κοινότητας.

·         Της φαρμακοβιομηχανίας, που αποτελεί τον κινητήρα της καινοτομίας.

Επένδυση στην καινοτομία και την ποιότητα ζωής

Η φαρμακοβιομηχανία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην αλλαγή του παραδείγματος για τις σπάνιες παθήσεις. Η εστίαση στρέφεται πλέον σε τεχνολογίες αιχμής που υπόσχονται να αλλάξουν τη φυσική πορεία των νοσημάτων.

Όπως επισημαίνει ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ, κ. Μιχάλης Χειμώνας:

«Επενδύουμε στην αιχμή της καινοτομίας, αναπτύσσοντας γονιδιακές, κυτταρικές και εξατομικευμένες θεραπείες, για να καλύψουμε ανεκπλήρωτες ιατρικές ανάγκες και να διασφαλίσουμε στους ασθενείς με σπάνιες παθήσεις πρόσβαση σε καλύτερη ποιότητα ζωής».

Προς ένα βιώσιμο και δίκαιο Σύστημα Υγείας

Η υιοθέτηση συγκεκριμένων πρωτοβουλιών και η συνδιαμόρφωση πολιτικών που απαντούν στις ανεκπλήρωτες ανάγκες των ανθρώπων με σπάνιες παθήσεις δεν είναι μόνο ζήτημα υγείας, αλλά και κοινωνικής δικαιοσύνης. Η δημιουργία ενός βιώσιμου περιβάλλοντος φροντίδας θα ωφελήσει τελικά ολόκληρη την κοινωνία, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα και την αποτελεσματικότητα του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

«Η ακροδεξιά προέβλεψε το τέλος αυτής της κυβέρνησης από την πρώτη μέρα. Τώρα, διαδίδουν επίσης ψέματα για την υγεία μου. Η εκστρατεία δυσφήμισης λειτουργεί πάντα με τον ίδιο τρόπο: διαδίδουν τη φήμη μέσω ψευτο-ΜΜΕ, τα μέλη τους στο κοινοβούλιο την ενισχύουν και οι σχολιαστές τους θολώνουν τη δημόσια συζήτηση», έγραψε σε ανάρτηση στο Χ ο Ισπανός πρωθυπουργός.

Αν και εξήγησε ότι δεν πάσχει από καρδιαγγειακή νόσο εντούτοις υπογράμμισε ότι ακόμη και αν αντιμετώπιζε ένα τέτοιο πρόβλημα υγείας αυτό δεν θα τον εμπόδιζε να ασκήσει τα καθήκοντά του.

«Δεν πάσχω από καμία καρδιαγγειακή νόσο, αλλά ακόμα και αν έπασχα, δεν θα ήταν πρόβλημα. Εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από τέτοιες νόσους και ζουν μια φυσιολογική ζωή χάρη στις δημόσιες υπηρεσίες που εσείς καταργείτε. Αν η μόνη μορφή αντίστασης που έχετε είναι το ψέμα, αυτό σημαίνει ότι κάνουμε πραγματικά καλή δουλειά. Αυτή η κυβέρνηση θα διαρκέσει πολύ καιρό», τόνισε ο Πέδρο Σάντσεθ.

Ευτυχώς, οι φίλοι και ο σύντροφός του κατανοούν την ανάγκη του για τακτική απομόνωση – κάτι διαφορετικό από τη μοναξιά, καθώς είναι επιλογή του. Οι φίλοι τον στηρίζουν σε πολλά επίπεδα: του θυμίζουν να παίρνει τα φάρμακά του και τον ενισχύουν σε δύσκολες ψυχολογικές περιόδους. Ωστόσο, η βοήθεια είναι αμοιβαία. Μαζί με τον φίλο του Mark Nicholas, ίδρυσαν στη διάρκεια της πανδημίας μια διαδικτυακή ομάδα για άλλους καλλιτέχνες με αναπηρία, προσφέροντας στήριξη σε πάνω από 25 άτομα που μπορούν να ζητήσουν βοήθεια όποτε τη χρειαστούν.

Παρότι οι εμπειρίες του Shakes είναι ξεχωριστές, δεν είναι ο μόνος που έχει βιώσει τις θεραπευτικές ιδιότητες της φιλίας. Από τη βελτίωση της διάθεσης έως την καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία, οι φιλίες προσφέρουν εμφανή οφέλη τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική ευεξία – παρόλο που ιστορικά θεωρούνταν λιγότερο σημαντικές από τις ερωτικές ή οικογενειακές σχέσεις.

Τα επιστημονικά οφέλη της φιλίας

Η δημοσιογράφος επιστημονικών θεμάτων Lydia Denworth, συγγραφέας βιβλίου για την επιστήμη της φιλίας, εντυπωσιάζεται από το πώς η κοινωνική απομόνωση επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα. Όταν αισθανόμαστε μοναξιά, τα λευκά αιμοσφαίρια αλλάζουν συμπεριφορά, προκαλώντας περισσότερες φλεγμονές και εξασθενημένη ανοσία. «Είναι εκπληκτικό το πώς λειτουργεί το σώμα μας», σημειώνει η Denworth.

Η κοινωνική σύνδεση δεν ενισχύει μόνο το ανοσοποιητικό. Όσοι έχουν ενταγμένη κοινωνική ζωή ζουν συνήθως περισσότερο και υγιέστερα – έχουν χαμηλότερο κίνδυνο υπέρτασης, καλύτερο ύπνο και ταχύτερη ανάρρωση, σύμφωνα με σχετικές έρευνες. Αντίθετα, οι προβληματικές φιλίες αποτελούν ισχυρούς προγνωστικούς παράγοντες για χρόνιες ασθένειες, ενώ η κοινωνική απομόνωση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο θνησιμότητας περισσότερο από το κάπνισμα ή τη χοληστερόλη.

Η Donna Turnbull, υπεύθυνη ανάπτυξης στην οργάνωση Voluntary Action Camden, τονίζει πως η κοινωνική απομόνωση επιδεινώνει σχεδόν κάθε πρόβλημα υγείας. «Αν δεν είσαι κοινωνικά ενεργός, συχνά δεν είσαι ούτε σωματικά ενεργός», επισημαίνει. Δεν είναι απαραίτητα καλύτερη η φιλία από άλλους σταθερούς κοινωνικούς δεσμούς· σημασία έχει η ποιότητα και η αμοιβαιότητα στη σχέση.

Η ερευνήτρια Saida Heshmati, ψυχολόγος στο Claremont Graduate University, διαπιστώνει ότι η ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων –είτε προέρχεται από οικογένεια είτε από φίλους– έχει καθοριστική σημασία για την αγάπη και τη φροντίδα που λαμβάνουμε όταν είμαστε άρρωστοι.

Η σημασία της φιλίας στην υγεία και τη μακροζωία

Παρότι ιστορικά ο ρόλος της φιλίας στην υγεία έχει υποτιμηθεί, δεκαετίες ερευνών δείχνουν ότι αυτό ήταν λάθος. «Οι φίλοι αξίζουν μεγαλύτερο σεβασμό και δεν πρέπει να είναι πάντα τελευταία μας προτεραιότητα», προειδοποιεί η Denworth. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι φιλίες προστατεύουν περισσότερο από τον γάμο ή την οικογένεια: ανάλυση δεδομένων από 97 χώρες έδειξε ότι για τους ηλικιωμένους οι φιλίες συνδέονται ακόμη πιο στενά με την υγεία και την ευτυχία απ’ ό,τι οι οικογενειακοί δεσμοί.

