«Είναι ένας χώρος μνημείο, ένας χώρος συνυφασμένος με την ιστορία και αρχιτεκτονική κληρονομιά του τόπου μας. Οι εγκαταστάσεις πρέπει πρώτα και πάνω από όλα να είναι επαρκείς και λειτουργικές και προσβάσιμες, κάτι που τώρα γίνεται», σημείωσε ο πρωθυπουργός.

Ο κ. Μητσοτάκης επανέλαβε ότι το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και πως ο τελικός κριτής της ποιότητας του κράτους δικαίου στη χώρα μας είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. «Μειώθηκαν οι εκκρεμείς υποθέσεις και ο χρόνος περαίωσης σε ποσοστό άνω του 20%. Όταν η Πολιτεία θέλει και το εννοεί μπορεί να κινείται γρήγορα και αποτελεσματικά. Ήδη το ΣτΕ είναι σε θέση να επιλύει περισσότερες υποθέσεις από όσες δέχεται χάρη στη νέα δικονομία», επισήμανε.

«Είναι αλλαγές που οδηγούν σε πιο ποιοτική και πιο γρήγορη απονομή της δικαιοσύνης. Αυτός πρέπει να είναι και ένας στόχος εθνικός. Αυτή η επιστροφή σας εδώ στον φυσικό σας χώρο έρχεται να σηματοδοτήσει συμβολικά το πέρασμα σε μια νέα εποχή», συνέχισε ο πρωθυπουργός.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε ότι μεθοδικά προωθούνται μεγάλες τομές και μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη. «Με το νέο διοικητικό χάρτη μειώθηκε σημαντικά ο χρόνος εκδίκασης σε πρώτο βαθμό. Μέρα με τη μέρα το κράτος δικαίου εδραιώνεται στον τόπο και η Δικαιοσύνη αναδεικνύει το πρόσωπο που θέλει και διεκδικεί», υπογράμμισε σημειώνοντας πως η Δικαιοσύνη οφείλει να είναι θωρακισμένη και μακριά από αμφισβητήσεις και επιθέσεις.

«Εμείς από την πλευρά μας εμπιστευόμαστε τη Δικαιοσύνη και η εμπιστοσύνη αυτή είναι συνειδητή. Δεν είναι απλά θεσμός αλλά κρίσιμος πυλώνας του δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Πολύ περισσότερο όταν βρισκόμαστε σε εποχή που ετοιμαζόμαστε να εξετάσουμε δικαστικά μεγάλες υποθέσεις που έχουν απασχολήσει πρόσφατα την κοινή γνώμη. Η επόμενη περίοδος καθίσταται πεδίο αναμετρήσεις της ευθυκρισίας των δικαστών με τις ενίοτε ψευδείς εντυπώσεις στη δημόσια σφαίρα», τόνισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Ειδικότερα, η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας με πρόεδρο τον Μιχάλη Πικραμένο και εισηγήτρια την σύμβουλο Επικρατείας Γεωργία Ανδριοπούλου, με τέσσερεις αποφάσεις της (105-8/2026), έκρινε ότι οι διατάξεις του άρθρου πρώτου του νόμου 4093/2012, καθώς και της υπ΄ αριθμ. οικ. 2/83408/022/14.11.2012 αποφάσεως του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών, που επέβαλαν μειώσεις στις αποδοχές των διπλωματικών υπαλλήλων του υπουργείου Εξωτερικών και των λοιπών συναφών κατηγοριών του ίδιου υπουργείου (κλάδου Εμπειρογνωμόνων, κλάδου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων και επιστημονικού προσωπικού της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας), αντίκεινται στις συνταγματικές αρχές της αναλογικότητας και της ισότητας στα δημόσια βάρη (άρθρα 25 παρ. 1 και 4 παρ. 5 του Συντάγματος).

Τόσο ο νόμος 4093/2012 όσο και η υπ΄ αριθμ. οικ. 2/83408/022/14.11.2012 απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών, σύμφωνα με το ΣτΕ, «εφαρμόζοντας αποκλειστικά το εξισωτικό και, ως εκ τούτου, προδήλως απρόσφορο αριθμητικό κριτήριο της επίτευξης συγκεκριμένης μεσοσταθμικής μείωσης του μισθολογικού κόστους του Δημοσίου», παραβίασαν τις δύο εν λόγω συνταγματικές αρχές των άρθρων 25 παρ. 1 και 4 παρ. 5 του Συντάγματος.

Ειδικότερα, πολίτης το περασμένο έτος ζήτησε την ανανέωση του διαβατηρίου του και προσκόμισε την αστυνομική του ταυτότητα που έχει εκδοθεί τον Μάιο του 1972, δηλαδή πριν 54 χρόνια. Όμως, η Διεύθυνση Διαβατηρίων του αρχηγείου της ΕΛ.ΑΣ. απέρριψε το αίτημα ανανέωσης του διαβατηρίου με το αιτιολογικό ότι το δελτίο ταυτότητας «πρέπει να αντικατασταθεί, καθόσον έχει παρέλθει το χρονικό διάστημα των 15 ετών από την ημερομηνία έκδοσής του με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η ταυτοπροσωπία του εικονιζόμενου σε αυτό προσώπου με το άτομο το οποίο απεικονίζεται στην επικολληθείσα φωτογραφία στην κατατεθείσα αίτηση του διαβατηρίου».

Ο ενδιαφερόμενος άσκησε προσφυγή στην αρμόδια διεύθυνση της ΕΛ.ΑΣ. κατά της άρνησης ανανέωσης διαβατηρίου, η οποία όμως απορρίφθηκε, ενώ επισημάνθηκε στον πολίτη, ότι «εφόσον επιθυμεί να εφοδιαστεί με ελληνικό διαβατήριο θα πρέπει να επανυποβάλει αίτημα, αντικαθιστώντας το δελτίο ταυτότητάς του με νέο».

