Η άνοδος των τιμών σημειώθηκε εν μέσω φόβων ότι η ευρείας κλίμακας στρατιωτική εκστρατεία ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν θα μπορούσε να επεκταθεί σε ολόκληρη την πετρελαιοπαραγωγό περιοχή, μετά τα ιρανικά αντίποινα κατά χωρών του Κόλπου και τη δραστική μείωση της κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Οι δηλώσεις του Τραμπ έγιναν σε βίντεο διάρκειας έξι λεπτών που ανάρτησε την Κυριακή στην πλατφόρμα Truth Social, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος διαχειριζόταν τις πρώτες αμερικανικές απώλειες της σύγκρουσης και διατύπωνε αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με τους στόχους του πολέμου.

Οι επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ — οι οποίες έχουν πλήξει περισσότερους από 1.000 στόχους και έχουν σκοτώσει τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και κορυφαίους στρατιωτικούς διοικητές — «θα συνεχιστούν έως ότου επιτευχθούν όλοι οι στόχοι μας», δήλωσε ο Τραμπ, χωρίς να προσδιορίσει συγκεκριμένα ποιοι είναι αυτοί.

Τα ιρανικά αντίποινα έχουν στοχοποιήσει το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, έχουν σχεδόν κλείσει, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται.

Η Goldman Sachs ανέφερε σε σημείωμα προς πελάτες: «Ο κύριος μηχανισμός μετάδοσης της ιρανικής κρίσης στην παγκόσμια οικονομία και στις μακροοικονομικές αγορές είναι ο αντίκτυπός της στις αγορές ενέργειας, με τον συνδυασμό έντασης και αναμενόμενης διάρκειας να είναι καθοριστικός.»

• Παρατεταμένη άνοδος των τιμών πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι θα μπορούσε να προκαλέσει στασιμοπληθωρισμό, αυξάνοντας τις τιμές καταναλωτή και επιβραδύνοντας την ανάπτυξη, προειδοποιούν οικονομολόγοι, σχολιάζουν οι Financial Times.

Οι αναδυόμενες αγορές είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες στον κίνδυνο πληθωριστικού σοκ, πρόσθεσε.

Το δολάριο, πάντως, ενδέχεται να κινηθεί ανοδικά κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης εάν οι τιμές του πετρελαίου αυξηθούν. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας ενδέχεται να ενισχύσουν τον πληθωρισμό, περιορίζοντας τη δυνατότητα περαιτέρω χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής στις ΗΠΑ.

Το Brent αυξήθηκε κατά 10% περίπου στα 80 δολάρια το βαρέλι την Κυριακή 01.03.2026 στις εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές, σύμφωνα με traders πετρελαίου. Αναλυτές προβλέπουν ότι οι τιμές μπορεί να φτάσουν έως και τα 100 δολάρια μετά τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, που έριξαν τη Μέση Ανατολή σε νέο πόλεμο.

Το βασικό παγκόσμιο σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο είχε ήδη ανέβει φέτος και έφτασε τα 73 δολάρια το βαρέλι την Παρασκευή, το υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο, λόγω αυξανόμενων ανησυχιών για πιθανές επιθέσεις, οι οποίες τελικά έγιναν μία ημέρα αργότερα. Οι συναλλαγές στα futures είναι κλειστές το Σαββατοκύριακο.

Κομβικό σημείο το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ

«Αν και οι στρατιωτικές επιθέσεις από μόνες τους στηρίζουν τις τιμές του πετρελαίου, ο βασικός παράγοντας εδώ είναι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ», δήλωσε ο Ajay Parmar, διευθυντής ενέργειας και διύλισης στην ICIS.

Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες δεξαμενόπλοιων, πετρελαϊκές εταιρείες και εμπορικοί οίκοι έχουν αναστείλει τις μεταφορές αργού πετρελαίου, καυσίμων και υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, σύμφωνα με πηγές της αγοράς, μετά την προειδοποίηση της Τεχεράνης προς τα πλοία να μην περάσουν από την περιοχή. Περισσότερο από το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου μεταφέρεται μέσω αυτών των στενών.

«Περιμένουμε οι τιμές να ανοίξουν (μετά το Σαββατοκύριακο) πολύ πιο κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι και ίσως να ξεπεράσουν αυτό το επίπεδο αν δούμε παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών», είπε ο Parmar.

Ηγέτες της Μέσης Ανατολής έχουν προειδοποιήσει την Ουάσιγκτον ότι ένας πόλεμος με το Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, δήλωσε η αναλύτρια της RBC Helima Croft. Αναλυτές της Barclays είπαν επίσης ότι οι τιμές θα μπορούσαν να φτάσουν τα 100 δολάρια.

Η ομάδα παραγωγών πετρελαίου OPEC+ συμφώνησε την Κυριακή να αυξήσει την παραγωγή κατά 206.000 βαρέλια την ημέρα από τον Απρίλιο, μια μικρή αύξηση που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 0,2% της παγκόσμιας ζήτησης.

Μεγάλη η απώλεια σε βαρέλια

Αν και υπάρχει κάποια εναλλακτική υποδομή για να παρακαμφθούν τα Στενά του Ορμούζ, το καθαρό αποτέλεσμα από ένα κλείσιμό τους θα ήταν απώλεια 8 έως 10 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως σε προσφορά αργού πετρελαίου, ακόμη και αν μέρος των ροών διοχετευτεί μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας και του αγωγού του Άμπου Ντάμπι, δήλωσε ο οικονομολόγος ενέργειας της Rystad, Jorge Leon.

