Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδονται από αραβικά μέσα, η νέα συνάντηση προγραμματίστηκε έπειτα από διαβουλεύσεις χαμηλού προφίλ, με το Ομάν να επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως διαύλου επικοινωνίας. Η επιλογή της Γενεύης δεν είναι τυχαία: αποτελεί ουδέτερο έδαφος και διαχρονικό κόμβο πολυμερών συνομιλιών. Οι συζητήσεις εστιάζουν κυρίως στην αποκατάσταση ενός πλαισίου ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, με αντάλλαγμα σταδιακή χαλάρωση των κυρώσεων, χωρίς όμως να γίνεται λόγος —τουλάχιστον σε αυτή τη φάση— για πλήρη αναβίωση της συμφωνίας του 2015 με τους ίδιους όρους.

• Ο Ιρανός πρόεδρος έκανε λόγο για «θετικές και ενθαρρυντικές ενδείξεις», επιμένοντας ωστόσο ότι κάθε συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει τα «δικαιώματα» της χώρας του στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική στάση παραμένει προσεκτική, με έμφαση στην ανάγκη συγκεκριμένων και επαληθεύσιμων δεσμεύσεων από την Τεχεράνη. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα που δεν επιτρέπουν γρήγορη στρατιωτική αξιοποίηση, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πιέσεις τόσο από το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο όσο και από συμμάχους της στη Μέση Ανατολή.

Το βασικό ερώτημα είναι τι ακριβώς διαπραγματεύονται οι δύο πλευρές. Οι ενδείξεις παραπέμπουν σε μια ενδιάμεση συμφωνία ή σε ένα «πάγωμα» ορισμένων δραστηριοτήτων, αντί για ένα πλήρες και συνολικό πακέτο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει συγκεκριμένες πτυχές του πυρηνικού του προγράμματος —όπως το επίπεδο εμπλουτισμού ή τη χρήση προηγμένων φυγοκεντρητών— με αντάλλαγμα την απελευθέρωση δεσμευμένων κεφαλαίων ή τη χαλάρωση ορισμένων οικονομικών περιορισμών. Μια τέτοια προσέγγιση θα μείωνε άμεσα την ένταση, χωρίς όμως να λύνει οριστικά τις βαθύτερες διαφωνίες.

Για την Τεχεράνη, οι διαπραγματεύσεις συνδέονται άμεσα με την οικονομική πίεση που προκαλούν οι αμερικανικές και δυτικές κυρώσεις. Ο πληθωρισμός, η υποτίμηση του νομίσματος και η δυσκολία προσέλκυσης επενδύσεων δημιουργούν ένα εσωτερικό περιβάλλον όπου η αποκλιμάκωση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαλβίδα αποσυμπίεσης. Ωστόσο, το ιρανικό πολιτικό σύστημα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη οικονομικής ανάσας και στη διατήρηση της εικόνας αντίστασης απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.

• Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το διακύβευμα είναι διπλό. Από τη μία, μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτρέψει περαιτέρω κλιμάκωση και να μειώσει τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης, ιδίως σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον είναι ήδη εμπλεκόμενη σε σύνθετα μέτωπα, από την Ουκρανία έως την Ασία. Από την άλλη, οποιαδήποτε παραχώρηση προς το Ιράν αποτελεί αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στο εσωτερικό, ιδιαίτερα ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων.

Σημαντικός είναι και ο παράγοντας των περιφερειακών παικτών. Το Ισραήλ παρακολουθεί με σκεπτικισμό κάθε εξέλιξη που ενδέχεται να θεωρηθεί υπερβολικά επιεικής προς την Τεχεράνη, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μονομερών ενεργειών εάν εκτιμήσει ότι η ιρανική πυρηνική πρόοδος φτάνει σε οριακό σημείο. Παράλληλα, αραβικές χώρες του Κόλπου, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν κινηθεί σε πιο ρεαλιστική κατεύθυνση επαναπροσέγγισης με το Ιράν, βλέπουν στις συνομιλίες μια ευκαιρία σταθεροποίησης.

Οι επιπτώσεις εκτείνονται και στην αγορά πετρελαίου. Κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης τείνει να λειτουργεί κατευναστικά στις τιμές, ενώ η προοπτική επιστροφής ιρανικών ποσοτήτων στην αγορά θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες προσφοράς–ζήτησης. Αντίθετα, μια αποτυχία των συνομιλιών θα ενίσχυε τα σενάρια έντασης και πιθανών διαταραχών στις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου.

• Στρατηγικά, οι συνομιλίες στη Γενεύη δοκιμάζουν τα «όρια των παραχωρήσεων» και από τις δύο πλευρές. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποκαταστήσει ένα ελάχιστο επίπεδο ελέγχου και διαφάνειας, ενώ η Τεχεράνη αναζητά έμπρακτη αναγνώριση του ρόλου της ως περιφερειακής δύναμης. Το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί μόνο από το περιεχόμενο των τεχνικών ρυθμίσεων, αλλά και από το κατά πόσο θα δημιουργηθεί στοιχειώδης αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Το πιθανότερο σενάριο βραχυπρόθεσμα είναι μια μερική συμφωνία αποκλιμάκωσης, που θα «αγοράσει χρόνο» και θα αποτρέψει μια άμεση κρίση. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη σταθερότητα θα εξαρτηθεί από το αν οι δύο πλευρές μπορούν να υπερβούν τον κύκλο συμφωνιών και αποχωρήσεων που χαρακτήρισε την προηγούμενη δεκαετία. Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους και οι περιφερειακές συγκρούσεις παραμένουν ενεργές, η πορεία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά μόνο τις δύο πρωτεύουσες. Αφορά τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Μέσης Ανατολής και τη σταθερότητα ενός συστήματος που ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην αποκλιμάκωση και την κρίση.

Σπύρος Σιδέρης

Κεντρικό ρόλο στον τελευταίο γύρο είχε η ομανική διαμεσολάβηση. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαϊντί, έκανε λόγο για «καλή πρόοδο» προς τον καθορισμό κοινών στόχων και συναφών τεχνικών ζητημάτων, σημειώνοντας ότι το κλίμα ήταν «εποικοδομητικό». Υπογράμμισε πως καταβλήθηκαν «σοβαρές προσπάθειες» για να προσδιοριστούν οι κατευθυντήριες αρχές που θα επιτρέψουν να ανοίξει ο δρόμος προς μια τελική συμφωνία, ενώ ξεχωριστή αναφορά έκανε στη συμβολή του γενικού διευθυντή της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), Ραφαέλ Γκρόσι, η οποία –όπως είπε– εκτιμήθηκε ιδιαίτερα. Το μήνυμα της Μουσκάτ ήταν καθαρό: η δουλειά συνεχίζεται και οι δύο πλευρές έφυγαν από τη Γενεύη με «σαφή επόμενα βήματα», τα οποία θα επεξεργαστούν πριν από την επόμενη συνάντηση.

• Παράλληλα, το ομανικό ΥΠΕΞ αποκάλυψε ότι ο Μπαντρ αλ-Μπουσαϊντί είχε στη Γενεύη διαβουλευτική συνάντηση πριν από την έναρξη του γύρου με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και ειδικό σύμβουλό του. Σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, έγινε αποτίμηση του γενικού πλαισίου και των προϋποθέσεων για την επιτυχία της διαδικασίας τόσο πολιτικά όσο και τεχνικά, με «ρεαλιστικό και εποικοδομητικό» πνεύμα. Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν στην κατοικία του ομανού πρέσβη στον ΟΗΕ, υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας, με ορατή –κατά πληροφορίες– την παρουσία ιρανικών διπλωματικών οχημάτων έξω από το κτίριο.

