Εννέα μήνες αργότερα, το σενάριο αυτό έγινε πραγματικότητα. Το Σάββατο, ο Αλί Χαμενεΐ σκοτώθηκε σε στοχευμένο πλήγμα που, σύμφωνα με πληροφορίες, πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του Ισραήλ με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή τη φορά, ο Ρώσος πρόεδρος δεν μπορούσε να αποφύγει τη δημόσια τοποθέτηση.

Σε σύντομη ανακοίνωση που αναρτήθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Κρεμλίνο, ο Πούτιν καταδίκασε τη δολοφονία του Χαμενεΐ, χαρακτηρίζοντάς την «φόνο που διαπράχθηκε με κυνική παραβίαση κάθε κανόνα της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου».

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η δημοσιογράφος Eva Hartog σε ανάλυσή της στο Politico, ο Ρώσος ηγέτης απέφυγε προσεκτικά να κατονομάσει τις χώρες που φέρονται να βρίσκονται πίσω από την επίθεση. Η αποφυγή άμεσης αναφοράς σε ΗΠΑ ή Ισραήλ ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένδειξη της λεπτής διπλωματικής ισορροπίας που επιχειρεί να διατηρήσει η Μόσχα, σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής ρευστότητας.

Οι συγκρίσεις με την πτώση του Καντάφι

Στους ρωσικούς κύκλους, ο θάνατος του Χαμενεΐ προκάλεσε συγκρίσεις με την πτώση ενός άλλου δικτάτορα. Τα πλάνα από κινητό τηλέφωνο που έδειχναν τον Μουαμάρ Καντάφι της Λιβύης να ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου, μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ το 2011, είχαν εξοργίσει τον Πούτιν, σύμφωνα με τον καλά πληροφορημένο Ρώσο δημοσιογράφο Μιχαήλ Ζίγκαρ. Όπως αναφέρει στο ρεπορτάζ της η Eva Hartog, ο Πούτιν, εμφανώς οργισμένος, είχε δηλώσει σε τηλεοπτική συνέντευξη τύπου εκείνη την εποχή: «Έδειξαν σε όλο τον κόσμο πώς τον σκότωσαν, βουτηγμένο στο αίμα. Αυτό είναι δημοκρατία;»

Τον Μάιο του 2012, λίγο μετά την ανατροπή του Καντάφι, ο Πούτιν επέστρεψε στην προεδρία μετά από ένα διάστημα στο αξίωμα του πρωθυπουργού. Ανέλαβε τα καθήκοντά του με μια προφανή αποστολή: να διακόψει τους δεσμούς με τη Δύση και να πατάξει κάθε εσωτερική αντίδραση.

«Ήταν ακριβώς ο θάνατος του Καντάφι που αποτέλεσε σημείο καμπής στη ρωσική πολιτική – τόσο την εξωτερική όσο και την εσωτερική», γράφει ο Αλεξάντερ Μπάουνοφ, ανώτερος συνεργάτης στο Carnegie Russia Eurasia Center. Σύμφωνα με την ανάλυση της Eva Hartog, το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη επέτρεψαν την τόσο βάναυση ανατροπή ενός παγκόσμιου ηγέτη θεωρήθηκε από τον Πούτιν, έναν πρώην πράκτορα της KGB, ως «το αποκορύφωμα της προδοσίας».

Με την πάροδο των ετών, ο Πούτιν βυθίστηκε σε όλο και μεγαλύτερη απομόνωση. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ξένοι επίσημοι και Ρώσοι αξιωματούχοι ήταν υποχρεωμένοι να παραμένουν σε απόσταση αρκετών μέτρων από τον Ρώσο πρόεδρο. Ο εκλιπών ηγέτης της ρωσικής αντιπολίτευσης, Αλεξέι Ναβάλνι, τον είχε αποκαλέσει χαρακτηριστικά «ο παππούς στο καταφύγιο», αναφερόμενος σε ένα δίκτυο σηράγγων σκαμμένων 50 μέτρα κάτω από τη γη.

«Θα μας σκοτώσουν»

Η Eva Hartog σημειώνει πως τα πρόσφατα γεγονότα αναμένεται να επιτείνουν την παράνοια του Πούτιν. Η ανατροπή δύο συμμάχων της Ρωσίας —του Μαδούρο και του Χαμενεΐ— σε σύντομο χρονικό διάστημα, ώθησε ορισμένους σχολιαστές προσκείμενους στο Κρεμλίνο να σπάσουν έναν άγραφο κανόνα: να αποφεύγουν την ανοιχτή κριτική προς τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, έγραψε ότι η επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν αποκάλυψε το «πραγματικό πρόσωπο» του Τραμπ. Παράλληλα, ο προπαγανδιστής Βλαντιμίρ Σολόβιοφ κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι συμπεριφέρονται «σαν αρπακτικό». «Καταλαβαίνουμε ότι η συζήτηση για το Ιράν είναι ταυτόχρονα και μια συζήτηση για τη Ρωσία;» ρώτησε τους τηλεθεατές του. Το φιλοκρεμλινικό μέσο Segodnya.ru το έθεσε ωμά: «Πώς σκοπεύουν να μας σκοτώσουν».

Αντίθετα, το Κρεμλίνο υιοθέτησε έναν πολύ πιο διπλωματικό τόνο. Μία ημέρα αφού ο Πούτιν καταδίκασε τη δολοφονία του Χαμενεΐ, ο εκπρόσωπός του Ντμίτρι Πεσκόφ εξέφρασε τη «βαθιά απογοήτευσή» του για την αποτυχία των συνομιλιών των ΗΠΑ με το Ιράν, ενώ πρόσθεσε: «Πάνω απ’ όλα, εμπιστευόμαστε μόνο τους εαυτούς μας».

Όπως υπογραμμίζει η Eva Hartog, το μήνυμα ήταν σαφές: Ο Πούτιν δεν πρόκειται να επιτρέψει στα συναισθήματά του για το Ιράν να σταθούν εμπόδιο στους στόχους του στην Ουκρανία. «Το μεγαλύτερο όπλο του είναι η ικανότητα της κυβέρνησης Τραμπ να ασκήσει πίεση στους Ουκρανούς και τους Ευρωπαίους», δήλωσε ο Σαμ Γκριν, καθηγητής ρωσικής πολιτικής στο King’s College του Λονδίνου.

Όποιες κι αν είναι οι προσωπικές σκέψεις του Ρώσου προέδρου, η Eva Hartog καταλήγει πως οι πράξεις του δείχνουν έναν πραγματιστή. Ο Πούτιν δεν θα ρισκάρει την ασφάλειά του για να βοηθήσει τους Ιρανούς. Για τη Μόσχα, η κρίση στο Ιράν έχει οφέλη, όπως οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και μια Ουάσιγκτον που δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί με την Ουκρανία.

Ωστόσο, τα πυρηνικά όπλα δεν προσφέρουν προστασία από απειλές που προέρχονται από το εσωτερικό. Αν η πτώση συμμαχικών ηγετών εντείνει τους φόβους του Πούτιν, αυτοί πιθανότατα θα επικεντρώνονται στις ίντριγκες μέσα στο ίδιο του το παλάτι. Ο Ρώσος πρόεδρος γνωρίζει καλά ότι οι δικτάτορες που συγκεντρώνουν τόση δύναμη, τείνουν να εγκαταλείπουν την εξουσία με έναν από δύο τρόπους: «Είτε με χειροπέδες είτε μέσα σε ένα φέρετρο».