Η Rystad αναμένει ότι οι τιμές θα αυξηθούν κατά 20 δολάρια, περίπου στα 92 δολάρια το βαρέλι, όταν ανοίξει η αγορά.

Η κρίση με το Ιράν ώθησε επίσης κυβερνήσεις και διυλιστήρια στην Ασία να εξετάσουν τα αποθέματα πετρελαίου και εναλλακτικές διαδρομές και προμήθειες.

Οι συνέπειες για την Ελλάδα 

Η Ελλάδα πλήττεται ήδη από την αναταραχή στις αγορές ενέργειας.

Η αύξηση στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι η πιο άμεση και ορατή συνέπεια. Παρά το γεγονός ότι η χώρα δεν βασίζεται άμεσα στο ιρανικό πετρέλαιο, οι διεθνείς τιμές ανεβαίνουν, προκαλώντας επιβαρύνσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οι αυξημένες τιμές μεταφορών και ηλεκτρικής ενέργειας ενισχύουν τον πληθωρισμό, ενώ οι ελληνικές επιχειρήσεις αναγκάζονται να μετακυλίσουν μέρος του κόστους στους καταναλωτές.

Η ελληνική ναυτιλία, βασικός πυλώνας της οικονομίας, πλήττεται σημαντικά. Οι εταιρείες καλούνται να αποφεύγουν περιοχές υψηλού κινδύνου όπως ο Περσικός Κόλπος και η Ερυθρά Θάλασσα, με αποτέλεσμα αύξηση του κόστους ασφάλισης και καυσίμων.

Επιπλέον, η ανάγκη ανακατεύθυνσης πλοίων γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας αυξάνει τη διάρκεια και τα έξοδα των ταξιδιών, καθυστερώντας τις εμπορικές αλυσίδες και δημιουργώντας προβλήματα στην προμήθεια πρώτων υλών και τεχνολογικών προϊόντων.

Ο ελληνικός τουρισμός, που αντιπροσωπεύει περίπου το 25% του ΑΕΠ, αντιμετωπίζει προκλήσεις λόγω της αίσθησης αστάθειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι ταξιδιώτες εκτός Ευρώπης – κυρίως από ΗΠΑ και Ασία – αποθαρρύνονται, και πιθανές είναι ακυρώσεις σε κρουαζιέρες και πακέτα που περιλαμβάνουν τη Μεσόγειο. Παράλληλα, αύξηση των κόστων ασφάλισης και μείωση της εμπιστοσύνης των ξένων επισκεπτών, θα πλήξουν έναν από τους σημαντικότερους τομείς της ελληνικής οικονομίας.

Η κρίση επηρεάζει και το εμπόριο. Καθυστερήσεις σε μεταφορές προϊόντων από την Ασία μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, σε συνδυασμό με αυξημένα κόστη μεταφοράς και ασφάλισης, οδηγούν σε ακριβότερες εισαγωγές. Οι ελληνικές επιχειρήσεις θα αναγκαστούν να αυξήσουν τις τιμές προϊόντων, εντείνοντας τον πληθωρισμό και την πίεση στους καταναλωτές.

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη και με γεωπολιτικές προκλήσεις. Πρέπει να ισορροπήσει τις σχέσεις με ΗΠΑ, Ισραήλ και αραβικές χώρες, διατηρώντας σταθερές εμπορικές και ενεργειακές συνεργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ασφάλεια στις θαλάσσιες οδούς και η προστασία ελληνικών συμφερόντων αποκτούν κρίσιμη σημασία.

Η ελληνική διπλωματία καλείται να αξιολογήσει προσεκτικά κινήσεις και δηλώσεις, καθώς η κατάσταση στο Ιράν μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη αναταραχή στην περιοχή, με πιθανές επιπτώσεις στις αγορές, στις ναυτιλιακές διαδρομές και στον τουρισμό.

Σύμφωνα με τον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios, που επικαλείται δύο πηγές από την αμερικανική κυβέρνηση, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρήσουν σε νέες κινήσεις με στόχο τον περιορισμό των ιρανικών ενεργειακών ροών προς το Πεκίνο.

Όπως ανέφερε μία από τις πηγές, «συμφωνήσαμε ότι θα φτάσουμε στο τέρμα την εκστρατεία μέγιστης πίεσης στο Ιράν, για παράδειγμα όσον αφορά τις ιρανικές πωλήσεις πετρελαίου στην Κίνα».

Η Κίνα απορροφά περίπου το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, γεγονός που καθιστά το συγκεκριμένο κανάλι ζωτικής σημασίας για τα έσοδα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Οποιαδήποτε ουσιαστική μείωση στις ροές αυτές θα μπορούσε να επιφέρει σημαντικό δημοσιονομικό πλήγμα στην Τεχεράνη.

Στο τραπέζι των επιλογών, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, βρίσκεται η επιβολή πρόσθετων τελωνειακών δασμών ύψους 25% σε χώρες που συναλλάσσονται ενεργειακά με το Ιράν. Ένα τέτοιο μέτρο θα είχε χαρακτήρα δευτερογενών κυρώσεων και θα ενίσχυε περαιτέρω το πλέγμα οικονομικής πίεσης.