Στον πυρήνα της διαπραγμάτευσης παραμένει η βασική διαφωνία για το εύρος της ατζέντας. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευρύνει τις συνομιλίες ώστε να περιλάβουν και μη πυρηνικά ζητήματα, όπως το απόθεμα ιρανικών πυραύλων. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, ξεκαθαρίζει ότι είναι διατεθειμένη να συζητήσει περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα με αντάλλαγμα ουσιαστική ελάφρυνση/άρση κυρώσεων, χωρίς να εγκαταλείψει πλήρως τον εμπλουτισμό ουρανίου και χωρίς να ανοίξει το πυραυλικό πρόγραμμα στο τραπέζι.

Μετά το τέλος του γύρου, ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγκτσί έθεσε και έναν πολιτικό όρο που συνοψίζει τη δυσπιστία της Τεχεράνης: κάλεσε τις ΗΠΑ να «σταματήσουν αμέσως» τις απειλές χρήσης βίας κατά του Ιράν. Σε παρέμβασή του στη Διάσκεψη Αφοπλισμού στη Γενεύη, μίλησε για ένα νέο «παράθυρο ευκαιρίας» και εξέφρασε την ελπίδα οι συνομιλίες να οδηγήσουν σε βιώσιμη λύση. Ταυτόχρονα σημείωσε ότι το Ιράν συζήτησε με τη ΔΟΑΕ τον πιθανό ρόλο της στο πλαίσιο των επαφών, τονίζοντας πως κάθε ανθεκτική συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει «πλήρη αναγνώριση των νόμιμων δικαιωμάτων» της χώρας.

• Στο επίπεδο των πρακτικών βημάτων, Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε –σύμφωνα με το Reuters– ότι το Ιράν δήλωσε πως θα επανέλθει μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες με λεπτομερείς προτάσεις για να καλυφθούν «κενά» μεταξύ των θέσεων. «Υπήρξε πρόοδος, αλλά υπάρχουν ακόμη πολλές λεπτομέρειες που πρέπει να συζητηθούν», ήταν το στίγμα της αμερικανικής αποτίμησης. Ο ίδιος ο Αμπάς Αραγκτσί, σε ενημέρωση μέσω της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης, έκανε λόγο για «πιο σοβαρές συζητήσεις» σε σύγκριση με τον προηγούμενο γύρο, σημειώνοντας ότι οι διαβουλεύσεις ξεκίνησαν ήδη από τη Δευτέρα, περίπου 24 ώρες πριν από την επίσημη συνεδρίαση. Επιβεβαίωσε ότι υπήρξαν «καλές τεχνικές συζητήσεις» με τον Ραφαέλ Γκρόσι, ο οποίος είχε επαφές και με την αμερικανική αντιπροσωπεία.

Ο Αραγκτσί περιέγραψε το αποτέλεσμα ως ένα γενικό, αλλά κρίσιμο, ορόσημο: συμφωνία σε «δέσμη κατευθυντήριων αρχών» πάνω στην οποία «από εδώ και πέρα θα κινηθούμε» και είσοδος στη φάση της σύνταξης κειμένου για μια πιθανή συμφωνία. Έσπευσε, πάντως, να προσγειώσει τις προσδοκίες, λέγοντας ότι αυτό «δεν σημαίνει ότι θα φτάσουμε γρήγορα σε συμφωνία», αλλά ότι «τουλάχιστον ξεκίνησε η διαδρομή». Δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία για τον επόμενο γύρο: το σχέδιο είναι οι δύο πλευρές να δουλέψουν πάνω σε προσχέδια, να τα ανταλλάξουν και κατόπιν να κλειδώσουν το ραντεβού της τρίτης συνάντησης. Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο IRNA, ο γύρος διήρκεσε περίπου τρεισήμισι ώρες και υπήρξαν καταρχήν συνεννοήσεις σε γενικά ζητήματα, ενώ οι λεπτομέρειες θα συζητηθούν μετά από διαβουλεύσεις με τις πρωτεύουσες.

Στο παρασκήνιο, η ιρανική πλευρά προσπάθησε να εκπέμψει εικόνα τεχνικής ετοιμότητας και χρονικής πίεσης. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, τόνισε ότι η αντιπροσωπεία προσέρχεται «με καλή πίστη» και «μέγιστη σοβαρότητα», υπογραμμίζοντας ότι «ο χρόνος είναι εξαιρετικά σημαντικός και καθοριστικός». Περιέγραψε μάλιστα μια ομάδα με οικονομικούς ειδικούς για την άρση κυρώσεων, τεχνικούς και πυρηνικούς εμπειρογνώμονες και νομικούς, δείχνοντας ότι η Τεχεράνη θέλει να μπει στις «λεπτές τεχνικές πτυχές» του φακέλου. Την ίδια στιγμή, αρνήθηκε οποιαδήποτε σύνδεση της διαδικασίας με άλλες διεθνείς διαπραγματεύσεις που εξελίσσονται παράλληλα, επιμένοντας στην αυτονομία του πυρηνικού μονοπατιού.

• Ωστόσο, η διπλωματία στη Γενεύη εξελίσσεται υπό τη σκιά μιας σκληρής πραγματικότητας: της στρατιωτικής ενίσχυσης των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και της ρητορικής κλιμάκωσης. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί πως μια αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη θα μπορούσε να είναι «το καλύτερο που μπορεί να συμβεί», ενώ τις τελευταίες ημέρες μετακινήθηκε δεύτερη ομάδα αεροπλανοφόρου στην περιοχή και καταγράφηκαν μεταφορές μαχητικών F-35, F-22 και F-16. Αμερικανοί αξιωματούχοι μίλησαν επίσης για προετοιμασία σεναρίων επιχειρήσεων που θα μπορούσαν να διαρκέσουν εβδομάδες, αν δοθεί εντολή επίθεσης. Από ιρανικής πλευράς, μεταδόθηκε ότι έκλεισε προσωρινά τμήμα του Στενού του Ορμούζ, ενώ ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι κάθε απόπειρα ανατροπής της ιρανικής κυβέρνησης θα αποτύχει.

Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε, πριν από την έναρξη, ότι θα συμμετείχε «έμμεσα» στη διαδικασία και ότι πιστεύει πως η Τεχεράνη θέλει συμφωνία, προσθέτοντας πως δεν θεωρεί ότι το Ιράν επιθυμεί να επωμιστεί τις συνέπειες μιας αποτυχίας. Στο φόντο βρίσκονται και τα γεγονότα του περασμένου Ιουνίου, όταν οι ΗΠΑ συμμετείχαν σε πλήγματα κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, εξέλιξη που –σύμφωνα με ιρανικές δηλώσεις– οδήγησε στην αναστολή δραστηριοτήτων εμπλουτισμού. Ιρανός υψηλόβαθμος αξιωματούχος, επίσης μέσω Reuters, υποστήριξε ότι η επιτυχία της Γενεύης εξαρτάται από το να μην κατατεθούν «μη ρεαλιστικές απαιτήσεις» από τις ΗΠΑ και από τη σοβαρότητά τους στην άρση των αυστηρών κυρώσεων.

