Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από την Κίνα, καθώς το 98% των εισαγωγών σπάνιων γαιών προέρχεται από το Πεκίνο — ποσοστό υψηλότερο ακόμη και από των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες καλύπτουν το 80% των αναγκών τους από την ίδια πηγή.

Οι σπάνιες γαίες είναι απαραίτητες για την κατασκευή πυραύλων, μαχητικών αεροσκαφών, drones και προηγμένων ηλεκτρονικών συστημάτων, και η κινεζική κυριαρχία σε αυτόν τον τομέα έχει μετατραπεί σε στρατηγικό μοχλό πίεσης απέναντι στη Δύση.

Σύμφωνα με τους New York Times, το Πεκίνο ρυθμίζει τις εξαγωγές ανάλογα με την πορεία των εμπορικών διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ και την Ε.Ε., χρησιμοποιώντας τους ελέγχους στις σπάνιες γαίες ως διαπραγματευτικό όπλο.

Μετά τους νέους δασμούς που επέβαλε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τον Απρίλιο, η Κίνα απάντησε περιορίζοντας τις εξαγωγές επτά κρίσιμων μετάλλων, προκαλώντας σοβαρές ελλείψεις και εκτόξευση των τιμών.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κάλεσε πρόσφατα την Ευρώπη να «αγωνιστεί για την αυτονομία της στα κρίσιμα ορυκτά», ενώ οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διαπραγματεύονται με το Πεκίνο τη δυνατότητα δημιουργίας «γενικών αδειών εξαγωγής». Παρόλα αυτά, οι συζητήσεις προχωρούν αργά, χωρίς εγγυήσεις για σταθερή προμήθεια.

Η Ευρώπη επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις πηγές της, όμως η ανάπτυξη νέων ορυχείων και διυλιστηρίων εκτός Κίνας εκτιμάται ότι θα χρειαστεί τουλάχιστον μία δεκαετία, σύμφωνα με ανάλυση της SFA Oxford. Και αυτό τη στιγμή που οι ευρωπαϊκοί στρατοί επιδιώκουν να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες έως το 2030, με τη βοήθεια ενός πακέτου δανείων ύψους 150 δισ. ευρώ.

«Χωρίς ροή κρίσιμων ορυκτών, δεν υπάρχει επανεξοπλισμός», προειδοποίησε ο Γιορίς Τιρ, ερευνητής του Ινστιτούτου Ασφάλειας της Ε.Ε. Παρόμοια άποψη εξέφρασε και ο αναλυτής Ντάνιελ Φιότ του Πανεπιστημίου Βρυξελλών, τονίζοντας πως «η αυτονομία στην άμυνα ξεκινά με αυτονομία στα υλικά».

Αντίθετα με την αργή πρόοδο στην Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται ταχύτερα, επενδύοντας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε εταιρείες εξόρυξης και ανακύκλωσης σπάνιων γαιών, όπως η MP Materials και η ReElement Technologies.

Όπως προειδοποιεί η αναλύτρια Μπενεντέτα Τζιράρντι από το The Hague Centre for Strategic Studies, «ο τελικός στόχος της Κίνας είναι να επιβραδύνει την πρόοδο των ΗΠΑ και, κατά συνέπεια, της Ευρώπης».

Παρά τη μερική χαλάρωση των ελέγχων από το Πεκίνο, οι φόβοι παραμένουν ισχυροί. «Ακόμη και μια προσωρινή αναστολή των περιορισμών μάς αφήνει εκτεθειμένους», σημειώνει η Γκρέισλιν Μπάσκαραν του Center for Strategic and International Studies.

«Η Κίνα έχει κανονική και νόμιμη οικονομική, εμπορική και ενεργειακή συνεργασία με τις χώρες όλου του κόσμου, περιλαμβανομένης της Ρωσίας», δήλωσε ο Λιν Ζιάν εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, αντιδρώντας στις χθεσινές δηλώσεις Τραμπ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επεσήμανε ότι ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι τού υποσχέθηκε να σταματήσει τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου.

«Τώρα πρέπει να πείσω την Κίνα να κάνει το ίδιο», πρόσθεσε.

