Ο 41χρονος ποδοσφαιριστής ζει στο Ριάντ με την αρραβωνιαστικιά του, Χεορχίνα Ροντρίγκεζ, και τα πέντε παιδιά τους. Η πόλη δέχθηκε ιρανικούς βομβαρδισμούς, καθώς οι συγκρούσεις εισέρχονται στην τέταρτη ημέρα τους.

Παράλληλα, η πρεσβεία των ΗΠΑ στη σαουδαραβική πρωτεύουσα φέρεται να επλήγη από δύο ιρανικά drones, ενώ κρατικά μέσα του Ιράν ανέφεραν την καταστροφή κτιρίου διοίκησης και επιτελείου στο Μπαχρέιν.

Αρκετοί ξένοι υπήκοοι προσπαθούν να εγκαταλείψουν τη Μέση Ανατολή, ενώ πληροφορίες για την πτήση του ιδιωτικού τζετ του Ρονάλντο προς Μαδρίτη κυκλοφόρησαν ευρέως στο διαδίκτυο.

Σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης πτήσεων, το Bombardier Global Express πραγματοποίησε το σχεδόν επτάωρο ταξίδι προς την ισπανική πρωτεύουσα αναχωρώντας στις 20:20 και προσγειώθηκε λίγο πριν τη μία τα ξημερώματα.

Το Flightradar24 καταγράφει τη διαδρομή του τζετ, το οποίο πέταξε πάνω από την Αίγυπτο και τη Μεσόγειο πριν φτάσει στην Ισπανία.

Η Σαουδική Αραβία οργάνωσε ένα επενδυτικό ταμείο για τη Συρία διαθέτοντας περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια για την αποκατάσταση δύο αεροδρομίων στο Χαλέπι, μέσω πολλαπλών επενδυτικών-κατασκευαστικών φάσεων, δήλωσε σήμερα ο Σαουδάραβας υπουργός Επενδύσεων Χαλίντ αλ-Φαλίχ.

Το ταμείο, Elaf Fund στοχεύει στην χρηματοδότηση προγραμμάτων μεγάλης κλίμακας στη Συρία με τη συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών από τη Σαουδική Αραβία, πρόσθεσε ο Φαλίχ.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι ένας «τεράστιος στόλος» των ΗΠΑ κατευθύνεται προς την περιοχή της Μέσης Ανατολής, εκφράζοντας πάντως την ελπίδα ότι η Ουάσιγκτον δεν θα αναγκαστεί να τον χρησιμοποιήσει. Σύμφωνα με πληροφορίες που ο ίδιος έδωσε στο αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios, ο αμερικανικός στόλος που επιχειρεί κοντά στο Ιράν είναι μεγαλύτερος ακόμη και από εκείνον που βρίσκεται στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας, γεγονός που υπογραμμίζει το εύρος της στρατιωτικής κινητοποίησης.

Παρά την επίδειξη ισχύος, ο Τραμπ τόνισε ότι η διπλωματία παραμένει ανοιχτό ενδεχόμενο, επαναφέροντας το γνωστό του δόγμα περί «ειρήνης μέσω ισχύος». Στο ίδιο μήκος κύματος, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) επιβεβαίωσε ότι το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» βρίσκεται ήδη στην περιοχή για την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το αμερικανικό αεροπλανοφόρο συνοδεύεται από τρία αντιτορπιλικά, ικανά να εκτοξεύσουν πυραύλους Τόμαχοκ, ενώ αναμένεται η άφιξη και πρόσθετου στρατιωτικού εξοπλισμού. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες από την Ουάσινγκτον, η στρατιωτική αυτή κινητοποίηση συνιστά την πρακτική εφαρμογή της στρατηγικής Τραμπ: ισχυρή παρουσία στο πεδίο, αλλά ταυτόχρονα άνοιγμα διαύλων για διάλογο με την Τεχεράνη.

Σε κάθε περίπτωση, η διπλωματική λύση είναι λιγότερο δαπανηρή και λιγότερο επικίνδυνη από οποιαδήποτε στρατιωτική επιλογή, κάτι που καθιστά τη διαπραγμάτευση –τουλάχιστον θεωρητικά– την πιο ορθολογική οδό για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Οι όροι της Ουάσιγκτον

Παρά τις δημόσιες δηλώσεις περί διαλόγου, η αμερικανική πλευρά θέτει τρεις βασικές προϋποθέσεις για οποιαδήποτε επανέναρξη συνομιλιών με το Ιράν:

• Απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη.
• Περιορισμός του αποθέματος βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
• Διακοπή της στήριξης σε οργανώσεις και δυνάμεις που η Ουάσιγκτον θεωρεί «ιρανικούς πληρεξούσιους» στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ δήλωσε μάλιστα ότι γνωρίζει πως το Ιράν επιθυμεί μια συμφωνία και υποστήριξε ότι η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα επικοινωνήσει μαζί του για διάλογο.

Η σκληρή απάντηση της Τεχεράνης

Η αντίδραση του Ιράν υπήρξε άμεση και κατηγορηματική. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν απέρριψε τις αμερικανικές απαιτήσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «αμερικανικά τελεσίγραφα» και όχι πραγματική πρόταση διαπραγμάτευσης. Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σαουδάραβα διάδοχο του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές κινήσεις στοχεύουν στην αποσταθεροποίηση της περιοχής, τονίζοντας ότι κάτι τέτοιο «δεν θα πετύχει ούτε για την Ουάσιγκτον ούτε για το Ισραήλ».

Ο Ιρανός πρόεδρος δήλωσε επίσης ότι η χώρα του δεν πιστεύει πως οι ΗΠΑ επιδιώκουν ειλικρινά μια συμφωνία και ξεκαθάρισε πως η Τεχεράνη είναι έτοιμη και για το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης.

Η ιρανική πλευρά θεωρεί ότι οι αμερικανικοί όροι αποσκοπούν ουσιαστικά στο να «αφοπλίσουν» στρατηγικά το Ιράν, ώστε να μην μπορεί να αντιδράσει σε μια ενδεχόμενη μελλοντική επίθεση των ΗΠΑ ή του Ισραήλ.

Η «νέα εξίσωση» της Τεχεράνης

Σε αντίθεση με την αμερικανική ρητορική περί διαλόγου, η Τεχεράνη φαίνεται να επεξεργάζεται μια νέα στρατηγική αποτροπής, βασισμένη στην άμεση και ισχυρή απάντηση σε οποιαδήποτε επίθεση, ακόμη και περιορισμένης κλίμακας. Ανώτατος αξιωματικός του ιρανικού Γενικού Επιτελείου προειδοποίησε ότι οποιοδήποτε αιφνιδιαστικό αμερικανικό πλήγμα δεν πρόκειται να επιτύχει γρήγορη νίκη και ότι η ιρανική απάντηση θα είναι ευρείας κλίμακας.

Παράλληλα, αξιωματούχος του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης κάλεσε τις γειτονικές χώρες να μην επιτρέψουν τη χρήση του εναέριου χώρου, των λιμανιών ή των εδαφών τους για επιθέσεις κατά του Ιράν, προειδοποιώντας ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα θεωρηθούν εχθρικές δυνάμεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην προστασία της ιρανικής ναυτιλίας. Ο αρχηγός του Ναυτικού του Ιράν, ναύαρχος Σαχράμ Ιρανί, ανακοίνωσε ότι περίπου 100 ιρανικά εμπορικά πλοία κινούνται σε διεθνή ύδατα υπό τη συνοδεία πολεμικών μονάδων, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη οικονομική και εμπορική δραστηριότητα της χώρας.