Το συμπέρασμα, προς το παρόν, είναι διπλό: αφενός, η συμφωνία σε κατευθυντήριες αρχές και η μετάβαση στη σύνταξη κειμένου δείχνουν ότι το κανάλι δεν έχει παγώσει· αφετέρου, οι «λεπτομέρειες» που όλοι επικαλούνται είναι ακριβώς εκείνες που ιστορικά τινάζουν στον αέρα τέτοιες διαδικασίες. Αν οι επόμενες δύο εβδομάδες επιβεβαιώσουν ότι το Ιράν θα επιστρέψει με συγκεκριμένες τεχνικές προτάσεις και αν η Ουάσιγκτον αποφύγει την επέκταση της ατζέντας σε μη αποδεκτά πεδία, τότε η Γενεύη μπορεί να αποδειχθεί αφετηρία πραγματικής διαπραγμάτευσης. Αν όχι, η «εποικοδομητική ατμόσφαιρα» κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην πίεση των κυρώσεων, των απειλών χρήσης βίας και των συσχετισμών ισχύος στην περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Την Τρίτη ξεκινά στη Γενεύη νέος γύρος έμμεσων διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, με τη διαμεσολάβηση του Ομάν. Πρόκειται για τη δεύτερη κατά σειρά προσπάθεια επανεκκίνησης μιας διαδικασίας που στο παρελθόν δεν κατόρθωσε να οδηγήσει σε καθοριστική πρόοδο. Παρά τις διαδοχικές επαφές, οι δύο πλευρές δεν έχουν ακόμη γεφυρώσει το χάσμα σε βασικά ζητήματα, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για ενδεχόμενη νέα κλιμάκωση.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε εκ νέου την Τεχεράνη για τις «συνέπειες» που θα αντιμετωπίσει εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Μιλώντας σε δημοσιογράφους επί του προεδρικού αεροσκάφους κατά την επιστροφή του στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα συμμετάσχει «εμμέσως» στις συνομιλίες. «Θέλουν να κλείσουν συμφωνία (…) Δεν νομίζω ότι θέλουν να υποστούν τις συνέπειες που θα είχε το να μην κλείσουν συμφωνία», ανέφερε χαρακτηριστικά, απευθυνόμενος στις ιρανικές αρχές.

Trump on Iran: I don’t think they want the consequences of not making a deal. pic.twitter.com/Xb62NjupzT

— Acyn (@Acyn) February 17, 2026

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε από τη Βουδαπέστη ότι η επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν συνιστά «μεγάλη πρόκληση», εξέφρασε ωστόσο συγκρατημένη αισιοδοξία. Όπως τόνισε, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προκρίνει «ειρηνικά αποτελέσματα και διαπραγματευτικές λύσεις», υπογραμμίζοντας ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία μεταβαίνει στη Γενεύη με στόχο την ουσιαστική πρόοδο. Από την πλευρά του Λευκού Οίκου επιβεβαιώθηκε η παρουσία του ειδικού απεσταλμένου για τη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ και του συμβούλου Τζάρεντ Κούσνερ, εξέλιξη που δείχνει ότι η Ουάσιγκτον «ανεβάζει» το πολιτικό βάρος της αποστολής.

• Στην ελβετική πόλη έφθασε και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, επικεφαλής πολυμελούς αντιπροσωπείας που περιλαμβάνει ειδικούς στα οικονομικά και στο πυρηνικό πεδίο. Η Τεχεράνη επιμένει ότι η άρση των αμερικανικών κυρώσεων αποτελεί αδιαπραγμάτευτο στοιχείο κάθε συμφωνίας, συνδέοντας άμεσα το ζήτημα με το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου και τον αριθμό των φυγοκεντρητών. Ο Αραγκτσί ξεκαθάρισε ότι «η παράδοση απέναντι σε απειλές δεν βρίσκεται στο τραπέζι», προσθέτοντας ότι η ιρανική πλευρά προσέρχεται με «πρακτικές ιδέες» για μια δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία.

Καθοριστικός παραμένει ο ρόλος του Ομάν, το οποίο φιλοξένησε προηγούμενους γύρους επαφών και επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας. Ο Αραγκτσί συναντήθηκε στη Γενεύη με τον υπουργό Εξωτερικών του σουλτανάτου, Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι, με αντικείμενο τον συντονισμό της νέας φάσης των διαβουλεύσεων. Η ιρανική διπλωματία διαμηνύει ότι επιδιώκει τη διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων και τη σταθερότητα στην περιοχή, αφήνοντας ωστόσο σαφές ότι δεν θα αποδεχθεί μονομερείς όρους.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται το απόθεμα ουρανίου του Ιράν, το οποίο, σύμφωνα με επιθεωρήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, υπερβαίνει τα 400 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου σε ποσοστό 60%. Ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού, Ραφαέλ Γκρόσι, είχε τεχνικές επαφές με τον Αραγκτσί ενόψει των διαπραγματεύσεων, σε μια προσπάθεια αποσαφήνισης κρίσιμων παραμέτρων. Η συνεργασία Τεχεράνης–Οργανισμού είχε διακοπεί μετά τις ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις στον λεγόμενο «πόλεμο των 12 ημερών», πριν αποκατασταθεί με συμφωνία στο Κάιρο, στοιχείο που δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η τεχνική επιτήρηση του προγράμματος.

• Η ισραηλινή κυβέρνηση, δια του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να προβλέπει πλήρη απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου από το ιρανικό έδαφος και κατάργηση κάθε δυνατότητας εμπλουτισμού, καθώς και ρύθμιση του ζητήματος των βαλλιστικών πυραύλων. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, εμφανίζεται διατεθειμένη να συζητήσει περιορισμούς, εφόσον υπάρξει ουσιαστική ελάφρυνση των κυρώσεων που επιβαρύνουν την οικονομία της εδώ και χρόνια. Ιρανοί αξιωματούχοι κάνουν λόγο για ενδεχόμενα αμοιβαία οφέλη σε τομείς όπως η αεροπορία, η εξόρυξη, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, επιχειρώντας να δώσουν στην όποια συμφωνία ένα σαφές οικονομικό κίνητρο.

Παράλληλα με τη διπλωματική κινητικότητα, η στρατιωτική διάσταση παραμένει έντονη. Οι Φρουροί της Επανάστασης πραγματοποίησαν ασκήσεις στο στρατηγικής σημασίας Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι οι ασκήσεις αποσκοπούν στην αξιολόγηση της ετοιμότητας και στην αποτροπή απειλών, ενώ αξιωματούχοι υπενθύμισαν ότι σε περίπτωση επίθεσης η Τεχεράνη θα μπορούσε να κλείσει τα στενά. Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον ενισχύει τη ναυτική της παρουσία στην περιοχή, με την ανάπτυξη αεροπλανοφόρων και συνοδευτικών δυνάμεων, διατηρώντας υψηλή την πίεση.

• Η εσωτερική διάσταση στο Ιράν προσθέτει μια ακόμη μεταβλητή. Οι εκτεταμένες κοινωνικές αναταραχές του προηγούμενου έτους, με αιτήματα οικονομικής βελτίωσης, επιβάρυναν το πολιτικό κλίμα και ενίσχυσαν την ανάγκη για οικονομική ανάσα. Για την Τεχεράνη, μια συμφωνία που θα οδηγούσε σε χαλάρωση των κυρώσεων θα μπορούσε να λειτουργήσει σταθεροποιητικά. Για την Ουάσιγκτον, η αποτροπή μιας νέας πυρηνικής κρίσης χωρίς στρατιωτική εμπλοκή αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα.

