Ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις ζημιάς σε εγκαταστάσεις που περιέχουν πυρηνικό υλικό και προς το παρόν δεν υπάρχει κίνδυνος ραδιενεργού διαρροής, δήλωσε ο πυρηνικός εποπτικός φορέας του ΟΗΕ.

Σε μια ανάρτηση στο X, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) έγραψε ότι δεν έχουν εντοπιστεί περαιτέρω ζημιές στον πυρηνικό σταθμό του Νατάνζ.

«Δεν έχουν εντοπιστεί άλλες ζημιές σε άλλες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του Μπουσέρ», ανέφερε η υπηρεσία του ΟΗΕ.

“Δεν έχουμε καμία ένδειξη ότι κάποια από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις…έχει καταστραφεί ή πληγεί”, ανέφερε σε ανακοίνωσή του προς το Συμβούλιο που αριθμεί 35 χώρες μέλη.

“Οι προσπάθειες επικοινωνίας με τις ιρανικές ρυθμιστικές αρχές του πυρηνικού προγράμματος…συνεχίζονται με καμία απάντηση μέχρι στιγμής”, πρόσθεσε ο Γκρόσι.

Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι μια συμφωνία είναι εφικτή, υπό την προϋπόθεση ότι η Ουάσινγκτον θα διαχωρίσει «τα πυρηνικά από τα μη πυρηνικά ζητήματα», την ώρα που οι συνομιλίες διεξάγονται υπό τη σκιά της ενίσχυσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, μετά από εντολή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Όπως ανέφερε η ίδια πηγή, οι επαφές είναι «εντατικές και σοβαρές», ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές που πρέπει να γεφυρωθούν.

Η Τεχεράνη θέτει «κόκκινη γραμμή» τον εμπλουτισμό ουρανίου

Η ιρανική πλευρά επιμένει ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου αποτελεί «κυριαρχικό δικαίωμα», απορρίπτοντας κατηγορηματικά κάθε απαίτηση για μόνιμη παύση του προγράμματος ή αποσυναρμολόγηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο που μίλησε στο Al Jazeera, η πρόταση της Τεχεράνης περιλαμβάνει:

• Προσωρινή αναστολή του εμπλουτισμού για περιορισμένο χρονικό διάστημα
• Μείωση των αποθεμάτων ουρανίου σε χαμηλότερα επίπεδα εμπλουτισμού
• Πλήρη εποπτεία από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA)

Όπως τόνισε, «ο βασικός άξονας της πρότασης είναι η πλήρης διαφάνεια υπό την επίβλεψη της Υπηρεσίας».

Παράλληλα, η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ότι «στην προτεινόμενη από το Ιράν διευθέτηση στη Γενεύη δεν υπάρχει καμία αναφορά στα πυραυλικά συστήματα και τα αμυντικά προγράμματα της χώρας», απορρίπτοντας τη διεύρυνση της ατζέντας.

Στο επίκεντρο η άρση των κυρώσεων και η οικονομική συνεργασία

Σημαντικό στοιχείο της ιρανικής πρότασης αποτελεί η άρση των διεθνών κυρώσεων, καθώς και η προοπτική οικονομικής συνεργασίας με τη Δύση.

Όπως σημείωσε ο Ιρανός αξιωματούχος, «η πρόταση του Ιράν στη Γενεύη είναι πολιτικά σοβαρή και τεχνικά καινοτόμος και περιλαμβάνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την άμεση επίτευξη συμφωνίας».

Οι επιφυλάξεις των ΗΠΑ και τα ευρύτερα ζητήματα ασφαλείας

Από την πλευρά της, η Ουάσινγκτον εκφράζει έντονες ανησυχίες ότι το Ιράν επιδιώκει τη δυνατότητα ανάπτυξης πυρηνικού όπλου, επιδιώκοντας παράλληλα να εντάξει στις συνομιλίες και άλλα κρίσιμα ζητήματα, όπως:

• το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων,
• και η στήριξη ένοπλων οργανώσεων στη Μέση Ανατολή.

