Η τραγωδία των Τεμπών και η διάχυτη αίσθηση καχυποψίας για την Δικαιοσύνη και τους κυβερνητικούς χειρισμούς είναι, αναμφίβολα, οι καταλύτες της νέας αυτής πραγματικότητας, ωστόσο αυτή η αιτία και αφορμή, ταυτόχρονα, αναδεικνύει την απώλεια στήριξης του πολιτικού συστήματος και μία βαθιά κρίση αντιπροσώπευσης και εμπιστοσύνης στους θεσμούς.

Μπορεί η Ν.Δ να επιχαίρει για την (σχετική) ανθεκτικότητα των δημοσκοπικών ποσοστών της και το ότι σε μία αρκετά μακρά πολιτική διαδρομή παραμένει το πιό συνεκτικό από τα παλαιά κόμματα εξουσίας, ωστόσο αυτό δεν θα έπρεπε να της είναι αρκετό και θα όφειλε να αντιληφθεί ότι η γενικότερη και βαθύτερη κρίση την αφορά εξίσου. Κι αυτό διότι κρατά πάντοτε μία απόσταση ασφαλείας από το δεύτερο κόμμα (τώρα είναι το ΠΑΣΟΚ), όμως κινείται στο επίπεδο των χαμηλότερων ποσοστών και εκλογικών της επιδόσεων και μακράν της λεγόμενης προβολής αυτοδυναμίας. Η εποχή που η πολιτική και κυβερνητική σταθερότητα ήταν το μείζον ζητούμενο και το πιό αποδοτικό πολιτικό και εκλογικό δίλημμα ίσως να έχει παρέλθει.

Μελετώντας τις μετρήσεις οι αναλυτές επισημαίνουν μερικά πολύ βασικά συμπεράσματα που ενισχύουν τα παραπάνω:

1. Περίπου το 25% των πολιτών παραμένει στη ζώνη της “αδιευκρίνιστης ψήφου”. Δηλώνει ή ότι δεν θα πάει στις κάλπες, ή εάν πάει δεν γνωρίζει ποιό κόμμα θα επιλέξει- επί της ουσίας, δεν θέλει να επιλέξει κανένα, και εφόσον το κάνει θα υποκινηθεί από το ένστικτο αυτοσυντήρησης. Ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους, δηλαδή, έχει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, γυρίσει την πλάτη του στα κόμματα.
2. Μέσα στον διεθνώς περιρρέοντα “αντισυστημισμό” (με προεξάρχοντα τον δεξιό ριζοσπαστισμό), που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη και αποκτά νέο “λούστρο” από τον επελαύνοντα τραμπισμό, ο χώρος στα δεξιά της Ν.Δ αυξάνει σταθερά τα ποσοστά τους και ξεπερνάει πιά στις μετρήσεις το 20%. Θεωρητικώς -κι ευτυχώς, υπό μία έννοια, δεν συμβαίνει- εάν είχε έναν χαρισματικό αρχηγό θα μπορούσε να διεκδικήσει ακόμα και την διακυβέρνηση. Ελληνική Λύση και Φωνή Λογικής, είναι τα δύο κόμματα που κυριαρχούν, το δεύτερο, δε, της Αφροδίτης Λατινοπούλου διεμβολίζει με μεγαλύτερη άνεση το εκλογικό ακροατήριο της Ν.Δ. Εάν αναλογιστεί κανείς ότι πριν ένα χρόνο ελάχιστοι γνώριζαν την ύπαρξη του συγκεκριμένου κόμματος, ίσως μπορεί να κατανοήσει πόσο ραγδαία αλλάζουν τα πράγματα και πόσο ισχυρό είναι το ρεύμα αμφισβήτησης.
3. Το ΠΑΣΟΚ, για αρκετούς λόγους, δεν μπορεί να ξεφύγει από τον “εαυτό” του. Στην ευνοϊκότερη, ίσως, συγκυρία γι αυτό, εδώ και χρόνια, παραμένει κολλημένο σε ποσοστά μεσαίας πολιτικής δύναμης, μη ικανής (εάν δεν συμβεί κάτι ανατρεπτικό) να διεκδικήσει ξανά την εξουσία. Μεγάλη μερίδα του εκλογικού σώματος το θεωρεί βασικό μέρος του συστήματος που προκάλεσε τις αλεπάλληλες κρίσεις και τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, η δε προσπάθεια αναδιάταξής του φαίνεται πως πέφτει στο κενό, ή, στην καλύτερη περίπτωση, εξαντλεί τα όριά της.
4. Ο ΣΥΡΙΖΑ, το κόμμα που πριν δέκα χρόνια εμφύσησε ελπίδα με το πείραμα της “Πρώτη Φορά Αριστερά” είναι πιά μια σκιά του κυβερνητικού εαυτού του. Χωρίς τον ιστορικό του ηγέτη και χωρίς ευκρινές πολιτικό στίγμα και εναλλακτική πρόταση, κατορθώνει, μεν, να επιβιώσει πολιτικά, δεν έχει, όμως, καύσιμα για μεγάλες αποστάσεις. Έχει ενδιαφέρον η παρατήρηση που έκανε πρόσφατα η υποψήφια για την Προεδρία της Δημοκρατίας Λούκα Κατσέλη ότι ο ΣΥΡΙΖΑ του 2015 “γέννησε” (δια των διασπάσεών του) οκτώ μικρότερα κόμματα! Σήμερα, όπως αποτυπώνεται στις δημοσκοπήσεις, η παλαιότερη” “χώρα ΣΥΡΙΖΑ” είναι διαμελισμένη σε μικρά καντόνια, το άθροισμα των οποίων, ανάλογα με την μέτρηση, κυμαίνεται από 18% έως και 24%. Θεωρητικώς, πάλι, η ενοποίηση αυτού του χώρου θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό υποκείμενο με φιλοδοξία διακυβέρνησης. Πολύ δύσκολο, ωστόσο, καθώς τα κόμματα του χώρου δεν μπορούν να συμφωνήσουν ούτε στα αυτονόητα και διέπονται από ναρκισσισμούς και συμπεριφορές κομματικής φεουδαρχίας.