«Οι ενέργειες των ΗΠΑ είναι ένα τυπικό παράδειγμά μονομερούς εκφοβισμού και οικονομικού εξαναγκασμού, που πλήττουν σοβαρά τους οικονομικούς και εμπορικούς διεθνείς κανόνες και απειλούν την ασφάλεια και τη σταθερότητα των παγκόσμιων βιομηχανικών αλυσίδων και αλυσίδων ανεφοδιασμού», πρόσθεσε ο Λιν.

Εξάλλου το Πεκίνο εκτίμησε ότι τα οικονομικά μέτρα που έλαβαν οι ΗΠΑ εναντίον του τις τελευταίες εβδομάδες είναι «εξαιρετικά επιβλαβή» και υπονομεύουν τις προσπάθειες για την επίτευξη διμερούς εμπορικής συμφωνίας.

«Αγνοώντας την ειλικρίνεια της Κίνας στις διαβουλεύσεις», η κυβέρνηση Τραμπ επέλεξε να λάβει μέτρα που «βλάπτουν σοβαρά τα κινεζικά συμφέροντα, έχουν αρνητικές συνέπειες και εξαιρετικά επιζήμιες επιπτώσεις», δήλωσε στους δημοσιογράφους η Χε Γιονγκτσιάνγκ, εκπρόσωπος του υπουργείου Εμπορίου της Κίνας.

«Αυτές οι ενέργειες έχουν βλάψει σοβαρά τα κινεζικά συμφέροντα και έχουν διαταράξει την ατμόσφαιρα για τις διμερείς οικονομικές διαπραγματεύσεις», εκτίμησε η ίδια.

Ο Πούτιν διαβεβαίωσε ότι «η στενή μας επικοινωνία αντικατοπτρίζει τη στρατηγική φύση των σχέσεων Ρωσίας-Κίνας, οι οποίες βρίσκονται σε πρωτοφανές υψηλό επίπεδο. Ήμασταν πάντα μαζί και παραμένουμε μαζί και τώρα».

Το Kyiv Independent ανέφερε ότι «ο ρωσικός ενεργειακός κολοσσός, Gazprom και η κυβερνητική China National Petroleum Corporation (CNPC) υπέγραψαν συμφωνία για τη δημιουργία της Power of Siberia-2, που θα ξεκινάει από την ρωσική πεδιάδα Γιαμάλ και θα καταλήγει στην Κίνα, περνώντας μέσα από τη Μογγολία».

Το τρίτο μέρος της συμφωνίας εκπροσωπήθηκε στις διαπραγματεύσεις και υπέγραψε τη συμφωνία που θα διαρκέσει 30 χρόνια, όπως ανακοίνωσε ο CEO της Gazprom, Αλεξέι Μίλερ. Τόνισε πως «είναι το μεγαλύτερο, πιο φιλόδοξο και πιο απαιτητικό, υπό την έννοια των κεφαλαίων, έργο φυσικού αερίου στον κόσμο».

Η Μόσχα και το Πεκίνο συμφώνησαν επίσης, να αυξήσουν τις παραδόσεις μέσω της υπάρχουσας γραμμής Power of Siberia-1, από 38 σε 44 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.

Αυτή η εξέλιξη ενισχύει οικονομικούς και γεωπολιτικούς δεσμούς των χωρών και είναι σε συνέπεια με το «Pivot East», στρατηγικό πλάνο που έχει εκπονήσει ο Πούτιν, για την ανακατεύθυνση του φυσικού αερίου από τις πεδιάδες της Δυτικής Σιβηρίας προς την Ασία -και όχι την Ευρώπη, όπως γινόταν μέχρι πρότινος.

Έτσι, θα ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια της Ρωσίας, όπως και η οικονομία της.

Η Κίνα κερδίζει από τη συμφωνία, την ασφάλεια που παρέχει η χερσαία προμήθεια φυσικού αερίου. Παύει να εξαρτάται από τις θαλάσσιες διαδρομές του υγροποιημένου αερίου (και από τις ΗΠΑ), οι οποίες εδώ και χρόνια πλήττονται από συγκρούσεις.