Διαμεσολάβηση Ομάν και συγκρατημένη αισιοδοξία

Καθοριστικό ρόλο στις συνομιλίες διαδραματίζει το Ομάν, το οποίο εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξο για την έκβαση των διαπραγματεύσεων.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Σαγίντ Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, δήλωσε ότι οι δύο πλευρές αντάλλαξαν «δημιουργικές και θετικές ιδέες», ενώ οι συνομιλίες αναμένεται να συνεχιστούν εντός της ημέρας.

«Ξεκινάμε με τους Ιρανούς με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει ρήτρα λήξης. Είτε καταλήξουμε σε συμφωνία είτε όχι, η προϋπόθεσή μας είναι: πρέπει να συμπεριφέρεστε σωστά για το υπόλοιπο της ζωής σας», δήλωσε ο Γουίτκοφ σε συγκέντρωση δωρητών στην Ουάσινγκτον, σύμφωνα με τις πηγές.

Παράλληλα ο Γουίτκοφ τόνισε ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επικεντρώνονται επί του παρόντος σε πυρηνικά ζητήματα, αλλά αν επιτευχθεί συμφωνία, η κυβέρνηση Τραμπ θα ήθελε να πραγματοποιήσει νέες συνομιλίες σχετικά με το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και την υποστήριξη του σε ένοπλες ομάδες στη Μέση Ανατολή.

Σε αυτό το σημείο, οι ΗΠΑ θα ήθελαν να συμμετάσχουν στις συνομιλίες και άλλες χώρες της περιοχής, είπε ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ.

Επιπλέον τόνισε ότι κατά τη διάρκεια των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν τα δύο βασικά ζητήματα είναι η ικανότητα της Τεχεράνης να εμπλουτίζει ουράνιο και η τύχη των υφιστάμενων αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.

Τα σχόλια του Γουίτκοφ έγιναν δύο ημέρες πριν την αυριανή συνάντηση στη Γενεύη ανάμεσα στην αμερικανική αντιπροσωπεία και στον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και άλλοι επικριτές της συμφωνίας του 2015 ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα του, θεωρούν ότι λήξη της ισχύος της ήταν ένα από τα κύρια μειονεκτήματά της.

Με βάση τη συμφωνία του 2015, την οποία ακύρωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, οι περισσότεροι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έληγαν σταδιακά σε ένα χρονικό διάστημα από 8 έως 25 χρόνια μετά την υπογραφή της συμφωνίας.

Η κατάργηση αυτών των όρων για τη λήξη των περιορισμών θα ενίσχυε μία ενδεχόμενη συμφωνία και θα διευκόλυνε τον Αμερικανό πρόεδρο να την παρουσιάσει στο εσωτερικό των ΗΠΑ ως μία νέα βελτιωμένη συμφωνία πολύ καλύτερη από αυτή που πέτυχε η κυβέρνηση Ομπάμα το 2015.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε σε συνέντευξή του στο CBS το περασμένο Σαββατοκύριακο ότι το Ιράν θα μπορούσε να υπογράψει μια «καλύτερη» συμφωνία που θα διασφαλίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα «θα παραμείνει ειρηνικό για πάντα».

Στην κοιλάδα που είναι γνωστή Zitong, στην επαρχία Σετσουάν, οι μηχανικοί έχουν κατασκευάσει νέα καταφύγια και προμαχώνες. Ένα νέο συγκρότημα κτιρίων είναι γεμάτο σωλήνες, γεγονός που υποδηλώνει ότι η εγκατάσταση χειρίζεται εξαιρετικά επικίνδυνα υλικά.

Σε άλλη κοιλάδα, γνωστή ως Πινγτονγκ φιλοξενείται εγκατάσταση με διπλό φράκτη, όπου οι ειδικοί πιστεύουν ότι η Κίνα κατασκευάζει πυρήνες πυρηνικών κεφαλών γεμάτους πλουτώνιο. Η κύρια δομή, στην οποία υπάρχει ένας αεραγωγός ύψους 110 μέτρων, έχει ανακαινιστεί τα τελευταία χρόνια με νέους αεραγωγούς και γύρω της βρίσκονται σε εξέλιξη και άλλες κατασκευές.