Τούτων δοθέντων, στον πολιτικό χάρτη εμφανίζονται οι εξής “περιοχές”:

• Οι “αναχωρητές”, εκείνοι, δηλαδή, που παραμένουν στην ζώνη της αδιευκρίνιστης ψήφου -η οποία ενισχύει την αποχή-, σε ποσοστό περίπου 25% (1/4).
• Η μικρότερη αλλά συμπαγής Ν.Δ με ποσοστό μεταξύ 25-30%. Το μόνο κόμμα, δηλαδή, που διατηρεί βάση και προσδοκία διακυβέρνησης.
• Η υπερδεξιά “περιοχή” με ποσοστό που αθροιστικά κυμαίνονται από 18% έως και 22%. Ωστόσο, κατακερματισμένη σε δύο βασικά μεγαλύτερα κόμματα (Βελόπουλος, Λατινοπούλου) και ένα ή δύο μικρότερα.
• Η σπαρασσόμενη “χώρα” της (κεντρο) αριστεράς με ποσοστό που μετά την αναγωγή φτάνει έως και το 24%. Ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει η ισχυρότερη και ίσως μετριοπαθέστερη -κατ΄ άλλους πιό “συστημική”- δύναμη, όμως η έκπληξη μπορεί να προέλθει από την Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου που δημοσκοπικά τον πλησιάζει και τον απειλεί.

Φυσικά, υπάρχει και η ξεχωριστή και επίσης δυναμικά ανερχόμενη “περιοχή” του ΚΚΕ που μπορεί πλέον να συγκεντρώνει ψηφοφόρους δυσαρέσκειας και αγανάκτησης, χωρίς ιδεολογική συγγένεια με τις βασικές αρχές του συγκεκριμένου ιστορικού κόμματος.

Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά ενός πολιτικού χάρτη που ενδεχομένως οδηγήσει τα πράγματα σε σοβαρά κυβερνητικά αδιέξοδα και σε μία μακρά περίοδο αστάθειας, όπως έχει συμβεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Με διάτρητα, πλέον, τα κομματικά σύνορα, όπως προκύπτει από τις δημοσκοπήσεις, οι συνεννοήσεις για κυβερνήσεις συνεργασίας γίνονται δυσχερέστερες, κι αυτό ίσως αποδειχτεί ένα πολύ κρίσιμο στοιχείο στην πορεία προς τις επόμενες εκλογές.

Η διασπορά των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ σε τρεις πρόσφατες δημοσκοπήσεις

Metron Analysis (23/1):

Στην πρόθεση ψήφου το κυβερνών κόμμα καταγράφει 22,9, ο ΣΥΡΙΖΑ 6,4 και το ΠΑΣΟΚ 13,7%. Ακολουθούν ΚΚΕ με 6,7, Σπαρτιάτες με 0,3, Ελληνική Λύση με με 7,7, Νίκη με 2,4, Πλεύση Ελευθερίας με 3,5, ΜέΡΑ25 με 2,6, Νέα Αριστερά με 1,4, Φωνή Λογικής με 5,6, Κίνημα Δημοκρατίας με 2,4, ενώ η αδιευκρίνιστη ψήφος αγγίζει το 8,6%.

Στην εκτίμηση ψήφου η ΝΔ λαμβάνει 29,1, ο ΣΥΡΙΖΑ 8,1 και το ΠΑΣΟΚ 17,4%. Ακολουθούν ΚΚΕ με 8,5, Σπαρτιάτες με 0,4, Ελληνική Λύση με 9,8, Νίκη με 3, Πλεύση Ελευθερίας με 4,5, ΜέΡα25 με 3,3, Νέα Αριστερά με 1,8, Φωνή Λογικής με 7,1, Κίνημα Δημοκρατίας με 3,1%.

MRB (30/1):

Στην αναγωγή, η ΝΔ είναι στο 27,9%, το ΠΑΣΟΚ 16,4%, η Ελληνική Λύση 9,5%, το ΚΚΕ 9,4%, ο ΣΥΡΙΖΑ 8,4%, η Φωνή Λογικής 8%, η Πλεύση Ελευθερίας 7,4%, το Κίνημα Δημοκρατίας 4%, η Νίκη 3,1%, το ΜέΡΑ25 3,1%, η Νέα Αριστερά 1,3%.

GPO (1/2):

ΝΔ 25,1% (26,7% και 26%)
ΣΥΡΙΖΑ 6% (6,4% και 5,9%)
ΠΑΣΟΚ 16,4% (16,6% και 17%)
Ελληνική Λύση 9,6% (7,9% και 7,9%)
ΚΚΕ 8,2% (8,1% και 8,2%)
Νίκη 2,1% (2,4% και 2,8)
Πλεύση Ελευθερίας 5,4% (3,8% και 3,1%)
Φωνή Λογικής 5,5 (4,9% και 5%)
ΜέΡΑ25 1,4% (1,5 % και 1,2%)
Νέα Αριστερά 1,9% (2,1% και 2,4%)
Κίνημα Δημοκρατίας 2,1% (3,1% και 3,8)
Άλλο κόμμα 2,9% (2,8% και 2,6%)

Ο αιφνιδιασμός και τα παγωμένα χαμόγελα από τον εξοβελισμό των δύο στενότερων συνεργατών του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου (Γ. Μπρατάκος, Στ. Παπασταύρου) δεν στάθηκαν εμπόδιο για την ανακούφιση κατά την ανακοίνωση του αποτέλεσματος της ψηφοφορίας, παρότι εκφωνήθηκε το απολύτως αναμενόμενο. Ουδεμία έκπληξη έναντι μιας καλά υπολογισμένης κίνησης της αντιπολίτευσης, με πρωτοβουλία του ΠΑΣΟΚ, που εγκαινίασε μία προεκλογική περίοδο εβδομήντα ημερών με ακραία πόλωση. Ασύνηθες για μία “χαλαρή” μάχη ευρωεκλογών, μόλις ένα χρόνο μετά τις εθνικές εκλογές με το θηριώδες 41% υπέρ της Ν.Δ και με την “καντονοποίηση” της κοινοβουλευτικής και πολιτικής γεωγραφίας.