Η συμφωνία αφορά συνεργασία της αμερικανικής Chevron με την κρατική εταιρεία Turkish Petroleum (TPAO) και προβλέπει κοινές δραστηριότητες έρευνας και παραγωγής τόσο σε χερσαίες όσο και σε υπεράκτιες περιοχές, σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το Bloomberg.

İstanbul’da, millî petrol şirketimiz TPAO ile Chevron arasında, petrol ve doğal gaz arama ve üretim faaliyetleri ile enerji alanlarında olası iş birliklerini değerlendirmek üzere bir Mutabakat Zaptı imzalandı.

Mutabakat zaptı ile hem Türkiye’de hem de uluslararası ölçekte ortak… pic.twitter.com/G3WyDlCmIb

— Alparslan Bayraktar (@aBayraktar1) February 5, 2026

Η συμφωνία αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ τουρκικών και αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών, καθώς η Τουρκία επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο -ιδιαίτερα από τη Ρωσία- και να βελτιώσει τις σχέσεις μεταξύ των μακροχρόνιων συμμάχων.

Η συνεργασία με τη Chevron θα μπορούσε να βοηθήσει την TPAO να φτάσει μελλοντικά παραγωγή 1 εκατομμυρίου βαρελιών πετρελαίου ημερησίως, δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ σε ανάρτησή του στα social media, μετά την τελετή υπογραφής στην Κωνσταντινούπολη.

Τον περασμένο μήνα, η TPAO υπέγραψε μνημόνιο κατανόησης με τη μονάδα Esso της Exxon Mobil Corp. για τη διεξαγωγή ενεργειακών ερευνών στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο Θάλασσα.

Σπύρος Σιδέρης

Η πρόσφατη ανάκτηση των πεδίων αλ-Ομάρ, αλ-Τανκ, αλ-Τζάφρα και αλ-Αζμπέ, καθώς και του Κονίκο –του μεγαλύτερου πεδίου φυσικού αερίου της χώρας– επαναφέρει στο προσκήνιο το πραγματικό διακύβευμα της σύγκρουσης: τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων. Παράλληλα, η συριακή κρατική εταιρεία πετρελαίου ανακοίνωσε ότι παρέλαβε τα πεδία αλ-Ρασάφα και Σαφιάν, με στόχο την επαναλειτουργία τους και την ένταξή τους στον εθνικό σχεδιασμό παραγωγής.

Οι αρμόδιοι κρατικοί θεσμοί έχουν ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία ανάληψης των ζωτικών ενεργειακών υποδομών, όπως πεδία εξόρυξης και σταθμοί άντλησης, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχεια της παραγωγής. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η επιστροφή των ενεργειακών πόρων στο θεσμικό πλαίσιο του κράτους αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη νομισματική σταθερότητα και την αποκατάσταση της δημοσιονομικής διαχείρισης.

• Η κυβέρνηση της Δαμασκού έχει θέσει ως στόχο την αύξηση της παραγωγής πετρελαίου στις 100.000 βαρέλια ημερησίως, από περίπου 30.000 βαρέλια το 2023, σε μια προσπάθεια σταδιακής απεξάρτησης από τις εισαγωγές. Τα επιβεβαιωμένα αποθέματα πετρελαίου της Συρίας εκτιμώνται σε περίπου 2,5 δισ. βαρέλια, γεγονός που την κατατάσσει στην 32η θέση παγκοσμίως. Στον τομέα του φυσικού αερίου, ο στόχος είναι η αύξηση της παραγωγής στα 15 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως έως το 2026.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις από τον χώρο της ενεργειακής ανάλυσης, η ανάκτηση των μεγαλύτερων πετρελαϊκών πεδίων επαναφέρει το βασικό κανάλι εισροής σκληρού νομίσματος στην οικονομία. Το πετρέλαιο εξακολουθούσε να αποτελεί το κυριότερο εξαγώγιμο προϊόν της χώρας, παρά το γεγονός ότι σημαντικές ποσότητες σπαταλούνταν ή διοχετεύονταν παράνομα εκτός κρατικού ελέγχου. Το υπουργείο Πετρελαίου έχει καταρτίσει σχέδιο συντήρησης και αποκατάστασης των πεδίων, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη ενεργειακές συμφωνίες με χώρες της περιοχής και της Μέσης Ανατολής.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στα σχέδια για την ανάπτυξη πετροχημικής βιομηχανίας. Υπάρχουν ώριμες μελέτες για την κατασκευή μονάδας κοντά στο Ντέιρ εζ-Ζορ, καθώς και για τη δημιουργία διυλιστηρίου, σχέδια που είχαν «παγώσει» πριν από το 2011. Παράλληλα, εξετάζεται η ίδρυση νέας ενεργειακής εγκατάστασης ανατολικά της Χομς, με στόχο τη διαφοροποίηση της παραγωγικής βάσης.

• Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν τεράστιες. Η πεδιάδα της Τζαζίρα θεωρείται η βασική δεξαμενή πετρελαίου και αερίου της Συρίας και η απώλεια του ελέγχου αυτών των πόρων στέρησε από τις SDF το κύριο οικονομικό τους στήριγμα, μεταφέροντας πλέον το πλεονέκτημα στο συριακό κράτος. Το πεδίο αλ-Ομάρ, που πριν από το 2011 παρήγαγε περίπου 80.000 βαρέλια ημερησίως, εκτιμάται ότι τα τελευταία χρόνια υπολειτουργούσε γύρω στις 20.000 βαρέλια, πριν περάσει εκ νέου υπό κρατικό έλεγχο.