Ο Σι εν τω μεταξύ, θα εξασφαλίσει τις καλύτερες δυνατές τιμές για τους πολίτες του, αφού η Κίνα θα είναι η κύρια χώρα που θα προμηθεύει ο αγωγός. Μπορεί έως και να σταθεροποιήσει τις παγκόσμιες τιμές «εκτρέποντας τις ρωσικές προμήθειες μακριά από την Ευρώπη, όπου οι τιμές αυξήθηκαν λόγω περιορισμών στην προσφορά, με την Ασία να γίνεται ο κύριος προορισμός», όπως ανέφερε το Voice of America (VoA).

Η Power of Siberia-2 είναι η εξέλιξη της Power of Siberia-1, που είχε παρουσιαστεί το Δεκέμβριο του 2019. Ο αγωγός έχει μήκος 4.000 χλμ και μεταφέρει φυσικό αέριο από τις πεδιάδες Τσαγιάντα και Κοβίκτα της Ρωσίας, στην περιφέρεια Χεϊλονγκτζιάνγκ της Κίνας.

Η πρώτη ενεργειακή συμφωνία υπεγράφη το 2014 και ήταν ύψους 400.000.000.000 δολαρίων. Έκανε τους Ρώσους τους κύριους προμηθευτές φυσικού αερίου της Κίνας, ξεπερνώντας το Τουρκμενιστάν, το Κατάρ και την Αυστραλία.

Οι συζητήσεις για τον δεύτερο αγωγό είχαν αρχίσει προ δεκαετίας, αλλά υπήρχαν διαφωνίες στην τιμολόγηση, τον όγκο προμήθειας και τη διαδρομή του αγωγού.

Το 2024 η Κίνα ζήτησε τιμές κοντά στα επιδοτούμενα εγχώρια τιμολόγια της Ρωσίας και να αγοράσει μόνο ένα μικρό ποσοστό της χωρητικότητας του αγωγού. Πόνταρε στο γεγονός ότι στον πρώτο αγωγό ήταν η κύρια αγοραστής και για αυτό εξασφάλισε τιμές, πολύ χαμηλότερες από εκείνες των προμηθειών από το Τουρκμενιστάν.

Η αντίδραση της Μόσχας ήταν να σταματήσει τις συζητήσεις. Τώρα αυτές άρχισαν ξανά και επήλθε συμφωνία που ωστόσο, περιλαμβάνει πολλές προκλήσεις, καθώς όπως αναφέρει το Reuters, εάν η τιμολόγηση είναι μικρότερη των ευρωπαϊκών συμβάσεων, η Gazprom θα χάσει δισεκατομμύρια.

Το κόστος του αγωγού έχει υπολογιστεί στα 13.600.000.000 δολ. και η κατασκευάστρια εταιρεία θα πρέπει να βρει τα χρήματα, εν μέσω κυρώσεων και μείωσης των εσόδων από την Ευρώπη. Βέβαια, θα μπορεί να “βγάλει” 12.5 δισεκατομμύρια δολάρια, ετησίως.

Οι Κινέζοι αυξάνουν συνεχώς την εγχώρια παραγωγή και αναπτύσσουν ραγδαίως τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειες, γεγονός που σημαίνει πως οι ανάγκες για αυτό που παίρνουν από τη Ρωσία δεν θα υπάρχουν την επόμενη δεκαετία -βάσει των εκτιμήσεων που έχουν γίνει.

Παράλληλα, ο Σι συζητάει και για νέο αγωγό εναλλακτικής πηγής ενέργειας, με το Τουρκμενιστάν.

Κάτι άλλο που θα συμβεί είναι η αύξηση της εξάρτησης της Ρωσίας από την Κίνα, ως κύριας αγοραστή φυσικού αερίου θα συνοδευτεί από αύξηση και την ευαλωτότητα της στους όρους του Πεκίνου, με τις κυρώσεις της Δύσης να περιορίζουν τις επιλογές της.

Βέβαια, άνθρωποι που ήταν φίλοι χθες, μπορεί να γίνουν εχθροί αύριο -όπως βλέπουμε διαρκώς, να συμβαίνει στην παγκόσμια πολιτική σκηνή. Προς το παρόν, όμως, η επέκταση της συνεργασίας Κίνας και Ρωσίας φαίνεται να είναι ευεργετική και για τις δυο χώρες.