Το ερώτημα που πλανάται πάνω από τη Γενεύη είναι αν η τρέχουσα συγκυρία θα επιτρέψει έναν βιώσιμο συμβιβασμό ή αν οι αμοιβαίες καχυποψίες θα υπερισχύσουν. Η διπλωματία κινείται σε τεντωμένο σχοινί, ανάμεσα σε απειλές και υποσχέσεις, με το Στενό του Ορμούζ και τα εργαστήρια εμπλουτισμού να λειτουργούν ως διαρκείς υπενθυμίσεις ότι ο χρόνος για λύση δεν είναι απεριόριστος—και ότι ένα «πάγωμα» στη Γενεύη θα μπορούσε να μεταφραστεί σε εκρηκτική πραγματικότητα στην περιοχή.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CBS News, το οποίο επικαλείται δύο πηγές με γνώση του θέματος, ο Τραμπ ξεκαθάρισε τη στάση του σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων Ουάσιγκτον – Τεχεράνης.

Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι ενημέρωσε την περασμένη εβδομάδα τον Τραμπ πως οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Ιράν θα πρέπει να περιλαμβάνει την πλήρη αποξήλωση της ιρανικής πυρηνικής υποδομής και όχι απλώς τη διακοπή της διαδικασίας εμπλουτισμού.

Μιλώντας στο ετήσιο συνέδριο της Conference of Presidents of Major American Jewish Organizations στην Ιερουσαλήμ, ο κ. Νετανιάχου υποστήριξε ότι «δεν θα πρέπει να υπάρχει καμία δυνατότητα εμπλουτισμού – όχι απλώς να σταματήσει η διαδικασία, αλλά να αποξηλωθεί ο εξοπλισμός και η υποδομή που επιτρέπει εξαρχής τον εμπλουτισμό».

Δεύτερος γύρος συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει προγραμματιστεί για αυτή την εβδομάδα. Ιρανός διπλωμάτης δήλωσε ότι η Τεχεράνη επιδιώκει συμφωνία που θα αποφέρει οικονομικά οφέλη και για τις δύο πλευρές.

Ο κ. Νετανιάχου εμφανίστηκε επιφυλακτικός για την προοπτική συμφωνίας, σημειώνοντας ότι θα πρέπει επίσης να προβλέπει την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου υλικού από το Ιράν.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν επανεκκίνησαν τις διαπραγματεύσεις νωρίτερα αυτόν τον μήνα, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η πολυετής διαμάχη για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και να αποφευχθεί νέα στρατιωτική σύγκρουση.

Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν στο Reuters ότι οι ΗΠΑ έχουν αποστείλει δεύτερο αεροπλανοφόρο στην περιοχή και προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο παρατεταμένης στρατιωτικής εκστρατείας, εάν οι συνομιλίες αποτύχουν.

Αναφερόμενος στη Γάζα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είπε ότι το Ισραήλ πρέπει να «ολοκληρώσει τη δουλειά» καταστρέφοντας όλες τις υπόγειες σήραγγες. Όπως ανέφερε, έχουν ήδη καταστραφεί 150 χιλιόμετρα από εκτιμώμενο δίκτυο 500 χιλιομέτρων.

Παράλληλα, δήλωσε ότι επιδιώκει τον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς το Ισραήλ μέσα στην επόμενη δεκαετία, μετά τη λήξη της ισχύουσας δεκαετούς συμφωνίας το 2028, βάσει της οποίας το Ισραήλ λαμβάνει 3,8 δισ. Δολάρια ετησίως, τα οποία δαπανώνται σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ για στρατιωτικό εξοπλισμό.

«Θέλουμε να περάσουμε με τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη σχέση βοήθειας στη σχέση εταιρικής συνεργασίας», ανέφερε.

«Το σουλτανάτο του Ομάν θα φιλοξενήσει τις συνομιλίες μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν στη Γενεύη την ερχόμενη εβδομάδα. Η Ελβετία χαιρετίζει και υποστηρίζει αυτές τις συνομιλίες», δήλωσε εκπρόσωπος του ελβετικού υπουργείου Εξωτερικών στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Τραμπ, πιστός στο επικοινωνιακό του στυλ, επέλεξε να συνοψίσει το αποτέλεσμα της συνάντησης μέσω ανάρτησης στο Truth Social. Το μήνυμα ήταν σαφές: οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν συνεχίζονται, αλλά όχι επ’ αόριστον.

Υπενθύμισε μάλιστα την αμερικανική επίθεση κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων στο Φορντό, στη Νατάνζ και στην Ισφαχάν τον περασμένο Ιούνιο, κατά τη διάρκεια του λεγόμενου «πολέμου των 12 ημερών», προειδοποιώντας ότι εάν η Τεχεράνη επιλέξει και πάλι την αδιαλλαξία, οι συνέπειες θα είναι βαρύτερες.

• Το σήμα προς την ιρανική ηγεσία ήταν διπλό. Από τη μία, η Ουάσιγκτον επιθυμεί μια συμφωνία, εφόσον αυτή θεωρηθεί «δίκαιη και ισορροπημένη». Από την άλλη, το Πεντάγωνο εμφανίζεται να ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, με πληροφορίες για πιθανή αποστολή δεύτερου αεροπλανοφόρου στον Περσικό Κόλπο. Το μήνυμα προς την Τεχεράνη: ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος και η «υπομονή» έχει ορίζοντα.

Ωστόσο, το ίδιο σαφές ήταν και το μήνυμα προς τον Νετανιάχου. Ο Τραμπ δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως πρόεδρος που ενεργεί κατ’ εντολήν του Ισραήλ. Η επιλογή του να κρατήσει χαμηλό επικοινωνιακό προφίλ στη συνάντηση –χωρίς κάμερες και δηλώσεις στο Οβάλ Γραφείο– υποδηλώνει ότι θέλει να διατηρήσει περιθώρια ελιγμών.

Παρά τη στενή σχέση των δύο ανδρών, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να κρατήσει τον έλεγχο της ατζέντας και να αποφύγει την εικόνα μιας πολιτικής που «σέρνεται» από τις ισραηλινές προτεραιότητες.

• Η τρίωρη σχεδόν συζήτηση στην αίθουσα του Υπουργικού Συμβουλίου δείχνει ότι οι δύο ηγέτες εισήλθαν σε βάθος στα σενάρια «τι θα συμβεί αν». Ο Νετανιάχου, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, παρουσίασε τις «κόκκινες γραμμές» του Ισραήλ: περιορισμό των βαλλιστικών πυραύλων, αναχαίτιση της δράσης των ιρανικών πληρεξουσίων σε Λίβανο, Συρία και Υεμένη, καθώς και σαφείς δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα. Παράλληλα, φέρεται να τόνισε ότι ακόμη και χωρίς διηπειρωτικούς πυραύλους, το Ιράν διαθέτει ήδη επαρκείς δυνατότητες πλήγματος κατά ισραηλινών και ευρωπαϊκών στόχων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσει ο Ισραηλινός πρωθυπουργός σε μια αμερικανική γραμμή που δίνει έμφαση στη διαπραγμάτευση πριν από τη σύγκρουση. Στην Ιερουσαλήμ επικρατεί η εκτίμηση ότι μια στρατιωτική αναμέτρηση με το Ιράν είναι ζήτημα «πότε» και όχι «αν».