Πάνω από την είσοδο της εγκατάστασης υπάρχει ένα ρητό του προέδρου της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ το οποίο είναι γραμμένο με τόσο μεγάλα γράμματα που φαίνονται από το διάστημα: «Μείνετε πιστοί στον ιδρυτικό αγώνα και να θυμάστε πάντα την αποστολή μας».

Αυτές είναι μερικές από τις μυστικές εγκαταστάσεις που σχετίζονται με τον πυρηνικό τομέα στην επαρχία Σετσουάν, οι οποίες έχουν επεκταθεί και αναβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια.

Η ενίσχυση της Κίνας περιπλέκει τις προσπάθειες για την επαναφορά των παγκόσμιων ελέγχων για τα πυρηνικά και τα συμβατικά όπλα. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι μετά τη λήξη της συνθήκης New START οποιεσδήποτε συμφωνίες πρέπει να δεσμεύουν και την Κίνα, αλλά το Πεκίνο δεν έχει δείξει κανένα ενδιαφέρον να καθίσει στο τραπέζι της συζήτησης.

«Οι αλλαγές που παρατηρούμε στο πεδίο σε αυτές τις εγκαταστάσεις συνάδουν με τους ευρύτερους στόχους της Κίνας να καταστεί παγκόσμια υπερδύναμη. Τα πυρηνικά όπλα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτού του στόχου», δήλωσε ο ειδικός σε θέματα πληροφοριών, Ρένι Μπαμπιαρζ, ο οποίος ανέλυσε δορυφορικές εικόνες και άλλα οπτικά στοιχεία των εγκαταστάσεων και μοιράστηκε τα ευρήματά του με την εφημερίδα New York Times.

Παραλλήλισε κάθε πυρηνική τοποθεσία στην Κίνα με ένα κομμάτι «μωσαϊκού» που, ως σύνολο, δείχνει ένα μοτίβο ταχείας ανάπτυξης. «Υπήρξε εξέλιξη σε όλες αυτές τις τοποθεσίες, αλλά σε γενικές γραμμές, αυτή η αλλαγή επιταχύνθηκε από το 2019», δήλωσε.

Η ανάπτυξη της Κίνας στον τομέα των πυρηνικών όπλων προκαλεί αυξανόμενη ένταση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Τόμας Γ. ΝτιΝάννο, υφυπουργός Εξωτερικών για τον έλεγχο των όπλων και τη διεθνή ασφάλεια, κατηγόρησε δημοσίως αυτό το μήνα την Κίνα ότι διεξάγει κρυφά «πυρηνικές δοκιμές» κατά παράβαση του παγκόσμιου μορατόριουμ. Το Πεκίνο απέρριψε την κατηγορία ως αναληθή.

Η Κίνα διέθετε περισσότερες από 600 πυρηνικές κεφαλές μέχρι το τέλος του 2024 και, σύμφωνα με την τελευταία ετήσια εκτίμηση του Πενταγώνου, αναμένεται να φτάσει τις 1.000 μέχρι το 2030. Το απόθεμα της Κίνας είναι πολύ μικρότερο από τις πολλές χιλιάδες που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία, αλλά η αύξηση του εξακολουθεί να είναι ανησυχητική, δήλωσε ο Μάθιου Σαρπ, πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και νυν ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Πολιτικής Πυρηνικής Ασφάλειας του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης.

«Νομίζω ότι χωρίς έναν πραγματικό διάλογο για αυτά τα θέματα, ο οποίος μας λείπει, είναι πραγματικά δύσκολο να πούμε πού θα καταλήξει η κατάσταση, και αυτό, για μένα, είναι επικίνδυνο. Γιατί τώρα είμαστε αναγκασμένοι να αντιδράσουμε και να σχεδιάσουμε με βάση την χειρότερη ερμηνεία μιας ανησυχητικής τάσης». τόνισε ο Μάθιου Σαρπ.

Οι εγκαταστάσεις στο Σιτσουάν χτίστηκαν πριν από έξι δεκαετίες ως μέρος του «Τρίτου Μετώπου» του Μάο Τσε Τουνγκ, ενός έργου που αποσκοπούσε στην προστασία των εργαστηρίων και των εργοστασίων παραγωγής πυρηνικών όπλων της Κίνας από επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών ή της Σοβιετικής Ένωσης.