Ο πρωθυπουργός αποχώρησε από την μάχη της Βουλής με διαλυμένο το επιτελείο του στο Μέγαρο Μαξίμου, με την απώλεια τριών “chief of staff” σε μόλις δύο χρόνια, και με έναν ισχυρό μιντιάρχη που στέκεται πλέον απέναντί του με πολεμική διάθεση- με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει.

Στην χαμηλών τόνων ομιλία του προσπάθησε να πιάσει το νήμα της ενσυναίσθησης για την τραγωδία των Τεμπών που τα κυβερνητικά του στελέχη είχαν διαταράξει το προηγούμενο διάστημα, ενίοτε προσβλητικά προς τις οικογένειες των θυμάτων. Ίσως, γι αυτό ο Κυριάκος Μητσοτάκης μοίρασε τον χρόνο της ομιλίας του, πότε κοιτάζοντας προς τα θεωρεία όπου βρίσκονταν οι οικογένειες και πότε προς την κάμερα, σαν να ήθελε να απευθυνθεί στους πολίτες/ψηφοφόρους. Οι επόμενες δημοσκοπήσεις θα αποκαλύψουν εάν πέτυχε, και σε ποιό βαθμό, αυτή η προσπάθεια. Πάντως, οι μετρήσεις που έφταναν στο Μέγαρο Μαξίμου πριν την υποβολή της πρότασης δυσπιστίας έδειχναν πως καθόλου βέβαιο δεν είναι πως το εκλογικό αποτέλεσμα για τη Ν.Δ θα έχει μπροστά του το “3”. Ενώ, όπως έλεγε στο libre, γνωστός δημοσκόπος η βάση της αναγωγής επί των εγκύρων για το κυβερνών κόμμα είναι το 29%, ήτοι συν ή πλην 2% του στατιστικού σφάλματος. Πώς θα αποτυπωθεί στις επόμενες μετρήσεις το κλίμα των τελευταίων ημερών μένει να το διαπιστώσουμε, πιθανότατα την εβδομάδα που έρχεται οπότε και θα δημοσιοποιηθούν κάποιες από αυτές.

Το δίλημμα της “πολιτικής σταθερότητας”

Παρόλα αυτά, ωστόσο, οι ευρωεκλογές παραμένουν ευρωεκλογές. Στις 10 Ιουνίου η δική του κυβέρνηση θα έχει και πάλι τα ηνία της χώρας και ο ίδιος θα είναι πρωθυπουργός μέχρι το 2027. Υπό την έννοια αυτή ήχησε παράξενα η αναφορά του, την επόμενη μέρα, στην συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου για την ανακοίνωση της αύξησης στον κατώτατο μισθό, όταν είπε πως στις ευρωεκλογές “θα ζυγιστεί και η πολιτική σταθερότητα και η συνέχεια μιας πορείας που παρά τις δυσκολίες μα οδηγεί μπροστά”.

Από τι κινδυνεύει άραγε η πολιτική σταθερότητα της χώρας; Αναμφίβολα όχι από τα όποια μικρά ή μεγαλύτερα κέρδη μπορεί να καταγράψουν το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, ο Βελόπουλος, ή άλλο κόμμα της αντιπολίτευσης. Η δημοσκοπική κατάταξη δεν φαίνεται να αλλάζει δραματικά και η διαφορά θα παραμείνει μεγάλη. Ο πολυκερματισμός της αντιπολίτευσης παραμένει και μόνο κάποιος απο μηχανής θεός μπορεί να εγγυηθεί ότι θα συμβούν κοσμογονικές αλλαγές συνεννόησης και συνεργασίας μετά τις κάλπες του Ιουνίου. Τι είναι, λοιπόν, εκείνο που μπορεί να ταράζει την πολιτική ηγεμονία του 41%, ένα χρόνο πριν και με καθαρό πολιτικό διάδρομο μιας ακόμα τριετίας;

Η …αόρατη “κοινωνική αντιπολίτευση”

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι ένας έμπειρος πολιτικός και έχει αρχίσει -ίσως λίγο καθυστερημένα- να αντιλαμβάνεται ότι η απουσία μιας ισχυρής αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν είναι ο μοναδικός πολιτικός κίνδυνος που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει. Αυτό ήταν και το λάθος αρκετών υπουργών του που το τελευταίο διάστημα περιφέρονταν σε ραδιόφωνα και τηλεόρασης κουνώντας το τρόπαιο του 41% ωσάν αυτό να συνιστά κάποιο πολιτικό αλάθητο.