Στην συνέχεια, προσέφυγε στο ΣτΕ ζητώντας να ανασταλεί η απόφαση της ΕΛ.ΑΣ., επικαλούμενος ότι η απορριπτική απόφαση της ΕΛ.ΑΣ., πλέον του ότι έχει πλημμελή αιτιολογία, θα του προκαλέσει δυσεπανόρθωτη βλάβη, καθώς θέλει να ταξιδεύσει στο εξωτερικό για προσωπικούς λόγους και λόγους υγείας της γυναίκας του.

Η Επιτροπή Αναστολών του ΣτΕ με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Ηλία Μάζο και εισηγήτρια την πάρεδρο Χάιδω Ευαγγελίου, επισημαίνουν ότι από το 2021 το δικαστήριο έχει κρίνει: «Ότι σε περίπτωση κατά την οποία έχει παρέλθει ο χρόνος ισχύος του δελτίου ταυτότητας (15 έτη) και μέχρι να αντικατασταθεί αυτό θεωρείται ισχυρό. Πριν από τη χορήγηση του διαβατηρίου οι αρμόδιες υπηρεσίες υποχρεούνται να ελέγχουν μόνο αν υποβλήθηκαν τα απαιτούμενα κατά νόμο δικαιολογητικά, μεταξύ δε αυτών και το δελτίο αστυνομικής ταυτότητας του αιτούντος την έκδοση διαβατηρίου, το οποίο οφείλουν να δεχτούν εφόσον δεν συντρέχει βάσιμη αμφιβολία περί τη γνησιότητα του, όχι δε και να διενεργούν έλεγχο ταυτοπροσωπίας του αιτούντος».

Παράλληλα, το ΣτΕ έκανε δεκτή την αίτηση αναστολής, αφού έλαβε υπόψη τους ότι: 1) η ΕΛ.ΑΣ. δεν επικαλείται την συνδρομή λόγων δημοσίου συμφέροντος που να επιβάλλουν τη μη ανανέωση του διαβατηρίου στον αιτούντα, στον οποίο άλλωστε έχει χορηγηθεί διαβατήριο το έτος 2015 και μάλιστα με την υποβολή αντιγράφου της ίδιας αστυνομικής ταυτότητας ως δικαιολογητικού και 2) η άρνηση της ΕΛ.ΑΣ. να ανανεώσει το διαβατήριο πιθανολογείται ότι θα του προκαλέσει δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη στην οικογενειακή του ζωή».

Αναφέρει ακόμα το ΣτΕ ότι η Διεύθυνση Διαβατηρίων της ΕΛ.ΑΣ. «υποχρεούται να λάβει υπόψη το προσκομισθέν ως κατά νόμον απαιτούμενο δικαιολογητικό, φωτοαντίγραφο του υπ΄ αριθμόν … δελτίου ταυτότητας του αιτούντος, για την εξέταση του αιτήματος ανανέωσης του διαβατηρίου του».

Ρούλα Σκουρογιάννη

Μια πρωτοφανή θεσμική κρίση καλείται να διαχειριστεί ο ιατρικός κόσμος της χώρας, μετά την έκδοση της υπ’ αριθμόν 2402/2025 απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έθεσε τέλος στη νομιμότητα των εκλογών του 2022 για τα όργανα διοίκησης του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου (ΠΙΣ), δημιουργώντας μια δυσεπίλυτη εξίσωση που εμπλέκει την ιατρική αυτοδιοίκηση, το Υπουργείο Υγείας και την τήρηση της νομιμότητας.

Το χρονικό της ακύρωσης: Το νομικό αγκάθι των οικονομικών εκκρεμοτήτων

Στις 23 Δεκεμβρίου 2025, το ΣτΕ απεφάνθη ότι η εκλογική διαδικασία του 2022 πάσχει από θεμελιώδη νομική πλημμέλεια. Συγκεκριμένα, κρίθηκε ότι συμμετείχαν εκλέκτορες από τοπικούς Ιατρικούς Συλλόγους οι οποίοι είχαν ανεξόφλητες οικονομικές υποχρεώσεις προς τον ΠΙΣ.

Η συμμετοχή αυτή παραβιάζει ρητά τις διατάξεις του Νόμου 4512/2018, ο οποίος θέτει την οικονομική τακτοποίηση ως απαράβατη προϋπόθεση για το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Η δικαστική αυτή εξέλιξη θέτει υπό άμεση αμφισβήτηση τη σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου και, κατ’ επέκταση, τη θητεία του Προέδρου, κ. Αθανάσιου Εξαδάκτυλου, προκαλώντας τριγμούς στο κορυφαίο θεσμικό όργανο των ιατρών.

Η Στάση του ΠΙΣ: Υπεράσπιση του Αυτοδιοίκητου και «Δημοκρατική Νομιμοποίηση»

Η αντίδραση της τρέχουσας διοίκησης του ΠΙΣ και της Ολομέλειας των Προέδρων ήταν άμεση. Μέσω ψηφίσματος, επιχειρούν να μετατοπίσουν το κέντρο βάρους από το γράμμα του νόμου στην ουσία της δημοκρατικής βούλησης, προβάλλοντας τα εξής επιχειρήματα:

·         Καθολικότητα και Διαφάνεια: Υποστηρίζουν ότι οι εκλογές του 2022 χαρακτηρίστηκαν από μαζική συμμετοχή και αδιάβλητες διαδικασίες που εκφράζουν το σύνολο του ιατρικού σώματος.

·         Καταγγελία Μειοψηφικών Κινήσεων: Χαρακτηρίζουν την προσφυγή ως ενέργεια μιας «απολύτως μειοψηφικής ομάδας» που επιχειρεί να αλλοιώσει το εκλογικό αποτέλεσμα μέσω νομικιστικών εμποδίων.