Η φωτογραφία της, τραυματισμένης από ρωσικό βομβαρδισμό, με το πρόσωπο ματωμένο και το κεφάλι δεμένο με επιδέσμους, έκανε τον γύρο του κόσμου. Ο Αμερικανός φωτογράφος ντοκιμαντέρ, Βόλφγκανγνκ Σουάν  την απαθανάτισε λίγα λεπτά αφότου διασώστες της παρείχαν τις πρώτες βοήθειες. Στο βλέμμα της αποτυπώνονταν σύγχυση, σοκ και αδυναμία κατανόησης του τι είχε μόλις συμβεί.

Έναν μήνα αργότερα, ο πίνακας «The First Face of War» της καλλιτέχνιδας Ζένια Γκέρσμαν, βασισμένος στη συγκεκριμένη φωτογραφία, πωλήθηκε στον αμερικανικό οίκο δημοπρασιών Heritage Auctions έναντι 100.000 δολαρίων. Τα έσοδα διατέθηκαν για τη στήριξη των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας. Για την ίδια, ωστόσο, ξεκινούσε ένας διαφορετικός αγώνας: η αποκατάσταση της όρασής της.

Θεραπεία στο εξωτερικό και επιστροφή

Η Ολένα παρέμεινε στο εξωτερικό για περισσότερο από έναν χρόνο, υποβαλλόμενη συνολικά σε τέσσερις επεμβάσεις. Τα έξοδα θεραπείας και διαμονής καλύφθηκαν από δωρεές πολιτών, ενώ σημαντική ήταν η στήριξη της βρετανικής εφημερίδας Daily Mail, η οποία είχε δημοσιεύσει τη φωτογραφία της. Αρχικά μετέβη στην Πολωνία και στη συνέχεια στο Λονδίνο, όπου υποβλήθηκε στην τέταρτη επέμβαση.

Όπως αναφέρει, έζησε στο Λονδίνο στο πλαίσιο του προγράμματος «Home for Ukrainians», φιλοξενούμενη από οικογένεια που την υποδέχθηκε σε τριώροφο σπίτι, με πλήρεις ανέσεις. Παρά τις καλές συνθήκες και την πρόταση να παραμείνει, η ίδια ήθελε να επιστρέψει στην πατρίδα της. «Πηγαίνεις ως τουρίστας και είναι ωραία. Αλλά να ζήσεις μόνιμα; Δεν το έβλεπα για μένα», σημειώνει. Στις 16 Ιουνίου 2023 ολοκληρώθηκε η θεραπεία της στην Πολωνία και δύο ημέρες αργότερα επιβιβάστηκε στο τρένο Πρζέμισλ–Χάρκιβ με προορισμό την Ουκρανία.

Για να ευχαριστήσει την οικογένεια που τη φιλοξένησε, τους μαγείρεψε παραδοσιακά ουκρανικά πιάτα, όπως μπορς, βαρένικι και τηγανίτες.

Οι συνέπειες του τραυματισμού

Η 24η Φεβρουαρίου 2022 παραμένει μια δύσκολη ανάμνηση. Ρωσικός πύραυλος έπληξε την αυλή πενταώροφης πολυκατοικίας στη συνοικία Αβιάτορ του Τσουχούιβ, προκαλώντας πυρκαγιά. Τότε σκοτώθηκε ο 13χρονος Άντον Ταρασένκο, το πρώτο θύμα της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής στην περιφέρεια Χαρκόβου. Πολλοί κάτοικοι τραυματίστηκαν, ανάμεσά τους και η Ολένα.

Σήμερα βλέπει κατά 30% από το ένα μάτι και κατά 80% από το άλλο. Ο αμφιβληστροειδής στο ένα μάτι αποκολλήθηκε μερικώς, ενώ στο άλλο τα θραύσματα γυαλιού έπληξαν τον κερατοειδή. Χρειάζεται τακτική ιατρική παρακολούθηση. Όπως περιγράφει, δυσκολεύεται στις σκάλες, δεν μπορεί να διαβάσει και καταφεύγει σε ηχητικά βιβλία. Έχει επίσης υποστεί διπλό κάταγμα στο χέρι μετά από πτώση.

Πέρα από την όραση, αντιμετωπίζει προβλήματα στα νεφρά και στο στομάχι λόγω της μακράς φαρμακευτικής αγωγής, καθώς και συχνές φλεγμονές στα αυτιά. Παράλληλα, υποφέρει από μετατραυματικό στρες. «Κάθε βράδυ ονειρεύομαι εκρήξεις. Θέλω απλώς να κοιμηθώ», λέει.

«Θα ήταν αρκετά γενναίος ο Πούτιν για να με συναντήσει;»

«Αν είχα την ευκαιρία να συναντήσω τον Πούτιν πρόσωπο με πρόσωπο και να τον κοιτάξω στα μάτια, δεν θα φοβόμουν», είπε σε άλλο σημείο των δηλώσεών της. «Αλλά θα ήταν αρκετά γενναίος για κάτι τέτοιο; Θα του έλεγα όλα όσα σκέφτομαι» πρόσθεσε και συνέχισε λέγοντας ότι ο Πούτιν «δεν είναι άνθρωπος, θα μείνει στην ιστορία με τέτοιο τρόπο που οι επόμενες γενιές θα τον καταριούνται».

Νέα επαγγελματική αρχή

Μετά την επιστροφή της το 2023, αναζητούσε τρόπο να είναι χρήσιμη. Σήμερα εργάζεται ως διαχειρίστρια έργου στο γραφείο της οργάνωσης «Defense of the State» στο Τσουχούιβ. Η αποστολή της δομής είναι η παροχή δωρεάν νομικής βοήθειας σε στρατιωτικούς, βετεράνους που απελευθερώθηκαν από αιχμαλωσία, οικογένειες αγνοουμένων και άλλες ευάλωτες ομάδες. Σύντομα προβλέπεται και η παροχή ψυχολογικής υποστήριξης.

Οι κάτοικοι της περιοχής συχνά την αναγνωρίζουν. Το πρόσωπό της φιλοξενείται ακόμη και σε διαφημιστική πινακίδα στην πόλη. Η ίδια, ωστόσο, αποφεύγει να προβάλλει την ιστορία της στα κοινωνικά δίκτυα. «Δεν θέλω να είμαι κάτι ξεχωριστό. Θέλω μια φυσιολογική ζωή», επισημαίνει.

Σήμερα ζει σε χωριό λίγα χιλιόμετρα από το Τσουχούιβ, καθώς το διαμέρισμά της, που υπέστη ζημιές από την πυραυλική επίθεση, δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί πλήρως λόγω έλλειψης χρημάτων. Όπως λέει, δυσκολεύεται να παραμείνει εκεί: «Μπαίνω και θυμάμαι πού τραυματίστηκα. Είναι συναισθηματικά δύσκολο». Ελπίζει να επιστρέψει όταν τελειώσει ο πόλεμος. «Όταν επικρατήσει ειρήνη. Και ελπίζω να είναι φέτος», καταλήγει.

Μεταξύ άλλων ο Πούτιν τόνισε ότι η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της είναι τόσο αποφασισμένοι να νικήσουν τη Ρωσία που ωθούν τους εαυτούς τους στα άκρα – κάτι που «θα μετανιώσουν».