Ανάλογη είναι η εικόνα και σε άλλα πεδία: το αλ-Τανκ παρήγαγε περίπου 40.000 βαρέλια ημερησίως πριν από τον πόλεμο, ενώ σήμερα η παραγωγή του περιορίζεται σε μόλις 1.000 βαρέλια. Το Κονίκο, που το 2011 παρήγαγε 13 εκατομμύρια κυβικά μέτρα αερίου ημερησίως, παραμένει ανενεργό, ενώ μικρότερα πεδία όπως το αλ-Τίμ και το αλ-Ουάρντ λειτουργούν σε κλάσμα της παλαιότερης δυναμικότητάς τους.

• Ο πόλεμος κατέστρεψε έναν από τους δύο βασικούς πυλώνες της συριακής οικονομίας, μαζί με τη γεωργία. Πριν από το 2011, η Συρία παρήγαγε 380.000–400.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, καλύπτοντας πλήρως τις εγχώριες ανάγκες και εξάγοντας μέρος της παραγωγής. Η κορύφωση ήρθε το 1996, με περισσότερα από 580.000 βαρέλια ημερησίως, ενώ οι συνολικές απώλειες στον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου υπολογίζονται σε πάνω από 115 δισ. δολάρια.

Σήμερα, το ενεργειακό διακύβευμα στην Ανατολική Συρία δεν περιορίζεται στην αύξηση της παραγωγής. Συνδέεται άμεσα με τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση, την ενεργειακή ασφάλεια και τη δυνατότητα της χώρας να σταθεί οικονομικά χωρίς εξωτερικές εξαρτήσεις. Η ανάκτηση των κοιτασμάτων πετρελαίου και αερίου αποτελεί το πρώτο βήμα· η πραγματική πρόκληση θα είναι η προσέλκυση επενδύσεων, η αποκατάσταση των υποδομών και η μετατροπή του ενεργειακού πλούτου σε μοχλό οικονομικής σταθεροποίησης.

«Η αγορά πετρελαίου κινείται ανοδικά λόγω γεωπολιτικών παραγόντων», δήλωσε ο αναλυτής της PVM Oil Associates, John Evans, επισημαίνοντας τον πιθανό αποκλεισμό των εξαγωγών του Ιράν, τα προβλήματα στη Βενεζουέλα, τις συνομιλίες για τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας και τη Γροιλανδία.

Το Ιράν, ένας από τους κορυφαίους παραγωγούς του ΟΠΕΚ, αντιμετωπίζει τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις των τελευταίων ετών. Η κυβερνητική καταστολή των διαδηλωτών, η οποία σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο έχει προκαλέσει τον θάνατο περίπου 2.000 ανθρώπων και την σύλληψη χιλιάδων άλλων, προκάλεσε την προειδοποίηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για πιθανή στρατιωτική δράση, σημειώνει το Reuters.

Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι κάθε χώρα που συνεργάζεται με το Ιράν θα υπόκειται σε δασμολογικό συντελεστή 25% για κάθε συναλλαγή με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η αύξηση των δασμών θα επηρεάσει κυρίως τις ροές ιρανικού αργού προς την Κίνα και την Ινδία, αναγκάζοντας τις χώρες αυτές να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, στηρίζοντας έτσι τις διεθνείς τιμές του αργού», ανέφερε ο αναλυτής Jim Ritterbusch της Ritterbusch and Associates.

Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια ώρα, αμερικανικές διαρροές και δηλώσεις από τον Λευκό Οίκο τροφοδοτούν σενάρια για πιθανό στρατιωτικό πλήγμα – με το πετρέλαιο, τις θαλάσσιες μεταφορές και την οικονομική σταθερότητα να μπαίνουν στην πρώτη γραμμή του κινδύνου.

Η λογική πίσω από την ανακοίνωση Τραμπ είναι ξεκάθαρη: η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αυξήσει το κόστος συναλλαγών με την Τεχεράνη για κάθε τρίτο κράτος, δημιουργώντας ένα πλαίσιο δευτερογενών κυρώσεων που μετατρέπεται σε ευρύτερο εμπορικό εκβιασμό.

Ενώ το Ιράν αποτελεί τον άμεσο στόχο, οι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ καλούνται πρακτικά να επιλέξουν στρατόπεδο. Γι’ αυτό και το μέτρο αναμένεται να προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις, καθώς αγγίζει την καρδιά της παγκοσμιοποιημένης αλυσίδας αξίας: από την ασφάλιση φορτίων και τη χρηματοδότηση συναλλαγών μέχρι τη ναυτιλία και την ενέργεια.

• Παράλληλα, το κλίμα επιβαρύνεται από πληροφορίες που αποδίδονται σε Αμερικανούς αξιωματούχους, σύμφωνα με τις οποίες ο Ντόναλντ Τραμπ «κλίνει» προς την επιλογή ενός πλήγματος κατά του Ιράν, αν και –όπως σημειώνεται– ενδέχεται να αναθεωρήσει ανάλογα με τις εξελίξεις «επί του πεδίου» στο εσωτερικό της χώρας και τις συζητήσεις με συμβούλους του.