·         Κόκκινη Γραμμή στον Διορισμό Διοίκησης: Απευθύνουν αυστηρή προειδοποίηση προς τον υπουργό Υγείας να μην προχωρήσει στον διορισμό προσωρινής διοίκησης, επικαλούμενοι το αυτοδιοίκητο του ΠΙΣ και προγενέστερη νομολογία του ΣτΕ (αποφάσεις 2691/2009 και 728/2021) που προστατεύει την αυτονομία του κλάδου από κυβερνητικές παρεμβάσεις.

Παράλληλα, η διοίκηση διαβεβαιώνει ότι τυχόν οικονομικές εκκρεμότητες έχουν πλέον διευθετηθεί και ότι οι επερχόμενες εκλογές του 2026 θα διεξαχθούν με ένα σύγχρονο, αδιάβλητο ηλεκτρονικό σύστημα.

Διχασμένος ο ιατρικός κόσμος: Νομιμότητα vs Πολιτική Σκοπιμότητα

Η απόφαση έχει ανοίξει έναν ασκό του Αιόλου στις τάξεις των γιατρών, με τις απόψεις να διίστανται:

1.      Η Πλευρά της Νομιμότητας: Πολλά στελέχη υπογραμμίζουν ότι οι αποφάσεις του ΣτΕ είναι δεσμευτικές και δεν επιδέχονται ερμηνειών. Υποστηρίζουν ότι η “δημοκρατική νομιμοποίηση” δεν μπορεί να υπερβαίνει τη νομιμότητα και ότι η άρνηση συμμόρφωσης πλήττει το κύρος του θεσμού.

2.      Η Πλευρά της Σταθερότητας: Άλλοι εκφράζουν φόβους ότι μια παρατεταμένη διοικητική αστάθεια θα αφήσει τους γιατρούς απροστάτευτους απέναντι στις μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην Υγεία, προκρίνοντας τη διενέργεια νέων εκλογών ως τη μόνη καθαρή λύση.

Η Παρέμβαση του ΙΣΑ: Ξεκάθαρες αποστάσεις και οικονομική συνέπεια

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η τοποθέτηση του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ). Σε επιστολή του προς τον ΠΙΣ, ο ΙΣΑ ξεκαθάρισε το τοπίο, διαψεύδοντας φήμες περί εμπλοκής του στην προσφυγή ή περί οφειλών:

·         Δήλωσε κατηγορηματικά ότι είναι οικονομικά ενήμερος, αποδίδοντας ετησίως ποσά που αγγίζουν τις 500.000€.

·         Διευκρίνισε ότι δεν συμμετείχε στην προσφυγή στο ΣτΕ.

·         Κάλεσε την ηγεσία του ΠΙΣ να επιδείξει θεσμική υπευθυνότητα και να αναμείνει την τυπική εφαρμογή της δικαστικής απόφασης πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω κίνηση.

Η Παρέμβαση της ΠΑΝ.ΔΗ.Κ.Ι.: «Δεν υφίσταται νόμιμη διοίκηση στον ΠΙΣ»

Σε μια ιδιαίτερα αιχμηρή ανακοίνωση, η Πανελλήνια Δημοκρατική Κίνηση Ιατρών (ΠΑΝ.ΔΗ.Κ.Ι.) έρχεται να δώσει μια εντελώς διαφορετική διάσταση, κάνοντας λόγο για «αποκατάσταση της αλήθειας». Η συνδικαλιστική παράταξη υπογραμμίζει ότι η απόφαση του ΣτΕ δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών, καταλήγοντας στα εξής καίρια σημεία:

·         Έκπτωση της Διοίκησης: Με την έκδοση της απόφασης 2402/2025, τα όργανα του ΠΙΣ έχουν ήδη εκπέσει και δεν υφίσταται πλέον νόμιμη διοίκηση ούτε νόμιμα συγκληθείσα Ολομέλεια Προέδρων.

·         Προειδοποίηση για Αντιποίηση Αρχής: Η παράταξη καταγγέλλει τη συνεχιζόμενη χρήση τίτλων, σφραγίδων και λογοτύπων του ΠΙΣ για την έκδοση ανακοινώσεων, προειδοποιώντας ότι τέτοιες ενέργειες εγείρουν σοβαρά ζητήματα προσωπικής ευθύνης και αντιποίησης αρχής.

·         Συνταγματική Υποχρέωση της Πολιτείας: Καταρρίπτει το επιχείρημα περί «πολιτικής παρέμβασης» του Υπουργείου Υγείας, τονίζοντας ότι η συμμόρφωση προς τις αποφάσεις του ΣτΕ αποτελεί συνταγματική υποχρέωση της Πολιτείας και όχι επιλογή.

Η ΠΑΝ.ΔΗ.Κ.Ι. ουσιαστικά καλεί την ηγεσία του Υπουργείου Υγείας να προχωρήσει άμεσα στις νόμιμες ενέργειες για την αποκατάσταση της θεσμικής τάξης, θεωρώντας κάθε άλλη καθυστέρηση ως μη συμμόρφωση προς τη δικαστική εξουσία.

Η επόμενη μέρα: Μια πολιτική και συνδικαλιστική σκακιέρα

Η υπόθεση του ΠΙΣ ξεπερνά τα στενά όρια μιας δικαστικής διαμάχης. Αποτελεί μια δοκιμασία για:

·         Τα όρια του αυτοδιοίκητου των επαγγελματικών φορέων.

·         Την ισορροπία μεταξύ διοικητικών παραλείψεων και δημοκρατικής εκπροσώπησης.

·         Τις σχέσεις της ιατρικής κοινότητας με την εκτελεστική εξουσία.