Δεκάδες χιλιάδες επιστήμονες, μηχανικοί και εργάτες εργάστηκαν κρυφά προκειμένου να «σκάψουν» τα βουνά και να δημιουργήσουν αυτό που ο Ντάνι Μπ. Στίλμαν, ένας Αμερικανός πυρηνικός επιστήμονας που επισκέφθηκε την περιοχή, αποκάλεσε αργότερα, σε ένα βιβλίο που συνέγραψε, «μία πυρηνική αυτοκρατορία στην ενδοχώρα».

Όταν οι εντάσεις της Κίνας με την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα υποχώρησαν τη δεκαετία του 1980, πολλές πυρηνικές εγκαταστάσεις του «Τρίτου Μετώπου» έκλεισαν ή συρρικνώθηκαν, και συχνά οι επιστήμονές τους μετακόμιζαν σε ένα νέο εργαστήριο όπλων στην κοντινή πόλη Μιανγιάνγκ. Εγκαταστάσεις όπως το Πινγκτόνγκ και το Ζιτόνγκ συνέχισαν να λειτουργούν, αλλά οι αλλαγές στα χρόνια που ακολούθησαν ήταν αποσπασματικές, αντανακλώντας την τότε πολιτική της Κίνας να διατηρεί ένα σχετικά μικρό πυρηνικό οπλοστάσιο, είπε ο Δρ Μπαμπιάρζ.

Πριν από περίπου 7 χρόνια, σύμφωνα με την εφημερίδα New York Times, η Κίνα άρχισε να κατασκευάζει ή να αναβαθμίζει πολλές εγκαταστάσεις πυρηνικών όπλων, ενώ επιταχύνθηκε και η κατασκευή των εγκαταστάσεων στο Σετσουάν, σύμφωνα με τον Δρ. Babiarz. Η επέκταση περιλαμβάνει ένα τεράστιο εργαστήριο ανάφλεξης με λέιζερ στο Μιανγιάνγκ, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί προκειμένου να μελετηθούν οι πυρηνικές κεφαλές χωρίς να πυροδοτηθούν.

Ο σχεδιασμός του συγκροτήματος Πινγκτόνγκ υποδηλώνει ότι χρησιμοποιείται για την κατασκευή πυρήνων πυρηνικών κεφαλών — του μεταλλικού πυρήνα, που συνήθως περιέχει πλουτώνιο — σύμφωνα με τον Δρ. Μπαμπιάρζ. Σημείωσε ότι η αρχιτεκτονική του ήταν παρόμοια με εκείνη των εγκαταστάσεων κατασκευής πυρήνων σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού Εργαστηρίου Λος Άλαμος στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο Ζιτονγκ, τα νέα οχυρά και τα τείχη πιθανόν χρησιμοποιούνται για τις δοκιμές ισχυρών εκρηκτικών, τα οποία σύμφωνα με ειδικούς αφορούν χημικές ενώσεις που εκρήγνυνται για να δημιουργήσουν τις συνθήκες για μια αλυσιδωτή αντίδραση σε πυρηνικά υλικά.

«Έχουμε ένα στρώμα ισχυρών εκρηκτικών και ταυτόχρονα το ωστικό κύμα καταρρέει προς το κέντρο. Αυτό απαιτεί δοκιμές έκρηξης για να τελειοποιηθεί», δήλωσε ο Χούι Ζανγκ φυσικός που ερευνά τα πυρηνικά προγράμματα της Κίνας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Το συγκρότημα Πινγκτόνγκ περιλαμβάνει μια οβάλ περιοχή μεγέθους περίπου 10 γηπέδων μπάσκετ. Ο στόχος αυτών των αναβαθμίσεων παραμένει θέμα συζήτησης. Ο Χούι Ζανγκ δήλωσε ότι οι δορυφορικές εικόνες προσφέρουν περιορισμένες πληροφορίες. «Δεν γνωρίζουμε πόσες κεφαλές έχουν παραχθεί, αλλά βλέπουμε μόνο την επέκταση του εργοστασίου», τόνισε ο φυσικός.