Διαφορετικοί τύποι φιλίας & πολιτισμικές διαφορές

Αν και υπάρχουν κοινά μοτίβα φιλίας ανά τον κόσμο, οι περισσότερες έρευνες εστιάζουν σε εύπορες δυτικές κοινωνίες, παραμελώντας ομάδες όπως τα ΛΟΑΤΚΙ+ ή τα άτομα με αναπηρία. Η Heshmati υπογραμμίζει ότι η φιλία είναι μια εθελοντική μορφή αλληλεξάρτησης που εξελίσσεται με τον χρόνο, επηρεαζόμενη από πολιτισμικές προσδοκίες – όπως αν προτιμώνται αυθόρμητες ή τυποποιημένες αλληλεπιδράσεις ή αν η πίστη μετράει περισσότερο από την αυτονομία.

Έρευνες δείχνουν πως υπάρχει μια καμπύλη τύπου U στον χρόνο που αφιερώνουμε στους φίλους: ιδιαίτερα σημαντική στην εφηβεία για την ταυτότητα, λιγότερο έντονη στη μέση ηλικία και ξανά αυξημένη στα γηρατειά. Νευροεπιστημονικές μελέτες με λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) δείχνουν ότι όταν αλληλεπιδρούμε με φίλους ενεργοποιούνται περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την αντίληψη των άλλων και το αίσθημα ανταμοιβής – ειδικά στην ηλικία των 15-16 ετών.

Καθώς μεγαλώνουμε, γινόμαστε πιο επιλεκτικοί στις κοινωνικές μας επαφές· διατηρούμε κυρίως όσες ωφελούν ψυχικά και σωματικά. Ωστόσο, ακόμη και οι περιστασιακές φιλίες έχουν αξία: τα αδύναμα δεσμά διευρύνουν τις πληροφορίες που λαμβάνουμε, ενώ οι δυνατές φιλίες παρέχουν ουσιαστική στήριξη.

Η ποικιλία στις φιλίες φαίνεται επίσης ωφέλιμη για την υγεία – μπορεί ακόμη και να ενισχύσει την άμυνα απέναντι σε ιώσεις. Η Heshmati σημειώνει πως ακόμη κι οι πιο χαλαρές φιλίες αξίζει να διατηρούνται αν υπάρχει συμφωνία στις προσδοκίες.

Πρακτικές συνέπειες & επιστημονικά συμπεράσματα

Έρευνες δείχνουν σύνδεση μεταξύ του χρόνου που περνάμε με φίλους και της αντίδρασης του εγκεφάλου στην κοινωνική απόρριψη: μαθητές στο Λος Άντζελες που αφιέρωναν περισσότερο χρόνο σε φίλους εμφάνιζαν μικρότερη ευαισθησία στον κοινωνικό αποκλεισμό ακόμα και δύο χρόνια αργότερα.

Παρότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα για τα νευρωνικά μονοπάτια πίσω από αυτά τα ευρήματα –ιδιαίτερα σε ασθενείς με κατάθλιψη– είναι σαφές πως η καλλιέργεια φιλιών πρέπει να διαρκεί μια ζωή. Η Denworth προειδοποιεί: «Είναι λάθος να περιμένουμε ως τα 50 ή 60 για να επενδύσουμε στις φιλίες μας». Οι πιέσεις εργασίας ή οικογένειας συχνά τις βάζουν σε δεύτερη μοίρα· όμως πρόκειται για μια δεξιότητα που πρέπει να εξασκείται συνεχώς.

Κλινικά, αυτό σημαίνει πως παρεμβάσεις κατά της μοναξιάς δεν πρέπει να στοχεύουν μόνο στους ηλικιωμένους. Αν και κάποιοι γιατροί ρωτούν τους μεγαλύτερους ασθενείς τους για τις φιλίες τους λόγω της προστασίας έναντι της άνοιας, όλοι μπορούν να ωφεληθούν. Η «κοινωνική συνταγογράφηση» –όπου οι γιατροί προτείνουν συμμετοχή σε δραστηριότητες αντί ή συμπληρωματικά στη φαρμακευτική αγωγή– εφαρμόζεται κυρίως στους ηλικιωμένους αλλά μπορεί να ωφελήσει κάθε ηλικία.

Η Turnbull έχει δει σημαντικά οφέλη από τη συμμετοχή των κατοίκων του Camden σε εθελοντισμό ή ομάδες περιπάτου: κάποιοι σταματούν αντικαταθλιπτικά (πάντα με ιατρική επίβλεψη). Η μεγαλύτερη ζήτηση αφορά μακροχρόνια προγράμματα που οδηγούν σε σταθερές φιλίες· αυτό ενισχύει τα κοινωνικά δίκτυα και διευκολύνει την αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας ή ακόμα και ζητημάτων όπως η στέγαση.

Ωστόσο, η κοινωνική συνταγογράφηση δεν αποτελεί πανάκεια ούτε είναι οικονομικά προσβάσιμη για όλους – το κόστος ζωής περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες κοινωνικοποίησης ακόμη κι ένα απλό έξοδο όπως ένας καφές μπορεί να αποτελεί εμπόδιο.

Γενικότερα, ενώ χρειάζονται πιο συστηματικά στοιχεία για το ποιες παρεμβάσεις λειτουργούν καλύτερα όσον αφορά τη φιλία ως μέσο βελτίωσης της υγείας, υπάρχουν απλά βήματα που όλοι μπορούμε να κάνουμε τώρα: να μην θεωρούμε τους φίλους δεδομένους. Όπως λέει η Denworth: «Ο χρόνος μας είναι περιορισμένος κι η φιλία απαιτεί επένδυση». Αυτή η επένδυση δεν είναι πάντα εύκολη αλλά αποδίδει σημαντικά οφέλη.

Ο Shakes θυμάται πως όταν οι γιατροί κατάλαβαν την ψυχική του κατάσταση τον συμβούλεψαν να αρχίσει να βρίσκει φίλους: «Δεν καταλάβαινα τι σημαίνει αυτό τότε», εξομολογείται. «Μου πήρε 18 χρόνια να καταλάβω την κατάστασή μου, την ψυχική μου υγεία και πώς να βρω τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στους φίλους και τη φροντίδα».

Πηγή: bbc.com

«Οι γιατροί του Λευκού Οίκου μόλις ανακοίνωσαν ότι είμαι σε “ΤΕΛΕΙΑ ΥΓΕΙΑ” και ότι “ΕΣΚΙΣΑ” (δηλαδή, απάντησα σωστά στο 100% των ερωτήσεων) για τρίτη φορά στη σειρά στη Γνωστική μου Εξέταση», έγραψε ο Αμερικανός πρόεδρος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Τραμπ υπερηφανεύεται συχνά για τις «λαμπρές» επιδόσεις του στις εξετάσεις αυτού του τύπου, στις οποίες όπως λέει, κανένας από τους προκατόχους του δεν είχε ποτέ υποβληθεί.

Τα ερωτήματα για την κατάσταση της υγείας του Ντόναλντ Τραμπ, του πιο ηλικιωμένου υποψηφίου που εξελέγη πρόεδρος στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, επανήλθαν τις τελευταίες εβδομάδες από άρθρα στον Τύπο σύμφωνα με τα οποία οι ρυθμοί του επιβραδύνονται. Ο Ρεπουπλικάνος φάνηκε επίσης να πασχίζει να κρατήσει τα μάτια του ανοιχτά στη διάρκεια πρόσφατων δημόσιων εκδηλώσεων και θεάθηκε με αιματώματα στο δεξί χέρι και πρησμένους αστραγάλους.