Οι εξελίξεις το επόμενο διάστημα αναμένονται καταιγιστικές. Το αν θα οδηγηθούμε σε άμεσες κάλπες, σε διορισμό υπηρεσιακής διοίκησης ή σε μια μεταβατική φόρμουλα υπό την εποπτεία του υπουργείου Υγείας, θα καθορίσει την αξιοπιστία του ιατρικού συνδικαλισμού για τα επόμενα χρόνια.

«Το ΣτΕ ενέκρινε το Π.Δ. με το οποίο αποκαθίσταται η αδικία για όσους είχαν οικοδομικές άδειες για τις οποίες είχαν εκκινήσει οι οικοδομικές εργασίες, αλλά είχαν προσβληθεί δικαστικά πριν από τις 11.12.2024 και δεν μπορούσαν να υπαχθούν στην εξαίρεση των αποφάσεων της Ολομέλειας».

Κατά το ΣτΕ, η «επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών προϋποθέτει την ολοκλήρωση περιβαλλοντικού προελέγχου του σχεδίου, που εκπονείται, κατά τα προαναφερόμενα, σε τοπικό επίπεδο, ή, εάν χρειάζεται, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων».

Οπως όμως εξηγεί το Ε΄ Τμήμα που επεξεργάστηκε το επίμαχο Π.Δ., ο μηχανισμός περιλαμβάνει Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), το οποίο χρηματοδοτείται από ποσά περιβαλλοντικού ισοδυνάμου που καταβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι, και επανέκδοση των οικοδομικών αδειών με διαδικασία που διαφοροποιείται ανάλογα με το αν έχει ολοκληρωθεί ή όχι ο φέρων οργανισμός της οικοδομής».

Μάλιστα, ο μηχανισμός περιλαμβάνει την επιλογή των καταλληλότερων μέτρων περιβαλλοντικού ισοδυνάμου από αυτά που προβλέπει ο ν. 5197/2025 σε επίπεδο δημοτικής ενότητας ή, για τα μητροπολιτικά συγκροτήματα Αθήνας και Θεσσαλονίκης, δήμου, τούτο δε βάσει περιβαλλοντικού προελέγχου ή, εφόσον συντρέχει περίπτωση, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Το Ε΄ Τμήμα, επαναλαμβάνοντας νομολογία του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, δέχθηκε ότι «στην περίπτωση εννόμων σχέσεων που έχουν κριθεί αμετακλήτως με δικαστικές αποφάσεις, ο νομοθέτης δεν κωλύεται να ρυθμίσει και πάλι τις σχέσεις αυτές με νέους κανόνες δικαίου, εφόσον αυτοί έχουν γενικό χαρακτήρα και δεν ρυθμίζουν μεμονωμένη σχέση».

Συνεπώς, το σύστημα που εισήχθη με το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος «κρίθηκε ως συμβατό με το Σύνταγμα, διότι η, τυχόν, επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών θα είναι προϊόν νέου διαφορετικού νομοθετικού καθεστώτος, το οποίο δεν αποσκοπεί στην επίλυση συγκεκριμένης διαφοράς, αλλά στη θέσπιση γενικής και αφηρημένης ρύθμισης με κριτήρια αντικειμενικά (ολοκλήρωση ή μη φέροντος οργανισμού κ.λπ.) και απρόσωπα».

Ωστόσο, όπως σημειώνεται, κρίθηκε πως «η τυχόν επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών προϋποθέτει την ολοκλήρωση περιβαλλοντικού προελέγχου του σχεδίου, που εκπονείται, κατά τα προαναφερόμενα, σε τοπικό επίπεδο, ή, εάν χρειάζεται, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων».

Με πληροφορίες από Καθημερινή

Το μεγάλο διάστημα (περισσότερο από τέσσερις μήνες) που χρειάστηκε το ανώτατο δικαστήριο για την επεξεργασία του μόλις τεσσάρων σελίδων διατάγματος είναι ενδεικτικό όχι μόνο της σοβαρότητας της υπόθεσης, αλλά κυρίως του πόσο αυτή προβλημάτισε τους δικαστές.

Η δημοσίευση του πρακτικού επεξεργασίας αναμένεται μέσα στις επόμενες ημέρες, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες τελικά το Συμβούλιο της Επικρατείας έδωσε το πράσινο φως στο κείμενο που έστειλε το υπουργείο Περιβάλλοντος.

Το διάταγμα έρχεται να εξειδικεύσει τον ν. 5197/25, ο οποίος εκδόθηκε μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ, με τις οποίες ακυρώθηκε η «οριζόντια» εφαρμογή των κινήτρων του οικοδομικού κανονισμού.

Το διάταγμα έρχεται να εξειδικεύσει δύο σημεία του νόμου:

• Το πρώτο αφορά τι νοείται ως «έναρξη εργασιών», καθώς το Συμβούλιο της Επικρατείας ζήτησε να ακυρωθούν όσες άδειες δεν είχαν ξεκινήσει να υλοποιούνται έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024.
• Και το δεύτερο αφορά με ποιον τρόπο «κατ’ εξαίρεση» θα παρακάμψουν την απόφαση του ΣτΕ και θα ολοκληρωθούν, όπως είχαν εγκριθεί ορισμένες ειδικές περιπτώσεις.

Η προσθήκη του πρακτικού επεξεργασίας αφορά το δεύτερο θέμα: το «περιβαλλοντικό ισοδύναμο» που σχετίζεται με οικοδομικές άδειες που έχουν ακυρωθεί ή έχουν προσβληθεί δικαστικά (και εκκρεμεί η έκδοση απόφασης), εφόσον έχουν ξεκινήσει οικοδομικές εργασίες έως την 11η Δεκεμβρίου. Και περιπτώσεις για τις οποίες έχει υποβληθεί αίτημα χρηματοδότησης για ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης ή στο ΕΣΠΑ.