Πόλεμος ή μπλόφα ισχύος;

Το σκηνικό που διαμορφώνεται θυμίζει επικίνδυνα προηγούμενες περιόδους κρίσης στον Περσικό Κόλπο, με τη διαφορά ότι σήμερα το γεωπολιτικό περιβάλλον είναι πιο σύνθετο και οι γραμμές επικοινωνίας πιο εύθραυστες.

Η Ουάσιγκτον επενδύει στη στρατιωτική πίεση για να επιβάλει όρους, ενώ η Τεχεράνη απαντά με ρητορική σκληρής αποτροπής.

Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον δεν είναι αν οι δύο πλευρές επιθυμούν τη σύγκρουση, αλλά αν μπορούν να την αποφύγουν. Σε μια περιοχή ήδη επιβαρυμένη από πολέμους και ανοιχτές εστίες έντασης, μια αμερικανοϊρανική σύρραξη θα είχε συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα των δύο χωρών, επηρεάζοντας άμεσα τη Μέση Ανατολή, τις αγορές ενέργειας και τη συνολική παγκόσμια ασφάλεια.

Σπύρος Σιδέρης

Η αφετηρία της συζήτησης βρίσκεται στο Πακιστάν, με τον υπουργό Αμυντικής Παραγωγής Ρεζά Χαγιάτ Χαράζ να δηλώνει ότι Ισλαμαμπάντ, Ριάντ και Άγκυρα έχουν καταρτίσει προσχέδιο αμυντικής συμφωνίας, έπειτα από διαπραγματεύσεις που διήρκεσαν περίπου έναν χρόνο. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το εν λόγω σχέδιο είναι διακριτό από την ήδη υπάρχουσα διμερή αμυντική συμφωνία Πακιστάν–Σαουδικής Αραβίας και απαιτεί τελική πολιτική σύγκλιση και από τις τρεις πλευρές για να προχωρήσει. Η έμφαση αυτή στη «διακριτότητα» δεν είναι τυχαία: υποδηλώνει ότι το υπό συζήτηση σχήμα δεν αποτελεί απλή επέκταση υφιστάμενων συμφωνιών, αλλά φιλοδοξεί να αποκτήσει δικό του πολιτικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα.

• Από την πλευρά της Τουρκίας, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία για πιθανή αμυντική συνεργασία, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υπογραφεί καμία συμφωνία. Η τοποθέτησή του επικεντρώθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης της περιφερειακής εμπιστοσύνης και της συνεργασίας, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Άγκυρα αντιμετωπίζει το θέμα περισσότερο ως μακροπρόθεσμη στρατηγική διερεύνηση παρά ως άμεση δέσμευση με σαφείς ρήτρες.

Στο παρασκήνιο, Τούρκοι αξιωματούχοι από τους χώρους της ασφάλειας και της διπλωματίας επισημαίνουν ότι η Τουρκία εξετάζει σοβαρά τη συμμετοχή της σε ένα τέτοιο σχήμα, ακριβώς επειδή ο κόσμος «περνά σε μια νέα φάση». Όπως υπογραμμίζουν, οι παραδοσιακές διαιρέσεις Δύσης και Ανατολής χάνουν σταδιακά την απόλυτη ισχύ τους, δίνοντας χώρο σε πιο ευέλικτες, θεματικές και «κατά περίπτωση» συμμαχίες. Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε κράτος καλείται να κινηθεί με γνώμονα την εθνική ασφάλεια και τα στρατηγικά συμφέροντα, χωρίς να εγκλωβίζεται σε σχήματα που δεν εξυπηρετούν πλέον τις πραγματικότητες της εποχής.

Τα πιθανά οφέλη μιας τέτοιας συνεργασίας εξηγούν εν μέρει και το ενδιαφέρον της Άγκυρας. Το Πακιστάν, ως πυρηνική δύναμη με ισχυρό στρατό, προσφέρει έναν παράγοντα αποτροπής με παγκόσμια βαρύτητα. Η Σαουδική Αραβία, από την άλλη, διαθέτει τεράστια οικονομική και πολιτική ισχύ στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, καθώς και αυξανόμενες επενδύσεις στην άμυνα. Η Τουρκία, τέλος, έχει αναδειχθεί σε σημαντικό παραγωγό αμυντικής τεχνολογίας, με εξαγώγιμα οπλικά συστήματα και έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς παγκοσμίως. Ο συνδυασμός αυτών των χαρακτηριστικών θα μπορούσε, θεωρητικά, να συγκροτήσει έναν ισχυρό πυρήνα στρατηγικής συνεργασίας, με προεκτάσεις τόσο σε κοινά προγράμματα όσο και σε πολιτική επιρροή.

• Ωστόσο, η συζήτηση περί ενός «ισλαμικού ΝΑΤΟ» ή μιας συμφωνίας που θα αντικαθιστούσε υφιστάμενες δομές ασφάλειας έχει απορριφθεί κατηγορηματικά από τουρκικές πηγές. Όπως τονίζουν, δεν υπάρχει πρόθεση δημιουργίας συμμαχίας με αυτόματες ρήτρες συλλογικής άμυνας, ούτε αντικατάστασης του ρόλου του ΝΑΤΟ, στο οποίο η Τουρκία παραμένει δεσμευμένο μέλος. Αντίθετα, η συζήτηση «δείχνει» προς μια στενότερη στρατιωτική συνεργασία, με έμφαση στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας, στην κοινή εκπαίδευση και, ενδεχομένως, στην αμυντική βιομηχανία.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Μια συμφωνία τύπου Άρθρου 5, με αυτόματη εμπλοκή σε περίπτωση επίθεσης, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να λειτουργήσει όταν ένα από τα βασικά μέλη, το Πακιστάν, βρίσκεται σε μόνιμη ένταση με την Ινδία, μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του κόσμου. Η Άγκυρα δεν δείχνει διατεθειμένη να «εισαγάγει» στο στρατηγικό της περιβάλλον έναν τέτοιο δομικό κίνδυνο, ειδικά τη στιγμή που αντιμετωπίζει ήδη πολλαπλές προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και στον Καύκασο.

Την ίδια στιγμή, η αυξανόμενη παρουσία της Ινδίας στη Μεσόγειο και οι στενότερες σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας. Για την Τουρκία, η απάντηση δεν φαίνεται να είναι η εμπλοκή σε άκαμπτες συμμαχίες που περιορίζουν τη δυνατότητα ελιγμών, αλλά η διατήρηση στρατηγικής ευελιξίας και η αξιοποίηση της ασάφειας ως εργαλείου αποτροπής και διπλωματικής διαπραγμάτευσης.

• Υπό αυτό το πρίσμα, η υπό συζήτηση συνεργασία Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν–Τουρκίας μοιάζει περισσότερο με ένα πλαίσιο συντονισμού και πολιτικής σύγκλισης, παρά με μια πλήρως θεσμοθετημένη στρατιωτική συμμαχία. Η σκόπιμη ασάφεια επιτρέπει στις χώρες να στέλνουν μηνύματα ισχύος και συνεργασίας, χωρίς να δεσμεύονται σε μη αναστρέψιμες επιλογές ή σε μηχανισμούς που θα μπορούσαν να τις «σύρουν» σε ξένες κρίσεις.