Απάντησε στις επικρίσεις χθες (1/1) σε συνέντευξη στη Wall Street Journal, όπου απέδωσε τα εμφανή αιματώματα στο χέρι του στη δόση ασπιρίνης που λαμβάνει καθημερινά. «Λένε ότι η ασπιρίνη είναι καλή για την αραίωση του αίματος και εγώ δε θέλω πηχτό αίμα να ρέει στην καρδιά μου. Θέλω ωραίο, αραιό αίμα να κυλάει στην καρδιά μου» είπε ο Αμερικανός πρόεδρος, δικαιολογώντας την ημερήσια λήψη των 325 χιλιοστογράμμων ασπιρίνης που παίρνει, πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που του συνιστούν οι γιατροί.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ διέψευσε επίσης ότι τον παίρνει ο ύπνος σε δημόσιες εκδηλώσεις, κατηγορώντας τα ΜΜΕ ότι τον τράβηξαν φωτογραφία την ώρα που «ανοιγόκλεινε τα μάτια».

Ρούλα Σκουρογιάννη

Καθώς η νέα χρονιά ξεκινά, ειδικοί της δημόσιας υγείας, διεθνείς οργανισμοί και επιστημονικές ενώσεις προειδοποιούν: Η αποδυνάμωση της παγκόσμιας συνεργασίας στην υγεία μπορεί να αποδειχθεί το πιο ακριβό «κόστος εξοικονόμησης» της εποχής.

Έρευνα υπό πίεση: όταν η καινοτομία χάνει το έδαφος

Οι περικοπές στη δημόσια χρηματοδότηση της ιατρικής και βιοϊατρικής έρευνας στις ΗΠΑ δεν αφορούν μόνο αμερικανικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) αποτελούν εδώ και δεκαετίες βασικό πυλώνα της παγκόσμιας επιστημονικής προόδου, χρηματοδοτώντας έρευνες για τον καρκίνο, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις και τα λοιμώδη νοσήματα.

Η συρρίκνωση αυτών των πόρων, σε συνδυασμό με απολύσεις και «πάγωμα» διεθνών συνεργασιών, δημιουργεί ένα φαινόμενο ντόμινο: Λιγότερες κλινικές μελέτες, καθυστερήσεις στην ανάπτυξη νέων θεραπειών και αυξανόμενη αβεβαιότητα για το μέλλον της καινοτομίας. Σε έναν κόσμο που ήδη αντιμετωπίζει τη μικροβιακή αντοχή, νέους ιούς και τη γήρανση του πληθυσμού, η υποχώρηση της έρευνας μεταφράζεται σε αυξημένο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως.

Η αποδυνάμωση του ΠΟΥ και το κενό στην παγκόσμια υγειονομική ασφάλεια

Η μείωση – ή και η διακοπή – της χρηματοδότησης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας από τις ΗΠΑ αποτελεί ίσως την πιο συμβολική αλλά και ουσιαστική μεταβολή. Ο ΠΟΥ δεν είναι απλώς ένας διεθνής οργανισμός: Είναι ο βασικός μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης, συντονισμού και τεχνικής υποστήριξης σε περιόδους υγειονομικής κρίσης.

Η απουσία των ΗΠΑ, τόσο σε οικονομικό όσο και σε επιστημονικό επίπεδο, περιορίζει τη δυνατότητα του Οργανισμού να παρακολουθεί επιδημίες, να στηρίζει χώρες χαμηλού εισοδήματος και να διαμορφώνει κοινές κατευθυντήριες γραμμές. Το αποτέλεσμα είναι ένα πιο κατακερματισμένο σύστημα παγκόσμιας υγείας, λιγότερο έτοιμο να ανταποκριθεί σε νέες απειλές, είτε πρόκειται για πανδημίες είτε για χρόνιες υγειονομικές κρίσεις.

Πρόνοια και ευάλωτοι πληθυσμοί: Το αθέατο κόστος των περικοπών

Οι πολιτικές περιορισμού χρηματοδότησης σε προγράμματα πρόνοιας και διεθνούς βοήθειας πλήττουν κυρίως τις χώρες και τις κοινωνικές ομάδες που εξαρτώνται από αυτές. Η επαναφορά περιοριστικών πολιτικών στη χρηματοδότηση οργανισμών που παρέχουν υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας έχει ήδη συνδεθεί, σε προηγούμενες περιόδους εφαρμογής, με αύξηση των μη ασφαλών αμβλώσεων, των λοιμώξεων από HIV και της μητρικής θνησιμότητας.

Η δημόσια υγεία, ωστόσο, δεν λειτουργεί απομονωμένα: Η υποβάθμιση της φροντίδας σε μία περιοχή επηρεάζει τη συνολική υγειονομική σταθερότητα, αυξάνοντας ανισότητες και επιβαρύνοντας διεθνώς τα συστήματα υγείας.

Το φάρμακο ως γεωπολιτικό ζήτημα

Η προσπάθεια μείωσης των τιμών των φαρμάκων στις ΗΠΑ, αν και πολιτικά δημοφιλής στο εσωτερικό της χώρας, προκαλεί έντονο προβληματισμό διεθνώς. Ειδικοί εκτιμούν ότι η πίεση προς τις φαρμακευτικές εταιρείες μπορεί να οδηγήσει σε μετακύλιση κόστους σε άλλες αγορές, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και στις χώρες με μικρότερη διαπραγματευτική ισχύ.

Παράλληλα, η συρρίκνωση των εσόδων ενδέχεται να περιορίσει τις επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη νέων φαρμάκων, με μακροπρόθεσμες συνέπειες για ασθενείς σε όλο τον κόσμο. Το φάρμακο μετατρέπεται έτσι από εργαλείο υγείας σε πεδίο διεθνούς πολιτικής αντιπαράθεσης.

Μια κρίσιμη καμπή για τη χρονιά που έρχεται

Η παγκόσμια δημόσια υγεία εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας. Οι πολιτικές επιλογές των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με τις ήδη υπάρχουσες γεωπολιτικές και υγειονομικές προκλήσεις, διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου η συνεργασία αντικαθίσταται από τον κατακερματισμό και η πρόληψη υποχωρεί έναντι της διαχείρισης κρίσεων.

Το ερώτημα που τίθεται για τη χρονιά που έρχεται δεν είναι μόνο αν οι χώρες μπορούν να αντέξουν αυτές τις αλλαγές, αλλά αν η διεθνής κοινότητα μπορεί να καλύψει το κενό που δημιουργείται. Γιατί στη δημόσια υγεία, η απουσία συντονισμού δεν είναι ουδέτερη επιλογή — είναι ένας κίνδυνος που αφορά όλους.

Εκατομμύρια κορίτσια προστατεύτηκαν από τον καρκίνο του τραχήλου. Ο στόχος για την προστασία 86 εκατομμυρίων κοριτσιών από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μέχρι το τέλος του 2025 επιτεύχθηκε νωρίτερα από το αναμενόμενο, ενισχύοντας τις ελπίδες των ειδικών ότι η νόσος μπορεί να εξαλειφθεί μέσα στον επόμενο αιώνα.

Η Gavi, η συμμαχία για τα εμβόλια, ξεκίνησε το πρόγραμμα εμβολιασμού κατά του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) το 2014, όταν η κάλυψη εμβολιασμού στην Αφρική ήταν μόλις 4%. Μέχρι το τέλος του 2022 είχε φτάσει στο 15%, όμως οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι μία μόνο δόση προσφέρει παρόμοια προστασία με τις αρχικές δύο. Αυτό απλοποιεί τα προγράμματα εμβολιασμού και διπλασιάζει τη διαθεσιμότητα των εμβολίων.