Ο Νετανιάχου έχει επανειλημμένα εκφράσει δυσπιστία απέναντι σε συμφωνίες που αφήνουν «γκρίζες ζώνες» εφαρμογής, έχοντας ως προηγούμενο τη συμφωνία της εποχής Ομπάμα. Ωστόσο, γνωρίζει επίσης ότι μια μονομερής ισραηλινή επίθεση χωρίς αμερικανική στήριξη θα ενείχε τεράστιο στρατηγικό κόστος: από το επιχειρησιακό σκέλος έως τη διεθνή νομιμοποίηση και τις πιθανές αλυσιδωτές αντιδράσεις.

• Η στάση της Τεχεράνης παραμένει σκληρή. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί δήλωσε ότι η χώρα του επιδιώκει «διάλογο αντί πολέμου», αλλά δεν θα δεχθεί όρους που εκλαμβάνονται ως παράδοση. Ταυτόχρονα, οι εικόνες από τις επετειακές εκδηλώσεις για τα 47 χρόνια της Ισλαμικής Επανάστασης –με καύσεις αμερικανικών και ισραηλινών σημαιών και συμβολικές απεικονίσεις φερόμενων αμερικανικών απωλειών– λειτουργούν ως υπενθύμιση της εσωτερικής πίεσης που δέχεται το καθεστώς να μη φανεί υποχωρητικό.

Στο παρασκήνιο, χώρες όπως το Ομάν και το Κατάρ επιχειρούν να διαμεσολαβήσουν, προωθώντας τη διπλωματική λύση και επιχειρώντας να «κλειδώσουν» ένα παράθυρο αποκλιμάκωσης. Η παρουσία του διοικητή της CENTCOM, ναυάρχου Μπραντ Κούπερ, σε επαφές που σχετίζονται με τις διαπραγματεύσεις ερμηνεύτηκε στην Τεχεράνη ως έμμεση στρατιωτική προειδοποίηση: η διπλωματία τρέχει, αλλά τρέχει δίπλα σε προετοιμασία ισχύος.

Η ουσία, όμως, βρίσκεται στη στρατηγική εξίσωση του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει να διατηρήσει την εικόνα του ηγέτη που μπορεί να κλείσει «σκληρές συμφωνίες» χωρίς να σύρει τη χώρα του σε μακροχρόνιο πόλεμο. Παράλληλα, ενόψει εσωτερικών πολιτικών ισορροπιών, δεν μπορεί να εμφανιστεί αδύναμος απέναντι στο Ιράν. Έτσι, επιλέγει μια τακτική κλιμακούμενης πίεσης: ενίσχυση στρατιωτικής παρουσίας, ρητορική αποφασιστικότητας, αλλά και παράθυρο συμβιβασμού.

• Για τον Νετανιάχου, το διακύβευμα είναι διαφορετικό: να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα περιορίσει την ελευθερία δράσης του Ισραήλ – είτε πριν είτε μετά την υπογραφή της. Εάν οι συνομιλίες καταρρεύσουν, θα επιδιώξει στενό συντονισμό με την Ουάσιγκτον, ώστε η στρατιωτική επιλογή –εάν ενεργοποιηθεί– να έχει τη μέγιστη επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και να μην αφήσει «κενά» που θα πληρωθούν πολιτικά και στρατηγικά.

Η συνάντηση στον Λευκό Οίκο δεν παρήγαγε άμεσα αποτελέσματα, αλλά χάραξε το πλαίσιο. Όλες οι επιλογές παραμένουν ανοιχτές. Ο χρόνος που δίνεται στη διαπραγμάτευση είναι περιορισμένος και συνοδεύεται από σαφή στρατιωτική προετοιμασία.

Η επόμενη κίνηση ανήκει στην Τεχεράνη – αλλά το τελικό σενάριο θα καθοριστεί από το πόσο μακριά είναι διατεθειμένοι να φθάσουν τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Ιερουσαλήμ για να επιβάλουν τις κόκκινες γραμμές τους.

Σπύρος Σιδέρης

Σε συνέντευξή του στο Axios, ο Τραμπ είπε ότι εξετάζει την αποστολή δεύτερης ναυτικής δύναμης, πέρα από το αεροπλανοφόρο «Άμπραχαμ Λίνκολν» και τη συνοδευτική του ομάδα, που περιλαμβάνει μαχητικά, πυραύλους «Τομαχόκ» και άλλα πλοία. Το μήνυμα είναι διπλό: διατήρηση του διπλωματικού καναλιού, αλλά με εμφανή ενίσχυση της στρατιωτικής επιλογής ως «ασφάλεια» σε περίπτωση ναυαγίου.

Ο ίδιος εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι μπορεί να υπάρξει συμφωνία, εκτιμώντας ότι η Τεχεράνη «θέλει πολύ» να κλείσει συμφωνία και ότι διαπραγματεύεται πιο σοβαρά υπό την πίεση της στρατιωτικής απειλής. Παράλληλα, προανήγγειλε δεύτερο γύρο επαφών την επόμενη εβδομάδα, εντείνοντας την αίσθηση πως οι εξελίξεις κινούνται γρήγορα — και σε λεπτό σχοινί.

• Το πλαίσιο δεν είναι ουδέτερο. Η επανεκκίνηση των επαφών στο Ομάν παρουσιάζεται ως η πρώτη μετά τον πόλεμο «12 ημερών» τον Ιούνιο, ενώ η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαμορφώσει μια ατζέντα που δεν θα περιορίζεται μόνο στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ο Τραμπ είπε ότι είναι «αυτονόητο» πως οποιαδήποτε συμφωνία θα αφορά τον πυρηνικό φάκελο, αφήνοντας παράθυρο ώστε να συζητηθεί και το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων. Εκεί όμως βρίσκεται ο πρώτος μεγάλος κόμπος: το Ιράν επιμένει ότι η πυραυλική ισχύς του είναι στοιχείο αποτροπής και δεν τίθεται προς διαπραγμάτευση, ιδιαίτερα μετά από μια περίοδο κατά την οποία δηλώνει ότι έχει ανασυγκροτήσει την αποτρεπτική ικανότητά του.

Στο διπλωματικό σκέλος, το Σουλτανάτο του Ομάν επιχειρεί να κρατήσει ζωντανή την επαφή, παρουσιάζοντας τη διαδικασία ως επιστροφή στον διάλογο και ως ευκαιρία αποκλιμάκωσης. Ο σουλτάνος Χαϊθάμ μπιν Τάρικ υποδέχθηκε στο Παλάτι αλ-Μπαρκά τον Αλί Λαριτζανί, γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν και σύμβουλο του Αλί Χαμενεΐ, σε συνάντηση που —σύμφωνα με ιρανικά μέσα— διήρκεσε περίπου τρεις ώρες.

Στο παρασκήνιο κυκλοφορούν ενδείξεις ότι ο Λαριτζανί μετέφερε ιρανική απάντηση σε αμερικανικές προτάσεις της πρώτης φάσης, ενώ είχε και ξεχωριστές επαφές με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαΐντι, τον κεντρικό διαμεσολαβητή αυτού του κύκλου.