Το βέβαιο είναι ότι η κινητικότητα αυτή αντανακλά τη βαθύτερη αναδιάταξη του διεθνούς συστήματος, όπου οι περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν νέες ισορροπίες πέρα από τα παραδοσιακά σχήματα.

Το αν αυτή η διαδικασία θα καταλήξει σε μια συγκεκριμένη συμφωνία ή θα παραμείνει στο επίπεδο της στρατηγικής διερεύνησης μένει να φανεί. Σε κάθε περίπτωση, η ίδια η συζήτηση αρκεί για να δείξει ότι η Μέση Ανατολή και η ευρύτερη περιοχή εισέρχονται σε μια φάση ρευστότητας, όπου οι συμμαχίες δεν θεωρούνται πλέον δεδομένες, αλλά διαπραγματεύσιμες.

Όπως δήλωσε στο Agence France-Presse (AFP) υψηλόβαθμος Σαουδάραβας αξιωματούχος, οι τρεις χώρες του Κόλπου «κατέβαλαν εντατικές διπλωματικές προσπάθειες την τελευταία στιγμή για να πείσουν τον πρόεδρο Τραμπ να δώσει στο Ιράν μία ευκαιρία να αποδείξει τις καλές του προθέσεις». Σύμφωνα με τον ίδιο, η επικοινωνία παραμένει ανοιχτή, με στόχο να εδραιωθεί το θετικό κλίμα που έχει διαμορφωθεί.

Την ίδια ώρα, αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν ότι η Σαουδική Αραβία και άλλα κράτη του Κόλπου προειδοποίησαν ευθέως την Ουάσινγκτον πως ένα αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρεία αποσταθεροποίηση, με άμεσο αντίκτυπο στις αγορές πετρελαίου.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, που επιβεβαιώνει πληροφορίες της Wall Street Journal, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Κατάρ προειδοποίησαν τον Λευκό Οίκο ότι μια στρατιωτική επίθεση κατά της Τεχεράνης θα μπορούσε να κλονίσει σοβαρά τη διεθνή ενεργειακή αγορά.

Οι ανησυχίες των αραβικών μοναρχιών επικεντρώνονται κυρίως στη διακίνηση πετρελαίου μέσω του Στενού του Ομάν — του στρατηγικού διαύλου στην είσοδο του Περσικού Κόλπου που χωρίζει το Ιράν από τους αραβικούς γείτονές του και μέσω του οποίου διακινείται περίπου το 20% των παγκόσμιων παραδόσεων πετρελαίου, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το Ριάντ φέρεται να διαβεβαίωσε την Τεχεράνη πως δεν θα εμπλακεί σε ενδεχόμενη σύγκρουση, ούτε θα επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιήσουν τον σαουδαραβικό εναέριο χώρο για πλήγματα κατά του Ιράν.

Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε χθες ότι «οι σκοτωμοί έχουν σταματήσει» στο Ιράν, αναφερόμενος στην καταστολή των διαδηλώσεων, ωστόσο διατήρησε σκόπιμη ασάφεια σχετικά με τις τελικές του προθέσεις για ενδεχόμενη στρατιωτική παρέμβαση κατά της Τεχεράνης.

Σύμφωνα με τους New York Times, τα αραβικά κράτη-σύμμαχοι της Ουάσινγκτον φοβούνται ότι μια κλιμάκωση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν θα έχει άμεσο κόστος και για τη δική τους ασφάλεια, καθιστώντας τις ίδιες στόχο πιθανών αντιποίνων.

Σπύρος Σιδέρης

Αντιθέτως, αναδεικνύει ένα δομικό ρήγμα στις σχέσεις Αμπού Ντάμπι – Ριάντ, που πλέον εκδηλώνεται ανοιχτά στο υεμενικό πεδίο.

Αποχώρηση ή αναδίπλωση;

Επισήμως, το υπουργείο Άμυνας των ΗΑΕ επιμένει ότι η απόφαση ελήφθη με «πλήρη κυριαρχική βούληση» και σε συντονισμό με τους εταίρους, στο πλαίσιο συνολικής αξιολόγησης της κατάστασης. Στην πράξη, όμως, πρόκειται για αποχώρηση περιορισμένων μονάδων ειδικών αποστολών, με αντικείμενο την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, και όχι για πλήρη στρατιωτική αποδέσμευση.

Οι δυνάμεις αυτές βρίσκονταν κυρίως στην πετρελαιοφόρο επαρχία Σαμπουά, στο στρατηγικό νησί Μαγιούν στην Ερυθρά Θάλασσα και στο αρχιπέλαγος της Σοκότρας στον Ινδικό Ωκεανό.

Σύμφωνα με τοπικές πηγές, τα ΗΑΕ ξεκίνησαν ήδη τη διάλυση ραντάρ και συστημάτων επικοινωνιών σε βάσεις όπως το Μπαλχάφ, προετοιμάζοντας μια ελεγχόμενη αποχώρηση που παραπέμπει περισσότερο σε αναδίπλωση τακτικής παρουσίας παρά σε στρατηγική έξοδο από την Υεμένη.

Η σαουδαραβική σκιά και το σημείο σύγκρουσης

Η εμιρατινή κίνηση προηγήθηκε και ακολούθησε μια εξαιρετικά κρίσιμη εξέλιξη: το σαουδαραβικό αεροπορικό πλήγμα στο λιμάνι της Μουκάλα, στην επαρχία Χαντραμούτ, με στόχο όπλα και στρατιωτικά οχήματα που είχαν αποβιβαστεί από πλοία προερχόμενα από το Φουτζάιρα των ΗΑΕ, χωρίς έγκριση του Συνασπισμού Στήριξης της Νομιμότητας.

Εδώ αποκαλύπτεται ο πυρήνας της αντιπαράθεσης:
– Για το Ριάντ, κάθε στρατιωτική κίνηση εκτός κρατικού πλαισίου θεωρείται απειλή για την ενότητα της Υεμένης και για τον έλεγχο του πολέμου απέναντι στους Χούθι.
– Για το Αμπού Ντάμπι, η στήριξη τοπικών συμμάχων στον νότο αποτελεί μέσο διατήρησης επιρροής σε λιμάνια, θαλάσσιους διαδρόμους και στρατηγικά σημεία, ακόμη και αν αυτό συγκρούεται με τη σαουδαραβική στρατηγική συγκέντρωσης εξουσίας.

Το πλήγμα στη Μουκάλα λειτούργησε ως κόκκινη γραμμή: για πρώτη φορά, η Σαουδική Αραβία χτύπησε υλικό που συνδέεται έμμεσα με τα ΗΑΕ, σηματοδοτώντας ότι η ανοχή της έχει όρια.

Τι δεν φεύγει από την Υεμένη

Η αποχώρηση εμιρατινών στρατευμάτων δεν ισοδυναμεί με απώλεια επιρροής. Τα ΗΑΕ διατηρούν ισχυρό έμμεσο έλεγχο μέσω τοπικών συμμάχων, με αιχμή το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο, το οποίο ελέγχει δυνάμεις όπως οι Δυνάμεις Ζώνης Ασφαλείας, οι Αμυντικές Δυνάμεις Σαμπουά και οι Ταξιαρχίες των Γιγάντων.