Το 2023, η Gavi ανακοίνωσε τον φιλόδοξο στόχο να προστατεύσει 86 εκατ. κορίτσια έως το 2025 και με συντονισμένη προσπάθεια η κάλυψη στην Αφρική ανήλθε στο 44% μέχρι το τέλος του 2024 – ποσοστό υψηλότερο από το αντίστοιχο της Ευρώπης (38%). Τον Νοέμβριο, η Δρ Sania Nishtar, διευθύνουσα σύμβουλος της Gavi, απέδωσε την επιτυχία στις χώρες, τους εταίρους και τις κοινότητες που συνέβαλαν στην επίτευξη του στόχου, κάνοντας λόγο για «σημαντική πρόοδο προς την εξάλειψη μιας από τις πιο θανατηφόρες ασθένειες που πλήττουν τις γυναίκες».

Ο καρκίνος του τραχήλου παραμένει ιδιαίτερα διαδεδομένος και θανατηφόρος στις φτωχότερες περιοχές – το 85% των νέων κρουσμάτων εντοπίζεται στην υποσαχάρια Αφρική – ενώ κάθε δύο λεπτά μια γυναίκα χάνει τη ζωή της από τη νόσο. Σύμφωνα με τη Gavi, ο εμβολιασμός μπορεί να αποτρέψει 17,4 θανάτους ανά 1.000 παιδιά που λαμβάνουν το εμβόλιο, κάτι που σημαίνει πως οι 86 εκατ. εμβολιασμοί θα αποτρέψουν εκτιμώμενα 1,4 εκατομμύρια θανάτους.

Νέα θεραπεία κατά της ελονοσίας αλλάζει τα δεδομένα

Μετά από επιτυχημένες κλινικές δοκιμές, η πρώτη νέα θεραπεία για την ελονοσία εδώ και δεκαετίες οδεύει προς έγκριση. Το σκεύασμα GanLum, της φαρμακευτικής εταιρείας Novartis, πέτυχε ποσοστό ίασης 99,2% έναντι του 96,7% της τρέχουσας θεραπείας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η GanLum φαίνεται αποτελεσματική ενάντια στα παράσιτα της ελονοσίας που έχουν αναπτύξει αντοχή στην αρτεμισινίνη, βασικό συστατικό των τωρινών θεραπειών. Η ανθεκτικότητα στην αρτεμισινίνη προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία – τη δεκαετία του ’90 η αντίσταση στη χλωροκίνη είχε οδηγήσει σε εκατομμύρια θανάτους. Ο Δρ George Jagoe, από τον οργανισμό Medicines for Malaria Venture, χαρακτήρισε την προοπτική ενός τέτοιου φαρμάκου ως «ανακούφιση», σαν να «έχεις πυροσβεστήρα έτοιμο».

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η GanLum ίσως συμβάλει σημαντικά και στη διακοπή της μετάδοσης της ασθένειας λόγω της δράσης της σε συγκεκριμένα στάδια ζωής των παρασίτων. Ο Δρ Abdoulaye Djimdé, καθηγητής παρασιτολογίας στο Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογιών της Μπαμάκο στο Μαλί και μέλος της ομάδας ανάπτυξης του φαρμάκου, τόνισε πως «η ανθεκτικότητα στα φάρμακα αποτελεί όλο και μεγαλύτερη απειλή για την Αφρική – νέες επιλογές θεραπείας είναι απαραίτητες περισσότερο από ποτέ».

Περισσότερες χώρες εξαλείφουν την ιλαρά

Cape Verde, Mauritius και Seychelles έγιναν οι πρώτες τρεις υποσαχάριες χώρες που εξάλειψαν επίσημα την ιλαρά και την ερυθρά. Το επίτευγμα αυτό ήρθε παρά τη σημαντική αύξηση κρουσμάτων παγκοσμίως – με εκτιμώμενα 11 εκατομμύρια μολύνσεις το 2024.

Τον Νοέμβριο, η περιοχή της Αμερικής έχασε το καθεστώς «ελεύθερης ιλαράς» λόγω εξάρσεων στον Καναδά, ενώ οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τη χειρότερη επιδημία εδώ και δεκαετίες. Η επιτυχία των τριών αφρικανικών χωρών χαρακτηρίστηκε ως «σημαντικό επίτευγμα δημόσιας υγείας».

«Αποδεικνύεται τι μπορεί να συμβεί όταν οι χώρες θέτουν ως προτεραιότητα την πρόληψη και τον εμβολιασμό», δήλωσε ο Δρ Mohamed Janabi, διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Αφρική. «Πρέπει να βασιστούμε σε αυτήν την επιτυχία ώστε κάθε παιδί στην Αφρική να μεγαλώνει υγιές και προστατευμένο».

Αυτή την εποχή του χρόνου, οι δρόμοι και τα σπίτια γεμίζουν με τις φωνές των καλαντιστών, που διαδίδουν τη δική τους ανυπέρβλητη γιορτινή χαρά. Όμως, οι ομάδες αυτές δεν προσφέρουν μόνο χαμόγελα στους άλλους· χωρίς να το γνωρίζουν, ενισχύουν και τη δική τους υγεία.

Από τον εγκέφαλο ως την καρδιά, το τραγούδι προσφέρει πολλαπλά οφέλη σε όσους συμμετέχουν, ειδικά όταν γίνεται συλλογικά. Φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά, προετοιμάζει το σώμα να αντιμετωπίσει ασθένειες και μπορεί ακόμα και να μειώσει τον πόνο.

«Το τραγούδι είναι μια γνωστική, σωματική, συναισθηματική και κοινωνική δραστηριότητα», εξηγεί ο Alex Street, ερευνητής στο Cambridge Institute for Music Therapy Research, που μελετά πώς η μουσική βοηθά στην αποκατάσταση εγκεφαλικών τραυμάτων.

Ψυχολόγοι εντυπωσιάζονται από το πώς άνθρωποι που τραγουδούν μαζί αναπτύσσουν έντονο αίσθημα συνοχής, ακόμη κι αν αρχικά είναι διστακτικοί. Έρευνες δείχνουν ότι άγνωστοι μπορούν να δημιουργήσουν στενούς δεσμούς μετά από μία ώρα κοινής τραγουδιστικής εμπειρίας.

Οφέλη για το σώμα και το ανοσοποιητικό

Το τραγούδι προσφέρει σαφή οφέλη στο αναπνευστικό σύστημα. Ερευνητές το χρησιμοποιούν ακόμη και για τη βελτίωση της λειτουργίας των πνευμόνων σε άτομα με αναπνευστικά νοσήματα.

Ωστόσο, τα οφέλη δεν σταματούν εκεί. Το ομαδικό τραγούδι βελτιώνει τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση, ενώ έχει διαπιστωθεί ότι ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα με τρόπους που η απλή ακρόαση μουσικής δεν μπορεί.

Βιολογικά, πιστεύεται ότι η ενεργοποίηση του πνευμονογαστρικού νεύρου, που συνδέεται με τις φωνητικές χορδές, παίζει ρόλο. Η παρατεταμένη εκπνοή κατά το τραγούδι απελευθερώνει ενδορφίνες που σχετίζονται με την ευεξία και την ανακούφιση του πόνου.

Το τραγούδι ενεργοποιεί επίσης ένα ευρύ δίκτυο νευρώνων στον εγκέφαλο, διεγείροντας περιοχές για τη γλώσσα, την κίνηση και τα συναισθήματα. Ο συνδυασμός αυτών των ερεθισμάτων κάνει το τραγούδι αποτελεσματικό αγχολυτικό.

