Γερμανία και Ιταλία βρίσκονται απέναντι σε μια αντιπαράθεση για το σύμφωνο σταθερότητας που κανείς δεν ξέρει που μπορεί να καταλήξει.  

Η Ιταλία φέρεται να ζητάει πιο “χαλαρούς” όρους για τη μείωση του Χρέους της και περισσότερο “χώρο” για δαπάνες που θα βοηθήσουν την ιταλική οικονομία να “ανασάνει” κι εν συνεχεία να “ψαλιδίσει” το Χρέος της.

Η Γερμανία επιμένει τουλάχιστον στους όρους της συμβιβαστικής πρότασης της Ισπανικής προεδρίας, με φόντο τις δικές τους περιπέτειες με το Συνταγματικό Δικαστήριο και τις “φωνές” στο εσωτερικό, που ζητάνε επιστροφή στη δημοσιονομική ορθοδοξία για όλη την Ένωση.  

Η Ελλάδα δεν διεκδικεί ειδική μεταχείριση και εξαιρέσεις από τους νέους κανόνες. Μοναδικό ζήτημα η η εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από τη διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος, κάτι που σημαίνει πρακτικά ότι οι πληρωμές των εξοπλιστικών θα “μετράνε” μεν στο έλλειμμα, σύμφωνα με τους κανόνες της Eurostat, αλλά δεν θα λαμβάνονται υπόψιν στους υπολογισμούς για το αν η χώρα ξεπερνάει το όριο του 3% στο έλλειμμα της. Αυτό που μένει να διευκρινιστεί είναι αν θα υπάρχει “κόφτης” στις ετήσιες αμυντικές δαπάνες, που θα εξαιρούνται και πού θα μπει αυτός. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία από το ΝΑΤΟ, η Ελλάδα έχει αμυντικές δαπάνες ίσες με το 3,01% του ΑΕΠ της κι αυτό είναι το 3ο υψηλότερο μετά την Πολωνία και τις ΗΠΑ.  

Επίσης εμφανίζεται θετική σε αντίστοιχη εξαίρεση ή ειδική μεταχείριση, δαπανών που σχετίζονται με επενδύσεις, δαπανών για το μεταναστευτικό και δαπανών- ειδικά έκτακτων- για την αντιμετώπιση της επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Ειδικά για τις δύο τελευταίες κατηγορίες είναι σε εξέλιξη ένα άλλο παζάρι σε επίπεδο αρχηγών- κρατών, που αφορά στην αναθεώρηση του κοινοτικού Προϋπολογισμού, με εισηγήσεις για αύξηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.  

Ως προς τον πυρήνα του νέου Συμφώνου Σταθερότητας, κατ’ αρχάς η Ελλάδα εξασφάλισε το ότι δεν θα βρεθεί προ εκπλήξεων όταν θα “ξεπαγώσουν” οι τόκοι του 2ου Μνημονίου. Και το εξασφάλισε όχι μόνο προφορικώς αλλά και γραπτώς, στο προοίμιο του νέου Συμφώνου.  

“Λόγω της ειδικής σύνθεσης του ανεξόφλητου ελληνικού δημόσιου Xρέους, ένα σημαντικό ποσό αναβαλλόμενων πληρωμών τόκων θα καταστεί απαιτητό το έτος 2033. Η σχετική έκτακτη αύξηση του χρέους προς το ΑΕΠ δεν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εφαρμογή της διασφάλισης της βιωσιμότητας του Xρέους”, αναφέρει χαρακτηριστικά το κείμενο κι αυτό σημαίνει πολύ απλά ότι η Ανάλυση Βιωσιμότητας του Χρέους, που θα είναι το “κλειδί” για το αν μια χώρα θα μπαίνει υπό εποπτεία ή όχι, δεν θα επηρεαστεί από αυτήν την πρόσκαιρη αύξηση.  

“Εμείς ούτως ή άλλως έχουμε προβλέψει ταχύτερους ρυθμούς μείωσης του Χρέους μας, από τις προβλέψεις του νέου Συμφώνου” τονίζουν αρμόδιες πηγές, συμπληρώνοντας ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για την Ελλάδα.  

Με πληροφορίες από iefimerida.gr

Η ενεργειακή κρίση σε συνδυασμό με τον πόλεμο στην Ουκρανία, που ήρθαν ως συνέχεια της πανδημίας, έφεραν τις ευρωπαϊκές οικονομίες στα όριά τους με άμεση και επιτακτική την ανάγκη τη στήριξη κοινωνιών και οικονομιών, καθώς απειλεί με συρρίκνωση το οικογενειακό εισόδημα.

Μπροστά στη διαφαινόμενη επιδείνωση της κρίσης, η Κομισιόν, όπως αποκαλύπτει η γερμανική Handelsblatt, ετοιμάζεται να προχωρήσει σε μία εξαιρετικά σημαντική και κρίσιμη πρόταση. Τη χαλάρωση του Συμφώνου Σταθερότητας, από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, το οποίο περιορίζει το δημόσιο χρέος των χωρών στο 60% του ΑΕΠ τους, με μέτρα και επιτήρηση για όσες χώρες δεν βρίσκονται μέσα στο συγκεκριμένο περιθώριο.

Η Ελλάδα είναι μία από τις χώρες που βιώνει τους περιοριστικούς όρους του Συμφώνου Σταθερότητας, όπως και η Ιταλία, αλλά και η Ισπανία. Τι σημαίνει μία πιθανή αναπροσαρμογή του ποσοστού από 60%, σε 90% του ΑΕΠ, όπως φημολογείται;

Σημαίνει οξυγόνο για την εσωτερική οικονομία:

1)μεγαλύτερο δημοσιονομικό περιθώριο για τις κυβερνήσεις

2)Μεγαλύτερη στήριξη στους ευάλωτους

3)Μεγαλύτερη στήριξη στις επιχειρήσεις για επενδύσεις και νέες θέσεις εργασίας

4)Περισσότερες δημόσιες επενδύσεις

Η Κομισιόν αναμένεται να καταθέσει τις προτάσεις της μερική χαλάρωση του Συμφώνου μέσα στον Νοέμβριο, ξεκινώντας μία συζήτηση που μπορεί να αλλάξει το τοπίο.