Το διάταγμα ορίζει το ποσό του «περιβαλλοντικού ισοδυνάμου» σημειώνοντας ότι καταβάλλεται σε ειδικό λογαριασμό στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και διατίθεται αποκλειστικά στον δικαιούχο δήμο για την υλοποίηση των δράσεων περιβαλλοντικού ισοδυνάμου. Οι παρεμβάσεις θα γίνονται μέσω ενός «ειδικού σχεδίου» που θα εκπονείται από το ΥΠΕΝ ή τον δήμο ή διά δωρεά μελέτης προς το ΥΠΕΝ και θα εγκρίνεται από το Κεντρικό Πολεοδομικό Συμβούλιο (ΚΕΣΥΠΟΘΑ).

Σύμφωνα με πληροφορίες, η μόνη παρατήρηση του Συμβουλίου της Επικρατείας σε αυτές τις προβλέψεις είναι πριν από το «ειδικό σχέδιο» να προηγείται μια περιβαλλοντική προεκτίμηση –και η έκδοση μιας σχετικής πράξης– αν για αυτά που προβλέπονται στο σχέδιο απαιτείται ή όχι Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ).

Με αυτόν τον τρόπο το ΣτΕ επιτρέπει να χτιστούν τελικά με το επιπλέον ύψος και τα επιπλέον τετραγωνικά όλα τα κτίρια, η ανέγερση των οποίων σταμάτησε λόγω προσφυγής ή δικαστικής απόφασης.

Μια πρόβλεψη που αναμένεται να προκαλέσει πολλούς τριγμούς σε περιοχές όπως ο Αλιμος, η Βάρη – Βούλα – Βουλιαγμένη, η Κηφισιά και η Αθήνα, στις οποίες σταμάτησε διά της δικαστικής οδού ένας αξιόλογος αριθμός οικοδομών. Από την άλλη, το ΥΠΕΝ ελπίζει ότι η καταβολή του «προστίμου» στον δήμο θα μαλακώσει τις αντιδράσεις.

Το δεύτερο σημείο που εξειδικεύει το προεδρικό διάταγμα είναι το πώς νοείται η «έναρξη εργασιών» στις 11 Δεκεμβρίου 2024 («κόκκινη γραμμή» για την εφαρμογή των κινήτρων του ΝΟΚ ή όχι).

Οπως ορίζει το διάταγμα, ως εκκίνηση εργασιών νοείται:

α) Η πραγματοποίηση εργασιών εκσκαφής για την ανέγερση της οικοδομής (ενδεικτικά εργασίες εκσκαφής για αντιστήριξη πρανών ή θεμελίωση) ή σε περίπτωση προσθήκης (για την οποία δεν απαιτείται εκσκαφή) η πραγματοποίηση εργασιών σκυροδέτησης, ο χρόνος πραγματοποίησης των οποίων αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο, ιδίως με αα) τη γνωστοποίηση της έναρξης των εργασιών σε οποιαδήποτε διοικητική αρχή, αβ) την ηλεκτρονική υποβολή Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης από τον εργοδότη, αγ) αεροφωτογραφίες, αδ) συμβάσεις με βέβαιη χρονολογία που αφορούν στην εκκίνηση οικοδομικών εργασιών ή και σε μεταγενέστερο στάδιο αυτής.

β) Η κατεδάφιση προϋφιστάμενων κτισμάτων εντός του ίδιου ακινήτου, εφόσον δεν είναι προγενέστερη των έξι μηνών από την 11η Δεκεμβρίου.

γ) Η διενέργεια έως την 11η Δεκεμβρίου ανασκαφικών εργασιών της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, στο πλαίσιο υφιστάμενης οικοδομικής άδειας, η οποία αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο μέσο.

To Ε΄ Τμήμα το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε συνταγματικό και νόμιμο το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την έγκριση του Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ) για την αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του ΝΟΚ.

Το σχέδιο ΠΔ αφορά την έγκριση του Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), που στοχεύει στην αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του Νέου Οικοδομικού Κώδικα (ΝΟΚ). Με την απόφαση του ΣτΕ, αίρεται η ασάφεια σχετικά με τη χρήση αυτών των κινήτρων και ενισχύεται η νομική ασφάλεια των οικοδομικών αδειών.

Το ΠΔ διασφαλίζει ότι τα έργα που είχαν ξεκινήσει νόμιμα έως 11 Δεκεμβρίου 2024 μπορούν να συνεχιστούν χωρίς εμπόδια. Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά μηχανισμός περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, που λειτουργεί ως εργαλείο αντιστάθμισης και βιώσιμης αναβάθμισης του οικιστικού περιβάλλοντος.

Το σχέδιο ΠΔ υποβλήθηκε στο Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ για νομοπαρασκευαστική επεξεργασία μετά τις αποφάσεις Ολομέλειας (146–149/2025) και έλαβε τη γνωμοδότηση υπ’ αριθμ. 135/2025, που το θεωρεί σύμφωνο με το πνεύμα των προηγούμενων αποφάσεων.

Οι σύμβουλοι Επικρατείας τόνισαν την ανάγκη προελέγχου πριν από την έκδοση οικοδομικής άδειας, ενώ καθορίζεται το ύψος του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, η διαδικασία καταβολής και οι υπόχρεοι. Το ποσό θα κατατίθεται σε ειδικό λογαριασμό στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και θα διατίθεται αποκλειστικά στον αντίστοιχο δήμο για τις δράσεις περιβαλλοντικού ισοδυνάμου.

Μέσω του ΕΣΠΙΑΠ, εξειδικεύονται οι στοχευμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο δήμου ή δημοτικής ενότητας. Η εκπόνησή του παρέχει νομική θωράκιση και δυνατότητα χρήσης των κινήτρων του ΝΟΚ χωρίς αλλαγές στην οικοδομική άδεια, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη στην αγορά και την άμεση επανέναρξη της οικοδομικής δραστηριότητας.