Παράλληλα, κρίσιμη παραμένει η επιρροή τους στις Δυνάμεις Εθνικής Αντίστασης υπό τον Τάρεκ Σάλεχ, με βάση τη στρατηγική Μόχα, κοντά στο στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ – έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως.

Το πολιτικό στοίχημα του αλ-Αλίμι

Για τον Ρασάντ αλ-Αλίμι, η εξέλιξη αυτή μπορεί να παρουσιαστεί ως αποκατάσταση της κρατικής κυριαρχίας, έστω και σε συμβολικό επίπεδο.

Η πρωτοβουλία του έτυχε στήριξης από το Κοινοβούλιο, το υπουργείο Άμυνας, το Γενικό Επιτελείο, το Συμβούλιο Σούρα, καθώς και από ισχυρούς φυλετικούς σχηματισμούς στη Χαντραμούτ και τη Μαρίμπ.

Ωστόσο, η πραγματική του ισχύς παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τη σαουδαραβική κάλυψη.

Ισορροπία ισχύος και σενάρια

Το υεμενικό τοπίο παραμένει κατακερματισμένο: ο βορράς τελεί σε μεγάλο βαθμό υπό τον έλεγχο των Χούθι, ενώ ο νότος μετατρέπεται σε πεδίο ενδοσυμμαχικού ανταγωνισμού.

Οι αναλυτές σκιαγραφούν τρία σενάρια:
– ελεγχόμενη εκτόνωση, με μερική αναδίπλωση του Νοτίου Μεταβατικού Συμβουλίου,
– παρατεταμένη ένταση, με χαμηλής έντασης συγκρούσεις και πολιτικό μπρα-ντε-φερ Ριάντ–Αμπού Ντάμπι,
– ή ευρείας κλίμακας σύγκρουση, εάν ενεργοποιηθούν πλήρως οι μηχανισμοί αποτροπής του συνασπισμού.

Ο παράγοντας Χούθι

Κάθε ρήγμα στο στρατόπεδο που αντιτίθεται στους Χούθι επαναφέρει τη μνήμη του 2014, όταν η διάσπαση των αντιπάλων τους άνοιξε τον δρόμο για την κατάρρευση της κρατικής εξουσίας.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, καμία εξέλιξη στον νότο δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το βασικό μέτωπο του πολέμου, που παραμένει άλυτο.

Η Υεμένη αποδεικνύεται για ακόμη μία φορά πεδίο όπου οι συμμαχίες δεν είναι δεδομένες, αλλά διαπραγματεύσιμες. Το αν το εμιρατινό «βήμα πίσω» θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση ή θα μετατραπεί σε προοίμιο μιας βαθύτερης σύγκρουσης μεταξύ πρώην συμμάχων, παραμένει ανοιχτό — και εξαιρετικά επικίνδυνο.

«Δεν υπήρξε κανένα κόστος για τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και τις αρχές του για την προχώρησή τους σε αυτές τις εκτελέσεις», δήλωσε ο Τζόι Σι, ο οποίος ερευνά τη Σαουδική Αραβία για το Human Rights Watch. «Οι ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, οι αθλητικές εκδηλώσεις, όλα αυτά συνεχίζονται χωρίς επιπτώσεις, στην πραγματικότητα».

Σύμφωνα με το Reprieve, οι οικογένειες των εκτελεσθέντων συνήθως δεν ενημερώνονται εκ των προτέρων, ούτε τους δίνεται η σορός, ούτε ενημερώνονται για το πού έχουν ταφεί.

Οι σαουδαραβικές αρχές δεν αποκαλύπτουν τη μέθοδο εκτέλεσης, αν και πιστεύεται ότι πρόκειται είτε για αποκεφαλισμό είτε για εκτέλεση σε απόσπασμα.

Σε δήλωση που απεστάλη στο BBC, ο ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ για τις εξωδικαστικές, συνοπτικές ή αυθαίρετες εκτελέσεις, Δρ. Μόρις Τίντμπολ-Μπινζ, ζήτησε άμεσο μορατόριουμ στις εκτελέσεις στη Σαουδική Αραβία με σκοπό την κατάργησή τους.

Επίσης, άσκησε πιέσεις για «πλήρη συμμόρφωση με τις διεθνείς εγγυήσεις (συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής νομικής βοήθειας και της προξενικής πρόσβασης για τους αλλοδαπούς), άμεση ενημέρωση των οικογενειών, επιστροφή των λειψάνων χωρίς καθυστέρηση και δημοσίευση ολοκληρωμένων δεδομένων εκτέλεσης ώστε να καταστεί δυνατός ο ανεξάρτητος έλεγχος».

Η διεθνής κοινότητα ζητά να καταργηθούν οι εκτελέσεις

Μεταξύ των Σαουδαράβων υπηκόων που εκτελέστηκαν φέτος ήταν οι Αμπντουλάχ αλ-Ντεραζί και Τζαλάλ αλ-Λαμπάν, οι οποίοι ήταν και οι δύο ανήλικοι κατά τη στιγμή της σύλληψής τους.

Saudi Arabia has broken its own record for executions carried out in one year, with 340 people killed this year, according to a tally by AFPhttps://t.co/RDaJM3HhBh

— Middle East Eye (@MiddleEastEye) December 15, 2025

Είχαν διαμαρτυρηθεί για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση μεταχειριζόταν τη σιιτική μουσουλμανική μειονότητα το 2011 και το 2012 και συμμετείχαν στις κηδείες ανθρώπων που σκοτώθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας. Καταδικάστηκαν για κατηγορίες που σχετίζονται με την τρομοκρατία και καταδικάστηκαν σε θάνατο μετά από αυτό που η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε κατάφωρα άδικες δίκες που βασίστηκαν σε «ομολογίες» μολυσμένες με βασανιστήρια. Ειδικοί του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα είχαν ζητήσει την απελευθέρωσή τους.

Ο ΟΗΕ καταδίκασε επίσης την εκτέλεση τον Ιούνιο του δημοσιογράφου Τούρκι αλ-Τζάσερ, ο οποίος είχε συλληφθεί το 2018 και είχε καταδικαστεί σε θάνατο με την κατηγορία της τρομοκρατίας και της εσχάτης προδοσίας, βασισμένης σε γραπτά του για τα οποία κατηγορήθηκε ότι είχε γράψει.

«Η θανατική ποινή κατά δημοσιογράφων αποτελεί μια αποτρόπαια επίθεση στην ελευθερία της έκφρασης και την ελευθερία του Τύπου», δήλωσε η Γενική Διευθύντρια της Unesco, Audrey Azoulay.

Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα δήλωσαν ότι ήταν ο πρώτος δημοσιογράφος που εκτελέστηκε στη Σαουδική Αραβία από τότε που ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ανέλαβε την εξουσία, αν και ένας άλλος δημοσιογράφος, ο Τζαμάλ Κασόγκι, δολοφονήθηκε από Σαουδάραβες πράκτορες στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη το 2018.