Το δημοσίευμα της Handelsblatt

«Τα 90 είναι τα νέα 60» επιγράφεται άρθρο στην ηλεκτρονική έκδοση της οικονομικής επιθεώρησης Handelsblatt με αφορμή τις προτάσεις της Κομισιόν για μερική αναθεώρηση των κριτηρίων του Μάαστριχτ. Σύμφωνα με αυτές, το Σύμφωνο Σταθερότητας εξακολουθεί να περιορίζει το δημόσιο χρέος στο 60% του ΑΕΠ, όμως για τα κράτη-μέλη που έχουν ήδη υψηλό χρέος ορίζεται ένας πιο χαλαρός «ενδιάμεσος στόχος» στο 90% του ΑΕΠ. Το σχόλιο της γερμανικής εφημερίδας: «Η Κομισιόν συνθηκολογεί μπροστά στη θλιβερή πραγματικότητα. Μετά την επιδημία του κορωνοϊού το δημόσιο χρέος φτάνει το 186% στην Ελλάδα και το 148% στην Ιταλία. Στον κύκλο των ‘χωρών υψηλού κινδύνου’ ανήκουν επίσης Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Βέλγιο και Κύπρος, με το κρατικό χρέος να υπερβαίνει το όριο του 90%».

Θα είχε όμως νόημα η απαρέγκλιτη εφαρμογή των κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας; Όπως παρατηρεί η Handelsblatt, «το να επιμένει κανείς υπό αυτές τις συνθήκες να μειωθεί το χρέος στο 60% εντός 20 ετών, όπως ορίζουν οι κανόνες μέχρι σήμερα, δεν θα ήταν μόνο εξωπραγματικό. Θα ήταν και αναποτελεσματικό από οικονομικής άποψης, καθώς μία πολιτική υπερβολικών περικοπών θα οδηγούσε κατευθείαν στην ύφεση. Δεν μπορεί παρά να επιδοκιμάσει κανείς το γεγονός ότι τα κράτη έχουν στη διάθεσή τους περισσότερο χρόνο και μεγαλύτερη ευελιξία, για να μειώσουν το χρέος τους».

Οι Βρυξέλλες, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της πανδημίας, έδωσαν τη δυνατότητα στις χώρες να ξοδέψουν μεγάλα ποσά για τη στήριξη των οικονομιών τους, χωρίς να δέχονται επιπτώσεις, με τον αρχικό στόχο σε ό,τι αφορά στην επανεργοποίηση του δημοσιονομικού πλαισίου να είναι ο Ιανουάριος του 2023.

Το νέο μήνυμα της ΕΕ, πάντως, είναι ότι η Κομισιόν θα είναι επιεικής, υπό τον όρο ότι οι κυβερνήσεις θα θέσουν υπό έλεγχο τα οικονομικά τους και θα αρχίσουν να μειώνουν τα χρέη τους. Η Κομισιόν σχεδιάζει να παρουσιάσει τις νέες οδηγίες της για την οικονομική πολιτική στις αρχές Μαρτίου, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορέσουν να αρχίσουν τον σχεδιασμό τους σε ό,τι αφορά στα προσχέδια των προϋπολογισμών τους -μια πρακτική που οι Βρυξέλλες ακολούθησαν και πέρυσι.

Το έγγραφο αναφέρεται στις δυσκολίες επανεφαρμογής του λεγόμενου Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ) στη μεταπανδημική εποχή. Οι χώρες ξόδεψαν τεράστια ποσά για να αποτρέψουν ένα μεγάλο ξέσπασμα της ανεργίας και για να αποφύγουν τις χρεοκοπίες των επιχειρήσεων λόγω των εθνικών lockdown, αυξάνοντας στα ύψη τα επίπεδα χρέους σε όλη την Ευρώπη.

Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης κανονικά θα περιόριζε τα δημοσιονομικά ελλείμματα στο 3% του ΑΕΠ και θα περιόριζε το δημόσιο χρέους στο 60%. Οι χώρες με χρέη που ξεπερνούν αυτό το όριο θα έπρεπε να μειώνουν τη διαφορά κατά 5% σε ετήσια βάση.

Ωστόσο, υπάρχουν σχέδια, εδώ και καιρό, για τη μεταρρύθμιση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και οι προτάσεις για τροποποίηση είχαν ήδη προγραμματιστεί για το καλοκαίρι του 2021.

Σύμφωνα με το έγγραφο που έχει στη διάθεσή του το Politico, η Κομισιόν δεν έχει κανέναν λόγο να επιβάλει πλήρως τους κανόνες του ΣΣΑ για το χρέος, όταν θα μπορούσαν όπως και να ‘χει να αλλάξουν στο άμεσο μέλλον.

«Όσο εκκρεμεί το αποτέλεσμα της αναθεώρησης της οικονομικής διακυβέρνησης, η Επιτροπή δεν θα επιβάλει το όριο μείωσης για το χρέος όπως διατυπώνεται επί του παρόντος» αναφέρει το προσχέδιο της Κομισιόν, και συμπληρώνει: «Ωστόσο, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις στο χρέος σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Συμφώνου».

Η λεπτή ισορροπία που πρέπει να επιτύχει η Επιτροπή περιπλέκεται από την αύξηση των τιμών της ενέργειας και την ταχεία εξάπλωση της μετάλλαξης Όμικρον. Το διπλό αυτό πρόβλημα λειτούργησε ως εμπόδιο στην ανάπτυξη του μπλοκ σε σημείο που το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υποβάθμισε πρόσφατα τις προβλέψεις του για την ανάπτυξη της ευρωζώνης φέτος κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες, στο 3,9%.