Επίσης, κατηγορεί την Ουκρανία και τις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών για την φερόμενη αύξηση των πρόσφατων τρομοκρατικών επιθέσεων στη Ρωσία.

Ο ίδιος αναφέρθηκε ακόμη και στη χρήση πυρηνικών. «Ο εχθρός δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε μέσο. Λοιπόν, είναι ήδη στα μέσα ενημέρωσης, πιθανώς, οι προσπάθειές τους ή οι προθέσεις τους να χρησιμοποιήσουν έστω και κάποιο είδος πυρηνικού στοιχείου. Πιθανώς καταλαβαίνουν πώς μπορεί να καταλήξει αυτό», τόνισε με νόημα.

Νωρίτερα το Κρεμλίνο σε ανακοίνωσή του είχε αναφέρει ότι οι στόχοι της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί.

Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» – το όνομα της Μόσχας για την εισβολή – ήταν σε εξέλιξη και δεν είχε ακόμη εκπληρώσει τους στόχους της.

Η Μόσχα παραμένει ανοιχτή στην επίτευξη των στόχων της μέσω της διπλωματίας, δήλωσε ο Πεσκόφ, χωρίς να διευκρινίσει περαιτέρω τις ειρηνευτικές συνομιλίες.

Ο Πεσκόφ πρόσθεσε ότι η Μόσχα αισθάνεται τώρα ότι βρίσκεται σε μια πολύ ευρύτερη αντιπαράθεση με τα δυτικά έθνη, αφού παρενέβησαν στον πόλεμο μέσω της υποστήριξής τους στο Κίεβο.

Από την πλευρά του ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τιμώντας την τέταρτη επέτειο από την έναρξη του πολέμου, δήλωσε επίσης ότι «ο Πούτιν δεν έχει επιτύχει τους στόχους του», ενώ η Ουκρανία έχει διατηρήσει την ανεξαρτησία της και «θα κάνει τα πάντα για να επιτύχει την ειρήνη και να διασφαλίσει τη δικαιοσύνη».

Σε τηλεοπτικό διάγγελμα είπε ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν έχει ακόμη συντρίψει τον ουκρανικό λαό σε ένα προκλητικό μήνυμα προς το κοινό για την τέταρτη επέτειο του πολέμου.

Ο Ζελένσκι αναμένεται να καλωσορίσει ξένους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίδας υπουργού Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ, στο Κίεβο για τελετές αργότερα σήμερα.

Έπειτα από τέσσερα χρόνια σφοδρών μαχών, καταστροφών και διπλωματικών προσπαθειών, η κατάσταση στον αιματηρότερο πόλεμο σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο, έχει ως εξής:

Ανθρώπινες απώλειες

Ο απολογισμός και από τις δύο πλευρές παραμένει ασαφής, έπειτα από χρόνια συγκρούσεων και φονικών βομβαρδισμών.

Σύμφωνα με την τελευταία καταμέτρηση του ΟΗΕ, το 2025, περίπου 15.000 άμαχοι σκοτώθηκαν και 40.600 τραυματίστηκαν στο ουκρανικό έδαφος, όμως ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων είναι «πιθανότατα σημαντικά μεγαλύτερος», κυρίως επειδή οι παρατηρητές δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση στις κατεχόμενες ζώνες.

Από τις επιθέσεις που εξαπολύει η Ουκρανία εναντίον μεθοριακών ρωσικών περιοχών έχουν σκοτωθεί εκατοντάδες άνθρωποι, σύμφωνα με εκτιμήσεις.

Όσον αφορά τις στρατιωτικές απώλειες, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι παραδέχτηκε στις αρχές Φεβρουαρίου ότι από το 2022 έχουν σκοτωθεί 55.000 Ουκρανοί στρατιώτες, αριθμός που θεωρείται πολύ χαμηλότερος του πραγματικού, κυρίως λόγω των δεκάδων χιλιάδων αγνοουμένων.

Η Ρωσία τηρεί σιγή για τις δικές της απώλειες, όμως υπολογίζεται ότι ξεπερνούν τις 177.000, σύμφωνα με τη ρωσική υπηρεσία του BBC και το ρωσικό μέσο ενημέρωσης Mediazona, που βασίζονται σε στοιχεία από ανοιχτές πηγές.

Το αμερικανικό κέντρο προβληματισμού Center for Strategic and International Studies (CSIS) κάνει λόγο για 325.000 νεκρούς Ρώσους στρατιώτες και για 100.000-140.000 Ουκρανούς από το 2022.

Περίπου 6 εκατομμύρια είναι οι Ουκρανοί πρόσφυγες στο εξωτερικό, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Καταστροφές

Ο πόλεμος ισοπέδωσε τεράστιες εκτάσεις, κυρίως στην ανατολική Ουκρανία όπου ολόκληρες πόλεις, όπως η Μπαχμούτ, το Τορέτσκ και το Βοφτσάνσκ μετατράπηκαν σε ερείπια.

Τα ρωσικά πλήγματα στις ενεργειακές υποδομές κατέστρεψαν το ουκρανικό δίκτυο, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς θέρμανση και ηλεκτρικό ρεύμα.

Περίπου το 20% του ουκρανικού εδάφους είναι σπαρμένο με νάρκες, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη.

Το συνολικό κόστος ανοικοδόμησης της Ουκρανίας υπολογίζεται σε περισσότερα από 500 δισεκατομμύρια ευρώ σε βάθος δεκαετίας, σύμφωνα με κοινή εκτίμηση της ουκρανικής κυβέρνησης, της ΕΕ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΗΕ.

Η κατάσταση στο μέτωπο

Έπειτα από αλλεπάλληλες προωθήσεις και υποχωρήσεις και από τις δύο πλευρές, το 2022 και το 2023, η σύγκρουση έχει πλέον μεταλλαχθεί σε πόλεμο φθοράς, με αργές και κοστοβόρες προωθήσεις, υπό την πανταχού παρούσα απειλή των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Η Ρωσία κατέχει περίπου το 20% του ουκρανικού εδάφους, ωστόσο το ένα τρίτο από αυτό ήταν ήδη υπό τον έλεγχο των ρωσικών ή φιλορωσικών δυνάμεων πριν από το 2022.

Οι μάχες επικεντρώνονται στο Ντονμπάς, τη μεγάλη βιομηχανική λεκάνη στην ανατολική Ουκρανία, όπου ο ρωσικός στρατός έχει καταλάβει σχεδόν όλη την περιοχή του Λουχάνσκ και περίπου το 83% εκείνης του Ντονέτσκ, σύμφωνα με μια ανάλυση που έκανε το Γαλλικό Πρακτορείο σε δεδομένα του Ινστιτούτου Μελέτης του Πολέμου (ISW), ενός κέντρου προβληματισμού που εδρεύει στις ΗΠΑ.

Ο ρωσικός στρατός κατέχει επίσης μεγάλες εκτάσεις στις νότιες περιοχές της Χερσώνας και της Ζαπορίζια και μικρά τμήματα στο Σούμι (βόρεια) το Χάρκοβο (βορειοανατολικά) και το Ντνιπροπετρόφσκ (κεντρική Ουκρανία).