Saudi Arabia sets new death penalty record after executing 340 in 2025 https://t.co/uHpgVSwTRe #SaudiArabia #sharia #islam #deathpenalty #MBS pic.twitter.com/PZbzLJwMLI

— Death Penalty News (@WebDPN) December 15, 2025

Τον περασμένο Δεκέμβριο, εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ απέστειλαν επιστολή στις σαουδαραβικές αρχές εκφράζοντας την ανησυχία τους για μια ομάδα 32 Αιγυπτίων και ενός Ιορδανού υπηκόου που καταδικάστηκαν σε θάνατο για κατηγορίες ναρκωτικών, και για την «φερόμενη απουσία νομικής εκπροσώπησης». Έκτοτε, τα περισσότερα μέλη της ομάδας έχουν εκτελεστεί.

Μια συγγενής ενός άνδρα που θανατώθηκε νωρίτερα φέτος είπε ότι της είχε πει ότι οι άνθρωποι «πήγαιναν σαν κατσίκες» για να θανατωθούν.

Το BBC έχει απευθυνθεί στις σαουδαραβικές αρχές για απάντηση στους ισχυρισμούς, αλλά δεν έχει λάβει καμία.

Ωστόσο, σε επιστολή τους με ημερομηνία Ιανουαρίου 2025 – απαντώντας σε ανησυχίες που εξέφρασαν οι ειδικοί εισηγητές του ΟΗΕ – ανέφεραν ότι η Σαουδική Αραβία «προστατεύει και τηρεί» τα ανθρώπινα δικαιώματα και ότι οι νόμοι της «απαγορεύουν και τιμωρούν τα βασανιστήρια».

«Η θανατική ποινή επιβάλλεται μόνο για τα πιο σοβαρά εγκλήματα και σε εξαιρετικά περιορισμένες περιπτώσεις», ανέφερε η επιστολή. «Δεν επιβάλλεται ούτε εκτελείται μέχρι να ολοκληρωθούν οι δικαστικές διαδικασίες σε δικαστήρια όλων των βαθμίδων».

Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια στιγμή, νέοι διεκδικητές εμφανίζονται ως «λευκοί ιππότες» για στοιχεία ενεργητικού που μέχρι χθες θεωρούνταν πολιτικά τοξικά.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ποιος θα αγοράσει, αλλά ποιος θα ελέγχει τον ενεργειακό διακόπτη σε μια περιοχή όπου η ενέργεια ισοδυναμεί συχνά με ισχύ.

Η Lukoil έχει εισέλθει σε διαδικασία πώλησης των διεθνών της δραστηριοτήτων μετά τις εκτεταμένες κυρώσεις που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες τον Οκτώβριο, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητά της να χρηματοδοτεί και να λειτουργεί περιουσιακά στοιχεία εκτός Ρωσίας.

Το χαρτοφυλάκιο που βρίσκεται προς διάθεση αποτιμάται σε περίπου 22 δισ. δολάρια και περιλαμβάνει συμμετοχές στον τομέα της έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων, διυλιστήρια, καθώς και ένα εκτεταμένο δίκτυο πρατηρίων καυσίμων σε δεκάδες χώρες, μεταξύ αυτών και κράτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Στο προσκήνιο έχει αναδειχθεί η Midad Energy, εταιρεία που ανήκει στον όμιλο Al Fozan Holding, η οποία φέρεται να έχει καταθέσει προσφορά εξ ολοκλήρου σε μετρητά, με τα κεφάλαια να δεσμεύονται σε ειδικό λογαριασμό εγγύησης έως ότου αρθούν οι κυρώσεις κατά της Lukoil.

Στον διαγωνισμό συμμετέχουν επίσης βαριά ονόματα της παγκόσμιας ενεργειακής βιομηχανίας, όπως η Exxon Mobil και η Chevron, καθώς και το επενδυτικό κεφάλαιο Carlyle, ενώ κατά καιρούς έχουν αναφερθεί ως πιθανοί μνηστήρες η ουγγρική MOL και η International Holding Company από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για έναν «κανονικό» διαγωνισμό, αλλά για μια συναλλαγή που περνά μέσα από τη στενή χαραμάδα που αφήνει το καθεστώς των κυρώσεων.

Και αυτή η χαραμάδα ελέγχεται στην πράξη από το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον έχει ήδη απορρίψει δύο προτάσεις εξαγοράς: τη μία από την ελβετική Gunvor, την οποία ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε χαρακτηρίσει «ρωσική μαριονέτα», και τη δεύτερη από την Xtellus Partners, ένα σχήμα με περίπλοκη αρχιτεκτονική που προέβλεπε έναν ιδιότυπο μηχανισμό ανταλλαγής περιουσιακών στοιχείων και αποζημίωσης Αμερικανών επενδυτών της Lukoil.

Το μήνυμα είναι σαφές: όποιος επιθυμεί να αποκτήσει τα στοιχεία ενεργητικού της ρωσικής εταιρείας, οφείλει πρώτα να περάσει από το φίλτρο της αμερικανικής πολιτικής και νομικής πραγματικότητας.

• Σε αυτό το πλαίσιο, η Midad Energy τραβά τα βλέμματα όχι μόνο λόγω οικονομικής ισχύος, αλλά και λόγω πολιτικών διασυνδέσεων. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Αμπντουλελάχ αλ-Αϊμπάν, είναι αδελφός του συμβούλου εθνικής ασφάλειας της Σαουδικής Αραβίας, Μουσαέντ αλ-Αϊμπάν, ο οποίος συμμετείχε σε επαφές ΗΠΑ–Ρωσίας που φιλοξενήθηκαν νωρίτερα μέσα στο έτος στο βασίλειο. Ο πατέρας τους, Μοχάμεντ αλ-Αϊμπάν, υπήρξε ο πρώτος επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Σαουδικής Αραβίας. Οι λεπτές αυτές διασυνδέσεις δεν αποδεικνύουν τίποτα από μόνες τους, εξηγούν όμως γιατί το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και θεσμικό, πολιτικό και στρατηγικό.

Το χρονικό πλαίσιο της κίνησης κάθε άλλο παρά τυχαίο είναι. Οι αμερικανο-σαουδαραβικές σχέσεις έχουν ενισχυθεί μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, με συμφωνίες στους τομείς της άμυνας, της ενέργειας και της τεχνολογίας, καθώς και με δεσμεύσεις σαουδαραβικών επενδύσεων που αναφέρονται έως και στο 1 τρισ. δολάρια.

Σε αυτό το περιβάλλον, μια «σαουδαραβική λύση» για ρωσικής προέλευσης περιουσιακά στοιχεία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως συμβιβασμός: απομάκρυνση από τη ρωσική επιρροή χωρίς μεταβίβαση σε ανταγωνιστικά ή πολιτικά προβληματικά χέρια.

Για τα Βαλκάνια, το διακύβευμα είναι άμεσο και απτό. Η Lukoil διαθέτει ή διέθετε κρίσιμες υποδομές, δίκτυα πρατηρίων και ισχυρή εμπορική παρουσία σε χώρες όπως η Βουλγαρία, η Σερβία και η Ρουμανία, επηρεάζοντας άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια και τις τιμές καυσίμων. Η αποχώρησή της ή η μεταβίβαση των περιουσιακών της στοιχείων σε έναν μη ρωσικό παίκτη μπορεί να περιορίσει ρωσικά κανάλια επιρροής, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει τον δρόμο για νέες μορφές γεωοικονομικής εξάρτησης.