Η παροχή εγγυήσεων ασφαλείας θεωρείται βασική απαίτηση της Ουκρανίας. Μετά από μήνες που κρατούσε διστακτική στάση, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται πλέον θετικός στη συμμετοχή της Ουάσινγκτον σε ένα τέτοιο σχήμα. Σε συνέντευξή του στο Fox News την Τρίτη, τόνισε ότι «δεν θα υπάρξουν αμερικανικές δυνάμεις στο έδαφος», αλλά άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παροχής αεροπορικής κάλυψης σε ευρωπαϊκές δυνάμεις που ενδεχομένως αναπτυχθούν στην Ουκρανία.

Ο Τραμπ εκτίμησε ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα μπορούσε να αποδεχθεί τις αμερικανοευρωπαϊκές εγγυήσεις ασφαλείας, διευκρίνισε όμως ότι «αυτό θα φανεί τις επόμενες εβδομάδες».

Το ρωσικό ΥΠΕΞ, από την πλευρά της Μόσχας, αντέδρασε κατηγορηματικά, δηλώνοντας ότι απορρίπτει «την παρουσία στρατιωτικού αποσπάσματος με συμμετοχή χωρών του ΝΑΤΟ» στο ουκρανικό έδαφος.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Πούτιν δήλωσε κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Τραμπ ότι είναι πρόθυμος να συζητήσει την αρχή των εγγυήσεων ασφάλειας, σύμφωνα με πηγή του Axios, αλλά ανέφερε την Κίνα ως έναν από τους πιθανούς εγγυητές.

Κοινή επιτροπή για τις εγγυήσεις με επικεφαλής τον Ρούμπιο

Στη διάρκεια της διευρυμένης συνόδου που πραγματοποιήθηκε στον Λευκό Οίκο τη Δευτέρα, οι εγγυήσεις ασφαλείας βρέθηκαν στο επίκεντρο των συζητήσεων του Τραμπ με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και επτά ακόμη Ευρωπαίους ηγέτες. Ο Αμερικανός πρόεδρος συμφώνησε σε ένα πλαίσιο «τύπου Άρθρου 5» για την Ουκρανία, ωστόσο δεν ξεκαθάρισε τις λεπτομέρειες του αμερικανικού ρόλου. Ο ίδιος τόνισε ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, αλλά σημείωσε ότι ευρωπαϊκές χώρες είναι πρόθυμες να αναπτύξουν δυνάμεις εκτός ΝΑΤΟϊκού πλαισίου.

Σύμφωνα με Ουκρανό αξιωματούχο, έχει ήδη συσταθεί κοινή επιτροπή ΗΠΑ – Ευρώπης – Ουκρανίας για τη διαμόρφωση της πρότασης, με επικεφαλής τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.«Τις επόμενες ημέρες όλοι θα δουλεύουν από το πρωί ως το βράδυ πάνω στις εγγυήσεις ασφαλείας. Ίσως ως το τέλος της εβδομάδας να έχουμε μια καθαρή αρχιτεκτονική», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Οι εδαφικές απαιτήσεις πρέπει να είναι «ρεαλιστικές»

Παράλληλα, παραμένει ανοικτό το ζήτημα των εδαφικών παραχωρήσεων, που συνιστά το μεγαλύτερο πολιτικό δίλημμα για τον Ζελένσκι. Ο Ουκρανός πρόεδρος δήλωσε στον Τραμπ ότι είναι διατεθειμένος να συζητήσει σχετικά θέματα, αλλά τόνισε ότι αυτά πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο απευθείας διαπραγμάτευσης με τον Πούτιν. Ο Τραμπ φέρεται να συμφώνησε, καλώντας τον Ρώσο πρόεδρο το βράδυ της Δευτέρας και προτρέποντάς τον να συναντήσει προσωπικά τον Ζελένσκι, ώστε να κατατεθούν «ρεαλιστικές απαιτήσεις».

Αν και έχει συμφωνηθεί ότι η πολυαναμενόμενη συνάντηση Πούτιν – Ζελένσκι θα πρέπει να πραγματοποιηθεί έως το τέλος Αυγούστου, ούτε ημερομηνία ούτε τοποθεσία έχουν οριστεί. Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε την Τρίτη ότι θα χρειαστεί πλήρης προετοιμασία σε επίπεδο τεχνικών ομάδων πριν βρεθούν στο ίδιο τραπέζι οι δύο ηγέτες.