Το πλήρες κείμενο της γνωμοδότησης του ΣτΕ αναμένεται να δημοσιευθεί στο προσεχές διάστημα.

Το Υπουργείο Οικονομικών επανέρχεται με διάταξη που εντάσσει τη σχετική πρόβλεψη σε νομοσχέδιο, με στόχο –όπως δηλώνει– να διασφαλίσει την «ασφάλεια δικαίου».

Ωστόσο, η “ασφάλεια” αυτή εξυπηρετεί κυρίως τις ανάγκες του κράτους, όχι εκείνες των επαγγελματιών του κλάδου, που βλέπουν να επιβαρύνονται εκ νέου, παρά την ακυρωτική απόφαση του ΣτΕ.

Πλέον, οι φόροι πάνω στα ακίνητα που ενοικιάζονται στην βραχυχρόνια μίσθωση είναι πολλοί και δυσβάσταχτοι. Οι ιδιοκτήτες είναι υποχρεωμένοι να αυξήσουν τις τιμές στα καταλύματά τους και να βγάζουν στην αγορά πανάκριβα διαμερίσματα ή βίλες οι οποίες όμως προσφέρονται πολύ πιο ακριβά πλέον στην Ελλάδα απ΄ότι σε άλλες ανταγωνιστικές χώρες, όπως η Τουρκία και η Κροατία. με ‘ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον Τουρισμό ο οποίος δεν δείχνει το εφετινό καλοκαίρι να έχει την δυναμική που είχε τα προηγούμενα χρόνια…

Νίκος Γιαννόπουλος

Ηδη από την Παρασκευή η σχετική συζήτηση έχει “ανάψει” και πολλοί έσπευσαν να κάνουν λόγο για απόφαση που ακυρώνει τον ίδιο τον συνταγματικό νομοθέτη.

“Αν μιλάμε για το καθαρά πρακτικό όφελος της εν λόγω κρίσης του ΣτΕ μπορούμε να πούμε ότι πλέον “τσιμεντάρεται” η ίδρυση παραρτημάτων ιδιωτικών Πανεπιστημίων στην Ελλάδα όπως προβλέπει ο νόμος Πιερρακάκη” τόνισε στο Libre νομική πηγή με μεγάλο κύρος και εμπειρία.

“Αν μιλήσουμε πολιτικά παράλληλα” συνεχίζει η ίδια πηγή “δεν μπορούμε να μην συμπεράνουμε ότι η απόφαση της αριστερής, κυρίως, αντιπολίτευσης να μην πει δεσμευτεί ρητά και κατηγορηματικά ότι θα καταργήσει το εν λόγω νομοθέτημα όταν έρθει στην εξουσία, σίγουρα έπαιξε το ρόλο της στην τελική απόφαση των δικαστών”.

• “Με άλλα λόγια ισχυρίζομαι ότι αυτή η ατολμία της αντιπολίτευσης στη συζήτηση του νομοθετήματος στη Βουλή χάρισε στους δικαστές την “ασφάλεια” που χρειάζονται και έδωσε το πράσινο φως για να κάνουν τη μεγάλη νομική κωλοτούμπα” σχολιάζει χαρακτηριστικά ο συνομιλητής μας.

Σίγουρα η λέξη “κωλοτούμπα” όταν μιλάμε για κρίση του ανώτατου δικαστηρίου της χώρας μοιάζει βαριά. Ωστόσο, η πηγή μας την χρησιμοποιεί “διότι δεν μπορώ να εντοπίσω άλλη για να χαρακτηρίσω αυτή τη μεταστροφή του δικαστηρίου σε σχέση με την πάγια νομολογία για το θέμα. Υπάρχουν αποφάσεις του 2020, του 2021, ακόμα και του 2022 που ουσιαστικά έλεγαν πως κατ’επιταγήν του Συντάγματος, η ίδρυση Πανεπιστημίων από ιδιώτες στη χώρα απαγορεύεται. Δεν αναγνώριζαν αυτές οι αποφάσεις καμία άλλη ερμηνεία του Συντάγματος. Το σύνολο αυτής της νομολογίας ανατράπηκε με την απόφαση”.

Ο συνομιλητής μας προχωρά όμως την κριτική του ένα βήμα παρακάτω. “Κακά τα ψέματα, οι ανώτατοι δικαστές στη χώρα έχουν μάθει να μην δέχονται την κριτική στις αποφάσεις τους, επιβεβλημένη σε μία δημοκρατική πολιτεία. Με την λόγω απόφαση εκτίθενται, νομικά και ουσιαστικά. Αλλά φαίνεται ότι κάτι τέτοιο δεν τους ενδιαφέρει. Γιατί; Διότι στη χώρα φαίνεται να υπάρχει ένας ιδιότυπος “νομικός ρεαλισμός” που επιτρέπει σχεδόν τα πάντα”.

Είναι βέβαια κοινό μυστικό ότι η απόφαση για τη μη κρατικά ΑΕΙ δικαιώνει την προσέγγιση του Ευάγγελου Βενιζέλου και του Βασίλη Σκουρή στο ζήτημα. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι ο πρώην Υπουργός και καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, δημοσιοποίησε την άποψή του ελάχιστες ώρες μετά την ανακοίνωση της δικαστικής απόφασης.