Μια διπλωματία σε αργή κίνηση

Μολονότι οι μάχες συνεχίζονται, Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματεύονται από το 2025 την κατάπαυση των εχθροπραξιών, υπό την πίεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Πολλοί γύροι συνομιλιών έγιναν στην Κωνσταντινούπολη, το Αμπού Ντάμπι και τη Γενεύη, χωρίς να οδηγήσουν σε απτά αποτελέσματα.

Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι το εδαφικό: η Ρωσία απαιτεί την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από ζώνες τις οποίες ελέγχουν ακόμη στο Ντονέτσκ, κάτι που οι Ουκρανοί αρνούνται.

Η Ουκρανία επιμένει επίσης ότι είναι αναγκαίο να κηρυχθεί κατάπαυση του πυρός το συντομότερο δυνατόν, ενώ η Μόσχα αρνείται να σταματήσουν οι εχθροπραξίες εάν δεν τεθούν προηγουμένως οι βάσεις μιας «βιώσιμης» ειρηνευτικής συμφωνίας.

Οικονομία και κυρώσεις

Η ρωσική οικονομία ανθίσταται στις δυτικές κυρώσεις, βρίσκοντας παράλληλες αγορές για τις εισαγωγές της και τις πωλήσεις υδρογονανθράκων. Η βιομηχανία επωφελήθηκε από τις μαζικές στρατιωτικές παραγγελίες.

Ωστόσο, η οικονομία αρχίζει να δείχνει σημάδια κόπωσης, λόγω της μόνιμης έλλειψης εργατικού δυναμικού και του υψηλού πληθωρισμού. Το ρωσικό κράτος είναι αντιμέτωπο με το αυξανόμενο έλλειμμα στον προϋπολογισμό και τη μείωση των εσόδων από την πώληση πετρελαίου.

Η Ουκρανία από την πλευρά της έχει χάσει το ένα τρίτο του ΑΕΠ της από το 2022 και αντιμετωπίζει την καταστροφή των υποδομών της, προβλήματα στις εξαγωγές της και τη φυγή μεγάλου μέρους του εργατικού δυναμικού της στο εξωτερικό ή τη στρατολόγησή του στις ένοπλες δυνάμεις.

Η ουκρανική οικονομία ανέκαμψε κάπως το τελευταίο διάστημα, όμως η χώρα εξαρτάται σε μεγάλη βαθμό από τη Δύση για να χρηματοδοτεί την άμυνά τις και τις τρέχουσες δαπάνες της.

Σύμμαχοι και υποστηρικτές

Από τις αρχές του 2022 η πολεμική προσπάθεια του Κιέβου διασφαλίζεται κατά κύριο λόγο από τις παραδόσεις όπλων και πυρομαχικών από τους συμμάχους του, καθώς και τις πληροφορίες των δυτικών μυστικών και στρατιωτικών υπηρεσιών.

Η Ευρώπη είναι πλέον ο βασικός χορηγός της βοήθειας στην Ουκρανία, με 201 δισεκ. ευρώ που έχουν ήδη δοθεί και άλλα 178 δισεκ. που πρόκειται να δοθούν στο μέλλον, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του γερμανικού Ινστιτούτου Κιέλου.

Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ, που είχαν χορηγήσει στην Ουκρανία βοήθεια ύψους 115 δισεκ. δολαρίων από το 2022, ουσιαστικά διέκοψαν τη χορήγηση βοήθειας χωρίς αντισταθμίσματα από την πλευρά του Κιέβου.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Κιέλου, η Ουκρανία έχει παραλάβει από τους συμμάχους της περίπου 900 άρματα, 1.200 τεθωρακισμένα, 850 όπλα του πυροβολικού, 85 αντιαεροπορικά συστήματα και μαχητικά αεροσκάφη και πυρομαχικά.

Η Βόρεια Κορέα παρέδωσε πυρομαχικά στη Ρωσία και έστειλε χιλιάδες στρατιώτες να πολεμήσουν στο πλευρό των Ρώσων, εναντίον των Ουκρανών, στο ρωσικό έδαφος.

Η Μόσχα έχει παραλάβει επίσης μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους από το Ιράν και βασίζεται στη δική του τεχνολογία για την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, σύμφωνα με τους Δυτικούς που κατηγορούν επίσης την Κίνα ότι βοηθά τη Ρωσία να παρακάμπτει τις κυρώσεις.

Μιλώντας στο BBC από το Κίεβο, ο Ζελένσκι υπογράμμισε ότι η Ουκρανία θα επικρατήσει, χωρίς να εγκαταλείψει καίριες στρατηγικές περιοχές, παρά τις βαριές απώλειες που έχει υποστεί η Ρωσία στην προσπάθειά της να τις καταλάβει.

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας επανέλαβε ότι η σύγκρουση αποτελεί ουσιαστικά παγκόσμιο πόλεμο, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα της κατάστασης στην περιοχή.

«Κατά την άποψή μου, ο Πούτιν τον έχει ήδη ξεκινήσει», δήλωσε. «Το ερώτημα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει και με ποιον τρόπο θα τον σταματήσουμε. Η Ρωσία επιδιώκει να επιβάλει έναν διαφορετικό τρόπο ζωής παγκοσμίως και να ανατρέψει τις επιλογές που έχουν κάνει οι λαοί για το μέλλον τους».

Ο Ουκρανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι η παραχώρηση εδαφών στο Ντονέτσκ, στη Χερσώνα ή στη Ζαπορίζια δεν αποτελεί απλώς εδαφική απώλεια, αλλά «εγκατάλειψη εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών», κάτι που –όπως είπε– θα προκαλούσε βαθύ διχασμό στην κοινωνία. Παράλληλα, προειδοποίησε πως ακόμη και αν η Ρωσία ικανοποιηθεί προσωρινά, η σύγκρουση δεν θα λήξει οριστικά: «Ίσως χρειαστεί ένα ή δύο χρόνια για να ανασυνταχθεί, αλλά στη συνέχεια θα συνεχίσει».

Παράλληλα επανέλαβε ότι η ουκρανική νίκη δεν περιορίζεται στην ανάκτηση εδαφών, αλλά συνδέεται πρωτίστως με τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της διεθνούς νομιμότητας: «Η αποκατάσταση των συνόρων του 1991 συνιστά δικαιοσύνη. Η νίκη της Ουκρανίας είναι η διατήρηση της ανεξαρτησίας της, και για τον κόσμο η νίκη σημαίνει την πλήρη αποκατάσταση της εδαφικής μας ακεραιότητας».

Ο αρχηγός της ομάδας, ομογενής από το Καζακστάν, ήταν γνωστός στους συνεργάτες του ως «Πούτιν» – παρατσούκλι που αποτύπωνε τη δύναμη και τον απόλυτο έλεγχο που ασκούσε. Χαρακτηριστικό είναι ότι καθόταν σε πολυθρόνα με κόκκινη επένδυση, πάνω στην οποία είχε τοποθετήσει φωτογραφία του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν. Η αντίπαλη σπείρα λαθρεμπόρων, με αρχηγό τον καταζητούμενο «Έντικ», τον αποκαλούσε ειρωνικά «Μπαλαρίνα».