Στην εναρκτήρια εκδήλωση της διάσκεψης που θα πραγματοποιηθεί στην Σανγκάη (26 Ιουλίου) θα μιλήσει ο Κινέζος πρωθυπουργός Λι Τσιάνγκ, σύμφωνα με τον ίδιο εκπρόσωπο.

Μιλώντας στη διάρκεια μιας προγραμματισμένης συνέντευξης Τύπου, ο Γκούο υπογράμμισε την ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης που εξελίσσεται σε μία σημαντική κινητήρια δύναμη, για ένα νέο γύρο τεχνολογικής επανάστασης, αλλά και βιομηχανικής μετεξέλιξης.

Ο ίδιος εκπρόσωπος τόνισε ότι η αναφερόμενη παραπάνω διάσκεψη είναι ένα σημαντικό βήμα για την υλοποίηση της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας για τη Διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης που έχει προταθεί από την Κίνα, με στόχο τη μετεξέλιξη της ίδιας διάσκεψης, σε ένα παγκόσμιο φόρουμ, με ηγετικό ρόλο στον τομέα της τεχνολογίας, στην παρουσίαση εφαρμογών, στην επιτάχυνση των βιομηχανικών εξελίξεων, αλλά και σε ένα συμβούλιο διακυβέρνησης στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Πηγή: ΑΜΠΕ

Του Σπύρου Σιδέρη

Η επίσκεψη είναι η πρώτη που πραγματοποιείται από Σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας του Προέδρου των ΗΠΑ μετά από οκτώ χρόνια και η πρώτη επίσκεψη στην Κίνα του Σάλιβαν, καθώς η σχέση Κίνας-ΗΠΑ εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια κρίσιμη συγκυρία σταθεροποίησης, ενώ η αστάθεια και οι ένοπλες συγκρούσεις έχουν βάλει σε κίνδυνο την παγκόσμια ασφάλεια.

• Σε ένα θέρετρο έξω από το Πεκίνο όπου υποδέχτηκε τον Αμερικανό αξιωματούχο,  ο επικεφαλής της Κινεζικής Διπλωματίας είπε πριν από τις συνομιλίες, που έγιναν κεκλεισμένων των θυρών, ότι οι τρέχουσες σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ είναι ζωτικής σημασίας για τον κόσμο και έχουν περάσει από πολλές «ανατροπές». Ο Σάλιβαν από την πλευρά του είπε ότι οι δύο τους θα συζητήσουν τομείς συναίνεσης και τομείς διαφωνίας που «πρέπει να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά».

Η επίσκεψη του Σάλιβαν έρχεται λίγες μέρες μετά την αποκάλυψη των New York Times ότι ο Πρόεδρος Μπάιντεν ενέκρινε τον Μάρτιο ένα εξαιρετικά απόρρητο στρατηγικό πυρηνικό σχέδιο για τις ΗΠΑ που, για πρώτη φορά, προσανατολίζει την αποτρεπτική στρατηγική της Αμερικής ώστε να επικεντρωθεί στην ταχεία επέκταση του πυρηνικού οπλοστασίου της Κίνας. Όπως είναι φυσικό θα τεθεί στην ατζέντα της συζήτησης, όπως και το ζήτημα της Ταϊβάν αλλά και το δικαίωμα στην ανάπτυξη και τη στρατηγική ασφάλεια της Κίνας. «Το ζήτημα της Ταϊβάν είναι η πρώτη και κύρια κόκκινη γραμμή που δεν πρέπει να ξεπεραστεί στις σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ και η «ανεξαρτησία της Ταϊβάν» είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ειρήνη και τη σταθερότητα στο στενό της Ταϊβάν», διαμήνυσε το Κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών δυο μέρες πριν την επίσκεψη του Σάλιβαν.