“Η σημερινή απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ για τον νόμο περί μη κρατικών ΑΕΙ έχει τεράστια ερμηνευτική σημασία” τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Βενιζέλος για να συνεχίσει:

“«Χαίρομαι γιατί έγινε αποδεκτή η θεωρητική προσέγγιση που έχω προτείνει περί “επαυξημένου Συντάγματος” που προκύπτει μέσα από τη σύμφωνη με το Δίκαιο της ΕΕ και την ΕΣΔΑ ερμηνεία του Συντάγματος. Χαίρομαι γιατί βρήκε πρακτική εφαρμογή η ερμηνευτική δήλωση στο άρθρο 28 του Συντάγματος που είχα εισηγηθεί στην αναθεώρηση του 2001. Είναι τιμητικό για τον καθηγητή Β. Σκουρή, πρώην Πρόεδρο του ΔΕΕ και εμένα το γεγονός ότι το ΣτΕ υιοθέτησε τις θέσεις που αναπτύξαμε στη σχετική κοινή μας γνωμοδότηση”.

• Τα περί “επαυξημένου Συντάγματος” βέβαια σηκώνουν πολλή συζήτηση, όχι μόνο καθαρά νομικού περιεχομένου. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι πρόκειται για μία ερμηνεία “παντός καιρού” ανάλογα με το τι βολεύει το αφήγημα της εκάστοτε εκτελεστικής εξουσίας.

Από τις νομικές επιφυλάξεις που ήδη έχουν εκφραστεί στη δημόσια σφαίρα ξεχωρίζει αυτή του πρώην επικεφαλής της ΑΔΑΕ και πρώην ανώτατου δικαστικού φυσικά, του Χρήστου Ράμμου.

Εγραψε χαρακτηριστικά ο κ. Ράμμος:

“H σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται”. Αυτό ορίζει ρητά και ξεκάθαρα το Σύνταγμα στο άρθρο 16 § 8. Το Σύνταγμα είναι το κοινωνικό μας συμβόλαιο, η προστασία μας από τις ενδεχόμενες αυθαιρεσίες του κοινού νομοθέτη.  Όσο καιρό ισχύει μια συνταγματική διάταξη την σεβόμαστε και την εφαρμόζουμε. Με ΚΑΜΙΑ ερμηνευτική μέθοδο το κατηγορηματικό,  σαφέστατο και χωρίς άλλους προσδιορισμούς “απαγορεύεται” δεν μπορεί να διαβαστεί ως  “επιτρέπεται”.  Αυτό, εξ άλλου, έλεγε επί δεκαετίες και παγίως και  το  ίδιο το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Η δε επίμαχη κρίση του ΣτΕ έγινε μάλιστα  χωρίς καν την προηγούμενη διατύπωση  και υποβολή εκ μέρους του προδικαστικού ερωτήματος στο ΔΕΕ, ως προς την έννοια των διατάξεων του ευρωπαϊκού  ενωσιακού δικαίου, τις οποίες επικαλείται το δελτίο τύπου του Προέδρου του ΣτΕ, σε σχέση με την τεκμηρίωση που υιοθετήθηκε  για την ερμηνεία της επίμαχης συνταγματικής διάταξης.
Αν αρχίσουμε να παρακάμπτουμε τα στοιχειώδη και να κάνουμε τέτοιες ερμηνείες, μπορεί  στο μέλλον να “ξηλώσουμε” το Σύνταγμα και σε άλλες του διατάξεις, κατ’ επίκληση άλλων διατάξεων διεθνών ή ευρωπαϊκών κανόνων δικαίου. Επικίνδυνους  δρόμους άνοιξε η απόφαση του ΣτΕ. Δυστυχώς!”

Υπάρχει,τέλος, περίπτωση αυτή η απόφαση να αλλάξει σε δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Η πηγή του Libre το βλέπει μάλλον αδύνατον. “Δεν υπάρχει πρακτικά καμία τέτοια δυνατότητα σε ευρωπαϊκό δικαστήριο” τόνισε χαρακτηριστικά, άρα οι σχετικές προσφυγές θα έχουν, αν πραγματοποιηθούν, τον χαρακτήρα της “τιμής των όπλων” και τίποτα άλλο.

Οπως αποφάσισε το Ανώτατο Δικαστήριο, το σύστημα ως προς τους όρους αδειοδότησης και λειτουργίας, δεν εισάγει υπέρμετρους περιορισμούς στην ελευθερία εγκατάστασης.

«Δεν αποκλείεται κατά το Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων προερχομένων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από χώρα συμβεβλημένη στην GATS», σημειώνεται.

Ολόκληρη η ανακοίνωση:

Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας

Σύμφωνα με το άρθρο 34 παρ. 8 του π.δ. 18/1989, όπως προστέθηκε με το άρθρο 25 του ν. 4786/2021

Ανακοινώνει τα εξής:

Στις 2.6.2025 και 13.6.2025 η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας συνήλθε σε διασκέψεις υποθέσεων σχετικών με την εγκατάσταση και λειτουργία στην Ελλάδα Παραρτημάτων – Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ). Οι υποθέσεις αυτές συζητήθηκαν κατά τη δικάσιμο της 11.4.2025, προκειμένου να επιλυθούν τα ζητήματα συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο των διατάξεων του ν. 5094/2024.
Το Δικαστήριο έκρινε τα εξής:

Α. Οι διατάξεις των παρ. 5 και 8 του άρθρου 16 του Συντάγματος, ενόψει και του
σκοπού τους, που συνίσταται στην παροχή υψηλού επιπέδου ανώτατης εκπαίδευσης, σε συνδυασμό με την παρ. 1 του άρθρου 16, η οποία κατοχυρώνει την ελευθερία της εκπαίδευσης και την ακαδημαϊκή ελευθερία, ερμηνεύονται – σύμφωνα και με την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 28 του Συντάγματος αλλά και επί τη βάσει των αρχών της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και της καλόπιστης συνεργασίας των κρατών μελών (αρ. 2 και 4 παρ.3 ΣΕΕ) – σε αρμονία με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ειδικότερα, οι ως άνω συνταγματικές διατάξεις ερμηνεύονται ενόψει των νεότερων νομοθετικών και νομολογιακών δεδομένων του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αφορούν την παροχή ανώτατης εκπαίδευσης (αρ. 165 ΣΛΕΕ), την ελευθερία εγκατάστασης (αρ. 49 ΣΛΕΕ), καθώς και το θεμελιώδες δικαίωμα ίδρυσης εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με σεβασμό των δημοκρατικών αρχών (αρ. 14 παρ. 3 του Χάρτη). Επί τη βάσει των ανωτέρω, δεν αποκλείεται κατά το Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων προερχομένων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από χώρα συμβεβλημένη στην GATS, κατά τους όρους ειδικού νόμου, με τον οποίον διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο σπουδών και προστατεύεται η ακαδημαϊκή ελευθερία.