• Ο αλ-Μπουσαΐντι, σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, μίλησε για «παραγωγική» συνάντηση και τόνισε ότι προτεραιότητα του Ομάν είναι η περιφερειακή ασφάλεια, καλώντας σε αυτοσυγκράτηση και «σοφούς συμβιβασμούς». Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, παρουσίασε τις επαφές ως τεστ της αμερικανικής σοβαρότητας, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε επαρκής σύγκλιση ώστε να συνεχιστεί η διπλωματία. Όμως η ίδια η ιρανική γραμμή παραμένει προσεκτική: «κριτήριο είναι οι πράξεις, όχι τα λόγια», ήταν το μήνυμα που αποδόθηκε στον εκπρόσωπο του ιρανικού ΥΠΕΞ, Ισμαήλ Μπαγκάι.

Η ένταση αυξάνεται και από έναν παράγοντα που λειτουργεί ως σταθερός «τρίτος πόλος» στη σκηνή: το Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, πριν αναχωρήσει για την Ουάσιγκτον, δήλωσε ότι θα παρουσιάσει στον Τραμπ την ισραηλινή θεώρηση των «αρχών» των διαπραγματεύσεων, υποστηρίζοντας ότι αυτές δεν αφορούν μόνο το Ισραήλ αλλά «όποιον επιδιώκει ειρήνη και ασφάλεια» στη Μέση Ανατολή. Από τη Μουσκάτ, ο Λαριτζανί προειδοποίησε την αμερικανική πλευρά να ενεργήσει «με σοφία» και να μην επιτρέψει στον Νετανιάχου να επηρεάσει το πλαίσιο των συνομιλιών με προληπτικές δηλώσεις — διατυπώνοντας αιχμές για «υπονομευτικό» ρόλο στο παρασκήνιο. Η λεπτομέρεια που δίνει μια δόση ίντριγκας είναι πως στην ιρανική δημόσια σφαίρα καλλιεργείται η εικόνα ότι ο Νετανιάχου ταξιδεύει στην Ουάσιγκτον φοβούμενος μια πιθανή πυρηνική συμφωνία, ενώ ο Τραμπ δεν θέλει να παγιδευτεί σε έναν νέο, μακρόσυρτο πόλεμο — δύο φόβοι που συγκρούονται, αλλά και αλληλοχρησιμοποιούνται ως πίεση.

• Στην καρδιά του παζλ βρίσκεται ο εμπλουτισμός ουρανίου. Η Ουάσιγκτον ζητά από την Τεχεράνη να εγκαταλείψει αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου έως και 60%, ποσοστό κοντά στο επίπεδο που θεωρείται τεχνικά επικίνδυνο ως «σκαλοπάτι» προς υψηλότερη καθαρότητα. Ο επικεφαλής του Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας του Ιράν, Μοχάμεντ Εσλαμί, δήλωσε ότι το ενδεχόμενο μείωσης του 60% εξαρτάται από το αν θα αρθούν όλες οι κυρώσεις. Από αμερικανικής πλευράς, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, σε επίσκεψη στην Αρμενία, είπε ότι ο Τραμπ θα αποφασίσει τελικά τις κόκκινες γραμμές που θα τεθούν στις διαπραγματεύσεις — μια φράση που, σε αυτή τη συγκυρία, ακούγεται σαν «κλειδί» για το τι θα ακολουθήσει.

Το Ιράν, παράλληλα, επιμένει πως το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι «ειρηνικό», ότι διεκδικεί άρση των «άδικων» κυρώσεων και ότι θα απαντήσει «αποφασιστικά» σε οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση. Η Ουάσιγκτον, την ίδια ώρα, κρατά την πόρτα της διπλωματίας ανοικτή, αλλά μεταφέρει ναυτική ισχύ στην περιοχή ώστε να μην υπάρχει αμφιβολία για το «τι ακολουθεί» αν χαθεί το παράθυρο συμφωνίας.

Η ουσία είναι ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν επιστρέφουν με όρους υψηλής πίεσης: διπλωματία υπό τη σκιά αεροπλανοφόρων, παζάρι για εμπλουτισμό ουρανίου και κυρώσεις, και μια παράλληλη μάχη επιρροής για το αν η ατζέντα θα επεκταθεί στους βαλλιστικούς πυραύλους. Αν η Μουσκάτ γίνει ξανά το σημείο όπου «κλειδώνει» ένας συμβιβασμός ή το σημείο όπου «σπάει» η υπομονή, θα φανεί σύντομα. Μέχρι τότε, το σήμα από την Ουάσιγκτον είναι ξεκάθαρο: συμφωνία ή κλιμάκωση — και ο χρόνος μετρά αντίστροφα.

Σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο Al Jazeera, ο Αραγτσί ανέφερε σε συνέντευξή του ότι, παρά το γεγονός πως δεν υπάρχει προς το παρόν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσινγκτον εκτιμούν ότι ο νέος γύρος διαπραγματεύσεων θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σύντομα.

Οι δηλώσεις του Ιρανού υπουργού έγιναν μία ημέρα μετά τις συνομιλίες που είχαν οι δύο πλευρές στο Ομάν, στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων διπλωματικών επαφών για το επίμαχο ζήτημα.

Oι δύο πλευρές είχαν αρχικά συμφωνήσει να συναντηθούν στην Κωνσταντινούπολη με τη συμμετοχή άλλων χωρών της περιοχής ως παρατηρητών. Ωστόσο το Ιράν ζήτησε τη μεταφορά των συνομιλιών στο Ομάν, με την Τεχεράνη να ζητά ένα αυστηρά διμερές σχήμα, ώστε η συζήτηση να περιοριστεί αποκλειστικά στο πυρηνικό της πρόγραμμα, αποφεύγοντας «ακανθώδη» ζητήματα, όπως το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων που αποτελεί προτεραιότητα για την Ουάσιγκτον.

Η απάντηση της αμερικανικής πλευράς ήταν κατηγορηματική. Υψηλόβαθμος αξιωματούχος των ΗΠΑ ανέφερε χαρακτηριστικά πως το μήνυμα προς τους Ιρανούς ήταν «ή αυτό ή τίποτα», με την Τεχεράνη να επιλέγει το δεύτερο.

Παρόλα αυτά, η Ουάσιγκτον δηλώνει έτοιμη να επανέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ακόμη και την επόμενη εβδομάδα, αρκεί οι Ιρανοί να αποδεχθούν το αρχικό πλαίσιο της συζήτησης. «Θέλουμε να καταλήξουμε σε μια πραγματική συμφωνία γρήγορα,αλλιώς θα εξεταστούν άλλες επιλογές», τόνισε ο αξιωματούχος, υπονοώντας τις διαρκείς προειδοποιήσεις Τραμπ για στρατιωτική δράση.

Ο απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ και ο σύμβουλος του Προέδρου Τζάρεντ Κούσνερ αναμένεται να ταξιδέψουν την Πέμπτη στο Κατάρ για συνομιλίες με τον Πρωθυπουργό της χώρας, όμως αντί να συνεχίσουν για τη συνάντηση με τους Ιρανούς, προγραμματίζουν πλέον την επιστροφή τους στο Μαϊάμι.

Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δηλώνουν έτοιμες να συναντηθούν με το Ιράν εντός της εβδομάδας, ωστόσο ξεκαθαρίζουν ότι οι συνομιλίες θα πρέπει να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων και όχι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα.