Διότι είναι πια σαφές πως αυτό που έχει απέναντί της η κυβέρνηση, αυτό που συνιστά τον πραγματικό πολιτικό της αντίπαλο, είναι μία ογκούμενη και με χαρακτηριστικά ρεύματος “κοινωνική αντιπολίτευση”. Είναι τα συλλαλητήρια των τελευταίων μηνών για την μεταρρύθμιση των μη κρατικών ΑΕΙ, είναι το κύμα δυσαρέσκειας για την ακρίβεια και την αισχροκέρδεια που δεν μπόρεσε επαρκώς να τις τιθασεύσει, είναι η ρήξη με το βαθιά συντηρητικό εκλογικό του ακροατήριο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, είναι η αλλαζονεία που εξέπεμψε ο κυβερνητικός μηχανισμός με τα “Ασημακοπούλου leaks”, και είναι ίσως περισσότερο απ΄ όλα η αίσθηση ατιμωρησίας για την τραγωδία των Τεμπών (η μεγάλη ρωγμή στον πολιτικό και κοινωνικό χρόνο) και η εντύπωση πως η ενοχή μπορεί να αποδωθεί τελικά μόνο στο πρώτο επίπεδο των υπευθύνων. Ακόμα κι αν αυτό δεν είναι ακριβές, όπως ισχυρίζονται τα κυβερνητικά στελέχη, το “κοινό περί δικαίου αίσθημα” εμπεδώνει αυτή την αντίληψη.

Αυτή η “κοινωνική αντιπολίτευση” μπορεί να μην ενισχύσει τελικά κάποιο ή κάποια κόμματα σε τέτοιο βαθμό τουλάχιστον που να αναδυθεί ένας ορατός πολιτικός αντίπαλος, όμως είναι ίσως χειρότερο πως το κυβερνών κόμμα αποδυναμώνεται δημοσκοπικά και έχει πιά απέναντί του ένα τόσο ευρύ κύμα δυσφορίας. Ακόμα κι αν ηγέτης αυτού του ρεύματος είναι περισσότερο ο δημοσκοπικός “Κανένας” και ακόμα κι αν η αποχή στις ευρωεκλογές ξεπεράσει τα αρνητικά ρεκόρ του παρελθόντος. Θα ήταν μάλλον προτιμότερο για την κυβέρνηση να είχε απέναντί της μια αρκετά ισχυρή ορατή αξιωματική αντιπολίτευση παρά αυτό το πολιτικά αόρατο κύμα.

Η διαχείριση αυτής της νέας κατάστασης -την οποία παρατηρούμε και στην υπόλοιπη Ευρώπη- απαιτεί να αναμετρηθεί η κυβέρνηση με τον εαυτό της, να “γειώσει” τις πολιτικές της στην κοινωνία, να δείξει πραγματική ενσυναίσθηση και να γίνει αποτελεσματική χωρίς μεγάλα λόγια και τεχνητές πολώσεις. Ο κίνδυνος πολιτικής αστάθειας που επικαλείται, λοιπόν, ο πρωθυπουργός μπορεί να προέλθει από την ίδια την κυβερνητική αποδιοργάνωση και αδυναμία και εάν δεν αναταχθούν τα πράγματα θα πάνε μάλλον χειρότερα. Καμία ανακατάταξη στο επιτελείο του Μεγάρου Μαξίμου και κανένας ανασχηματισμός με κλήση κομματικών εφεδρειών δεν είναι αρκετά. Σε κάθε περίπτωση είναι πρωτόγνωρο να σημειώνει τόσο σοβαρές δημοσκοπικές απώλειες μια κυβέρνηση χωρίς πολιτικό αντίπαλο δέος. Ίσως επειδή δεν υπάρχει, τελικά, μεγαλύτερο δέος από μία θυμωμένη κοινωνία και ένα ρευστό πολιτικό τοπίο.

του ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΚΟΤΡΩΤΣΟΥ

Υπάρχουν, όμως, και η ουσία του συνταγματικού πλαισίου, όπως και τα “χρηστά ήθη” της λειτουργίας του πολιτεύματος και των θεσμών. Εδώ αρχίζουν οι αντιφάσεις που καλείται να διαχειριστεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με αφορμή την συζήτηση που έχει ξεσπάσει και τον βομβαρδισμό εισηγήσεων και δημοσίων δηλώσεων υπουργών και βουλευτών, οι οποίοι παροτρύνουν τον πρωθυπουργό σχετικά.

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Γιάννης Οικονόμου –δύο καθόλου τυχαία πρόσωπα με ευθεία αναφορά στον ίδιο τον πρωθυπουργό– επικαλέστηκαν αορίστως κάποια αλλαγή πολιτικών συνθηκών, η οποία περιφραστικά προσδιορίζεται από την “τοξικότητα” και, κυρίως, την κατηγορηματική άρνηση του τρίτου κόμματος (ΠΑΣΟΚ) να συμμετάσχει, εφόσον χρειαστεί, σε κάποια μελλοντική κυβέρνηση συνεργασίας. Η αναφορά αφορά την δεύτερη εκλογική αναμέτρηση με τον εκλογικό νόμο που ψήφισε η σημερινή κυβέρνηση.

Είναι, όμως, η “τοξικότητα” καινούριο φρούτο; Ο ίδιος ο υπουργός Επικρατείας που την επικαλέστηκε, την έχει επικαλεστεί ξανά πριν μερικούς μήνες. Τα σχετικά σενάρια διαψεύσθηκαν, τότε, κατηγορηματικά. Πού εδράζεται, όμως, αυτή η “τοξικότητα” που ανασύρεται ως αιτιολογική βάση; Μα, φυσικά, στο σκάνδαλο των υποκλοπών. Το οποίο, όμως, το προκάλεσε η ίδια η κυβέρνηση με την παρακολούθηση από την ΕΥΠ του κινητού τηλεφώνου του αρχηγού του ΠΑΣΟΚ.

Η πρώτη αντίφαση, λοιπόν, αφορά στο γεγονός πως επικαλούνται τα κυβερνητικά στελέχη ως “αλλαγή κλίματος” και λογική βάση για την ψήφιση νέου εκλογικού νόμου (που θα ισχύσει στην δεύτερη κάλπη, μετά την απλή αναλογική, σε αντικατάσταση του σημερινού εκλογικού νόμου) ένα μείζον θέμα Δημοκρατίας, το οποίο προκάλεσε η ίδια η κυβέρνηση!

Ερώτηση: εάν υλοποιούνταν, πλήρως, και χωρίς επικλήσεις απορρήτων, η εντολή του πρωθυπουργού “όλα στο φως” και υπήρχε πλήρης και ειλικρινής ανάληψη ευθύνης, θα υπήρχε η “τοξικότητα”; Μάλλον πολύ λιγότερο. Ή τουλάχιστον, όχι περισσότερο από εκείνη που διαπίστωναν προ μηνών τα ίδια κυβερνητικά στελέχη (σχετικές δηλώσεις Γεραπετρίτη).

Η δεύτερη αντίφαση, αφορά το “επιχείρημα” της άρνησης του τρίτου κόμματος να συμμετάσχει σε κάποια κυβέρνηση συνεργασίας (ας σημειωθεί: ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν απορρίπτει εν γένει ένα τέτοιο σενάριο, μιλά προσωπικά για τον κ. Μητσοτάκη…), άρα εκ του γεγονότος αυτού συνάγεται πως θα προκύψει πολιτική αστάθεια.