• Ανάμεσα στις χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο είναι το Βέλγιο, η Κύπρος, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, τα χρέη των οποίων ξεπερνούν το 100% του ΑΕΠ. Η επιβολή του κανόνα για το χρέος, ως έχει, θα πυροδοτούσε μια νέα εποχή λιτότητας, παρόμοια με τις πολιτικές του 2008, που οδήγησαν την ευρωζώνη στην κρίση χρέους και στην ανάγκη για προγράμματα διάσωσης.

Η επανάληψη μιας τέτοιας κατάστασης θα ήταν καταστροφική για την ανάκαμψη της Ευρώπης και θα υπονόμευε την κοστοβόρα «μάχη» της κατά της κλιματικής αλλαγής.

Η μεταπανδημική, νέα πραγματικότητα έχει προκαλέσει εκκλήσεις από κυβερνήσεις, think tanks και ακαδημαϊκούς για χαλάρωση των κανόνων, ώστε οι χώρες να μπορέσουν να διαχειριστούν τα χρέη τους, ενώ παράλληλα να επενδύουν σε «πράσινα» έργα για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

«Η διασφάλιση μιας σταδιακής δημοσιονομικής προσαρμογής στα κράτη μέλη με υψηλό χρέος είναι απαραίτητη για τη σταθεροποίηση και στη συνέχεια τη μείωση των δεικτών χρέους, ενώ η πολύ απότομη εξυγίανση θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη και, ως εκ τούτου, τη βιωσιμότητα του χρέους», αναφέρει το 11σέλιδο έγγραφο που επικαλείται το Politico.

Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα του Politico, η Κομισιόν θα είναι πιο αυστηρή στην επιβολή του ανώτατου ορίου του 3% για τα ετήσια δημοσιονομικά ελλείμματα, εκτός εάν οι χώρες καταφέρουν να αποδείξουν πώς σχεδιάζουν τον περιορισμό των δαπανών τους.

Οι χώρες που θα παραβούν τον κανόνα κινδυνεύουν να βρεθούν στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος. Οι υπερχρεωμένες χώρες δεν θα πρέπει επίσης να μπερδεύουν την επιείκεια με την αδυναμία, προειδοποιεί το έγγραφο της Κομισιόν, τονίζοντας ότι «η Επιτροπή θα διατηρήσει τη δυνατότητα να ξεκινήσει τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος με βάση το χρέος, εάν το χρέος δεν μειώνεται επαρκώς».

Ειδικότερα, σύμφωνα με πηγές του κόμματος, ο Αλέξης Τσίπρας ενημέρωσε τον Ευρωπαίο επίτροπο Οικονομίας, Πάολο Τζεντιλόνι, κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους, ότι θα καταθέσει πρόταση στην πλατφόρμα δημόσιου διαλόγου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον μέλλον της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Επίσης, ανέλυσε και συζήτησε με τον Ευρωπαίο επίτροπο Οικονομίας, πτυχές της πρότασής του για την αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας ώστε να μην επιστρέψει η Ευρώπη στις αποτυχημένες συνταγές της λιτότητας.

Αντίστοιχα, στη συνάντησή του με τον ηγέτη του Ιταλικού Δημοκρατικού Κόμματος Ενρίκο Λέττα, συμφώνησαν να συντονίσουν τις ενέργειές τους για μια προοδευτική πρόταση για την αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας, ενώ ο Ιταλός πρώην πρωθυπουργός, προσκάλεσε τον Αλέξη Τσίπρα να συμμετάσχει σε εκδήλωση-ημερίδα για το μέλλον της Ευρώπης και την αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας, που θα διοργανώσει το PD στην Ρώμη, τους πρώτους μήνες του επόμενου χρόνου.

Νωρίτερα, ο κ. Τσίπρας είχε επαφές με τον νέο καγκελάριο της Γερμανίας, Όλαφ Σολτς, τον πρωθυπουργό της Πορτογαλίας Αντόνιο Κόστα και τον πρωθυπουργό της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, κατά την έναρξη των εργασιών του Συμβουλίου του κόμματος των Ευρωσοσιαλιστών, στο οποίο συμμετέχει ως προσκεκλημένος παρατηρητής. Ο Αντόνιο Κόστα, όπως σημείωσαν οι ίδιες πηγές, στο πλαίσιο της συνάντησης τους, προσκάλεσε τον κ. Τσίπρα να επισκεφθεί την χώρα του και να στηρίξει την καμπάνια του ενόψει των επικείμενων εκλογών του Ιανουαρίου στην Πορτογαλία.

Οι τέσσερις άξονες

Εξάλλου, πέρα από τη ανάγκη στήριξης της δημόσιας υγείας και της οικονομίας, ο Αλ. Τσίπρας στην παρέμβασή του στο Συμβούλιο του PES τόνισε ότι πρέπει να αναθεωρηθεί το Σύμφωνο Σταθερότητας σε τέσσερις άξονες.

Συγκεκριμένα, πρότεινε:

Επανεξέταση κριτηρίων για χρέος και έλλειμμα και συμπερίληψη κοινωνικών κριτηρίων για ανεργία, φτώχεια, ανισότητες.
Εξαίρεση των δημοσίων επενδύσεων που συμβάλλουν σε παραγωγικότητα από τον υπολογισμό των ελλειμμάτων.
Μηχανισμό που να εξασφαλίζει συμμετρία ευρωπαϊκής οικονομίας, περιορίζοντας και τα πλεονάσματα του Βορρά
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας να γίνει μόνιμο οικονομικό εργαλείο για πρόληψη και αντιμετώπιση κρίσεων και προκλήσεων.