Το κύκλωμα λειτουργούσε με δομή που θύμιζε πολυεθνική εταιρεία και κανόνες μαφίας, έχοντας δημιουργήσει παράνομη βιομηχανία καπνού και επιχειρησιακό κέντρο που επιτηρούσε όλο το 24ωρο την αλυσίδα παραγωγής και διακίνησης. Ο «Πρόεδρος», αδελφός του αρχηγού, εμφανιζόταν να δραστηριοποιείται στη ναυτιλία και στη μεταφορά πετρελαίου, ενώ οι δύο τους επικοινωνούσαν αποκλειστικά με δύο έμπιστα στελέχη, προκειμένου να περιορίσουν κάθε σύνδεση με τη βασική εγκληματική δραστηριότητα.

Για την κάλυψη των ιχνών τους, είχαν δημιουργήσει δεκάδες εικονικές εταιρείες, όλες διασυνδεδεμένες, με στόχο να περνούν κάτω από τα «ραντάρ» των Αρχών. Παράλληλα, χρησιμοποιούσαν κωδικοποιημένη γλώσσα στις επικοινωνίες τους: ο καπνός ήταν τα «χαλίκια», οι αστυνομικοί το «καρούμπαλο» και οι παλέτες με τα παράνομα καπνικά η «κούκλα».

Στο στόχαστρο της έρευνας έχει μπει και το ξέπλυμα χρήματος, με τις Αρχές να ελέγχουν την αγορά τουλάχιστον επτά ακινήτων σε όλη τη χώρα: βίλες με πισίνες, μονοκατοικίες σε βόρεια και νότια προάστια, αλλά και ακίνητα σε νησιά. Τα περιουσιακά στοιχεία μεταβιβάζονταν σε συγγενικά πρόσωπα, ώστε να μην εμφανίζονται στα ονόματα των αρχηγικών μελών. Ταυτόχρονα, ελέγχονται πάνω από 400 τραπεζικοί λογαριασμοί, ακόμη και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ δρομολογείται η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων.

Ανάμεσα στους 13 κατηγορουμένους βρίσκεται και εν ενεργεία αστυνομικός, ο οποίος φέρεται να παρείχε πληροφορίες στη συμμορία, πραγματοποιώντας αναζητήσεις πινακίδων κυκλοφορίας οχημάτων. Μόνο τον Νοέμβριο φέρεται να έκανε 30 τέτοιες αναζητήσεις, λαμβάνοντας αμοιβή περίπου 500 ευρώ τον μήνα.

Οι αξιωματικοί της ΔΑΟΕ στέλνουν σαφές μήνυμα προς τις εγκληματικές οργανώσεις που δρουν στο λαθρεμπόριο καπνικών: «Να φύγουν από την Ελλάδα γιατί θα συλληφθούν όλοι τους». Μέσα σε λίγους μήνες έχουν εξαρθρωθεί δύο μεγάλες σπείρες με κέρδη δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, ενώ την ίδια ώρα εστάλη ξεκάθαρο μήνυμα και προς τον «Έντικ»: «Παραδώσου όσο προλαβαίνεις. Έρχεται η ώρα σου»

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τον Ουσακόφ, Ρωσία και Κίνα τάσσονται υπέρ «ισότιμης και αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας στη βάση του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη του ΟΗΕ». Η διατύπωση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Στη ρωσική διπλωματική γλώσσα, τέτοιες προτάσεις λειτουργούν συχνά ως έμμεσος τρόπος απόρριψης πρωτοβουλιών που κρίνονται μονομερείς ή υπονομευτικές για τους υφιστάμενους θεσμούς. Το γεγονός ότι ο Ουσακόφ δεν διευκρίνισε αν Μόσχα και Πεκίνο θα αποδεχθούν ή θα απορρίψουν την πρόσκληση, ερμηνεύεται ως συνειδητή ασάφεια: ένα διπλωματικό «όχι» χωρίς να ειπωθεί ρητά, ένα σήμα «κρατάμε απόσταση» χωρίς να καεί επίσημα το κανάλι.

• Στους διαδρόμους της ρωσικής διπλωματίας, το «Συμβούλιο Ειρήνης» περιγράφεται ως προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν έναν παράλληλο μηχανισμό παγκόσμιας διακυβέρνησης, στον οποίο ο Τραμπ θα διατηρεί αποκλειστικό δικαίωμα βέτο. Αυτό θεωρείται από τη Μόσχα ευθεία προσβολή της αρχής της συλλογικής ασφάλειας, πάνω στην οποία στηρίζεται το σύστημα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου Ρωσία και Κίνα διαθέτουν θεσμικά κατοχυρωμένο βέτο. Με άλλα λόγια, η ρωσική ανάγνωση είναι θεσμική αλλά και ψυχολογική: «μας ζητούν να μπούμε σε ένα σχήμα όπου χάνουμε το κλειδί του δωματίου και το κρατά μόνο η Ουάσινγκτον».

Αντίστοιχα, σε κινεζικές αναλύσεις –ιδίως σε μέσα και κύκλους που κινούνται κοντά στη γλώσσα του υπουργείου Εξωτερικών και σε πανεπιστημιακά ινστιτούτα διεθνών σχέσεων– η πρωτοβουλία εμφανίζεται ως «νεο-ηγεμονικό εργαλείο». Η βασική κριτική του Πεκίνου δεν εστιάζει τόσο στο πρόσωπο του Τραμπ, όσο στη λογική της μονοκεντρικής εξουσίας: ένα διεθνές σχήμα όπου ο «τελικός κριτής» είναι ένας παίκτης. Για την Κίνα, κάθε δομή που δεν στηρίζεται στην πολυμέρεια και στη συναίνεση αντιμετωπίζεται ως εκ προοιμίου ύποπτη, όχι επειδή το Πεκίνο απορρίπτει την «ειρήνη», αλλά επειδή απορρίπτει τον ορισμό της ειρήνης ως προϊόν μονομερούς απόφασης.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το βαθύτερο νόημα της δήλωσης Ουσακόφ: η επίκληση του Χάρτη του ΟΗΕ λειτουργεί ως έμμεση υπενθύμιση ότι μόνο ο ΟΗΕ διαθέτει τη «σφραγίδα» της διεθνούς νομιμοποίησης ως πλαίσιο παγκόσμιας διακυβέρνησης. Οτιδήποτε άλλο, ακόμη κι αν φέρει τον τίτλο της «ειρήνης», μπορεί να ιδωθεί ως εργαλείο γεωπολιτικής αναδιάταξης με όρους ισχύος και όχι δικαίου. Και αυτό είναι το κόκκινο πανί: η μετάβαση από μια τάξη κανόνων σε μια τάξη «διαχειριστή».

Στη ρωσική στρατηγική σκέψη, τέτοιες πρωτοβουλίες εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια των ΗΠΑ να υποβαθμίσουν θεσμικά τον ΟΗΕ, ακριβώς επειδή εκεί δεν ελέγχουν πλήρως τις αποφάσεις. Το ότι στο νέο όργανο το δικαίωμα βέτο θα ανήκει αποκλειστικά στον Αμερικανό πρόεδρο παρουσιάζεται ως ομολογία αποτυχίας να επιβληθεί η αμερικανική γραμμή μέσω των υπαρχόντων μηχανισμών. Με αυτή την ανάγνωση, το «Συμβούλιο» δεν είναι καινοτομία· είναι παράκαμψη.