• Μια ενδεχόμενη εξαγορά από τη Midad Energy θα σηματοδοτούσε τη μετατόπιση του ελέγχου στρατηγικών ενεργειακών υποδομών σε έναν παίκτη που κινείται σε στενή συνάρτηση με τις αμερικανικές προτεραιότητες, χωρίς ωστόσο να είναι αμερικανικός. Το υβριδικό αυτό μοντέλο ισχύος —κυρώσεις, κεφάλαιο και πολιτική διαπραγμάτευση— τείνει να καταστεί ο κανόνας σε μια Ευρώπη που αναζητά ασφαλείς προμήθειες, ανθεκτικότητα και ελεγχόμενες αλυσίδες αξίας.

Το καθοριστικό ερώτημα παραμένει αν το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ θα εγκρίνει τελικά τη συναλλαγή, με δεδομένο ότι η Lukoil έχει προθεσμία έως τις 17 Ιανουαρίου για να ολοκληρώσει την πώληση. Η έκβαση δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον της ρωσικής εταιρείας εκτός Ρωσίας, αλλά και το ποιος θα κρατά τα κλειδιά κρίσιμων ενεργειακών κόμβων στα Βαλκάνια, σε μια περίοδο κατά την οποία η γεωπολιτική ρευστότητα έχει ξανά… οσμή καυσίμου.

Σπύρος Σιδέρης

Ήταν ένα μήνυμα ότι διαμορφώνεται, έστω σταδιακά, ένας νέος άξονας συνεργασίας που αμφισβητεί ευθέως την παραδοσιακή αρχιτεκτονική ισχύος στη Μέση Ανατολή και επανατοποθετεί την Κίνα ως ρυθμιστικό παίκτη σε μια περιοχή όπου μέχρι πρόσφατα κυριαρχούσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Πίσω από τις ανακοινώσεις για «εμβάθυνση της συνεργασίας» κρύβεται μια δοκιμαστική απόπειρα οικοδόμησης ενός πολυπολικού κόσμου, στον οποίο ο ενεργειακός πλούτος, οι περιφερειακές συγκρούσεις και οι νέες οικονομικές διασυνδέσεις διαπλέκονται σε ένα περίπλοκο γεωπολιτικό παζλ.

Η τριμερής στην Τεχεράνη και το μήνυμα προς τη Δύση

Η τρίτη συνεδρίαση της κοινής σαουδαραβο-σινο-ιρανικής επιτροπής, που πραγματοποιήθηκε στην ιρανική πρωτεύουσα, είχε σαφή πολιτική και συμβολική διάσταση. Υπό την προεδρία του Ιρανού υφυπουργού Εξωτερικών Ματζίντ Ταχτ Ραβαντζί, με τη συμμετοχή του Σαουδάραβα υφυπουργού Εξωτερικών Ουαλίντ αλ-Χαρίτζι και του Κινέζου υφυπουργού Εξωτερικών Μιάο Ντιγιού, οι τρεις χώρες επιβεβαίωσαν τη βούλησή τους να διευρύνουν τη συνεργασία σε οικονομικό, πολιτικό και περιφερειακό επίπεδο.
Η κοινή έκκληση για άμεση παύση των ισραηλινών επιθέσεων σε Παλαιστίνη, Λίβανο και Συρία, καθώς και η καταδίκη των παραβιάσεων της ιρανικής εδαφικής ακεραιότητας, δεν ήταν μια τυπική διπλωματική διατύπωση. Αντίθετα, αποτέλεσε σαφή πολιτική τοποθέτηση, η οποία διαφοροποιείται ανοιχτά από τη στάση πολλών δυτικών κυβερνήσεων και ενισχύει τη στρατηγική αφήγηση του Πεκίνου περί «πολυπολικού κόσμου» και εναλλακτικών κέντρων ισχύος.

Η Συμφωνία του Πεκίνου ως γεωπολιτική τομή

Στον πυρήνα αυτής της νέας δυναμικής βρίσκεται η Συμφωνία του Πεκίνου, με την οποία η Σαουδική Αραβία και το Ιράν αποκατέστησαν τις διπλωματικές τους σχέσεις. Δεν πρόκειται απλώς για μια επαναπροσέγγιση δύο παραδοσιακών αντιπάλων. Πρόκειται για μια βαθιά γεωπολιτική μετατόπιση, όπου η Κίνα εμφανίζεται ως αξιόπιστος διαμεσολαβητής, σε αντίστιξη με τη φθίνουσα επιρροή των ΗΠΑ.
Η επιμονή Ριάντ και Τεχεράνης στην πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας, με αναφορές στον Χάρτη του ΟΗΕ, τον Χάρτη του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας και τις αρχές του διεθνούς δικαίου, λειτουργεί ως προσπάθεια θεσμοποίησης μιας νέας περιφερειακής ισορροπίας. Για το Ριάντ, η αποκλιμάκωση με την Τεχεράνη μειώνει το κόστος ασφάλειας και επιτρέπει συγκέντρωση στην οικονομική αναδιάρθρωση του Vision 2030. Για την Τεχεράνη, η προσέγγιση περιορίζει τη διεθνή απομόνωση, ανοίγει οικονομικά κανάλια και ενισχύει τη διαπραγματευτική της ισχύ τόσο απέναντι στη Δύση όσο και απέναντι στη Μόσχα και το Πεκίνο.

Ο ρόλος της Κίνας: από οικονομικός εταίρος σε πολιτικό εγγυητή

Η Κίνα δεν κρύβει πλέον τις φιλοδοξίες της. Από απλός εμπορικός εταίρος και αγοραστής ενέργειας, εξελίσσεται σε πολιτικό εγγυητή σταθερότητας. Η διαρκής επιβεβαίωση της στήριξής της στην εφαρμογή της Συμφωνίας του Πεκίνου και η προθυμία της να συνοδεύσει πολιτικά τη διαδικασία δείχνουν ότι το Πεκίνο επενδύει στρατηγικά στη Μέση Ανατολή ως κρίσιμο κόμβο του Νέου Δρόμου του Μεταξιού και της ευρύτερης πρωτοβουλίας Belt and Road.
Σε αντίθεση με τη Δύση, η Κίνα προβάλλει ένα μοντέλο συνεργασίας χωρίς δημόσιες παρεμβάσεις σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής ή ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το αφήγημα αυτό, περί «αμοιβαίου σεβασμού» και μη ανάμιξης, βρίσκει ευήκοα ώτα σε πολλές περιφερειακές δυνάμεις που νιώθουν ότι έχουν «κουραστεί» από την επιτήρηση και τις προϋποθέσεις της δυτικής διπλωματίας.

Οικονομία, θρησκεία και η “χαμηλή πολιτική” της προσέγγισης

Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε και στην πρόοδο των προξενικών υπηρεσιών. Τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν, με περισσότερους από 85.000 Ιρανούς προσκυνητές στο χατζ και πάνω από 210.000 προσκυνητές στην ούμρα το 2025, δεν είναι απλώς στατιστικές γραμμές σε ένα ανακοινωθέν. Αποτελούν ένδειξη εξομάλυνσης σε κοινωνικό επίπεδο, κάτι που ιστορικά λειτουργεί ως μηχανισμός αποσυμπίεσης των πολιτικών εντάσεων.
Παράλληλα, η ενίσχυση της συνεργασίας σε εκπαιδευτικό, πολιτιστικό, ερευνητικό και επικοινωνιακό επίπεδο εντάσσεται στη λεγόμενη «χαμηλή πολιτική» (low politics), η οποία συχνά προηγείται και προετοιμάζει το έδαφος για πιο σύνθετες γεωπολιτικές συμφωνίες. Όταν πανεπιστήμια, think tanks, ΜΜΕ και πολιτιστικοί φορείς αρχίζουν να χτίζουν σταθερούς διαύλους, η πολιτική κορυφή αποκτά πρόσθετα εργαλεία διαχείρισης κρίσεων.