Τόνισε, ότι για να οδηγήσουν οι διαπραγματεύσεις σε ουσιαστικό αποτέλεσμα, θα πρέπει να περιλαμβάνουν, εκτός από το πυρηνικό πρόγραμμα, το βαλλιστικό πυραυλικό οπλοστάσιο της χώρας, τη στήριξη οργανώσεων που χαρακτηρίζονται τρομοκρατικές στην περιοχή, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο το ιρανικό καθεστώς αντιμετωπίζει τον ίδιο του τον πληθυσμό.

Σπύρος Σιδέρης

Για τους υποστηρικτές της, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να «παγώσει» την κλεψύδρα του snapback, να δώσει ανάσα στην ιρανική οικονομία και να ανοίξει δίαυλο για ελεγχόμενη αποκλιμάκωση.

Για τους επικριτές, θα συνιστούσε αφελή επίδειξη αδυναμίας χωρίς εγγύηση χειροπιαστών ανταλλαγμάτων. Ανάμεσα στον συμβολισμό και τον ρεαλισμό, η Τεχεράνη βαδίζει σε τεντωμένο σκοινί —με το βλέμμα στη Νέα Υόρκη, αλλά με τις αποφάσεις να εξαρτώνται, τελικά, από την εσωτερική ισορροπία ισχύος.

Τι σημαίνει πρακτικά ο «μηχανισμός επαναφοράς»

Ο snapback δεν είναι απλώς τεχνικός όρος. Πρόκειται για διαδικασία που, ελλείψει συμφωνημένου διακανονισμού εντός στενής προθεσμίας, επαναφέρει το πλήρες πακέτο κυρώσεων του ΟΗΕ που είχαν ανασταλεί με τη συμφωνία του 2015.

Στην πράξη σημαίνει εμπάργκο όπλων, περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου και στην επανακατεργασία, απαγορεύσεις για δραστηριότητες σχετιζόμενες με βαλλιστικούς πυραύλους ικανούς να φέρουν πυρηνικές κεφαλές, καθώς και δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων προσώπων και οντοτήτων που συνδέονται με το πρόγραμμα. Ένα τέτοιο καθεστώς, αν ενεργοποιηθεί πλήρως, θα περιορίσει εκ νέου τις οικονομικές ροές της χώρας και θα εντείνει τη μακροοικονομική πίεση σε μια ήδη επιβαρυμένη κοινωνία.

Η αντίδραση της Τεχεράνης είναι διττή. Σε επίπεδο ρητορικής, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας προειδοποιεί ότι η συνεργασία με τον ΔΟΑΕ μπορεί να «παγώσει ουσιαστικά» αν οι κυρώσεις επιστρέψουν. Σε επίπεδο τακτικής, η κυβέρνηση επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτά κανάλια: ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί μετακινήθηκε από τη Βιέννη προς τη Νέα Υόρκη για επαφές με Ευρωπαίους ομολόγους και συμμετοχή στη Γενική Συνέλευση. Το μήνυμα είναι καθαρό: η Τεχεράνη εξετάζει σενάρια αποκλιμάκωσης —χωρίς να εγκαταλείπει το εργαλείο της πίεσης.

Ο εσωτερικός παράγοντας: θεσμοί, «κόκκινες γραμμές» και παράθυρα εντολής

Στην Ισλαμική Δημοκρατία, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας —στο οποίο προεδρεύει ο εκάστοτε πρόεδρος, αλλά που πολιτικά υπάγεται στον Αλί Χαμενεΐ— σχεδιάζει τις μεγάλες κινήσεις ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής. Η επιρροή έμπειρων παραγόντων, όπως του γραμματέα του Συμβουλίου Αλί Λαριτζανί, υπογραμμίζει ότι κάθε πρωτοβουλία του Προέδρου απαιτεί προεγκεκριμένη πολιτική κάλυψη. Παράλληλα, σκληρές φωνές από το στρατιωτικοπολιτικό πλέγμα ζητούν αποκλεισμό των επιθεωρητών από ευαίσθητες ή «πληγείσες» εγκαταστάσεις, θεωρώντας ότι ο ΔΟΑΕ μπορεί να λειτουργήσει ως δίαυλος κατασκοπείας. Ο αντίλογος —κυρίως από μετριοπαθείς και μεταρρυθμιστές— είναι ότι η ελεγχόμενη διαφάνεια λειτουργεί ως ασπίδα έναντι του snapback και ότι η πραγματική ισχύς της χώρας περνά από την οικονομική ανάταξη, η οποία χωρίς μερική ομαλοποίηση των σχέσεων με τη Δύση και την περιοχή δεν είναι εφικτή.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δημόσια συζήτηση περί ενδεχόμενου ραντεβού Πεζεσκιάν–Τραμπ λειτουργεί ως δοκιμή προθέσεων: όσοι την στηρίζουν ζητούν ο Πρόεδρος να λάβει ευρείες αρμοδιότητες πριν πετάξει για τη Νέα Υόρκη —ώστε να μη ζήσουμε άλλη μία επίσκεψη με «ομιλίες χωρίς αποτέλεσμα». Όσοι την πολεμούν βλέπουν «επικίνδυνη αφέλεια» και επιμένουν ότι χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις από την Ουάσιγκτον και τους Ευρωπαίους κάθε φωτογραφία χειραψίας θα μεταφραστεί εσωτερικά ως υποχώρηση.

Το στοίχημα της Νέας Υόρκης: συμβολισμοί, ανταλλάγματα, ρίσκα

Ένα ενδεχόμενο τετ-α-τετ στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης θα είχε τριπλή στόχευση. Πρώτον, ένα σήμα παγώματος του snapback —έστω άτυπο— με αντάλλαγμα συγκεκριμένα βήματα συμμόρφωσης που μπορεί να επιβλέπει ο ΔΟΑΕ (π.χ. όρια εμπλουτισμού, πρόσβαση επιθεωρητών σε επιλεγμένους χώρους, σαφή χρονοδιαγράμματα). Δεύτερον, ένα πλαίσιο ανθρωπιστικών διευκολύνσεων και οικονομικών νησίδων (κανάλια για φάρμακα και τρόφιμα, απελευθέρωση περιορισμένων κεφαλαίων, ασφαλείς χρηματοοικονομικοί μηχανισμοί) ώστε να υπάρξουν άμεσα ορατά οφέλη για τους Ιρανούς πολίτες. Τρίτον, δίαυλο για περιφερειακή αποκλιμάκωση, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ατυχήματος που θα έκλεινε κάθε πόρτα διαπραγμάτευσης.

Τα ρίσκα είναι προφανή. Για την ιρανική πλευρά, η επαφή με τον Λευκό Οίκο χωρίς σκληρά προαπαιτούμενα μπορεί να εκληφθεί ως εσωτερική υπονόμευση· για την αμερικανική, κάθε «ανάσα» χωρίς επαληθεύσιμες παραχωρήσεις θα θεωρηθεί υπερβολική επιείκεια. Η διπλωματία θα κριθεί στη λεπτοτεχνία: βήμα-για-βήμα κινήσεις, σαφείς μηχανισμοί επαλήθευσης, ρήτρες επαναφοράς σε περίπτωση παραβίασης και, πάνω απ’ όλα, πολιτικό κεφάλαιο εμπιστοσύνης που σήμερα είναι ελάχιστο.