• Από την κινεζική πλευρά, η στάση είναι πιο μακροπρόθεσμη και «συστημική». Το Πεκίνο βλέπει τέτοιες ιδέες ως απειλή για τον στόχο της σταδιακής οικοδόμησης ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος, όπου οι μεγάλες δυνάμεις συνυπάρχουν χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς μονομερείς «διευθυντές» της παγκόσμιας τάξης. Η Κίνα, που επενδύει σταθερά στη γλώσσα του πολυμερούς και της «μη ανάμειξης», δεν θέλει να νομιμοποιήσει ένα μοντέλο όπου η «παγκόσμια ειρήνη» μετατρέπεται σε προεδρικό προνόμιο.

Έτσι, το ότι Ρωσία και Κίνα δήλωσαν πως «έλαβαν υπόψη» την πρόσκληση, χωρίς να δώσουν καθαρή απάντηση, δεν αποτελεί ένδειξη αμφιταλάντευσης. Αντιθέτως, είναι μια κλασική μορφή στρατηγικής αναμονής: κρατούν την πόρτα μισάνοιχτη για να μην χρεωθούν τη ρήξη, αλλά αφήνουν τον χρόνο να δοκιμάσει την αντοχή της αμερικανικής ιδέας και –κυρίως– να δουν ποιοι τρίτοι θα μπουν πρώτοι στο νέο σχήμα. Στη διπλωματία, η καθυστέρηση είναι συχνά εργαλείο ισχύος.

Η δήλωση Ουσακόφ, λοιπόν, λειτουργεί σε τρία επίπεδα: πρώτον, ως μήνυμα προς τις ΗΠΑ ότι οποιαδήποτε νέα δομή αγνοεί τον ΟΗΕ δύσκολα θα αποκτήσει νομιμοποίηση χωρίς τη συμμετοχή των μόνιμων μελών με βέτο. Δεύτερον, ως σήμα εσωτερικής σύμπλευσης Μόσχας–Πεκίνου, σε μια περίοδο που η στρατηγική τους συνεργασία βαθαίνει και θέλει να εμφανίζεται «συνεκτική» απέναντι στις δυτικές πρωτοβουλίες. Και τρίτον, ως ιδεολογική τοποθέτηση υπέρ ενός κόσμου όπου η «ειρήνη» δεν ορίζεται από έναν ηγέτη, αλλά από συλλογικούς κανόνες και θεσμούς που –έστω προβληματικοί– αποτελούν το κοινά αποδεκτό πεδίο παιχνιδιού.

Με απλά λόγια, πίσω από τη φαινομενικά ουδέτερη φράση του Ουσακόφ κρύβεται ένα ξεκάθαρο μήνυμα: το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ δεν αντιμετωπίζεται από Ρωσία και Κίνα ως πρωτοβουλία ειρήνης, αλλά ως προσπάθεια ανακατασκευής της παγκόσμιας τάξης με αμερικανικούς όρους. Και σε αυτό το σχέδιο, τουλάχιστον προς το παρόν, Μόσχα και Πεκίνο δεν δείχνουν διάθεση να γίνουν συμμέτοχοι· δείχνουν διάθεση να το αφήσουν να φθαρεί μόνο του, επαναφέροντας στο τραπέζι το δικό τους σταθερό επιχείρημα: ΟΗΕ, Χάρτης, διεθνές δίκαιο, πολυμέρεια.

Σύμφωνα με το apnews, η έκκληση για παύση των επιθέσεων κατά της πρωτεύουσας της Ουκρανίας έρχεται σε μια στιγμή που η Ρωσία βομβαρδίζει τις κρίσιμες υποδομές της χώρας, αφήνοντας πολλούς ανθρώπους σε όλη την Ουκρανία χωρίς θέρμανση εν μέσω του χειμώνα.

«Ζήτησα προσωπικά από τον πρόεδρο Πούτιν να μην βομβαρδίσει το Κίεβο και τις πόλεις και κωμοπόλεις για μια εβδομάδα κατά τη διάρκεια αυτής της… εξαιρετικά ψυχρής περιόδου», δήλωσε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Υπουργικού Συμβουλίου στο Λευκό Οίκο.

Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι ο Πούτιν «συμφώνησε με αυτό».

Σύμφωνα με αναλύσεις αν η εβδομαδιαία παύση πραγματοποιηθεί στο πεδίο, αυτό πιθανώς σχετίζεται περισσότερο με ανθρωπιστικούς λόγους (π.χ. εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, απώλειες πολιτών, διακοπή υποδομών) παρά με στρατηγικό πολιτικό συμβιβασμό.

Παρότι η δήλωση χρησιμοποιεί όρους όπως «κατάπαυση του πυρός», αναλυτές προειδοποιούν ότι πρόκειται για μια πολύ περιορισμένη, προσωρινή παύση που δεν αντιστοιχεί σε ευρύτερη συμφωνία ειρήνης.

Επίσης παρά τις αμερικανο-μεσολαβούμενες συνομιλίες στο Αμπού Ντάμπι, οι διαπραγματεύσεις για πιο μόνιμη ειρήνη παραμένουν αμφίρροπες, ειδικά για τα ζητήματα εδαφικής κυριαρχίας (π.χ. η διαμάχη για το Ντονμπάς).

Την ίδια στιγμή, ο ηγέτης της Τσετσενίας Καντίροφ τάσσεται ανοιχτά υπέρ της συνέχισης του πολέμου, δείχνοντας ότι στο εσωτερικό της ρωσικής ηγεσίας υπάρχουν ισχυρές αντιστάσεις σε κάθε πραγματική κατάπαυση.

Ένα ευρύτερο ή μόνιμο ειρηνευτικό πλαίσιο — μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι Ρωσία και Ουκρανία έχουν συμφωνήσει σε σταθερή ή πλήρη κατάπαυση πυρός πέραν της δήλωσης του Τραμπ.

Οριστική πολιτική λύση στον πόλεμο — οι ρητορικές αποκλίσεις για τα εδαφικά θέματα και τις μακροπρόθεσμες εγγυήσεις ασφαλείας παραμένουν τα βασικά σημεία διαφωνίας στις διαπραγματεύσεις.

Τρία σενάρια της WSJ για την πορεία του πολέμου

Την ίδια ώρα η αμερικανική εφημερίδα The Wall Street Journal παρουσιάζει τα σενάρια για την εξέλιξη του πολέμου το 2026.

• Το δημοσίευμα θεωρεί το πιο ρεαλιστικό σενάριο ως τη συνέχιση του πολέμου φθοράς με παράλληλες διαπραγματεύσεις και χωρίς σημαντικές εξελίξεις. Ο κύριος λόγος για το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων είναι η άρνηση του Κιέβου να παραχωρήσει τα απομεινάρια της περιοχής του Ντόνετσκ στη Ρωσία.

Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, ο πόλεμος θα εισέλθει στον πέμπτο χρόνο της εξαντλητικής σύγκρουσης και οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν σε έναν κύκλο. Η Ουάσινγκτον υποθέτει ότι η Μόσχα μπορεί να συμφωνήσει σε ειρήνη εάν η Ουκρανία παραχωρήσει το υπόλοιπο Ντονμπάς. Ωστόσο, το Κίεβο είναι επιφυλακτικό απέναντι σε αυτή τη λογική, πιστεύοντας ότι η παραχώρηση εδαφών θα σήμαινε ουσιαστικά ένα στρατηγικό κέρδος για τη Ρωσία. Ουκρανοί ειδικοί πιστεύουν ότι αυτό θα δημιουργούσε ένα εφαλτήριο για τη Μόσχα για να εξαπολύσει μια άλλη επίθεση στο μέλλον.

Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η Ρωσία δεν δείχνει καμία προθυμία να εγκαταλείψει τους μαξιμαλιστικούς της στόχους, ενώ η Ουκρανία είναι απρόθυμη να συζητήσει εδαφικές παραχωρήσεις χωρίς ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας, στις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να διαδραματίσουν βασικό ρόλο. Ως αποτέλεσμα, οι διαπραγματεύσεις θα γίνουν ένα ακόμη επίπεδο πίεσης, ενώ οι εχθροπραξίες θα συνεχιστούν.

• Το δεύτερο σενάριο υποδηλώνει ότι η Ουκρανία μπορεί να είναι η πρώτη που θα αποτύχει. Δεν πρόκειται για ξαφνική κατάρρευση του μετώπου, αλλά μάλλον για σταδιακή φθορά του. Οι στρατιώτες μάχονται εδώ και χρόνια χωρίς επαρκή ανάπαυση, τα προβλήματα κινητοποίησης εντείνονται και ο αριθμός των μη εξουσιοδοτημένων λιποταξιών από μονάδες αυξάνεται. Η Ουκρανία προσπαθεί να αντισταθμίσει την έλλειψη πεζικού αναπτύσσοντας μη επανδρωμένα συστήματα, αλλά η Ρωσία πρόσφατα κλείνει το τεχνολογικό κενό και επεκτείνει τις δικές της δυνατότητες σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Ένας πόλεμος φθοράς, όπως σημειώνει το άρθρο, μπορεί να φαίνεται διαχειρίσιμος μέχρι ένα ορισμένο σημείο, μετά το οποίο η κατάσταση για το Κίεβο κινδυνεύει με απότομη επιδείνωση. Σε αυτήν την περίπτωση, η Ουκρανία μπορεί να αναγκαστεί να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα θεωρηθεί εξαιρετικά δύσκολη, αλλά λιγότερο επώδυνη από τη συνέχιση του πολέμου ενώ η στρατιωτική κατάσταση επιδεινώνεται.

• Το τρίτο σενάριο περιλαμβάνει μια πιθανή αποδυνάμωση της Ρωσίας. Η WSJ σημειώνει ότι η οικονομία της χώρας δέχεται πιέσεις από κυρώσεις, υψηλά επιτόκια και στασιμότητα στις μη στρατιωτικές βιομηχανίες. Τα προβλήματα στον ενεργειακό τομέα, οι επιθέσεις σε υποδομές διύλισης πετρελαίου και τα δυτικά μέτρα κατά του σκιώδους στόλου είναι περαιτέρω ζημιογόνα.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι το Κρεμλίνο ανησυχεί σοβαρά για τη δυσαρέσκεια μεταξύ των ελίτ ή της κοινωνίας.

Ωστόσο, η Ρωσία δεν μπορεί να συνεχίσει να διεξάγει πόλεμο επ’ αόριστον, και η αυξημένη πίεση από κυρώσεις ή η μείωση των εσόδων θα μπορούσαν να φέρουν τη στιγμή που η Μόσχα θα πρέπει να επιδιώξει έναν πιο ρεαλιστικό συμβιβασμό.

Αλλά συνολικά, η εφημερίδα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μια γρήγορη επιστροφή στην ειρήνη στην Ουκρανία είναι απίθανη.

Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύθηκε στη Daily Mail, κορυφαίος ειδικός σε θέματα Ρωσίας περιγράφει πέντε πιθανά σενάρια για το τέλος της εποχής Πούτιν, τα οποία εκτείνονται από φυσικό θάνατο ενόσω βρίσκεται στην εξουσία, μέχρι δολοφονία ή πραξικόπημα.

Ο Τζον Κένεντι, επικεφαλής του προγράμματος Ρωσίας και Ευρασίας στο RAND Europe, εκτιμά ότι, παρά τη φθορά που προκαλεί στο εσωτερικό της χώρας η αποτυχημένη –όπως τη χαρακτηρίζει– εισβολή στην Ουκρανία, το επικρατέστερο σενάριο παραμένει ο θάνατος του Πούτιν όσο εξακολουθεί να κυβερνά.

Όπως σημειώνει, αυτό ενδέχεται να συμβεί νωρίτερα απ’ όσο πιστεύεται, επικαλούμενος αξιόπιστες πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ο Ρώσος πρόεδρος φέρεται να αναζητά εναλλακτικές θεραπείες για προβλήματα υγείας που κρατούνται μακριά από τη δημοσιότητα.

Παρά τη βαθιά οικονομική πίεση που υφίσταται η Ρωσία και τις τεράστιες ανθρώπινες απώλειες από την έναρξη του πολέμου, ο Κένεντι θεωρεί εξαιρετικά απίθανο το ενδεχόμενο βίαιης απομάκρυνσης του Πούτιν από το εσωτερικό της πολιτικής ελίτ. Κατά την εκτίμησή του, ο Ρώσος πρόεδρος έχει τοποθετήσει πιστούς συνεργάτες σε όλες τις κρίσιμες θέσεις εξουσίας, ενώ η καταστολή κάθε διαφορετικής φωνής έχει ενταθεί δραστικά τα τελευταία χρόνια.

«Όλοι εξαρτώνται από τον Πούτιν», επισημαίνει χαρακτηριστικά. «Έχει συγκεντρώσει την εξουσία γύρω από τον εαυτό του σε τέτοιο βαθμό, ώστε μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το σύστημα να λειτουργεί αποκλειστικά με βάση την προσωπική πίστη προς εκείνον».

Ο αναλυτής υπενθυμίζει ότι μετά τον θάνατο του Αλεξέι Ναβάλνι δεν υπήρξε καμία μαζική λαϊκή κινητοποίηση ικανή να απειλήσει σοβαρά το καθεστώς, ούτε σε εθνικό ούτε σε περιφερειακό επίπεδο. «Εκτός αν αλλάξουν δραστικά οι συνθήκες, η ανατροπή του είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί», τονίζει.

Παρά ταύτα, ο Κένεντι δεν αποκλείει το ενδεχόμενο δολοφονίας, όχι όμως από τον στενό κύκλο εξουσίας της Μόσχας, αλλά από περιφερειακές φατρίες που σηκώνουν δυσανάλογο βάρος από τον πόλεμο. Μεγάλο μέρος των Ρώσων στρατιωτών προέρχεται από φτωχές, αγροτικές περιοχές, οι οποίες ιστορικά διατηρούν τεταμένες σχέσεις με το κέντρο εξουσίας. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει την Τσετσενία, που συγκρούστηκε σε δύο αιματηρούς πολέμους με τη Μόσχα τις προηγούμενες δεκαετίες.

«Υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στη ζωή στη Μόσχα και στη ζωή στις περιφέρειες», σημειώνει. «Καθώς οι πόροι διοχετεύονται ολοένα και περισσότερο στην πολεμική προσπάθεια, οι τοπικές δυσαρέσκειες μπορούν να ωριμάσουν και κάποια στιγμή να εκραγούν. Σε αυτό το πλαίσιο, μια περιφερειακή επίθεση εναντίον του Πούτιν δεν μπορεί να αποκλειστεί».