Το τραγούδι ως αρχέγονη έκφραση

Κάποιοι ανθρωπολόγοι υποστηρίζουν ότι οι πρόγονοί μας τραγουδούσαν πριν μιλήσουν, μιμούμενοι ήχους της φύσης ή εκφράζοντας συναισθήματα. Αυτό ίσως συνέβαλε στην εξέλιξη των κοινωνικών σχέσεων και των τελετουργιών.

Ο Street επισημαίνει πως δεν είναι τυχαίο ότι το τραγούδι υπάρχει σε κάθε ανθρώπινη ζωή: «Νανουρίζουμε τα παιδιά με τραγούδια, αποχαιρετούμε αγαπημένους στις κηδείες με μουσική· ακόμη και τα μαθηματικά ή τα αλφάβητα τα μαθαίνουμε μέσω ρυθμού και μελωδίας».

Ομαδικότητα και ψυχική υγεία

Δεν έχουν όλα τα είδη τραγουδιού τις ίδιες επιδράσεις. Το ομαδικό τραγούδι ή η συμμετοχή σε χορωδία προάγουν μεγαλύτερη ψυχολογική ευεξία από το σόλο. Γι’ αυτόν τον λόγο εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν το τραγούδι για να ενισχύσουν τη συνεργασία, τη γλωσσική ανάπτυξη και τη συναισθηματική ρύθμιση στα παιδιά.

Το πιο αξιοσημείωτο όμως είναι πως το τραγούδι φαίνεται να βοηθά τον εγκέφαλο να επανέλθει μετά από βλάβες. Σε όλο τον κόσμο, ερευνητές εξετάζουν τις επιπτώσεις της συμμετοχής σε χορωδίες για ασθενείς με καρκίνο, εγκεφαλικά επεισόδια, νόσο Πάρκινσον, άνοια αλλά και για τους φροντιστές τους.

Για παράδειγμα, στους ασθενείς με Πάρκινσον το τραγούδι βελτιώνει την άρθρωση του λόγου – κάτι που δυσχεραίνεται όσο εξελίσσεται η νόσος.

Επιπλέον, το τραγούδι αποτελεί μια υποτιμημένη μορφή άσκησης συγκρίσιμη με ένα γρήγορο περπάτημα. «Το τραγούδι είναι σωματική δραστηριότητα με παράλληλα οφέλη άσκησης», λέει ο Adam Lewis, αναπληρωτής καθηγητής φυσιοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον.

Μια μελέτη έδειξε πως οι φωνητικές ασκήσεις που κάνουν οι επαγγελματίες τραγουδιστές αποτελούν προπόνηση για την καρδιά και τους πνεύμονες αντίστοιχη με έναν μέτριο ρυθμό περπατήματος σε διάδρομο.

Ολιστική προσέγγιση στην υγεία

Οι ερευνητές επισημαίνουν πως η συμμετοχή σε ομαδικό τραγούδι έχει ιδιαίτερα θετική επίδραση στην ψυχολογία ατόμων με χρόνιες παθήσεις. Ο Street εξηγεί πως το τραγούδι επιτρέπει στους συμμετέχοντες να εστιάσουν σε όσα μπορούν να κάνουν – όχι σε όσα δεν μπορούν.

«Ξαφνικά δημιουργείται ισότητα στο χώρο: οι φροντιστές δεν είναι πλέον φροντιστές· όλοι τραγουδούν μαζί», λέει χαρακτηριστικά. «Και αυτό δύσκολα επιτυγχάνεται αλλιώς».

Singing και αναπνευστικά νοσήματα

Ιδιαίτερα ωφελούνται άτομα με χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις – βασικό πεδίο έρευνας για τον Keir Philip, κλινικό λέκτορα στο Imperial College London. Αν και ξεκαθαρίζει πως το τραγούδι δεν θεραπεύει τις νόσους αυτές, μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στις κλασικές θεραπείες.

«Για κάποιους ασθενείς η δύσπνοια οδηγεί σε δυσλειτουργικές αναπνευστικές συνήθειες», εξηγεί ο Philip. «Η εκμάθηση σωστής τεχνικής μέσω του τραγουδιού βοηθά στη βελτίωση των συμπτωμάτων».

Σε μία από τις πιο γνωστές του μελέτες, πρόγραμμα αναπνοής που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με επαγγελματίες της English National Opera, εφαρμόστηκε σε ασθενείς με long Covid. Μέσα σε έξι εβδομάδες παρατηρήθηκε βελτίωση στην ποιότητα ζωής αλλά και στην ανακούφιση της δύσπνοιας.

Βέβαια, υπάρχουν και κίνδυνοι: κατά την πανδημία Covid-19 καταγράφηκαν περιστατικά υπερμετάδοσης μέσω ομαδικού τραγουδιού λόγω αυξημένης διασποράς ιών στον αέρα. «Όταν κάποιος έχει λοίμωξη του αναπνευστικού καλό είναι να αποφεύγει τις πρόβες», συμβουλεύει ο Philip.

Τραγούδι & αποκατάσταση εγκεφάλου

Ίσως το πιο εντυπωσιακό είναι ότι το τραγούδι φαίνεται να βοηθά στην αποκατάσταση του εγκεφάλου μετά από σοβαρή βλάβη. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της πρώην αμερικανίδας βουλευτού Gabrielle Giffords, που επέζησε από πυροβολισμό στο κεφάλι το 2011· μέσα από χρόνια θεραπείας κατάφερε να ξαναμιλήσει αξιοποιώντας παιδικά της τραγούδια στη λογοθεραπεία.

Παρόμοιες τεχνικές εφαρμόζονται σε επιζώντες εγκεφαλικών επεισοδίων για την αποκατάσταση της ομιλίας· καθώς το τραγούδι παρέχει πολλές ώρες επανάληψης ώστε να δημιουργηθούν νέες συνδέσεις μεταξύ των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου – κρίσιμο στοιχείο μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο.

Επιπλέον θεωρείται ότι ενισχύει τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου – δηλαδή τη δυνατότητα δημιουργίας νέων νευρωνικών δικτύων μετά από βλάβη.

Singing & γνωσιακή υγεία στους ηλικιωμένους

Υποστηρίζεται επίσης ότι το τραγούδι μπορεί να βοηθήσει άτομα με γνωσιακή εξασθένηση χάρη στις αυξημένες απαιτήσεις προσοχής, ανάκλησης λέξεων και μνήμης που απαιτεί.

«Σταδιακά αυξάνεται η επιστημονική τεκμηρίωση για τα γνωσιακά οφέλη στους ηλικιωμένους», λέει ο καθηγητής νευροψυχολογίας Teppo Särkämö, από το Pανεπιστήμιο Ελσίνκι. Ωστόσο σημειώνει πως χρειάζονται μακροχρόνιες έρευνες για να διαπιστωθεί αν μπορεί πράγματι να καθυστερήσει ή να αποτρέψει τη γνωσιακή έκπτωση.

Kοινωνικότητα & τεχνολογία

Για τον Street, όλα τα παραπάνω υπογραμμίζουν γιατί το τραγούδι αποτελεί παγκόσμιο ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Εκφράζει ανησυχία όμως καθώς όλο και λιγότεροι βιώνουν αυτά τα οφέλη λόγω της αυξανόμενης προσκόλλησης στην τεχνολογία εις βάρος της ζωντανής επαφής μέσω δραστηριοτήτων όπως η μουσική.