Ανάλυση του ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΚΟΤΡΩΤΣΟΥ

“Ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ δεν πρόκειται να παραμείνει, διαβεβαίωνε τις προάλλες ο πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, Ζερόμ Πάουελ, λίγο πριν ο πρόεδρος Μπάιντεν εγκρίνει την παράταση της θητείας του. Ο Πάουελ αναφέρθηκε πιο ειδικά στον αντίκτυπο που έχουν οι αυξημένες τιμές στους καταναλωτές. «Γνωρίζουμε ότι τα αυξημένα ποσοστά πληθωρισμού επιβαρύνουν οικογένειες και ιδίως εκείνους που είναι λιγότερο σε θέση να ανταπεξέλθουν στο υψηλότερο κόστος βασικών ειδών, όπως τρόφιμα, κατοικία και μεταφορές». Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι χρηματοπιστωτικές αγορές αναμένουν αύξηση των επιτοκίων για του χρόνου. Στην Ευρώπη πάντως οι αγορές αυτές αντέδρασαν με ξεκάθαρο τρόπο και υποχώρησαν”, γράφει, ωστόσο, η Deutche Welle αποτυπώνοντας το κλίμα στις αναλύσεις του γερμανικού Τύπου.

«Οπως επισημαίναμε και στη Γνώμη μας για το Προσχέδιο Προϋπολογισμού, η υλοποίηση των προβλεπόμενων δημοσιονομικών μεγεθών εμπεριέχει σημαντικές αβεβαιότητες που προέρχονται από την ανησυχητική εξέλιξη της πανδημίας (με τη χώρα μας να παραμένει στις χειρότερες ευρωπαϊκές θέσεις όσον αναφορά τις υγειονομικές επιπτώσεις και την πορεία των εμβολιασμών), τις ενδεχόμενες μόνιμες απώλειες της ύφεσης που προκάλεσε η πανδημία, το βαθμό ικανότητας των φορολογούμενων να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους και, τέλος, την πιθανότητα μεταστροφής της νομισματικής πολιτικής εξαιτίας των πληθωριστικών πιέσεων», αναφέρει στη γνώμη του το Γραφείο Προϋπολογισμού.

Και προσθέτει: «Το πρόσθετο στοιχείο που περιλαμβάνει η Εισηγητική Έκθεση Προϋπολογισμού 2022 είναι η πλήρης παρουσίαση των δημοσίων δαπανών σε όρους προγραμμάτων και λειτουργικής ταξινόμησης (Classification of the Functions of Government – COFOG).

Παράλληλα, η Ίζαμπελ Σνάμπελ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ, είπε στο Bloomberg ότι «είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι ο πληθωρισμός θα πέσει μεσοπρόθεσμα κάτω από τον στόχο του 2%, ωστόσο η αβεβαιότητα σχετικά με το ρυθμό και την κλίμακα της μείωσης έχει αυξηθεί, κι αυτήν την αυξημένη αβεβαιότητα θα πρέπει να λάβει στα σοβαρά η ΕΚΤ». Ο Κάρστεν Μπρτζέσκι, επικεφαλής οικονομολόγος της ING Γερμανίας, υπογραμμίζει ότι από το 2014 η ΕΚΤ έχει σταματήσει να κάνει μια τέτοια εκτίμηση κινδύνου. Ωστόσο, είναι της άποψης ότι δεν πρόκειται ακόμη να αυξήσει τα επιτόκια τον επόμενο χρόνο.

«Φαύλος κύκλος μισθών και τιμών»

Στην ίδια εκτίμηση καταλήγει και η Γκέντρουντ Τράουντ: «Πριν από το 2023 δεν πρόκειται να συμβεί» προέβλεψε η επικεφαλής οικονομολόγος της Helaba, της τοπικής τράπεζας Hessen-Thüringen. Διότι, εάν πράγματι ο πληθωρισμός αποκτήσει διαρκή χαρακτήρα, θα φανεί μόνο του χρόνου, όπως έχει αναφέρει επανειλημμένα η ΕΚΤ τους περασμένους μήνες. Ωστόσο ήδη παρατηρεί πολλές αυξήσεις τιμών από εταιρείες. Εάν τάση ενταθεί, οι πληθωριστικές εξελίξεις θα παγιωθούν, κάτι όμως που η ΕΚΤ είχε χαρακτηρίσει μέχρι τώρα ως «προσωρινό φαινόμενο». Ανεξάρτητα από τις καθυστερήσεις του χρόνου παράδοσης προϊόντων, υπάρχουν ακόμη ελλείψεις ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στη Γερμανία λόγω πανδημίας, που θα αυξηθούν και θα ενταθούν τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με την οικονομολόγο της Haleba.«Ένας φαύλος κύκλος μισθών και τιμών που θα οδηγούσε ίσως διαρκώς σε υψηλό πληθωρισμό».Το πώς ακριβώς θα τοποθετηθεί η ΕΚΤ, θα γίνει αντικείμενο συζήτησης στις 16 Δεκεμβρίου στην επόμενη συνεδρίαση του συμβουλίου. Ενδέχεται μάλιστα οι προβλέψεις των οικονομολόγων της γύρω από τις εξελίξεις στον πληθωρισμό να προσαρμοστούν προς τα πάνω.

Σε αυτό το κλίμα η τοποθέτηση του Λίντνερ στο γερμανικό υπουργείο Οικονομικών αποτελεί ένα μεγάλο ερωτηματικό. Εχει κάνει σημαία του την στήριξη και ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, είναι ultra φιλελεύθερος και φανατικός πολέμιος του πληθωρισμού – άρα και των επεκτατικών δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών – αλλά, και πάλι κατά το Politico, οι γνώσεις του επί των οικονομικών είναι, επιεικώς, ελλιπείς. Επιπλέον, δεν έχει διοικήσει ποτέ ούτε δήμο.