Η Υεμένη ως τεστ αξιοπιστίας του νέου άξονα

Η κοινή επαναβεβαίωση της στήριξης σε μια πολιτική λύση στην Υεμένη, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο τεστ της τριμερούς σύμπλευσης. Η Υεμένη υπήρξε για χρόνια πεδίο έμμεσης αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και το Ιράν, με τεράστιο ανθρωπιστικό κόστος και βαθύ αποτύπωμα στην περιφερειακή ασφάλεια.
Εάν η νέα προσέγγιση οδηγήσει σε ουσιαστική αποκλιμάκωση και σε μια βιώσιμη πολιτική διαδικασία, τότε ο άξονας Ριάντ – Τεχεράνης – Πεκίνου θα έχει αποδείξει στην πράξη τη στρατηγική του αξία. Αν, αντίθετα, η Υεμένη παραμείνει «παγωμένη σύγκρουση» με περιοδικές εκρήξεις βίας, θα καταδειχθούν και τα όρια της τριμερούς επιρροής.

Μια νέα περιφερειακή εξίσωση και το μήνυμα προς τη Δύση

Η δυναμική που αναπτύσσεται δεν ισοδυναμεί ακόμη με πλήρη στρατηγική συμμαχία. Συνιστά όμως ένα ρεαλιστικό πείραμα πολυπολικότητας, όπου οι περιφερειακοί δρώντες αναζητούν μεγαλύτερη αυτονομία κινήσεων και εναλλακτικά κέντρα ισχύος. Για τη Μέση Ανατολή, αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερη ευθεία πόλωση και περισσότερη διαπραγμάτευση, με πολλαπλούς μεσολαβητές και αλληλεξαρτήσεις.
Για τη Δύση, η ανάδυση του άξονα Σαουδικής Αραβίας – Ιράν – Κίνας είναι μια σαφής ένδειξη ότι το μεταπολεμικό μονοπώλιο επιρροής φθίνει, και ότι η περιοχή δεν αντιμετωπίζει πλέον τις ΗΠΑ ως τον μοναδικό αναντικατάστατο εγγυητή ασφαλείας.

Ο άξονας αυτός δεν αλλάζει από μόνος του τον κόσμο. Δείχνει όμως προς ποια κατεύθυνση κινείται: προς έναν πολυπολικό γεωπολιτικό χάρτη, όπου η ισχύς δεν κατανέμεται γραμμικά, αλλά μέσα από σύνθετες, συχνά αντιφατικές, συμμαχίες και ισορροπίες. Και σε αυτό το νέο τοπίο, η Σαουδική Αραβία, το Ιράν και η Κίνα στέλνουν το μήνυμα ότι σκοπεύουν να βρίσκονται στο τραπέζι όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις – όχι απλώς στο μενού.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω όμως από τις εικόνες ισχύος και συμβολισμού, η επίσκεψη αποτυπώνει μια βαθύτερη μετάβαση: από τη λογική του «πετρελαίου και ασφάλειας» σε ένα πολύπλοκο πλέγμα ενεργειακών, τεχνολογικών, αμυντικών και πολιτικών υπολογισμών, στο οποίο η Σαουδική Αραβία εμφανίζεται πλέον όχι ως παθητικός εταίρος, αλλά ως φιλόδοξος αρχιτέκτονας της περιφερειακής τάξης.

Από το «briefing» στην «εποχή των επιτευγμάτων»

Η πορεία που οδήγησε στο σημερινό σημείο δεν ξεκίνησε τώρα. Ήδη από τη συνάντηση του βασιλιά Σαλμάν μπιν Αμπντουλαζίζ με τον τότε πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, τον Σεπτέμβριο του 2015, ο τότε νεαρός αναπληρωτής διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε παρουσιάσει, σύμφωνα με σαουδαραβικές πηγές, ένα στρατηγικό «επιτελικό υπόμνημα» για το πώς πρέπει να εξελιχθεί η σχέση Ριάντ – Ουάσινγκτον στον 21ο αιώνα. Το «briefing» εκείνο – μια συνοπτική αλλά φιλόδοξη αποτύπωση στόχων – έμοιαζε τότε με όραμα ενός πρίγκιπα που κοιτάζει πολύ μπροστά.

Η πραγματική καμπή όμως ήρθε με την πρώτη συνάντηση Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν – Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, τον Μάρτιο του 2017, όταν ο Ρεπουμπλικάνος ηγέτης αποφάσισε να κάνει το Ριάντ τον πρώτο του προορισμό στο εξωτερικό. Τον Μάιο του 2017, στην ιστορική εκείνη σύνοδο στην πρωτεύουσα του σαουδαραβικού βασιλείου, ο Τραμπ μίλησε μπροστά σε ηγέτες του αραβικού και ισλαμικού κόσμου για τον αγώνα κατά της τρομοκρατίας, ενώ ο βασιλιάς Σαλμάν υπέγραψε με τις ΗΠΑ μια κοινή στρατηγική οραματική διακήρυξη.

Στη συνέχεια, η θητεία του Τζο Μπάιντεν έμοιαζε αρχικά να σηματοδοτεί ψύχρανση. Ο Δημοκρατικός πρόεδρος, που είχε δεσμευτεί προεκλογικά για «επαναξιολόγηση» των σχέσεων με το Ριάντ, βρέθηκε λίγα χρόνια αργότερα αντιμέτωπος με τη ρωσοουκρανική κρίση, τις αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και την άνοδο της Κίνας. Το αποτέλεσμα ήταν η επίσκεψη Μπάιντεν στην Τζέντα το καλοκαίρι του 2022, όπου συνάντησε τον βασιλιά Σαλμάν και τον διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, αναγνωρίζοντας στην πράξη ότι η συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία παραμένει στρατηγική αναγκαιότητα.

Παράλληλα, το ίδιο το βασίλειο άλλαζε ταχύτατα. Το Όραμα 2030 του πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν μετέτρεψε τη χώρα σε φιλόδοξη πλατφόρμα επενδύσεων, τουρισμού, τεχνολογίας και πράσινης μετάβασης, διαμορφώνοντας ένα νέο προφίλ: όχι μόνο αναγκαίος προμηθευτής ενέργειας, αλλά και κεντρικός παίκτης σε logistics, τεχνητή νοημοσύνη και περιφερειακή διαμεσολάβηση – από τις συμφωνίες επαναπροσέγγισης με το Ιράν έως την εμπλοκή σε κρίσιμα μέτωπα της ευρύτερης Μέσης Ανατολής.