Ορισμένες από τις πρόσφατες αλλαγές μπορεί απλώς να αντανακλούν αναβαθμίσεις για λόγους ασφαλείας, δήλωσε ο Χούι Ζανγκ. Οι Κινέζοι μηχανικοί, που είναι εξειδικευμένοι τα πυρηνικά, ενδέχεται να χρειάζονταν μεγαλύτερες εγκαταστάσεις και περιοχές δοκιμών στο Ζιτόνγκ για να τροποποιήσουν τα σχέδια των κεφαλών για νέα όπλα, όπως πυραύλους που εκτοξεύονται από υποβρύχια, είπε ο φυσικός.

Ένα σημαντικό θέμα που απασχολεί την Ουάσιγκτον είναι το πώς αυτό το μεγαλύτερο, πιο σύγχρονο οπλοστάσιο μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά της Κίνας σε περίπτωση που ανέβει η ένταση, ιδίως όσον αφορά την Ταϊβάν.

Η Κίνα θέλει να βρίσκεται «σε μία θέση από όπου πιστεύει ότι είναι σε μεγάλο βαθμό απρόσβλητη από πυρηνική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Μάικλ Σ. Τσέις, πρώην αναπληρωτής υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ για την Κίνα, ο οποίος είναι τώρα ανώτερος πολιτικός επιστήμονας στο RAND.

Το περιστατικό αυτό λειτούργησε ως καταλύτης, αναγκάζοντας την Ευρώπη να αναζητήσει ένα «Σχέδιο Β» απέναντι στη Ρωσία, η οποία διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, την ώρα που η αμερικανική προστασία δεν θεωρείται πλέον δεδομένη, όπως αναφέρει το bloomberg.

Η πρόκληση της πυρηνικής ομπρέλας και ο ρόλος της Γαλλίας

Επί του παρόντος, η ευρωπαϊκή ασφάλεια βασίζεται στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα, όμως οι συζητήσεις σε βαθύ στρατιωτικό επίπεδο εξετάζουν εναλλακτικές. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να προσφέρει πυρηνική αποτροπή στην υπόλοιπη Ευρώπη σε ομιλία του εντός του μήνα, έχοντας ήδη θίξει το ζήτημα μετά τα γεγονότα στην Ουκρανία. Σήμερα, μόνο η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν ατομικά όπλα, με συνολικά περίπου 400 αναπτυγμένες κεφαλές, αριθμός που υπολείπεται σημαντικά των 1.670 των ΗΠΑ. Παρά το μικρότερο μέγεθος, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το γαλλοβρετανικό οπλοστάσιο έχει την ισχύ να καταστρέψει εκατοντάδες πόλεις, αν και η Ρωσία διαθέτει μεγαλύτερη ευελιξία με μικρότερα, τακτικά όπλα.

Το δυσβάσταχτο κόστος και τα πολιτικά εμπόδια

Η αντικατάσταση της αμερικανικής προστασίας με νέα ευρωπαϊκά όπλα κρίνεται από πολλούς ως οικονομικά ανέφικτη, καθώς η ήδη επιβαρυμένη Ευρώπη δαπάνησε το 2025 πάνω από 530 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα. Η συντήρηση των υπαρχόντων πυρηνικών όπλων από Παρίσι και Λονδίνο κοστίζει 12 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ποσό που ξεπερνά το μισό αμυντικό προϋπολογισμό της Σουηδίας. Επιπλέον, η ανάπτυξη εγχώριων οπλοστασίων από άλλες χώρες θα απαιτούσε παραβιάσεις διεθνών συνθηκών και τεράστιες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις εμπλουτισμού, προκαλώντας παράλληλα πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των κρατών, όπως μεταδίδει το Bloomberg.

Στρατηγικές εναλλακτικές και η επόμενη μέρα

Αντί για ένα πανευρωπαϊκό πυρηνικό οπλοστάσιο, προκρίνονται ευκολότερες λύσεις, όπως η στάθμευση γαλλικών μαχητικών αεροσκαφών με πυρηνική ικανότητα στην Πολωνία ή η αυξημένη συμμετοχή των χωρών του ΝΑΤΟ σε γαλλικές ασκήσεις.