Σε αυτό το πλαίσιο, παρουσιάζεται ως πιθανό σενάριο μια «πρώτη επίθεση» που θα ακολουθηθεί από άνοιγμα διαύλου για σοβαρές διαπραγματεύσεις γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης – μια προσέγγιση «σοκ και διαπραγμάτευση», η οποία όμως εμπεριέχει υψηλό ρίσκο κλιμάκωσης και ανεξέλεγκτων αντιποίνων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά ο ρόλος της αμερικανικής ηγεσίας στο εσωτερικό της κυβέρνησης. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο αντιπρόεδρος Τζέι-Ντι Βανς πιέζει υπέρ της διπλωματίας πριν από οποιαδήποτε επίθεση, χωρίς ωστόσο να αποκλείει το στρατιωτικό ενδεχόμενο, το οποίο –κατά την ίδια γραμμή– παρουσιάζεται ως απάντηση σε άμεση απειλή.

• Την ίδια στιγμή, ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι δηλώνουν σκεπτικοί για τις πραγματικές προθέσεις της Τεχεράνης, υποστηρίζοντας ότι η ιρανική ηγεσία μπορεί να επιδιώκει «αγορά χρόνου» ώστε να αποφύγει πλήγματα, ενώ διατηρεί την εσωτερική της νομιμοποίηση εν μέσω κοινωνικής έντασης.

Τη ρητορική αυτή ενίσχυσε και η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ, η οποία δήλωσε ότι ο πρόεδρος δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει ισχύ «αν χρειαστεί», αν και «προτιμά» τη διπλωματική οδό. Υποστήριξε επίσης ότι το Ιράν εκπέμπει «εντελώς διαφορετικά» μηνύματα ιδιωτικά από ό,τι δημόσια, αφήνοντας να εννοηθεί ότι υπάρχουν παρασκηνιακές επαφές ή σήματα προς την Ουάσιγκτον. Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να είπε ότι εξετάζει «πολύ ισχυρές επιλογές» και ότι θα ληφθεί απόφαση, συνδέοντας το πλαίσιο και με τις εξελίξεις στο εσωτερικό του Ιράν.

Η οικονομική διάσταση αυτής της έντασης συγκεντρώνεται στο πιο ευαίσθητο πεδίο: τις τιμές πετρελαίου. Ο ειδικός στις αγορές πετρελαίου Μοχάμεντ αλ-Σάτι εκτιμά ότι οποιαδήποτε στρατιωτική κλιμάκωση ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ ή/και Ισραήλ προσθέτει άμεσα «ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου» στις τιμές, οδηγώντας σε απότομη άνοδο στο πρώτο στάδιο. Στο ίδιο πλαίσιο, επισημαίνει ότι το Ιράν εξάγει περίπου 2 εκατ. βαρέλια/ημέρα, ενώ η παραγωγή του κινείται γύρω στα 3,2 εκατ. βαρέλια/ημέρα. Με δεδομένο ότι το Ιράν είναι από τους σημαντικούς παραγωγούς του ΟΠΕΚ, η αγορά παρακολουθεί όχι μόνο τις ροές, αλλά και το ενδεχόμενο διαταραχών στη ναυσιπλοΐα και την ασφάλεια των διαδρομών.

• Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν τα στοιχεία της εταιρείας ναυτιλιακών δεδομένων Κέπλερ, σύμφωνα με τα οποία το Ιράν διαθέτει άνευ προηγουμένου αποθέματα πετρελαίου αποθηκευμένα στη θάλασσα, ποσότητα που αντιστοιχεί σε παραγωγή περίπου 50 ημερών. Η Κέπλερ εκτιμά ότι αργό και συμπυκνώματα –είτε σε διερχόμενα δεξαμενόπλοια είτε σε πλωτές μονάδες αποθήκευσης– έφτασαν τα 166 εκατ. βαρέλια την εβδομάδα που έληξε στις 11 Ιανουαρίου, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2016.

Η εικόνα αυτή συνδέεται με τη μείωση αγορών από την Κίνα, λόγω κυρώσεων αλλά και πρακτικών περιορισμών: σύμφωνα με ανάλυση που αποδίδεται στον Χομαγιούν Φαλεκσάχι, οι κινεζικές διυλιστικές μονάδες αντιμετωπίζουν ζητήματα ποσοστώσεων εισαγωγών, ενώ τα αποθέματα εντός Κίνας εμφανίζονται αυξημένα. Επιπλέον, η Τεχεράνη φέρεται να μετακινεί όσο το δυνατόν περισσότερα φορτία μακριά από τον Περσικό Κόλπο, ώστε να μειώσει τον γεωπολιτικό κίνδυνο: περίπου το μισό ιρανικό πετρέλαιο που βρίσκεται «στο νερό» υπολογίζεται ότι είναι κοντά στη Σιγκαπούρη.

• Στο φόντο αυτών των εξελίξεων, επανέρχεται και το ζήτημα της Βενεζουέλας ως μέρος μιας ευρύτερης ενεργειακής και πολιτικής εξίσωσης. Ο Μοχάμεντ αλ-Σάτι σχολιάζει ότι οι συζητήσεις περί «τεράστιων επενδύσεων» στη Βενεζουέλα αντανακλούν περισσότερο πολιτική οπτική παρά μια καθαρά τεχνική-ρεαλιστική αποτίμηση. Σε κάθε περίπτωση, η συνολική εικόνα δείχνει ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να ανασχεδιάσει ταυτόχρονα την πίεση στο Ιράν και το ενεργειακό ισοζύγιο, γνωρίζοντας ότι οι αγορές αντιδρούν πριν ακόμη πέσει η πρώτη «σπίθα».

Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι η νέα γραμμή Τραμπ, με αιχμή τους δασμούς 25%, δεν είναι ένα μεμονωμένο οικονομικό μέτρο. Συνδέεται με μια πολιτική κλιμάκωσης που ακουμπά το πυρηνικό πρόγραμμα, τη σταθερότητα στο εσωτερικό του Ιράν, τις ισορροπίες στον ΟΠΕΚ, τη συμπεριφορά της Κίνας ως βασικού αγοραστή και –πάνω απ’ όλα– την ευαλωτότητα της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Αν η ένταση παραμείνει στη σφαίρα της πίεσης και της διαπραγμάτευσης, οι αγορές θα «τιμολογήσουν» τον κίνδυνο. Αν όμως περάσει στην πράξη, τότε το πετρέλαιο, η ναυτιλία και η διεθνής οικονομία θα μπουν σε περίοδο υψηλής αβεβαιότητας, με κόστος που δύσκολα θα περιοριστεί στα σύνορα της Μέσης Ανατολής.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της U.S. Southern Command, οι αμερικανικές δυνάμεις κατέλαβαν το δεξαμενόπλοιο M/T Sophia, το οποίο φέρεται να ανήκει στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο», δεν έφερε σημαία και τελούσε υπό καθεστώς κυρώσεων. Όπως επισημαίνεται, η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε χωρίς να σημειωθεί κανένα επεισόδιο, ενώ το πλοίο συνοδεύεται ήδη προς λιμάνι των ΗΠΑ.

«Σε επιχείρηση πριν από την αυγή, το Υπουργείο Άμυνας, σε συντονισμό με το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας, ακινητοποίησε δεξαμενόπλοιο “σκοτεινού στόλου” που εμπλεκόταν σε παράνομες δραστηριότητες», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην επίσημη ενημέρωση της Ουάσινγκτον.

Η επιχείρηση «Southern Spear»

Η κατάσχεση του M/T Sophia εντάσσεται στο πλαίσιο της επιχείρησης Operation Southern Spear, με τις αμερικανικές αρχές να δηλώνουν ότι στόχος είναι η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πετρελαίου και η ενίσχυση της ασφάλειας στο δυτικό ημισφαίριο. Η Αμερικανική Ακτοφυλακή έχει αναλάβει τη συνοδεία του πλοίου, ενώ η τελική του τύχη θα αποφασιστεί από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές.

Σε ανάρτησή του, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ υποστήριξε ότι «μόνο το νόμιμο εμπόριο ενέργειας, όπως καθορίζεται από τις ΗΠΑ, θα είναι αποδεκτό», κατηγορώντας τον σκιώδη στόλο ότι χρηματοδοτεί παράνομες δραστηριότητες εις βάρος του λαού της Βενεζουέλας.

Κατάσχεση και του τάνκερ Marinera

Νωρίτερα, οι αμερικανικές δυνάμεις είχαν προχωρήσει και στην κατάσχεση του δεξαμενόπλοιου Marinera, γνωστού στο παρελθόν ως Bella 1, το οποίο φέρεται να είχε διαφύγει του αμερικανικού θαλάσσιου «αποκλεισμού». Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται τα New York Times, το πλοίο έπλεε αρχικά υπό παναμαϊκή σημαία και πλέον είναι νηολογημένο στη Ρωσία.

Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι στην ευρύτερη περιοχή βρίσκονταν ρωσικά στρατιωτικά σκάφη, ακόμη και υποβρύχιο, την ώρα της επιχείρησης, γεγονός που ενισχύει τους φόβους για περαιτέρω κλιμάκωση.

Βρετανική υποστήριξη στις επιχειρήσεις

Το Υπουργείο Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου επιβεβαίωσε ότι βρετανικές δυνάμεις παρείχαν επιχειρησιακή υποστήριξη στην κατάσχεση του Marinera, κατόπιν αιτήματος των ΗΠΑ. Στην επιχείρηση συμμετείχε το πλοίο RFA Tideforce, ενώ η RAF παρείχε αεροπορική επιτήρηση.

Ρωσική αντίδραση: «Παραβίαση του Δικαίου της Θάλασσας»

Το υπουργείο μεταφορών της Ρωσίας ανέφερε, επίσης, ότι η επιχείρηση κατάσχεσης του τάνκερ Marinera παραβιάζει το διεθνές ναυτικό δίκαιο.

«Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας ισχύει στην ανοικτή θάλασσα και κανένα κράτος δεν έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει βία εναντίον πλοίων που είναι νόμιμα νηολογημένα σε άλλες δικαιοδοσίες» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Το υπουργείο πρόσθεσε ότι η επικοινωνία με το πλοίο είχε διακοπεί μετά την επιβίβαση των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων σε αυτό.

Κανένα κράτος δεν έχει το δικαίωμα να ασκήσει βία κατά πλοίων που έχουν καταχωρηθεί νόμιμα στις δικαιοδοσίες άλλων κρατών, ανέφερε, επίσης, το Υπουργείο Μεταφορών της Ρωσίας.

Η πρώτη αντίδραση του Λευκού Οίκου: Επιτρέπονται μόνο οι θαλάσσιες μεταφορές ενέργειας που συμμορφώνονται με την αμερικανική νομοθεσία

Η αμερικανική κυβέρνηση θα επιτρέπει μόνο τις αποστολές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα που συμμορφώνονται με την αμερικανική νομοθεσία και την εθνική ασφάλεια, σύμφωνα με τον αναπληρωτή προσωπάρχη του Λευκού Οίκου, Στίβεν Μίλερ.