Ο Ανταμ Τουζ, ο «γκουρού» της Ιστορίας της Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Columbia, το έχει θέσει ακόμη πιο σκληρά. Εγραψε στον Guardian πως εάν ο Κρίστιαν Λίντνερ αναλάβει το υπουργείο Οικονομικών της Γερμανίας «θα αποτελέσει συστημικό κίνδυνο για την Ευρώπη». Και ο Τζόζεφ Στίγκλιτς, ο νομπελίστας οικονομολόγος, έχει προειδοποιήσει πως ο επικεφαλής του FDP προωθεί μια αναχρονιστική «προκατακλυσμιαία δημοσιονομική ατζέντα» ως υπέρμαχος μιας άκαιρης λιτότητας, που «συνιστά απειλή για την ευρωπαϊκή δημοκρατία».

Όπως επισημαίνεται στο anatropinews.gr, η πρώτη σφραγίδα αυτής της ατζέντας Λίντνερ μπήκε ήδη στην προγραμματική συμφωνία της νέας, τρικομμματικής κυβέρνησης της Γερμανίας – της κυβέρνησης Σοσιαλδημοκρατών, Πρασίνων και Φιλελευθέρων. Πρόκειται για την ρήτρα που ορίζει ως πρώτη προτεραιότητα την βιωσιμότητα του χρέους, και προβλέπει πως πάνω σ’ αυτή την αρχή πρέπει να βασίζεται και η «περαιτέρω εξέλιξη των δημοσιονομικών κανόνων στην Ευρώπη».

Πρόκειται για μια διπλωματική διατύπωση που, όμως, επί της ουσίας αποκλείει οποιαδήποτε ριζική αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας – ήτοι, της «βίβλου» της ευρωπαϊκής λιτότητας. Πολιτικά, αυτή η διατύπωση έρχεται να επιβεβαιώσει ότι, τουλάχιστον στο δημοσιονομικό πεδίο, η κυβέρνηση Σολτς δεν σχεδιάζει ούτε… επανάσταση, ούτε ανατροπή του δόγματος Μέρκελ-Σόιμπλε.

Πρακτικά, οι πληροφορίες από το Βερολίνο λένε πως η συμφωνία Σολτς και Λίντνερ προβλέπει την ελάχιστη δυνατή αλλαγή στο Σύμφωνο Σταθερότητας στο πλαίσιο της συζήτησης που έχει ανοίξει πανευρωπαϊκά μετά την πανδημία – ήτοι, την αύξηση του ορίου για το χρέος σε πιο ρεαλιστικά επίπεδα.

Το “δόγμα Λίντνερ” και η Ελλάδα

Ο Λίντνερ έχει ήδη δεσμευτεί στους ψηφοφόρους του ότι θα δώσει μάχη ώστε η συζήτηση για την αλλαγή των δημοσιονομικών κανόνων της ευρωζώνης που θα γίνει μετά τις γαλλικές εκλογές «θα αποβεί προς όφελος των γερμανικών συμφερόντων».

Συνάδουν τα γερμανικά συμφέροντα με τα ελληνικά και εκείνα του ευρωπαϊκού νότου; Δύσκολο να το προβλέψει κανείς, ωστόσο οι ανησυχίες στο επιτελείο των Χρήστου Σταϊκούρα και Θοδωρή Σκυλακάκη είναι έντονες.

Το γεγονός πως τα κυβερνητικά στελέχη επιμένουν πως δεν πρόκειται να επιβληθεί κανένα lockdown αλλά και η εξαιρετικά περιορισμένη δυνατότητα να δωθούν νέες επιδοτήσεις σε πάσχοντες από την πανδημία επαγγελματικούς κλάδους και στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα (π.χ μέρισμα) οφείλονται στις αβεβαιότητες που αναφέρει σε γενικές γραμμές ο προϋπολογισμός αλλά και στην “απρόβλεπτη μεταβλητή Λίντνερ”. Εάν, για παράδειγμα, δεν υπάρξουν ευρωπαϊκές αποφάσεις για ελαστικότητα στο Σύμφωνο Σταθερότητας τα πράγματα θα δυσκολέψουν.

Δεν μπορεί να ελπίζει κανείς στην παράταση της πλήρους ευελιξίας που εφαρμόστηκε λόγω πανδημίας, όσο πιο κοντά επιστρέψει ωστόσο η ευρωζώνη στους δημοσιονομικούς κανόνες (έλλειμμα) που ίσχυαν πριν από αυτή τόσο πιο επικίνδυνα θα είναι τα πράγματα για μια υπερχρεωμένη και ασταθή οικονομία όπως η ελληνική.

Οικονομικοί αλλά και πολιτικοί αναλυτές θεωρούν πως το ελληνικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Απέναντι στους σκληρούς του Βορρά που είναι βέβαιο πως θα επιμείνουν στην προσήλωση στο προ πανδημίας Σύμφωνο Σταθερότητας υπάρχει ένας ισχυρός παράγοντας. Είναι ο Μάριο Ντράγκι, ο Ιταλός πρωθυπουργός με τις καλύτερες προσβάσεις έναντι οιουδήποτε άλλου στην γραφειοκρατία των Βρυξελλών και της ΕΚΤ. Ο συνδυασμός δε με την παρουσία του Πάολο Τζεντιλόνι στο οικονομικό χαρτοφυλάκιο της Κομισιόν φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει τα πράγματα, κι αυτό διότι ο Ιταλός επίτροπος δεν κρύβει τις προθέσεις του να είναι ο διάδοχος του Ντράγκι στη Ρώμη μετά τις επόμενες εκλογές.