Μάλλον έχουν κοντή μνήμη, όσοι το λένε.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει ξεκαθαρίσει από τις 17 Απριλίου (ομιλία του σε προσυνέδριο στην Κοζάνη) πως “από εμάς, πρωθυπουργική καρέκλα δεν θα δουν ούτε ο κ. Μητσοτάκης, ούτε ο κ. Τσίπρας”. Τι λιγότερο, ή τι περισσότερο υποστηρίζει σήμερα; Υπήρξε, άλλωστε, κάποια στιγμή τους πολλούς τελευταίους μήνες που το ΠΑΣΟΚ άφησε να εννοηθεί πως θα προστρέξει σε μία κυβερνητική συνεργασία με τη Ν.Δ, ή με τον ΣΥΡΙΖΑ; Κουραστικά και, ενίοτε με λογικά κενά, τα στελέχη του επιμένουν στο “δισκοπότηρο” της πολιτικής αυτονομίας, προτείνουν, δε, να συγκυβερνήσουν η Ν.Δ με τον ΣΥΡΙΖΑ!

[Ο γράφων έχει ασκήσει κριτική στην άποψη Ανδρουλάκη πώς, στην περίπτωση συνεργασίας, δεν πρέπει να είναι πρωθυπουργός ο αρχηγός του πρώτου κόμματος…]

Ως εκ τούτου, το επιχείρημα πως η πολιτική αστάθεια μπορεί να προκληθεί εξ αυτού του λόγου δεν ευσταθεί. Είναι γνωστό εδώ και καιρό.

Και, παρότι ήταν γνωστό – εδώ εδράζεται η τρίτη αντίφαση-, ο ίδιος ο πρωθυπουργός διέψευδε κατηγορηματικά κάθε πιθανότητα αλλαγής (ΞΑΝΑ) του εκλογικού νόμου.

Έλεγε, χαρακτηριστικά, στις 15 Ιουνίου, στην ΕΡΤ και τον Γιώργο Κουβαρά: “Είμαστε σοβαροί; Είμαστε σοβαροί; (δις) Θα αλλάζουμε τους κανόνες του παιχνιδιού, ανάλογα με το τι μας συμφέρει; Ο πήχης (της αυτοδυναμίας) είναι, ναι, εκεί που είπατε (37-38%). Ή θα πάρουμε, λοιπόν, αυτό το ποσοστό (στις δεύτερες εκλογές) και ο λαός θα μας πει ότι μπορούμε να κυβερνήσουμε αυτοδύναμοι -αλλά όχι μονοκομματικά (εννοεί πως θα συμμετάσχουν σε μια κυβέρνησή του και στελέχη εκτός Ν.Δ, όπως ήδη συμβαίνει)-, ή θα μας έχει υποδείξει ότι δεν πρέπει να κυβερνήσουμε μόνοι μας”.

Είναι σαφές; Σαφέστατο. Ως εκ τούτου, και το ΠΑΣΟΚ δεν άλλαξε θέση εδώ και πολλούς μήνες, και ο πρωθυπουργός -κινούμενος θεσμικά, όπως έλεγε-, αν και το γνώριζε, επέμενε πως δεν πρέπει να αλλάξει ο εκλογικός νόμος.

Ο κίνδυνος πολιτικής αστάθειας, λοιπόν, δεν είναι κάποιο φαινόμενο που ενέσκηψε τώρα. Θεωρητικά υπήρχε. Το μοναδικό νέο στοιχείο που μεσολάβησε είναι το σκάνδαλο της παρακολούθησης του Νίκου Ανδρουλάκη. Αλλά γι΄ αυτό δεν φταίει ούτε ο ίδιος ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, ούτε η “τοξική” αντιπολίτευση, ούτε ο Πούτιν (αυτός φταίει μόνο διότι υλοποίησε τον ενεργειακό εκβιασμό που -κι αυτόν ακόμα- όλοι υπέθεταν βάσιμα πως θα ενεργοποιήσει, επίσης εδώ και μήνες), ούτε ο κακός μας ο καιρός. Γνωστό είναι ποιός φταίει.