Ωστόσο, η αξιοπιστία αυτών των λύσεων παραμένει υπό ερώτηση, δεδομένων των επερχόμενων εκλογών στη Γαλλία και των επιφυλάξεων της δεξιάς πτέρυγας για το διαμοιρασμό της αποτροπής. Εν τω μεταξύ, το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει στενά συνδεδεμένο με την τεχνολογία των ΗΠΑ, γεγονός που περιπλέκει την αυτονόμηση της Ευρώπης. Πολλοί ηγέτες, όπως ο Βέλγος Πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ, προειδοποιούν ότι η πλήρης πυρηνική αυτονόμηση θα σήμαινε τη μετατροπή της Ευρώπης σε παγκόσμια υπερδύναμη, κάτι για το οποίο η ήπειρος ίσως δεν είναι έτοιμη.

Την Παρασκευή, εκπρόσωποι των δύο χωρών συναντήθηκαν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου ήδη γίνονταν διήμερες συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε ότι συμφώνησαν στην ανάγκη ταχείας έναρξης νέων συνομιλιών για τον έλεγχο των όπλων και τόνισαν τη δέσμευσή τους σε μια «υπεύθυνη» προσέγγιση, παρά τη λήξη της συνθήκης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αναφέρθηκε σε μία «ανανεωμένη και μοντέρνα» συμφωνία, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θέλει να κλείσει το θέμα, αλλά με τους όρους και τις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια και βάσει των πρόσφατων εξελίξεων.

Ήδη, Ουάσινγκτον και Μόσχα έχουν παραδεχθεί ότι βρίσκονται σε απευθείας συνομιλίες, με τον Γουίτκοφ να επιβεβαιώνει ότι πλέον στο τραπεζι της συζήτησης βρίσκονται και τα σύγχρονα οπλικά συστήματα και η διαχείρισή τους.

Οι συζητήσεις ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις διεξάγονται παράλληλα με τις συζητήσεις της τριμερούς για το ουκρανικό, ωστόσο τόσο οι ΗΠΑ, όσο και η Ρωσία, δεν τις συσχετίζουν.

Η Μόσχα, με δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, προειδοποίησε ότι η λήξη της συνθήκης New Start δεν αποτελεί ευοίωνη εξέλιξη και εξέφρασε την ανησυχία της για νέα κούρσα εξοπλισμών, στο ανώτερα επικίνδυνο επίπέδο των πυρηνικών οπλικών συστημάτων.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εκφράσει προσχηματικά την επιθυμία για μια νέα συμφωνία που θα περιλαμβάνει απαραίτητα και την Κίνα, κάτι που το Πεκίνο αρνείται επίμονα όσο το οπλοστάσιό του παραμένει πολύ μικρότερο έναντι των άλλων δυνάμεων.

Το πυρηνικό οπλοστάσιο της Κίνας αναπτύσσεται ραγδαία, με περίπου 550 στρατηγικούς πυρηνικούς εκτοξευτές, αριθμός που εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλότερος από τους 800 που έχουν στη διάθεσή τους η Ρωσία και οι ΗΠΑ βάσει του New Start. Η Γαλλία και η Βρετανία –σύμμαχοι των ΗΠΑ που έχουν δεσμευτεί με συνθήκες- έχουν μαζί άλλους 100.