Η καλύτερη επιλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη θα ήταν να συμπήξει μέτωπο με τον Ντράγκι και να συνεργαστεί με τον Τζεντιλόνι προσδοκώντας να ωφεληθεί και η Ελλάδα από την μάχη που θα δώσει η Ιταλία. Μια χώρα με μεγάλη παραγωγική βάση αλλά και μεγάλα προβλήματα (έλλειμμα, χρέος), παρόμοια με τα ελληνικά. Στο ίδιο μέτωπο θα μπορούσε να ενταχθεί και η Ισπανία, γι αυτό και προκάλεσε απορία σε αρκετούς η επιθετικότητα του πρωθυπουργού κατά του Πέδρο Σάντσεθ (στη Βουλή και κατά την αντιπαράθεσή του με τον Αλέξη Τσίπρα), με αφορμή την ισπανοτουρκική συμφωνία.

Ο πολιτικός “συστημικός” κίνδυνος και ο εκλογικός διάδρομος

Οι εξελίξεις στην οικονομία θα επηρεάσουν αναμφισβήτητα και τις πολιτικές.

Εφόσον το τέταρτο κύμα της πανδημίας αποδειχθεί όσο επιθετικό φαίνεται και κυρίως εάν διαρκέσει μέχρι τους πρώτους μήνες του 2022 μάλλον κλείνει το “παράθυρο ευκαιρίας” που έβλεπαν αρκετοί στην κυβέρνηση για την προκήρυξη πρόωρων (διπλών) εκλογών την άνοιξη. Ο συνδυασμός πανδημία και ακρίβεια -ιδιαίτερα εάν δεν είναι τόσο παροδικό φαινόμενο που ελπίζουν στην κυβέρνηση- δημιουργεί σοβαρά εμπόδια για την ανάληψη τέτοιων πολιτικών πρωτοβουλιών. Πρόωρες εκλογές σημαίνουν ένα τετράμηνο δημοσιονομικής χαλαρότητας και παροχών αλλά και “λευκή πετσέτα” έναντι των όποιων επιχειρηματικών κινήσεων που δίνουν ώθηση στην οικονομία αλλά και ένταση της αβεβαιότητας.

Από την άλλη, τους επόμενους μήνες η κυβέρνηση ελπίζει πως θα συμβολαιοποιηθούν μια σειρά από σημαντικά έργα και επενδύσεις, κάτι που απαιτεί σταθερό πολιτικό περιβάλλον. Ο πρωθυπουργός επιμένει σε συνομιλητές του πως θα εξαντλήσει την κυβερνητική θητεία και εκτιμά πως οι πολιτικές συνθήκες δεν θα αλλάξουν σημαντικά σε περίπου ένα χρόνο από σήμερα. Ήτοι, οι δημοσκοπικές απώλειες για την κυβέρνηση δεν θα γίνουν αισθητά μεγαλύτερες -ίσως και να αντιταχθεί το κλίμα, λένε στο Μέγαρο Μαξίμου-, το οικονομικό κλίμα θα βελτιωθεί και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα προλάβει να ανακάμψει. Βεβαίως, αναμένονται και οι εξελίξεις στο ΚΙΝ.ΑΛ για να ολοκληρωθεί το παζλ.

Είναι επίσης γεγονός και δεν διαλανθάνει της προσοχής του Μεγάρου Μαξίμου ότι ακόμα και ο νέος εκλογικός νόμος (κλιμακωτό μπόνους) δεν δίνει εύκολα αυτοδυναμία στο πρώτο κόμμα (η ανάλυση του Πάνου Σταθόπουλου στην “Καθημερινή” περιγράφει πως η Ν.Δ εφόσον κερδίσει τις δεύτερες εκλογές λαμβάνει οριακή αυτοδυναμία 151 εδρών με 41%). Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρότι ξορκίζει τις κυβερνητικές συνεργασίες ίσως βρεθεί στην ανάγκη μιας συμμαχίας εφόσον στο ΚΙΝ.ΑΛ έχει επικρατήσει ο Ανδρέας Λοβέρδος.

Πέραν αυτών υπάρχει και ο ευρύτερος πολιτικός ορίζοντας που δεν αποτυπώνεται επαρκώς στις αναλύσεις. Είτε οι εθνικές εκλογές διεξαχθούν το 2022 (με τον φόβο ενός σκληρού προϋπολογισμού για το 2023, ιδιαίτερα εάν επικρατήσει το “δόγμα Λίντνερ), είτε εξαντληθεί η κυβερνητική θητεία και διεξαχθούν το 2023, δεν είναι τα μοναδικά πολιτικά ορόσημα. Το 2024 θα διεξαχθούν οι ευρωεκλογές, με την επίδραση που μπορεί να έχουν στο πολιτικό κλίμα, και το 2025 οι προεδρικές εκλογές που μπορεί και αν οδηγήσουν σε πολιτικές περιπέτειες.

Οι προβλέψεις είναι παρακινδυνευμένες και ο συνδυασμός αρνητικών οικονομικών εξελίξεων στην ΕΕ, μαζί με τον πολιτικό συστημικό κίνδυνο στην Ελλάδα δημιουργούν ένα περιβάλλον πιθανής αστάθειας.

Με ένα έγγραφο 40 σελίδων, που έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα, όπως αναφέρει τηλεγράφημα του ΑΠΕ – ΜΠΕ, ο ESM εξετάζει την ιστορία και τις μεταρρυθμίσεις της δημοσιονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ και προσδιορίζει τις βασικές προκλήσεις. Στη συνέχεια, καταγράφει τις προτάσεις για μεταρρυθμίσεις που έχουν γίνει μέχρι τώρα και τελικά διατυπώνει μια μεταρρυθμιστική ιδέα που συμβιβάζει το μεταπανδημικό μακροοικονομικό πλαίσιο με τις υπάρχουσες συνεισφορές κορυφαίων οικονομολόγων και ιδρυμάτων.