Αλλά, στο τέλος της παραπάνω δήλωσης του πρωθυπουργού (στην ΕΡΤ), υπάρχει η παραδοχή πως εάν ο λαός δεν δώσει αυτοδυναμία στη Ν.Δ, τότε θα της έχει υποδείξει να μην κυβερνήσει μόνη της. Δύο συμπεράσματα εξ αυτού:

Πρώτον, η αυτοδυναμία δεν ήταν ποτέ δεδομένη- εδώ και πολλούς μήνες. Ως εκ τούτου, κι αυτό δεν είναι νέο στοιχείο. Δεν άλλαξαν, δηλαδή, οι πολιτικές συνθήκες από ένα χρονικό σημείο που η Ν.Δ είχε δημοσκοπικά εξασφαλισμένη αυτοδυναμία στο σήμερα που δεν έχει. Καμία αλλαγή. Εάν, δε, κρίνει κανείς από τις δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών οι τελευταίες μετρήσεις εμφανίζουν την κυβέρνηση …ενισχυμένη, τους δε πολίτες να μην ενδιαφέρονται (σχετικές δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου) να μην ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το σκάνδαλο των υποκλοπών, αλλά να προκρίνουν την ακρίβεια και την οικονομία ως τους σοβαρότερους κινδύνους.

Δεύτερον, όταν ο κ. Μητσοτάκης ισχυρίζεται τον Ιούνιο πως εφόσον δεν κερδίσει την αυτοδυναμία στις εκλογές, θα του έχει υποδειχθεί, από τον λαό, να συνεργαστεί, δεν προκύπτει από πουθενά (θυμίζουμε την ρητή δήλωση Ανδρουλάκη πως δεν θα του χαρίσει “πρωθυπουργική καρέκλα”) πως αυτή η συνεργασία αφορά αποκλειστικά και μόνο το ΠΑΣΟΚ. Ήδη, πίσω από τις γραμμές των δηλώσεων κάποιων, αλλά και από το ρεπορτάζ, προκύπτει πως η Ν.Δ θα μπορούσε να βρει κυβερνητικό εταίρο στο πρόσωπο του Κυριάκου Βελόπουλου, ή σε άλλο κόμμα που μπορεί να εισέλθει στη Βουλή. Άρα, τα όποια σενάρια κυβερνητικής συνεργασίας δεν αρχίζουν και τελειώνουν στον κ. Ανδρουλάκη, που τα έχει, άλλωστε, απορρίψει από την πρώτη στιγμή που έγινε πρόεδρος του κόμματός του (ασχέτως τι θα επιβάλλουν, τελικά, οι μετεκλογικές συνθήκες).

Τέλος, όπως εξηγώ σε άλλο άρθρο (εδώ), και οι οικονομικές συνθήκες περί την ενεργειακή κρίση δεν έχουν αλλάξει από τότε που ο πρωθυπουργός απέρριπτε τα σενάρια αλλαγής του εκλογικού νόμου. Ήταν γνωστό πως ο χειμώνας θα είναι ενεργειακά ζοφερός, ο πρωθυπουργός επιδίωκε να πείσει την ΕΕ για μία ευρωπαϊκή λύση που θα υιοθετεί και ελληνικές προτάσεις, το οποίο φαίνεται πως υλοποιείται σε κάποιο βαθμό, τα δε υπερέσοδα του τουρισμού επιτρέπουν στην κυβέρνηση να συνεχίσει να επιδοτεί τους πολίτες. Και, σε κάθε περίπτωση, μία κυβέρνηση που έχει διαχειριστεί μεγάλες κρίσεις, και έχει ανταπεξέλθει με επιτυχία, όπως λέει, δεν μπορεί να επικαλείται ένα φαινόμενο που κλονίζει ολόκληρη την Ευρώπη.

Εν κατακλείδι, ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση μπορούν να αλλάξουν όσες φορές θέλουν τον εκλογικό νόμο. Και, πιθανώς, θα το κάνουν. Θα είναι, δε, εάν συμβεί, η πρώτη κυβέρνηση που θα τον αλλάξει δύο φορές μέσα σε μία θητεία. Και σε μία τέτοια περίπτωση θα το πράξει για να εκμαιεύσει αυτοδυναμία. Το εάν την κερδίσει ή όχι είναι άλλη συζήτηση. Όμως, οι δικαιολογίες που χρησιμοποιεί καταλήγουν σε κραυγαλέες αντιφάσεις.