Κατόπιν τούτων, απορρίπτονται, κατά πλειοψηφία, τρεις αιτήσεις ακυρώσεως που
έχουν ασκηθεί από Καθηγητές Α.Ε.Ι. και την ΠΟΣΔΕΠ.

Β. Το σύστημα του ως άνω νόμου, ως προς τους όρους αδειοδότησης και
λειτουργίας, δεν εισάγει υπέρμετρους περιορισμούς στην ελευθερία εγκατάστασης
(άρθρο 49 ΣΛΕΕ).

Κατόπιν τούτου, απορρίπτεται, κατά πλειοψηφία, αίτηση ακυρώσεως των
κολλεγίων.

Πιερρακάκης: Ιστορική απόφαση

Ιστορική απόφαση με την οποία πραγματοποιείται ένα μεγάλο βήμα προόδου και αυτοπεποίθησης, χαρακτηρίζει ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης την απόφαση του ΣτΕ με την οποία κρίνεται συνταγματικός ο νόμος για τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Υπενθυμίζεται ότι ο νόμος είχε έλθει στη Βουλή και είχε ψηφιστεί όταν ήταν υπουργός Παιδείας ο κ. Πιερρακάκης.

Σε ανακοίνωσή του αναφέρει ότι η απόφαση του ΣτΕ «συνιστά δικαίωση της βούλησης μας να γκρεμίσουμε τείχη, να σπάσουμε ριζωμένα ταμπού, να ξεπεράσουμε ιδεοληψίες και να δώσουμε περισσότερες επιλογές και ευκαιρίες στους φοιτητές που θέλουν να σπουδάσουν στη χώρα μας».

Προσθέτει ότι «όσοι τόσα χρόνια χρησιμοποιούσαν το Σύνταγμα ως πρόσχημα για να μην αλλάξει τίποτα στη χώρα, σήμερα καλούνται να εξηγήσουν στους πολίτες την ακινησία ετών που αποστέρησε από την Ελλάδα φοιτητές, την αποδυνάμωσε από εκείνους που μετανάστευσαν σε χώρες του εξωτερικού για να σπουδάσουν ελλείψει άλλης εναλλακτικής, προκάλεσε ταλαιπωρία στις οικογένειες τους και είχε ως συνέπεια τεράστιες απώλειες στην αναπτυξιακή δραστηριότητα της χώρας μας».

Ο υπουργός επισημαίνει, τέλος, ότι η Ελλάδα «από σήμερα τελεσίδικα σταματά να αποτελεί εξαίρεση σε έναν παγκόσμιο εκπαιδευτικό κανόνα. Η συνύπαρξη του Δημόσιου πανεπιστημίου με τα μη κρατικά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια ενισχύει την ακαδημαϊκή ανταγωνιστικότητα, την προσέλκυση επενδύσεων για έρευνα, καινοτομία και διεθνή συνεργασία».

Η δήλωση του υπουργού Οικονομικών έχει ως εξής:

«Με την ιστορική αυτή απόφαση πραγματοποιείται ένα μεγάλο βήμα προόδου και αυτοπεποίθησης»

Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που κρίνει συνταγματικό το νόμο 5094/24 για την εγκατάσταση και λειτουργία μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων στη χώρα μας συνιστά δικαίωση της βούλησης μας να γκρεμίσουμε τείχη, να σπάσουμε ριζωμένα ταμπού, να ξεπεράσουμε ιδεοληψίες και να δώσουμε περισσότερες επιλογές και ευκαιρίες στους φοιτητές που θέλουν να σπουδάσουν στη χώρα μας.

Το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο με την απόφαση του πιστοποιεί ότι η κυβέρνηση λειτούργησε με σεβασμό στους θεσμούς. Όσοι τόσα χρόνια χρησιμοποιούσαν το Σύνταγμα ως πρόσχημα για να μην αλλάξει τίποτα στη χώρα, σήμερα καλούνται να εξηγήσουν στους πολίτες την ακινησία ετών που αποστέρησε από την Ελλάδα φοιτητές, την αποδυνάμωσε από εκείνους που μετανάστευσαν σε χώρες του εξωτερικού για να σπουδάσουν ελλείψει άλλης εναλλακτικής, προκάλεσε ταλαιπωρία στις οικογένειες τους και είχε ως συνέπεια τεράστιες απώλειες στην αναπτυξιακή δραστηριότητα της χώρας μας.

Η Ελλάδα από σήμερα τελεσίδικα σταματά να αποτελεί εξαίρεση σε έναν παγκόσμιο εκπαιδευτικό κανόνα. Η συνύπαρξη του Δημόσιου πανεπιστημίου με τα μη κρατικά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια ενισχύει την ακαδημαϊκή ανταγωνιστικότητα, την προσέλκυση επενδύσεων για έρευνα, καινοτομία και διεθνή συνεργασία.

Με την ιστορική αυτή απόφαση πραγματοποιείται ένα μεγάλο βήμα προόδου και αυτοπεποίθησης. Ενα βήμα που καταδεικνύει ότι το μέλλον ανήκει σε όσους τολμούν να το οραματιστούν και να το χτίσουν.