Οι συγγραφείς του εγγράφου του ESM διατυπώνουν μια προσέγγιση δύο πυλώνων που χρησιμοποιεί ανώτατο όριο δημοσιονομικού ελλείμματος 3% και τιμή αναφοράς χρέους γενικής κυβέρνησης 100% που ενσωματώνει έναν κανόνα δαπανών. “Τα ανώτατα όρια δαπανών που ακολουθούν την τάση της ανάπτυξης θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τους υφιστάμενους μεσοπρόθεσμους στόχους που εκφράζονται σε όρους διαρθρωτικού ισοζυγίου. Ο συνδυασμός του πρωτογενούς ισοζυγίου με έναν κανόνα δαπανών θα βοηθούσε στη σταθεροποίηση του ρυθμού μείωσης του χρέους για χώρες με δημόσιο χρέος άνω του 100% του ΑΕΠ. Επίσης, το χρέος στο 100% θα συγκλίνει με ρυθμό 1/20 ετησίως, εκτός και αν υπάρξουν σοβαρές οικονομικές συνθήκες ή επενδυτικό κενό που να δικαιολογούν αποκλίσεις”, τονίζει ο ESM.

“Η πανδημική κρίση άλλαξε ριζικά το οικονομικό τοπίο, πυροδοτώντας την προσωρινή αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων”, επισημαίνεται στο έγγραφο που προσθέτει: “Η κρίση έφερε υψηλότερες δαπάνες που χρηματοδοτήθηκαν από το χρέος, με τις συνέπειές της να επιβαρύνουν ενδεχομένως περαιτέρω τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Η απάντηση της νομισματικής πολιτικής στην κρίση διατήρησε τα επιτόκια χαμηλά και τα βάρη εξυπηρέτησης του χρέους σε διαχειρίσιμα επίπεδα, καθιστώντας τα υψηλότερα επίπεδα του δημοσιονομικού ελλείμματος και του χρέους ανεκτά για τις αγορές”.

Τέλος, ο ESM καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι δημοσιονομικοί κανόνες μετά την πανδημία θα πρέπει να παρέχουν αξιόπιστη πολιτική καθοδήγηση, τονίζοντας: “Οι καλά σχεδιασμένοι και διαφανείς κανόνες μπορούν να ενισχύσουν τη δημοσιονομική απόδοση και να αποτρέψουν τα λάθη της πολιτικής. Μεσοπρόθεσμα, οι αναθεωρημένοι κανόνες μπορούν να βοηθήσουν στη σταδιακή κατάργηση των διακριτικών δημοσιονομικών μέτρων που σχετίζονται με την πανδημία. Μακροπρόθεσμα, μπορούν να ενισχύσουν τη δέσμευση για δημοσιονομικές θέσεις που σταθεροποιούν τα επίπεδα του δημόσιου χρέους”.

capital.gr

Η πρώτη αφορά το χρονικό διάστημα αρκετών μηνών που θα απαιτηθεί μέχρις ότου σχηματιστεί κυβέρνηση στη Γερμανία, και η δεύτερη πως η πολιτική της Άνγκελα Μέρκελ θα παραμείνει στον πυρήνα της νέα κυβέρνησης, είτε Καγκελάριος είναι ο Όλαφ Σολτς, είτε ο Άρμιν Λάσετ. Θα είναι ίσως η πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια που θα έχουμε κυβέρνηση τριών κομμάτων -ανάλογα με το ποιο θα είναι το πρώτο κόμμα-, γεγονός που καθιστά το νέο Καγκελάριο λιγότερο ισχυρό απ΄ ότι ήταν η Μέρκελ επί 16 χρόνια καθώς εκπροσωπούσε τα δύο ισχυρότερα κόμματα της Γερμανίας (CDU/GSU και SPD), μετά από ένα συμφωνημένο μέχρι κεραίας πρόγραμμα διακυβέρνησης.

Η Άνγκελα Μέρκελ θα παραμείνει πιθανότατα (υπηρεσιακή) Καγκελάριος για αρκετούς μήνες, μέχρις ότου υπάρξει συμφωνία και σχηματισθεί κυβέρνηση συνεργασίας, η Γερμανία, ωστόσο, θα εισέλθει σε μία μεταβατική φάση και μαζί της ολόκληρη η Ευρώπη.

Σε αυτό το μεσοδιάστημα κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν πως ωφελημένος ίσως βγει ο Εμανουέλ Μακρόν που θα επχιειρήσει να αναβαθμίσει το ηγετικό προφίλ του και να παίξει τον ρόλο της ευρωπαϊκής σταθεράς. Κάτι τέτοιο είναι όμως εξαιρετικά αμφίβολο για δύο λόγους: πρώτον, ο Γάλλος πρόεδρος βρίσκεται σε πολιτική αποδρομή στο εσωτερικό της χώρας του, με την κυβέρνησή του να χάνει τη δυναμική της και τα μεγάλα προβλήματα και οι κοινωνικές συγκρούσεις να έχουν λάβει τεράστιες διαστάσεις, και δεύτερον επειδή και η Γαλλία πορεύεται προς τις προεδρικές εκλογές του Μαϊου του 2022, κάτι που θα προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις, ίσως, δε, οδηγήσουν ακόμα και σε ήττα του σημερινού προέδρου.

Με τις Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν καταστήσει σαφές υπό τη διοίκηση Μπάϊντεν ότι δεν υπολογίζουν ιδιαίτερα στην ΕΕ (η συμφωνία AUKUS) ήταν ένα πολύ σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία της Ευρώπης), η αποχώρηση Μέρκελ και η απομείωσης της ισχύος του Μακρόν δημιουργούν νέα δεδομένα.