Η δεύτερη θητεία Τραμπ και το «αραβικό σύγχρονο θαύμα»

Με την έναρξη της δεύτερης θητείας του Τραμπ, η τροχιά αυτή επιταχύνθηκε. Τον Μάιο του 2025 ο Αμερικανός πρόεδρος επέστρεψε στο Ριάντ, αυτή τη φορά με ένα διαφορετικό αφήγημα: λιγότερο προσανατολισμένο στην «καταπολέμηση της τρομοκρατίας» και περισσότερο στην ανάδειξη του «λαμπρού μέλλοντος» της περιοχής, όπως είπε, «υπό την ηγεσία του βασιλιά Σαλμάν και του πρίγκιπα Μοχάμεντ».

Σε εκείνη την επίσκεψη, με τη Συρία παρούσα και τις κυρώσεις να αίρονται με σαουδαραβική πρωτοβουλία, ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Σύρο πρόεδρο Αχμάντ αλ-Σαράα, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα για τον ρόλο του Ριάντ ως κέντρου επανασύνδεσης της περιοχής. Χαρακτηριστική έμεινε η φράση του προς τον πρίγκιπα Μοχάμεντ: «Κοιμάσαι τα βράδια;» και η συνέχεια, όταν ο ίδιος πρόσθεσε ότι ο πρίγκιπας «στριφογυρίζει όλη νύχτα σκεπτόμενος πώς να κάνει τα πράγματα καλύτερα». Ο Τραμπ μίλησε για «ένα σύγχρονο αραβικό θαύμα», όχι προϊόν εξωτερικής επιβολής, αλλά αποτέλεσμα της βούλησης ηγεσίας και λαού.

Η εικόνα αυτή παραπέμπει ευθέως – όπως θυμίζουν Σαουδάραβες σχολιαστές – στη συνέντευξη του βασιλιά Αμπντούλ Αζίζ στο περιοδικό Life το 1943, όταν ο ιδρυτής του βασιλείου περιεγράφηκε ως ο άνθρωπος που «κρατά τα ηνία με ένα μάτι που δεν κοιμάται ποτέ». Η αναλογία ανάμεσα στον «παππού που θεμελίωσε» και στον «εγγονό που μετεξελίσσει» τη χώρα είναι μέρος ενός αφηγήματος συνέχειας και μεταμόρφωσης που η ίδια η Σαουδική Αραβία προβάλλει προς την Ουάσινγκτον.

Η σημερινή επίσκεψη: τελετουργία τιμής, ουσία συμφερόντων

Μέσα σε αυτό το ιστορικό και συμβολικό πλαίσιο, η χτεσινή επίσκεψη του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στον Λευκό Οίκο παρουσιάζεται από τον Ντόναλντ Τραμπ όχι απλώς ως «σύνοδος κορυφής», αλλά ως «τιμητικός φόρος» προς τη Σαουδική Αραβία και προς τον διάδοχο. Πέρα από τα εντυπωσιακά πρωτόκολλα και την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος, στο τραπέζι βρέθηκαν:

– νέα αμυντικά πακέτα και πιθανή εμβάθυνση της συνεργασίας σε επίπεδο αντιπυραυλικής ασπίδας,

– συμφωνίες στην ενέργεια, με έμφαση στη σταθεροποίηση των αγορών και στη μετάβαση σε καθαρές τεχνολογίες,

– μεγάλες επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη και ψηφιακές υποδομές, όπου αμερικανικές εταιρείες βλέπουν τη Σαουδική Αραβία ως κόμβο για την ευρύτερη περιοχή.

Διπλωματικές πηγές μιλούν για προσπάθεια οικοδόμησης μιας συμμαχίας υψηλής τεχνολογίας, στην οποία οι ΗΠΑ φέρνουν το τεχνολογικό οικοσύστημα και η Σαουδική Αραβία το κεφάλαιο, την αγορά και τη γεωγραφική θέση.

Το παλαιστινιακό, η μη τυπική «κόκκινη γραμμή»

Στον δημόσιο διάλογο, ωστόσο, το επίμαχο ερώτημα παραμένει: πού τοποθετείται η Σαουδική Αραβία στο θέμα της ομαλοποίησης με το Ισραήλ; Αναλυτές στην Ουάσινγκτον επιμένουν ότι ο Λευκός Οίκος εξακολουθεί να βλέπει σε ένα πιθανό σαουδοϊσραηλινό άνοιγμα το μεγάλο διπλωματικό τρόπαιο της δεύτερης θητείας Τραμπ. Όμως το Ριάντ δείχνει αποφασισμένο να διατηρήσει την παραδοσιακή του γραμμή:

– καμία πλήρης ομαλοποίηση χωρίς συνολική λύση του παλαιστινιακού,

– στήριξη στην ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967,

– διασφάλιση ότι η Ιερουσαλήμ θα αντιμετωπίζεται με τρόπο συμβατό με τις αραβικές και μουσουλμανικές ευαισθησίες.

Η πρόσφατη σαουδαραβική πρωτοβουλία για «επιβεβλημένη λύση» του παλαιστινιακού – με την αναγνώριση της Παλαιστίνης από σειρά κρατών, συμπεριλαμβανομένης της χώρας της Διακήρυξης Μπάλφουρ, από το βήμα του ΟΗΕ που άλλοτε ενέκρινε το «μοιραίο» σχέδιο διαμελισμού – ενίσχυσε την εικόνα της Σαουδικής Αραβίας ως δύναμης που δεν αρκείται σε ρητορική στήριξης, αλλά επενδύει διπλωματικό κεφάλαιο για την ουσιαστική αναβάθμιση του παλαιστινιακού φακέλου.

Παράλληλα, η υπογραφή συμφώνου αμοιβαίας άμυνας με το Πακιστάν, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη στρατηγική αποτροπή λόγω της πυρηνικής διάστασης, στέλνει μήνυμα ότι το Ριάντ μπορεί να θωρακίσει την ασφάλειά του δίχως να παραχωρήσει τα βασικά του πολιτικά και αξιακά όρια.

Μια «συνεργασία χωρίς όρια» – αλλά με καθαρούς όρους

Παρά τις επιμέρους διαφωνίες – από το παλαιστινιακό μέχρι τις περιφερειακές ισορροπίες με την Τεχεράνη – ο Τραμπ δεν κρύβει τον σεβασμό του προς τον «ισχυρό σύμμαχο με καθαρή θέση». Όπως σημειώνουν Αμερικανοί σχολιαστές, η αμερικανική πολιτική «τιμά τους ισχυρούς με αποτελέσματα, όχι εκείνους που ζουν από το παρελθόν».

Όποιο κι αν είναι το τελικό εύρος των συμφωνιών και το μέγεθος των πακέτων που θα ανακοινωθούν μετά τις συναντήσεις στην Ουάσινγκτον, ένα συμπέρασμα μοιάζει να συγκεντρώνει τη συναίνεση των παρατηρητών: η επίσκεψη του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν παγιώνει μια νέα φάση στη στρατηγική σχέση ΗΠΑ – Σαουδικής Αραβίας.

Μια φάση όπου η παραδοσιακή εξίσωση «ενέργεια έναντι ασφάλειας» έχει αντικατασταθεί από ένα πυκνό πλέγμα συμφερόντων, τεχνολογίας, επενδύσεων και γεωπολιτικής ισχύος – μια σχέση στην οποία ο πρίγκιπας από το «επιτελικό υπόμνημα» του 2015 εμφανίζεται πλέον ως ηγετικός παράγοντας «από τον επιτελικό σχεδιασμό στην πλήρη υλοποίηση».