«Επιτρέπονται μόνο οι θαλάσσιες μεταφορές ενέργειας που συμμορφώνονται με την αμερικανική νομοθεσία και την εθνική ασφάλεια», έγραψε στο X, σχολιάζοντας την ανάρτηση του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να επιβάλλουν αποκλεισμό στις μεταφορές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα.

«Ο ενεργειακός τομέας της Βενεζουέλας έχει απεριόριστο οικονομικό δυναμικό μέσω των νόμιμων και εγκεκριμένων εμπορικών καναλιών που έχουν θεσπιστεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες», πρόσθεσε ο Μίλερ.

Το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό, καθώς τόσο ο ίδιος ο Τραμπ όσο και κορυφαία στελέχη της κυβέρνησής του δεν έκρυψαν ποτέ ότι τα τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα της Βενεζουέλας αποτέλεσαν βασικό κίνητρο για την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο.

«Δεν μπορείς να έχεις τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα στον κόσμο υπό τον έλεγχο αντιπάλων των Ηνωμένων Πολιτειών χωρίς να ωφελείται ο λαός της χώρας», δήλωσε χαρακτηριστικά στο NBC ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Από την πλευρά του, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν «χώρες βιώσιμες και επιτυχημένες, όπου το πετρέλαιο μπορεί να ρέει ελεύθερα», υπογραμμίζοντας ότι κάτι τέτοιο ρίχνει τις διεθνείς τιμές και «είναι καλό για την αμερικανική οικονομία».

Η μεγάλη εικόνα και οι επιφυλάξεις

Παρά την πολιτική βεβαιότητα που εκπέμπει η Ουάσινγκτον, αναλυτές προειδοποιούν ότι η διάθεση των αμερικανικών εταιρειών να επενδύσουν δισεκατομμύρια σε εγκαταλελειμμένες και απαξιωμένες υποδομές μόνο αυτονόητη δεν είναι. Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της Jefferies Global Research & Strategy, η αύξηση της παραγωγής στη Βενεζουέλα προϋποθέτει κεφάλαια, πολιτική σταθερότητα και σαφείς εγγυήσεις από την κυβέρνηση των ΗΠΑ.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Γκρέγκορι Μπριού της Eurasia Group τονίζει ότι οι αμερικανικές πετρελαϊκές θα παραμείνουν επιφυλακτικές χωρίς ένα σταθερό περιβάλλον ασφάλειας και εξαιρετικά ευνοϊκούς όρους, ιδίως σε μια περίοδο όπου οι αγορές εμφανίζουν υπερπροσφορά και οι τιμές κινούνται χαμηλά βραχυπρόθεσμα.

Πολλά ερωτήματα, λίγες απαντήσεις

Παραμένει, επίσης, ασαφές πώς ακριβώς οι ΗΠΑ σκοπεύουν να δημιουργήσουν το πλαίσιο εκείνο που θα καταστήσει ελκυστικές επενδύσεις δεκάδων δισ. δολαρίων. Ο Ρούμπιο αρκέστηκε να αναφέρει ότι οι εταιρείες θα χρειαστούν «συγκεκριμένες εγγυήσεις και όρους», ενώ υπενθύμισε πως η λεγόμενη «πετρελαϊκή καραντίνα» των δεξαμενόπλοιων υπό κυρώσεις αποτελεί μοχλό πίεσης για αλλαγές.

Το Axios σημειώνει ότι δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ ζητά από τις πετρελαϊκές να βγουν από τη ζώνη άνεσής τους, αναλαμβάνοντας υψηλά ρίσκα με αντάλλαγμα δυνητικά μεγάλα κέρδη. Στο τραπέζι βρίσκονται, μεταξύ άλλων, σχέδια για γεωτρήσεις στην Αρκτική ανοιχτά της Αλάσκας, αλλά και σε περιοχές του Ειρηνικού, αν και το ενδιαφέρον της βιομηχανίας για τέτοια projects παραμένει περιορισμένο λόγω κόστους, νομικών εμποδίων και κοινωνικών αντιδράσεων.

Ποιοι είναι ήδη «μέσα» και ποιοι έφυγαν

Σήμερα, η Chevron παραμένει η μοναδική μεγάλη αμερικανική εταιρεία με παρουσία στη Βενεζουέλα. Αντίθετα, κολοσσοί όπως η Exxon και η ConocoPhillips αποχώρησαν πριν από περίπου 20 χρόνια, μετά τις εθνικοποιήσεις επί Ούγκο Τσάβες, διεκδικώντας έκτοτε δισεκατομμύρια δολάρια μέσω διεθνών διαιτησιών.

Η ερευνήτρια Λουίσα Παλάθιος από το ενεργειακό ινστιτούτο του Πανεπιστημίου Κολούμπια εκτιμά ότι, σε ένα αισιόδοξο αλλά ρεαλιστικό σενάριο, η παραγωγή θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 500.000 έως 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσα σε δύο χρόνια, εφόσον υπάρξει καλύτερη διακυβέρνηση και χαλάρωση των κυρώσεων. Παράλληλα, βλέπει περιθώρια αύξησης της παραγωγής από εταιρείες που ήδη δραστηριοποιούνται στη χώρα, όπως η Repsol και η ENI, αφήνοντας ωστόσο ανοικτό –με πολλές επιφυλάξεις– το ενδεχόμενο επιστροφής στα ιστορικά υψηλά των 3,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως σε ορίζοντα 7 έως 10 ετών.