«Ιδιαίτερα στις νευροαποκαταστάσεις βλέπουμε ολοένα περισσότερα δεδομένα υπέρ του τραγουδιού – ακόμη και για άτομα με σοβαρές βλάβες», σημειώνει. «Δεν είναι τυχαίο: ανέκαθεν συνέδεε τις κοινότητες».

Η ανάγκη υιοθέτησης νέων, καινοτόμων προσεγγίσεων στην παροχή υπηρεσιών υγείας αναδείχθηκε με έμφαση στο Πανελλήνιο Συνέδριο για τα Οικονομικά και τις Πολιτικές της Υγείας 2025. Στο πλαίσιο της ενότητας με τίτλο «Νέες προσεγγίσεις στην υγεία: οφέλη για τους ασθενείς, το σύστημα υγείας και την οικονομία», που πραγματοποιήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025, ειδικοί και θεσμικοί εκπρόσωποι υπογράμμισαν ότι τα συστήματα υγείας καλούνται πλέον να απαντήσουν σε αυξανόμενες και πολυεπίπεδες προκλήσεις, τόσο δημογραφικές όσο και οικονομικές και τεχνολογικές.

Η συζήτηση κατέδειξε ότι η καινοτομία δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική αναβάθμιση, αλλά στρατηγικό εργαλείο για τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας, σε μια εποχή που η ζήτηση για υπηρεσίες αυξάνεται, οι πόροι είναι περιορισμένοι και οι ασθενείς διεκδικούν ποιοτικότερη και πιο εξατομικευμένη φροντίδα.

Από τα παραδοσιακά σχήματα στα σύγχρονα μοντέλα φροντίδας

Στο επίκεντρο της ενότητας βρέθηκαν τα νέα μοντέλα παροχής φροντίδας, οι σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις: όπως η υποδόρια χορήγηση φαρμάκων, καθώς και η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την τηλεϊατρική και την εξ αποστάσεως παρακολούθηση ασθενών.

Όπως αναδείχθηκε, ο εκσυγχρονισμός των δομών και των διαδικασιών φροντίδας μπορεί να επιφέρει πολλαπλά οφέλη: βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, μείωση του κόστους, καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και, κυρίως, ενίσχυση της πρόσβασης των ασθενών στο σύστημα υγείας. Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου η συγκέντρωση των υγειονομικών υποδομών στα μεγάλα αστικά κέντρα εξακολουθεί να δημιουργεί ανισότητες στην πρόσβαση, ιδίως για τους κατοίκους απομακρυσμένων και νησιωτικών περιοχών.

Οι καινοτόμες πρακτικές, όπως επισημάνθηκε, μπορούν να ενδυναμώσουν τη σχέση ασθενούς–νοσοκομείου, να μειώσουν την ανάγκη για συχνές μετακινήσεις και νοσηλείες και να αναβαθμίσουν ουσιαστικά τη συνολική εμπειρία φροντίδας.

Η υγεία ως επένδυση και όχι ως κόστος

Κομβική παρέμβαση στην ενότητα πραγματοποίησε η Kavita Patel, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Roche Hellas για την Ελλάδα και την Κύπρο, η οποία τόνισε ότι η υγειονομική περίθαλψη και τα καινοτόμα φάρμακα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως επένδυση και όχι ως δημοσιονομικό βάρος. Όπως ανέφερε, διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι για κάθε 1 δολάριο που επενδύεται στην υγεία, η μέση οικονομική απόδοση μπορεί να φτάσει έως και τα 3 δολάρια, μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας, της μείωσης των αναρρωτικών αδειών και της αποσυμφόρησης των συστημάτων υγείας.

Η τοποθέτησή της ανέδειξε την ανάγκη για μια ολιστική και μακροπρόθεσμη προσέγγιση στη χάραξη πολιτικής υγείας, η οποία θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το άμεσο κόστος, αλλά και τα μακροπρόθεσμα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη της καινοτομίας.

Συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα: Το παράδειγμα «ΟΙΚΟΘΕΝ»

Στο πλαίσιο αυτό, η κα Patel αναφέρθηκε στη σημασία των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, παρουσιάζοντας το πρόγραμμα «ΟΙΚΟΘΕΝ» ως χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχημένης συνεργασίας. Η πρωτοβουλία αυτή, που σχεδιάστηκε από το Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας» και υποστηρίχθηκε από τη Roche Hellas, δίνει τη δυνατότητα κατ’ οίκον χορήγησης θεραπειών, που μέχρι πρότινος πραγματοποιούνταν αποκλειστικά σε νοσοκομειακό περιβάλλον.

Το πρόγραμμα συμβάλλει ουσιαστικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, στη μείωση της επιβάρυνσης των νοσοκομείων και στη βέλτιστη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, αποτυπώνοντας στην πράξη πώς η καινοτομία μπορεί να μετασχηματίσει τη φροντίδα υγείας.

Οι στρεβλώσεις του φαρμακευτικού προϋπολογισμού

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις χρόνιες στρεβλώσεις του ελληνικού φαρμακευτικού συστήματος. Η κα Patel επεσήμανε ότι η αξία της καινοτομίας δεν αναγνωρίζεται επαρκώς στη χώρα μας, καθώς η υφιστάμενη κατανομή του δημόσιου φαρμακευτικού προϋπολογισμού και ο μηχανισμός επιστροφών (clawback) έχουν οδηγηθεί σε μη βιώσιμα επίπεδα.

Ενδεικτικά, ανέφερε ότι φαρμακευτικές εταιρείες που διαθέτουν νοσοκομειακά φάρμακα αξίας άνω των 30 ευρώ καλούνται να καλύψουν έως και το 76% της συνολικής φαρμακευτικής δαπάνης, γεγονός που δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη βιωσιμότητα των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Ταυτόχρονα, η κατάσταση αυτή απειλεί άμεσα την έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες.

Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας: Η ανάγκη για νέα κριτήρια

Στο ίδιο πλαίσιο, υπογραμμίστηκε η ανάγκη αναθεώρησης των κριτηρίων της Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (ΑΤΥ), ώστε πέρα από την κλινική αποτελεσματικότητα να συνεκτιμάται και ο συνολικός αντίκτυπος μιας νέας θεραπείας στο σύστημα υγείας και στην κοινωνία.

Όπως επισημάνθηκε, ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ΑΤΥ ((ΕΕ) 2021/2282), σε συνδυασμό με την πρωτοβουλία του υπουργείου Υγείας για την ενίσχυση του εθνικού μηχανισμού ΑΤΥ, συνιστούν σημαντική ευκαιρία για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και διαφανούς πλαισίου αξιολόγησης και αποζημίωσης. Ένα πλαίσιο που θα διασφαλίζει έγκαιρη, βιώσιμη και δίκαιη πρόσβαση στην καινοτομία, λαμβάνοντας υπόψη την κλινική, οικονομική και κοινωνική αξία των νέων φαρμάκων.

Ιδιαίτερη μνεία έγινε και στην ανάγκη κατάργησης του λεγόμενου «κανόνα 5/11», ο οποίος λειτουργεί ως σημαντικό εμπόδιο στην ταχεία ένταξη και αποζημίωση σύγχρονων θεραπειών.

Η υγεία ως στρατηγική επιλογή για το μέλλον

Κλείνοντας, η κα Patel τόνισε ότι μόνο μέσα από συλλογική προσπάθεια, διαρκή διάλογο και ουσιαστική συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων μπορεί η Ελλάδα να επιταχύνει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο σύστημα υγείας και να εδραιώσει την υγεία ως στρατηγική επένδυση για το μέλλον της χώρας.