Σενάρια της επόμενης μέρας

Σκλήρυνση και σύγκρουση διαδικαστικών. Ο snapback ενεργοποιείται πλήρως, η Τεχεράνη «παγώνει» την επιχειρησιακή συνεργασία με τον ΔΟΑΕ, η Ευρώπη σφίγγει τον οικονομικό κλοιό, ενώ το Ιράν επιταχύνει τεχνολογικά βήματα εντός «κόκκινων γραμμών». Αποτέλεσμα: κλιμάκωση κινδύνων, άλμα στα ασφάλιστρα κινδύνου στις αγορές και περαιτέρω φτωχοποίηση της μεσαίας τάξης στο Ιράν.

Ενδιάμεση αποκλιμάκωση. Μια άτυπη «αναστολή μέτρων» —όχι συμφωνία, αλλά αμοιβαίο πάγωμα— με τεχνικές ρυθμίσεις για πρόσβαση επιθεωρητών, αντάλλαγμα περιορισμένων οικονομικών διευκολύνσεων και αναστολή της διαδικασίας snapback. Πολιτικά δύσκολο, αλλά διαχειρίσιμο επικοινωνιακά και για τις δύο πλευρές.

Συμφωνία-πλαίσιο. Χαμηλής πιθανότητας βραχυπρόθεσμα, αλλά όχι μηδενικής αν υπάρξει υψηλού επιπέδου πολιτικό σινιάλο. Θα απαιτούσε σαφή χάρτη πορείας, ρόλο του ΔΟΑΕ ως «διαιτητή», σταδιακή άρση κυρώσεων με καθορισμένα στάδια συμμόρφωσης και ενισχυμένο περιφερειακό σκέλος (κανάλια με γειτονικά κράτη για μείωση τριβών).

Ο ρόλος της Ευρώπης και το μήνυμα προς τις κοινωνίες

Η ευρωπαϊκή τριάδα επέλεξε την οδό της πίεσης. Όμως μια μηχανική επαναφορά κυρώσεων χωρίς εξασφαλισμένη διπλωματική έξοδο κινδυνεύει να κλειδώσει τη σύγκρουση σε παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Η Ευρώπη, αν θέλει να διατηρήσει ρόλο, οφείλει να προσφέρει γέφυρες: σαφή κίνητρα για επαληθεύσιμες κινήσεις συμμόρφωσης, συντονισμό με τις ΗΠΑ για «κόφτες» κλιμάκωσης και οδικούς χάρτες επιχειρησιακής συνεργασίας με τον ΔΟΑΕ που να είναι ρεαλιστικοί για την ιρανική πλευρά και πειστικοί για τη δική της κοινή γνώμη.

Πέρα από τα κρατικά κέντρα υπάρχει και το κοινωνικό ακροατήριο. Για τους Ιρανούς, κάθε απόφαση θα μετρηθεί στο ταμείο της καθημερινότητας: πληθωρισμός, πρόσβαση σε φάρμακα, εργασία, προοπτική για τους νέους. Για τη δυτική κοινή γνώμη, η «γραμμή» θα κριθεί στην επαληθευσιμότητα και στο κατά πόσο απομακρύνεται ο κίνδυνος διάχυσης της κρίσης. Το πολιτικό αφήγημα που μπορεί να ενώσει αυτές τις ανάγκες είναι απλό στη διατύπωση, αλλά δύσκολο στην πράξη: θεμιτή τεχνολογική πρόοδος υπό αυστηρή επιτήρηση, έναντι μετρήσιμων ανακουφίσεων στην οικονομία και μείωσης εντάσεων στην περιοχή.

Πέρα από τις χειρονομίες: τι θα μετρήσει

Αν ο Πεζεσκιάν ταξιδέψει με σαφή εντολή —δηλαδή προεγκεκριμένες γραμμές διαπραγμάτευσης και περιθώριο ευελιξίας— η Νέα Υόρκη μπορεί να μετατραπεί από σκηνή ρητορικής σε στίβο μικρών συμφωνιών.

Για να συμβεί αυτό, χρειάζονται:

• Συμπαγής εντολή στο εσωτερικό της ιρανικής ιεραρχίας, με ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές και ισοδύναμα ανταλλάγματα.
• Συντονισμένη δυτική στάση που να αποφεύγει αντικρουόμενα μηνύματα Ουάσιγκτον–Ευρώπης και να προσφέρει διαβαθμισμένο μενού κινήτρων.
• Τεχνική συμφωνία με τον ΔΟΑΕ για άμεσα, πρακτικά βήματα επαλήθευσης, ώστε κάθε πολιτικό σινιάλο να έχει υποδομή εφαρμογής.
• Δίαυλοι περιφερειακής ασφάλειας που να μειώνουν την πιθανότητα οξύτατων επεισοδίων ικανών να ακυρώσουν σε μία νύχτα ό,τι θα έχει οικοδομηθεί σε εβδομάδες.

Χωρίς αυτά, ένα πιθανό στιγμιότυπο χειραψίας θα είναι απλώς εικονική πολιτική. Με αυτά, ακόμη και μια μετριοπαθής «ανακωχή κυρώσεων» μπορεί να αλλάξει την ψυχολογία των αγορών, να ανακουφίσει την κοινωνική πίεση και να δώσει πολιτικό χρόνο για κάτι πιο δομικό.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα σε συμβολισμό και ουσία

Η Τεχεράνη βρίσκεται μπροστά σε μια στρατηγική επιλογή: θα αξιοποιήσει τον συμβολισμό της Νέας Υόρκης ως καταλύτη ουσιαστικών βημάτων, ή θα αρκεστεί σε διακηρύξεις εν μέσω πορείας προς την πλήρη επαναφορά κυρώσεων; Η απειλή αναστολής συνεργασίας με τον ΔΟΑΕ είναι ισχυρό διαπραγματευτικό εργαλείο, αλλά η κατάχρησή του μπορεί να επιφέρει διπλωματική απομόνωση και να κλείσει τα λίγα παράθυρα που απομένουν.

Αντιστρόφως, μια πειθαρχημένη τακτική μικρών αμοιβαίων κινήσεων θα μπορούσε να χαμηλώσει τη θερμοκρασία και να αποτρέψει την παγίωση ενός νέου, πιο σκληρού καθεστώτος κυρώσεων.

Στο τέλος της ημέρας, η ουσία δεν θα κριθεί από τις μεγάλες λέξεις αλλά από τις λεπτές ρήτρες· όχι από το ποιος θα φανεί «νικητής» στη Νέα Υόρκη, αλλά από το αν θα υπάρξει πλαίσιο που να κρατά ανοιχτή την πόρτα της διπλωματίας.

Η επόμενη εβδομάδα θα δείξει αν η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να συγκεράσει ασφάλεια, αξιοπρέπεια και πραγματισμό —και αν η Δύση είναι διατεθειμένη να ανταποκριθεί με συνεκτικά κίνητρα αντί για τιμωρητικούς αυτοματισμούς. Σ’ αυτή τη λεπτή γραμμή, το πιθανό ραντεβού Πεζεσκιάν–Τραμπ δεν είναι αυτοσκοπός· είναι εργαλείο. Η αξία του θα μετρηθεί όχι στη φωτογραφία, αλλά σε αυτό που μπορεί να αποτρέψει: μια διαδρομή χωρίς επιστροφή προς νέα σπείρα κυρώσεων και αστάθειας.