Κατά το Axios, το κρίσιμο στοιχείο των επόμενων μηνών θα είναι τα πρώτα, έστω και διστακτικά, σημάδια ενδιαφέροντος της βιομηχανίας. Μέχρι στιγμής, οι μεγάλες αμερικανικές εταιρείες τηρούν στάση αναμονής. Ο Ρούμπιο εμφανίστηκε πάντως βέβαιος ότι θα υπάρξει «τεράστιο ενδιαφέρον, αν τα πράγματα γίνουν με τον σωστό τρόπο», προαναγγέλλοντας επαφές της κυβέρνησης με τον κλάδο για την αξιολόγηση των επόμενων βημάτων.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε νέες κυρώσεις σε τέσσερις κινεζικές ναυτιλιακές εταιρείες και σε δεξαμενόπλοια που δραστηριοποιούνται στον πετρελαϊκό τομέα της Βενεζουέλας, χαρακτηρίζοντας μέρος του στόλου ως «σκιώδη». Ανάμεσα στα πλοία που μπήκαν στη μαύρη λίστα βρίσκονται δύο μεγάλα VLCC, τα οποία φέρουν σημαία Χονγκ Κονγκ και είχαν συνδεθεί με μεταφορές ή σχεδιαζόμενες φορτώσεις βενεζουελάνικου αργού.

Η πίεση φαίνεται ήδη να επηρεάζει τις κινήσεις των πλοίων. Το ένα εκ των δύο προαναφερθέντων δεξαμενόπλοιων αν και είχε κατευθυνθεί προς τη Βενεζουέλα χωρίς φορτίο, τελικά ανέστρεψε πορεία και απομακρύνθηκε χωρίς να φορτώσει, ενώ και άλλα δεξαμενόπλοια φέρονται να «πάγωσαν» τα δρομολόγιά τους προς τη χώρα, υπό τον φόβο κυρώσεων ή παρεμβάσεων.

Το άλλο VLCC το οποίο μετά από ανεπιτυχή προσπάθεια των ΗΠΑ να το επιθεωρήσουν, εξαφανίστηκε από τα συστήματα εντοπισμού και επανεμφανίστηκε στον Ατλαντικό με νέα ταυτότητα. Το πλοίο φέρεται να πέρασε σε ρωσικά χέρια, με αλλαγή ονόματος, ιδιοκτησίας και σημαίας, σε μια κίνηση που εκτιμάται ότι στόχο είχε να αποτρέψει νέα απόπειρα επιβίβασης.

Παρά την αλλαγή αυτή, η Ουάσιγκτον συνεχίζει να θεωρεί το πλοίο «άνευ εθνικότητας», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ελέγχου βάσει του Δικαίου της Θάλασσας. Η Μόσχα αντέδρασε έντονα, καταθέτοντας επίσημο αίτημα προς τις ΗΠΑ να σταματήσουν την καταδίωξη του δεξαμενόπλοιου, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή.

Στο μεταξύ, δύο ακόμη VLCC, παραμένουν ανοιχτά του Χιούστον, αφού αναχαιτίστηκαν τον Δεκέμβριο, γεγονός που υπογραμμίζει το αυξημένο ρίσκο για δεξαμενόπλοια που σχετίζονται με τη βενεζουελάνικη αλυσίδα πετρελαίου.

Πλήγμα σε λιμάνια

Οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις έπληξαν κρίσιμες υποδομές της Βενεζουέλας, με σημαντικές ζημιές να καταγράφονται στο λιμάνι La Guaira, κοντά στο Καράκας. Πρόκειται για έναν από τους βασικότερους λιμένες της χώρας, με εμπορική και στρατιωτική σημασία, που εξυπηρετεί φορτία, επιβάτες και container.

Παρά τις εκτεταμένες ζημιές, οι λιμενικές εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν άμεσα τις εξαγωγές πετρελαίου φαίνεται μέχρι στιγμής να λειτουργούν. Πηγές αναφέρουν ότι οι πετρελαϊκοί λιμένες συνεχίζουν τη λειτουργία τους, αν και με αυξημένους κινδύνους.

Στο Puerto Cabello καταγράφεται μερική συνέχιση της δραστηριότητας, ενώ για το Puerto La Cruz δεν υπάρχουν σαφείς αναφορές για ζημιές, αν και η γενικότερη αστάθεια επηρεάζει τη ναυτιλιακή εικόνα.

Παρά το γεγονός ότι οι βασικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις δεν έχουν πληγεί άμεσα, οι εξελίξεις ήδη επηρεάζουν τη ροή των εξαγωγών. Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, δεξαμενόπλοια που είχαν προγραμματίσει να φορτώσουν βενεζουελάνικο αργό έχουν διακόψει την πορεία τους, επιβεβαιώνοντας ότι ο συνδυασμός κυρώσεων, στρατιωτικής παρουσίας και νομικής αβεβαιότητας λειτουργεί αποτρεπτικά.

Η κατάσταση ενισχύει τους φόβους για περαιτέρω απομόνωση της Βενεζουέλας από τη διεθνή αγορά, με τη ναυτιλία και ειδικά τα κινεζικά και ρωσικά τάνκερ να βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της γεωπολιτικής σύγκρουσης.