Στη συζήτηση, συμμετείχαν, επίσης, ο Κώστας Αθανασάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, η Λίλιαν Βιλδιρίδη, Γενική Γραμματέας Υπηρεσιών Υγείας του Υπουργείου Υγείας, ο Γιώργος Καπετανάκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου (ΕΛΛ.Ο.Κ.), ο Σπύρος Σαπουνάς, Πρόεδρος του ΕΟΦ και μέλος της Επιτροπής Διαπραγμάτευσης.

Με θέμα της ομιλίας «Ο ασθενής ως καταναλωτής ασφαλιστικών υπηρεσιών και υπηρεσιών υγείας», η κ. Αθανασίου υπογράμμισε ότι «παρά τον μη δεσμευτικό χαρακτήρα των παρεμβάσεων του Συνηγόρου του Καταναλωτή, το υψηλό ποσοστό επίλυσης των διαφορών μέσω της διαμεσολάβησης στους κλάδους της ιδιωτικής ασφάλισης και της υγείας καταδεικνύει ότι η Αρχή χαίρει της ευρείας αποδοχής του κλάδου. Η ανεξάρτητη φύση και λειτουργία της επιτρέπει την αποτελεσματική και αμερόληπτη παρέμβασή της, διασφαλίζοντας τα συμφέροντα καταναλωτών και προμηθευτών, των οποίων κερδίζει την εμπιστοσύνη, καθώς τους βοηθάει να αποκαταστήσουν τη σχέση τους με τον πελάτη και να βελτιώσουν την πελατοκεντρκή τους αντίληψη, ενώ ταυτόχρονα συμβάλλει στην αποσυμφόρηση της δικαιοσύνης».

Στη συνέχεια αναφέρθηκε, ενδεικτικά, σε κάποια από τα ζητήματα που έχει χειριστεί ο Συνήγορος του Καταναλωτή, προκειμένου να γίνει αντιληπτή η συνδρομή που παρέχεται στον ασφαλισμένο ασθενή μέσω της εξωδικαστικής επίλυσης.

Καθυστερήσεις και αδικαιολόγητες αρνήσεις αποζημιώσεων

Όπως σημείωσε η κ. Αθανασίου, ο Συνήγορος διεκπεραιώνει πολλά αιτήματα που αφορούν σε καθυστέρηση καταβολής ασφαλιστικών αποζημιώσεων, αλλά και σε άρνηση εκ μέρους των ασφαλιστικών εταιρειών για παροχή ασφαλιστικής κάλυψης κατά παράβαση των όρων των ασφαλιστηρίων συμβολαίων.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η επαναλαμβανόμενη αξίωση εκ μέρους της ασφαλιστικής εταιρείας, προκειμένου να εξετάσει την ασφαλιστική απαίτηση, να προσκομίσει ο ασφαλισμένος έγγραφα που δεν υφίστανται (π.χ. ιατρικές εξετάσεις που δεν διαθέτει) ή εξουσιοδότηση για την πρόσβαση της εταιρείας στην ηλεκτρονική συνταγογράφησή του, έτσι ώστε να αποθαρρυνθεί από την άσκηση των συμβατικών δικαιωμάτων του. Σε άλλες περιπτώσεις, οι ασφαλιστικές εταιρείες που είναι πάροχοι ασφαλιστικών υπηρεσιών και όχι πάροχοι υπηρεσιών υγείας επικαλούνται ότι μία εξέταση, μία νοσηλεία ή μία χρησιμοποιούμενη σύγχρονη μέθοδος χειρουργικής επέμβασης, όπως για παράδειγμα, η ρομποτική, δεν είναι ιατρικώς αναγκαία και αρνούνται την κάλυψη των εξόδων της, παραβλέποντας ότι το ιατρικώς αναγκαίο κρίνεται από τον θεράποντα ιατρό που φέρει την ευθύνη για την αποκατάσταση της υγείας του ασθενή. Ο Συνήγορος του Καταναλωτή σε αυτές τις περιπτώσεις επισημαίνει ότι η συνεχής πρόοδος της ιατρικής επιστήμης επιτυγχάνει τη θεραπεία παθήσεων με καινοτόμες μεθόδους, το οποίο, μάλιστα, λαμβάνεται υπόψη από τις ασφαλιστικές εταιρείες για την τιμολόγηση του ασφαλίστρου και συνεπώς τέτοιες μέθοδοι αποδεκτές από την ιατρική κοινότητα πρέπει να τυγχάνουν ασφαλιστικής κάλυψης.

Επιπλέον, συχνά, οι ασφαλιστικές εταιρείες αρνούνται να καταβάλουν κατά την απολογιστική αποζημίωση στους ασφαλισμένους το σύνολο της ιατρικής αμοιβής που οι ασθενείς κατέβαλαν στους θεράποντες ιατρούς τους, με τον ισχυρισμό ότι πρόκειται για υπέρμετρες αμοιβές χρησιμοποιώντας, ωστόσο, ως κριτήριο τα όρια ιατρικών αμοιβών που έχουν συμφωνηθεί με συμβάσεις με συγκεκριμένα ιδιωτικά νοσοκομεία.

Η Αρχή, όπως τόνισε η κ. Αθανασίου, έχει επανειλημμένως υπογραμμίζει ότι τα εν λόγω όρια σε καμία περίπτωση δεν δεσμεύουν τους ασφαλισμένους που έχουν απεριόριστη κάλυψη βάσει των ασφαλιστηρίων συμβολαίων τους. Δεν τίθεται περιορισμός στους ασφαλισμένους σχετικά με την επιλογή θεράποντα ιατρού ή κλινικής, ενώ με την άρνηση της εταιρείας να καταβάλει το σύνολο της δαπάνης που προέκυψε δημιουργείται σύγχυση στον ασφαλισμένο – καταναλωτή ως προς το περιεχόμενο της προσφερόμενης ασφαλιστικής κάλυψης και της έκτασης των συμβατικών δεσμεύσεων της ασφαλιστικής εταιρείας.

Ιδιαίτερα, η κ. Αθανασίου σημείωσε ότι ο Συνήγορος του Καταναλωτή έχει εκθέσει τον προβληματισμό του σχετικά με τη διαφορετική τιμολογιακή πολιτική που ακολουθούν οι πάροχοι υγείας στους ασθενείς οι οποίοι διατηρούν ασφαλιστήρια συμβόλαια υγείας, εφαρμόζοντας τιμολόγια που έχουν συμφωνήσει με τις ασφαλιστικές εταιρείες που είναι κατά πολύ ακριβότερα από αυτά που πληρώνει ιδιωτικά ο ασθενής που στερείται ιδιωτικής ασφάλισης για τις ίδιες υπηρεσίες υγείας και τα οποία δεν τελούν σε γνώση του ασθενή, παρά μόνο μετά την ολοκλήρωση της νοσηλείας του. Η ίδια πρόσθεσε πως οι εταιρείες, καταβάλλοντας αποζημιώσεις σύμφωνα με τα εν λόγω υψηλά τιμολόγια, εφαρμόζουν εν συνεχεία μεγάλες αυξήσεις στα ασφάλιστρα επικαλούμενες τον δείκτη ζημιάς τους.

Τονίστηκε ότι ο Συνήγορος του Καταναλωτή συνεργάζεται με άλλες Ανεξάρτητες Αρχές, καθώς και με οργανισμούς και άλλους φορείς του Δημοσίου, ενώ τηρεί και μνημόνιο συνεργασίας με τον Ιατρικό Σύλλογο Αθήνας, από τον οποίο συχνά ζητάει τη συνδρομή για θέματα που άπτονται ιατρικών γνώσεων. Αυτή η συνεργασία, λοιπόν, ενισχύει την αποτελεσματικότητα των δράσεών της Αρχής και διασφαλίζει την ολοκληρωμένη προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών.