Η συνθήκη New START, που περιορίζει τις αναπτυγμένες στρατηγικές πυρηνικές κεφαλές σε 1.550 ανά πλευρά, λήγει χωρίς να υπάρχει διάδοχη συμφωνία. Η Ρωσία πρότεινε μια άτυπη μονοετή παράταση, αλλά οι ΗΠΑ δεν έχουν απαντήσει μέχρι και σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι από σήμερα, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις θα μπορούν να αναπτύξουν απεριόριστο αριθμό πυρηνικών όπλων, χωρίς διαφάνεια, χωρίς επιθεωρήσεις, χωρίς κανέναν φραγμό.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό δεν είναι απλώς μια επιστροφή στον Ψυχρό Πόλεμο, είναι κάτι χειρότερο. Σήμερα υπάρχουν περισσότερες πυρηνικές χώρες, περισσότερες τεχνολογίες, περισσότερες πιθανότητες λάθους και περισσότερες κρίσεις που μπορούν να ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Παρά τη λήξη της New START, οι δύο χώρες παραμένουν συμβαλλόμενα μέρη στη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT) των Ηνωμένων Εθνών, η οποία τις υποχρεώνει νομικά να προχωρήσουν σε πλήρη πυρηνικό αφοπλισμό.

Ωστόσο, η συμπεριφορά τους – η απουσία διαπραγματεύσεων, η ανάπτυξη νέων συστημάτων, η απειλή χρήσης – δείχνει ότι η NPT έχει μετατραπεί σε μια συνθήκη που οι πυρηνικές δυνάμεις επικαλούνται αλλά δεν εφαρμόζουν.

• Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες , κάλεσε τις ΗΠΑ και τη Ρωσία να υπογράψουν γρήγορα μια νέα συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, καθώς η ισχύουσα συνθήκη έληξε σε αυτό που χαρακτήρισε «σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια».

«Για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μισό αιώνα, αντιμετωπίζουμε έναν κόσμο χωρίς δεσμευτικά όρια στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια… των δύο κρατών που κατέχουν τη συντριπτική πλειοψηφία του παγκόσμιου αποθέματος πυρηνικών όπλων», δήλωσε ο Γκουτέρες την Τετάρτη.

«Αυτή η διάλυση δεκαετιών επιτευγμάτων δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή – ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και δεκαετίες», είπε, μετά τις ρωσικές υποδείξεις για χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων στις αρχές του πολέμου στην Ουκρανία.

Η Ρωσία και οι ΗΠΑ ελέγχουν περισσότερο από το 80% των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως. Ο Γκουτέρες κάλεσε την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα «να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς καθυστέρηση και να συμφωνήσουν σε ένα διάδοχο πλαίσιο».

Το ορόσημο αυτό αποτελεί τέλος για περισσότερες από πέντε δεκαετίες ελέγχου των όπλων σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αστάθειας. Και θα μπορούσε να απειλήσει τη συνθήκη μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων (NPT) του 1970 – η οποία θα επανεξεταστεί φέτος – βάσει της οποίας τα κράτη χωρίς πυρηνικά όπλα δεσμεύτηκαν να μην τα αποκτήσουν, εφόσον τα κράτη που τα κατείχαν κατέβαλαν καλόπιστες προσπάθειες για τον αφοπλισμό τους.

Η συνθήκη, που υπογράφηκε το 2010 στην Πράγα από τους τότε προέδρους Μπαράκ Ομπάμα και Ντμίτρι Μεντβέντεφ, περιόριζε το πυρηνικό οπλοστάσιο κάθε πλευράς σε 1.550 αναπτυγμένες στρατηγικές κεφαλές, μια μείωση σχεδόν 30% από το προηγούμενο όριο που είχε τεθεί το 2002.

Ο Μεντβέντεφ δήλωσε ότι η λήξη της συνθήκης θα πρέπει να «ανησυχήσει τους πάντες». Ο Ομπάμα έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η λήξη της συνθήκης «θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν ακόμη αγώνα εξοπλισμών που θα κάνει τον κόσμο λιγότερο ασφαλή».

Ο Τζο Μπάιντεν συμφώνησε με τη Ρωσία να παρατείνει το New Start για πέντε χρόνια μετά την ήττα του Ντόναλντ Τραμπ στις εκλογές του 2020, αλλά οι εντάσεις μεταξύ των δύο χωρών αργότερα κλιμακώθηκαν λόγω της εισβολής της Μόσχας στην Ουκρανία.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επικρίνει τους διεθνείς περιορισμούς στις ΗΠΑ και έχει ζητήσει την επανέναρξη των πυρηνικών δοκιμών μετά από ένα μακρύ μορατόριουμ, αν και δεν έχει δώσει συνέχεια.