Η γερμανική πολιτική σε σημαντικούς τομείς δεν αναμένεται να μεταβληθεί. Οι ιδιόμορφες σχέσεις του Βερολίνου με την Μόσχα (ενεργειακά) και την Κίνα δεν πρόκειται να αλλάξουν, κι αυτό θα συνεχίσει να είναι εγκάθι για τις ευρωατλαντικές σχέσεις, ενώ ακόμα και η προνομιακή σχέση με την Τουρκία του Ερντογάν θα είναι δύσκολο να αναθεωρηθεί. Ορισμένοι εναποθέτουν ελπίδες πως το τελευταίο ίσως τροποποιηθεί εάν σε οποιοδήποτε κυβερνητικό σχήμα προκύψει από τις γερμανικές κάλπες το υπουργείο Εξωτερικών ανατεθεί στους Πράσινους, όμως ακόμα και σε μία τέτοια περίπτωση δεν πρέπει να περιμένουμε ανατροπές.

Κρίσιμο ζήτημα θα είναι η στάση της Γερμανίας υπό τη νέα κυβέρνηση σχετικά με το Σύμφωνο Σταθερότητας, κάτι που αφορά άμεσα και την Ελλάδα. Και σε αυτό το ζήτημα, ωστόσο, η εκπεφρασμένη θέση του Όλαφ Σολτς υπέρ της άρσης της ευελιξίας και της επιστροφής από το 2023 στους κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας (πλεονάσματα) δεν δημιουργεί ελπίδες.

Η ακτινογραφία της κάπλης

Στις εννέα ώρα Ελλάδας άνοιξαν οι κάλπες στη Γερμανία. Δικαίωμα ψήφου έχουν 60,4 εκατομμύρια πολίτες. Πολλοί από αυτούς έχουν ήδη ψηφίσει επιστολικά. Πρώτα προγνωστικά θα ανακοινωθούν αμέσως μετά το κλείσιμο των εκλογικών κέντρων στις επτά το απόγευμα. Η έκβαση των εκλογών είναι ανοιχτή. Μέχρι πρόσφατα προηγούνταν ελαφρώς οι Σοσιαλδημοκράτες και ακολουθούσαν τα δύο χριστιανικά κόμματα CDU/CSU. Αναμένεται ότι μετά τις εκλογές θα ακολουθήσουν δύσκολες διαπραγματεύσεις για το σχηματισμό κυβέρνησης. Επικρατέστεροι διάδοχοι τις Άνγκελα Μέρκελ στο αξίωμα της καγκελαρίου είναι ο Σοσιαλδημοκράτης Όλαφ Σολτς και ο Χριστιανοδημοκράτης Άρμιν Λάσετ.

Στις εκλογές πριν τέσσερα χρόνια το CDU και το βαυαρικό CSU είχαν συγκεντρώσει 32,9%, το SPD 20,5%, το ακροδεξιό Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) 12,6%, οι Φιλελεύθεροι 10,7%, το κόμμα Η Αριστερά (Die Linke) 9,2% και οι Πράσινοι 8,9%.

Σε άρθρο γνώμης στην εφημερίδα BILD ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ καλεί τους πολίτες να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα. Όπως επισημαίνει, η Γερμανία βρίσκεται «ενώπιον μιας πολιτικής μετάβασης», εννοώντας προφανώς το τέλος των 16 ετών διακυβέρνησης της χώρας από την Άνγκελα Μέρκελ. Το διακύβευμα των εκλογών είναι, σύμφωνα με τον κ. Σταϊνμάιερ, «προς ποια κατεύθυνση θα πρέπει να κινηθεί η χώρα» τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Εκτός από εθνικές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και το Βερολινο διεξάγονται παράλληλα και εκλογές για τη βουλή των κρατιδίων. Οι δημοσκοπήσεις δίνουν και στα δύο κρατίδια προβάδισμα στους Σοσιαλδημοκράτες. Στο Βερολίνο οι ψηφοφόροι καλούνται επιπλέον να αποφασίσουν για την απαλλοτρίωση περίπου 240.000 διαμερισμάτων από μεγάλες εταιρείες ακινήτων. Το δημοψήφισμα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα.

Τα σενάρια της επόμενης μέρας

Το όνομα του νέου καγκελαρίου πιθανόν να μην γίνει γνωστό το βράδυ.

Θα χρειαστούν μακρές διαβουλεύσεις για τον σχηματισμό του επόμενου κυβερνητικού συνασπισμού, ο οποίος σύμφωνα με αναλυτές μάλλον θα χρειάζεται να περιλαμβάνει τρία κόμματα, κάτι που δεν έχει συμβεί στη Γερμανία από τη δεκαετία του 1950.

Η 67χρονη Μέρκελ ίσως χρειαστεί να παραμείνει επικεφαλής της Γερμανίας ως το τέλος του έτους.

Τα πιο πιθανά σενάρια για τον σχηματισμό του νέου κυβερνητικού συνασπισμού θέλουν όποιο κερδίσει την πρώτη θέση μεταξύ του SPD και του CDU να σχηματίζει κυβέρνηση με τους Πράσινους και τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες (FDP).

Οι Πράσινοι επιθυμούν να συμμετάσχουν στον μελλοντικό κυβερνητικό συνασπισμό, κατά προτίμηση με το SPD.

Η Αριστερά (Die Linke) φαίνεται επίσης έτοιμη να συμμετάσχει στην κυβέρνηση, αλλά μάλλον πρέπει πρώτα να αλλάξει θέση όσον αφορά το ΝΑΤΟ.

Το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), που εισήλθε για πρώτη φορά στη Μπούντεσταγκ πριν τέσσερα χρόνια, αναμένεται να εδραιωθεί στο πολιτικό τοπίο, συγκεντρώνοντας περίπου το 10%, πάντως κανένα κόμμα δεν προτίθεται να το συμπεριλάβει στον κυβερνητικό συνασπισμό.

Με πληροφορίες από DW,news247.gr