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι κατά τη διερεύνηση αναφοράς ο Συνήγορος του Καταναλωτή προέβη σε διαβίβασή της στην Αυτοτελή Διεύθυνση Ελέγχου Συμβάσεων και Παρόχων ΕΟΠΥΥ, καθώς ο καταναλωτής παραπονείτο ότι ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο τον χρέωσε με μεγαλύτερο ποσό της προβλεπόμενης συμμετοχής του ΕΟΠΥΥ λόγω της πραγματοποίησης της εξέτασης με ειδική ψηφιακή επεξεργασία, ενώ είχε καταργηθεί η δυνατότητα ο συμβεβλημένος πάροχος υγείας να εισπράττει μεγαλύτερη συμμετοχή από τους ασφαλισμένους για περιπτώσεις εξετάσεων υψηλής καινοτομίας.

Σε άλλες περιπτώσεις αναφορών κατά ιδιωτικών κλινικών που προκύπτει ζήτημα ελλιπούς προσυμβατικής ενημέρωσης ως προς τις χρεώσεις τους, εάν διαπιστωθεί ότι υφίσταται αρκετά μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στη χρέωση που πραγματοποιήθηκε και στη χρέωση για την οποία ο ασθενής – καταναλωτής είχε ενημερωθεί προσυμβατικά, ο Συνήγορος του Καταναλωτή παρεμβαίνει για τη μερική διαγραφή οφειλομένων νοσηλίων, επιτυγχάνοντας σε πολλές περιπτώσεις τη συμβιβαστική επίλυση της ανακύψασας διαφοράς. Σε περιπτώσεις που διαπιστώνεται ότι δεν υπάρχει δημοσιευμένος τιμοκατάλογος των υπηρεσιών υγείας, ο Συνήγορος του Καταναλωτή παραπέμπει για έλεγχο στη Διυπηρεσιακή Μονάδα Ελέγχου Αγοράς (ΔΙ.Μ.Ε.Α), η οποία σε περίπτωση που από τον έλεγχό της στην έδρα της κλινικής διαπιστώσει παράβαση της κείμενης νομοθεσίας προβαίνει σε επιβολή προστίμου.

Επίσης, έχει διαπιστωθεί πολλές φορές ότι στις αποδείξεις παροχής υπηρεσιών των ιδιωτικών κλινικών δεν αναγράφονται αναλυτικά οι χρεώσεις, αλλά μόνο ένα συνολικό ποσό χρέωσης, χωρίς να λαμβάνει συγχρόνως ενημέρωση ο ασφαλισμένος καταναλωτής για το ποσό με το οποίο συμμετείχε η ασφαλιστική εταιρεία του, παρά μόνο για το ποσό που τιμολογήθηκε στον ίδιο, προκειμένου να μπορεί να ελέγξει τόσο τις χρεώσεις του νοσοκομείου όσο και το αν τηρήθηκαν οι όροι της ασφαλιστικής σύμβασής του.

«Ο Συνήγορος του Καταναλωτή διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών στους τομείς της υγείας και της ιδιωτικής ασφάλισης. Με τις παρεμβάσεις του, την ενημέρωση του κοινού, τη συνεργασία με άλλους φορείς, την ευαισθητοποίηση των προμηθευτών ασφαλιστικών υπηρεσιών και υπηρεσιών υγείας στο να σταθούν δίπλα στον ασθενή πελάτη τους στη δύσκολη διαδρομή που διανύει, συμβάλλει στη διασφάλιση ενός δίκαιου και διαφανούς περιβάλλοντος για τους καταναλωτές», κατέληξε η κ. Αθανασίου.

Στόχος είναι να προσφέρει στους επαγγελματίες υγείας άμεση και ολοκληρωμένη πρόσβαση στα στοιχεία του ασθενή, εξασφαλίζοντας εξοικονόμηση χρόνου, μείωση της γραφειοκρατίας, καλύτερο συντονισμό της παρεχόμενης φροντίδας και διευκόλυνση στη λήψη ιατρικών αποφάσεων.

Οι ιατροί μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον Ψηφιακό Βοηθό Ιατρού μέσω του myHealthDoc και να αποκτήσουν άμεσα πληροφορίες από τον φάκελο του ασθενή και εξατομικευμένη προβολή αποτελεσμάτων μέσω της ταχείας ανάλυσης του ιατρικού ιστορικού, των εξετάσεων, της φαρμακευτικής αγωγής κ.λπ..

Πιο συγκεκριμένα, οι ιατροί μπορούν είτε να ρωτήσουν τον Ψηφιακό Βοηθό σε απλή γλώσσα, είτε να επιλέξουν ερωτήσεις από την παρεχόμενη λίστα, όπως «τι φάρμακα χορηγήθηκαν το τελευταίο τρίμηνο;», «ποιοι εμβολιασμοί έχουν γίνει μέχρι σήμερα;» «Δείξε μου τη συνοπτική ιατρική εικόνα του/της ασθενούς». Παρέχει ακόμα και προτάσεις επερωτήσεων, ενώ υποστηρίζει και προφορική συνομιλία.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση των συναρμόδιων υπουργείων Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης σύντομα θα τεθεί σε λειτουργία και ο Ψηφιακός Βοηθός Πολίτη για την Υγεία, ο οποίος θα επιτρέπει στους πολίτες να έχουν εύκολη, προσωποποιημένη και ασφαλή πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και στα δεδομένα τους.

Ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης δήλωσε: «Η λειτουργία του Ψηφιακού Βοηθού για τον Γιατρό σηματοδοτεί μια νέα εποχή για το ΕΣΥ. Δίνει στους γιατρούς άμεση πρόσβαση στο ιστορικό των ασθενών, μειώνει τους χρόνους αναμονής και υποστηρίζει τη διάγνωση και τη θεραπεία. Στόχος μας είναι να κάνουμε τη δημόσια υγεία πιο αποτελεσματική και ανθρωποκεντρική. Σε περίπου ένα μήνα θα είμαστε σε θέση να παρουσιάσουμε και τον Ψηφιακό Βοηθό του Πολίτη, ώστε  όλοι οι συμπολίτες μας να αποκτήσουν εύκολη και ασφαλή πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και στα δεδομένα τους.  Η Υγεία περνά στη νέα ψηφιακή εποχή – διαθέσιμη σε όλους».

Ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου δήλωσε: «Η τεχνολογία, με τον κατάλληλο σχεδιασμό, κάνει τη ζωή όλων μας πιο εύκολη και σε αυτό ακριβώς στοχεύουμε με τον Ψηφιακό Βοηθό Ιατρού. Εισάγουμε για πρώτη φορά την Τεχνητή Νοημοσύνη στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, ώστε να υποστηρίξουμε ουσιαστικά τους γιατρούς στην καθημερινή τους εργασία, να μειώσουμε τη γραφειοκρατία και να ενισχύσουμε την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Πρόκειται για ένα ακόμη σημαντικό βήμα στη συνολική ψηφιακή αναμόρφωση της Υγείας, που υλοποιούμε σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας μέσω του φορέα μας, της ΗΔΙΚΑ. Σύντομα, θα ακολουθήσει ο Ψηφιακός Βοηθός του Πολίτη για την υγεία. Προχωρούμε για ένα σύστημα υγείας πιο έξυπνο, διασυνδεδεμένο και ανθρώπινο, προς όφελος όλων».