• Ωστόσο, ορισμένοι παρατηρητές λένε ότι η λήξη του New Start οφείλεται λιγότερο στην ιδεολογία και περισσότερο στον τρόπο λειτουργίας της κυβέρνησης Τραμπ, όπου οι διπλωμάτες καριέρας είναι στο περιθώριο, απλώς μη έχοντας το εύρος ζώνης για να διαπραγματευτούν μια πολύπλοκη συμφωνία.

Ο Τραμπ δεν έδωσε συνέχεια στην πρόταση του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν για παράταση των ορίων της συνθήκης για ένα έτος. Ερωτηθείς τον Οκτώβριο μπροστά από το ελικόπτερό του σχετικά με την πρόταση, ο Τραμπ είπε ότι ακουγόταν «σαν καλή ιδέα», αλλά δεν υπήρξαν επακόλουθες διαπραγματεύσεις.

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε την Τετάρτη ότι θεωρεί ότι και οι δύο χώρες «δεν δεσμεύονται πλέον από καμία υποχρέωση ή συμμετρική δήλωση στο πλαίσιο της συνθήκης».

«Η Ρωσική Ομοσπονδία σκοπεύει να ενεργήσει υπεύθυνα και συνετά», πρόσθεσε, αλλά προειδοποίησε ότι είναι έτοιμη να λάβει «αποφασιστικά» αντίμετρα εάν απειληθεί η εθνική της ασφάλεια.

Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ δήλωσε ότι κάθε πλευρά έπρεπε να κάνει «ό,τι είναι δυνατόν» για να αποτρέψει μια νέα κούρσα εξοπλισμών. «Σας προτρέπω να μην εγκαταλείψετε αυτό το μέσο χωρίς να επιδιώξετε να διασφαλίσετε ότι θα εφαρμοστεί με συγκεκριμένο και αποτελεσματικό τρόπο», είπε στην εβδομαδιαία γενική ακρόασή του.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε την Τετάρτη ότι ο Τραμπ θα λάβει απόφαση αργότερα και επανέλαβε την έκκλησή του για μια νέα συμφωνία που θα περιλαμβάνει την Κίνα.

«Ο πρόεδρος έχει ξεκαθαρίσει στο παρελθόν ότι για να υπάρξει πραγματικός έλεγχος των όπλων στον 21ο αιώνα, είναι αδύνατο να γίνει κάτι που να μην περιλαμβάνει την Κίνα, λόγω του τεράστιου και ταχέως αυξανόμενου αποθέματός της», δήλωσε ο Ρούμπιο.

Σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Axios, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δέχθηκε παρεμβάσεις από περιφερειακούς ηγέτες το απόγευμα της Τετάρτης, προκειμένου να αποφευχθεί ρήξη πριν καν ξεκινήσει η διαδικασία.

Από την Κωνσταντινούπολη στο Ομάν

Αρχικά, οι συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν είχαν προγραμματιστεί να διεξαχθούν στην Κωνσταντινούπολη, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής σε ρόλο παρατηρητή. Ωστόσο, η Τεχεράνη ζήτησε την Τρίτη:

• Μεταφορά του τόπου διεξαγωγής στο Ομάν
• Καθαρά διμερή μορφή διαπραγματεύσεων

Το Ιράν υποστήριξε ότι επιθυμεί οι συνομιλίες να επικεντρωθούν αποκλειστικά στο πυρηνικό του πρόγραμμα, αποφεύγοντας την ένταξη θεμάτων όπως το βαλλιστικό οπλοστάσιο – ζήτημα που αποτελεί πάγια προτεραιότητα για τις ΗΠΑ και αρκετές χώρες της περιοχής.

Αρχικά, Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να απέρριψαν το αίτημα αλλαγής. «Τους είπαμε ότι είτε θα γίνει έτσι είτε δεν θα γίνει καθόλου και εκείνοι απάντησαν “τότε τίποτα”», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ.

Ωστόσο, οι τελευταίες πληροφορίες δείχνουν ότι η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί τελικά στο Ομάν, όπως επέμενε η ιρανική πλευρά.