Ο ίδιος, ωστόσο, υπογραμμίζει ότι ο Ρώσος πρόεδρος είναι εμμονικός με την προσωπική του ασφάλεια, εμφανίζεται ολοένα και πιο σπάνια δημόσια και προστατεύεται αυστηρά από τις υπηρεσίες ασφαλείας και τον στρατό, που έχουν άμεσο συμφέρον στη διατήρηση του υπάρχοντος συστήματος.

Κλείνοντας, ο Κένεντι προειδοποιεί ότι, ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο θα ολοκληρωθεί η εποχή Πούτιν, η Δύση οφείλει να προετοιμαστεί για την επόμενη ημέρα. «Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η Ρωσία είναι ώριμη για αλλαγή», τονίζει, προσθέτοντας ότι είτε αυτή προκύψει από τον στενό κύκλο εξουσίας, είτε από λαϊκή εξέγερση, είτε από στρατιωτικό πραξικόπημα, ο σχεδιασμός για όλα τα ενδεχόμενα είναι πλέον αναγκαίος.

Σπύρος Σιδέρης

Ένα φιλόδοξο σχέδιο με περιορισμένη απήχηση

Ο Τραμπ παρουσίασε το Συμβούλιο Ειρήνης ως έναν μηχανισμό μεταπολεμικής ανοικοδόμησης της Γάζας, που σταδιακά θα εξελισσόταν σε ένα είδος εναλλακτικού διεθνούς φόρουμ, υποκαθιστώντας εν μέρει τον ρόλο του ΟΗΕ. Η ιδέα ήταν ότι μέσω ενός ευέλικτου σχήματος, χωρίς τη γραφειοκρατία και τα βέτο των παραδοσιακών οργανισμών, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να διαχειρίζεται κρίσεις ταχύτερα και πιο «αποτελεσματικά».

Στην πράξη όμως, το εγχείρημα απέτυχε να προσελκύσει τις μεγάλες δυνάμεις. Μέχρι στιγμής, στο Συμβούλιο συμμετέχουν μόλις 24 χώρες, ανάμεσά τους η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία, το Κατάρ, τα ΗΑΕ, αλλά και κράτη όπως η Ουγγαρία, η Λευκορωσία και το Κόσοβο. Απουσιάζουν όμως πλήρως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, καθώς και σχεδόν ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το Συμβούλιο Ειρήνης μοιάζει περισσότερο με μια ετερόκλητη συμμαχία περιφερειακών παικτών παρά με έναν πραγματικό παγκόσμιο θεσμό.

Γιατί η Ρωσία είναι το «κλειδί»

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πιθανή ένταξη της Ρωσίας αποκτά τεράστια σημασία. Αν η Μόσχα αποδεχθεί την πρόσκληση, το Συμβούλιο θα μετατραπεί αυτόματα σε έναν οργανισμό όπου συμμετέχουν δύο από τις μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη: οι ΗΠΑ και η Ρωσία. Αυτό από μόνο του θα του προσδώσει πολιτικό βάρος και διεθνή νομιμοποίηση που σήμερα δεν διαθέτει.

Δεν είναι τυχαίο ότι στις πρόσφατες συνομιλίες στο Κρεμλίνο συμμετείχε και ο Τζος Γκρύνμπαουμ, επικεφαλής της επιχειρησιακής λειτουργίας του Συμβουλίου. Ο ίδιος φέρεται να συναντήθηκε με στενούς συνεργάτες του Πούτιν, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο να συνεχιστούν οι επαφές στα ΗΑΕ, όπου αναμένεται συνάντηση του Στιβ Γουίτκοφ με τον Κιρίλ Ντμίτριεφ για «οικονομικά ζητήματα».

Τα διλήμματα του Κρεμλίνου

Παρά το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον, η Μόσχα εμφανίζεται επιφυλακτική. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε ότι το θέμα «εξετάζεται», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής. Μάλιστα, πρότεινε ως οικονομική συνεισφορά στο Συμβούλιο τη χρήση παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στις ΗΠΑ – μια ιδέα που ο Τραμπ φέρεται να αποδέχθηκε.

Ωστόσο, για τη Ρωσία το βασικό πρόβλημα είναι θεσμικό: στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ διαθέτει δικαίωμα βέτο, ενώ στο Συμβούλιο Ειρήνης το μοναδικό κράτος με πραγματική εξουσία θα είναι οι ΗΠΑ. Από αυτή την άποψη, η συμμετοχή θα σήμαινε de facto υποβάθμιση της ρωσικής θέσης στο διεθνές σύστημα.

Ένα αποτυχημένο όραμα, αλλά χρήσιμο εργαλείο

Παρά τις αδυναμίες του, το Συμβούλιο μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο εργαλείο διαπραγμάτευσης για τη Μόσχα. Ακριβώς επειδή δεν συμμετέχουν άλλες μεγάλες δυνάμεις, δεν αποτελεί πραγματικό ανταγωνιστή του ΟΗΕ. Θα παραμείνει ένας θεσμός περιορισμένης εμβέλειας, κυρίως στη Μέση Ανατολή.

Αυτό δίνει στη Ρωσία τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τη συμμετοχή της ως μοχλό πίεσης προς τον Τραμπ. Σε αντάλλαγμα, το Κρεμλίνο θα μπορούσε να ζητήσει συγκεκριμένα ανταλλάγματα, όπως:

• Άρση ή χαλάρωση κυρώσεων πριν από το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.
• Πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από περιοχές όπως το Ντονέτσκ.
• Έμμεση αναγνώριση των ρωσικών εδαφικών κερδών.

Τι σημαίνει για τη Γάζα και τον κόσμο

Σε επίπεδο συμβολισμού, η ένταξη της Ρωσίας θα σήμαινε ότι δύο ιστορικοί αντίπαλοι εμφανίζονται ως συνδιαχειριστές της ειρήνης στη Γάζα. Αυτό θα έδινε στον Τραμπ το αφήγημα ενός «παγκόσμιου ειρηνοποιού» και στον Πούτιν την εικόνα ενός ηγέτη που επιστρέφει στο κέντρο της διεθνούς σκηνής.

Σε επίπεδο ουσίας όμως, το Συμβούλιο δύσκολα θα αλλάξει πραγματικά την κατάσταση επί του πεδίου. Η Γάζα παραμένει πεδίο σύγκρουσης ισχυρών συμφερόντων και το ουκρανικό μέτωπο εξακολουθεί να είναι πολύ πιο κρίσιμο για τη συνολική γεωπολιτική ισορροπία.

Ένα παζάρι ισχύος σε εξέλιξη

Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα γεωπολιτικό παζάρι. Ο Τραμπ χρειάζεται τη Ρωσία για να δώσει υπόσταση στο Συμβούλιο Ειρήνης. Ο Πούτιν χρειάζεται τον Τραμπ για να σπάσει τη διεθνή απομόνωση και να αποσπάσει παραχωρήσεις.

Το ερώτημα δεν είναι αν η Ρωσία θα μπει στο Συμβούλιο. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα ζητήσει ως αντάλλαγμα – και πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει ο Τραμπ για να το πετύχει. Γιατί πίσω από τα μεγάλα λόγια περί ειρήνης, διακυβεύεται κάτι πολύ πιο ωμό: η νέα κατανομή ισχύος στον κόσμο.