Οι δυο χώρες έχουν πολλά και σημαντικά ζητήματα να λύσουν, όμως η επίσκεψη του Αμερικανού Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας, σύμφωνα με τους αναλυτές, παρότι η κυβέρνηση Μπάιντεν συνεχίζει ανταγωνιστικές ενέργειες κατά της Κίνας, η αναζωογόνηση και η ανανέωση αυτού του καναλιού επικοινωνίας θα είναι κρίσιμη για την ενίσχυση της λειτουργικότητας της σχέσης ΗΠΑ-Κίνας, σ΄ αυτή τη δύσκολη παγκοσμίως συγκυρία.

• Βέβαια το ερώτημα είναι γιατί στέλνει ο Μπάιντεν, ο οποίος δεν είναι πλέον εκ νέου υποψήφιος για Πρόεδρος των ΗΠΑ, τον Σύμβουλό του στην Κίνα;

Σύμφωνα με ειδικούς ο Αμερικανός Πρόεδρος επιθυμεί να συναντηθεί με τον Κινέζο Πρόεδρο πριν αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο. Η ευκαιρία θα δοθεί στη Σύνοδο Κορυφής της G20 στη Βραζιλία, στις 18-19 Νοεμβρίου, με τους Σάλιβαν και Γι να συζητήσουν το θέμα και να προετοιμάσουν την ενδεχόμενη συνάντηση.

Σε συνέντευξη Τύπου, ο ανώτερος αξιωματούχος του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών τόνισε ότι η επίσκεψη δεν πρέπει να συνδεθεί με τις προεδρικές εκλογές. Αν και θα υπάρξει ενδιαφέρον για το μεταβατικό έργο που θα ακολουθήσει, είπε ότι «η συνάντηση αυτή θα επικεντρωθεί στα θέματα και τα ζητήματα με τα οποία ασχολούμαστε αυτή τη στιγμή. Απλώς όσον αφορά τη διαχείριση της σχέσης, μπορούμε να κάνουμε πολλά πριν από το τέλος του έτους και νομίζω ότι αυτό θα πρέπει να είναι το επίκεντρο».

Όπως σημειώνουν αναλυτές ακόμα κι αν ο νικητής των επόμενων προεδρικών εκλογών είναι ο Τραμπ, οι συναντήσεις Μπάιντεν και Σι δεν είναι απλώς ένας περίπατος στο πάρκο. Πάντως αν τελικά πραγματοποιηθεί συνάντηση στη Βραζιλία, θα έχουν γίνει γνωστά τα αποτελέσματα των Προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ, οπότε η ατμόσφαιρα της συνάντησης θα διαφέρει σημαντικά, αν κερδίσει η Χάρις ή ο Τραμπ.

Φυσικά αν κερδίσει η Χάρις τότε η συνάντηση Μπάιντεν-Σι θα έχει πολλά περισσότερα να δώσει, σε σχέση με την προσπάθεια των δυο ηγετών να βρουν ένα κοινό δρόμο αλληλοκατανόησης.

Αναλυτικότερα:

Η εξαγγελία αυτή έκανε αίσθηση, δεδομένου ότι επί ένα χρόνο η Κίνα αντιστάθηκε σε πολλές εκκλήσεις να ασκήσει πιέσεις στην Μόσχα και να μεσολαβήσει μεταξύ της Δύσης και της Ρωσίας.Επιπροσθέτως, σ’όλο αυτό το διάστημα το Πεκίνο κράτησε επαμφοτερίζουσα στάση και “ευμενή ουδετερότητα”, η οποία κατ’ουσίαν ισοδυναμεί με υποστήριξη της Μόσχας. Σημειώνεται ότι μετά την ρωσική εισβολή ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ δεν έχει συνομιλήσει ούτε μια φορά με τον Ουκρανό ομόλογό του.

Είναι τουλάχιστον δύο τα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την εξαγγελθείσα πρόταση: γιατί το Πεκίνο αναλαμβάνει ειρηνευτική πρωτοβουλία τώρα και, δεύτερον, ποιό θα είναι το περιεχόμενό της;

Η συγκυρία και το Πεκίνο

Το timing της κινεζικής πρωτοβουλίας σχετίζεται με την νέα τακτική του Πεκίνου που άρχισε να διαφαίνεται προς το τέλος του 2022. Μετά από την απουσία του Σι Τζινπίνγκ από διεθνή φόρα για μεγάλο χρονικό διάστημα, είδαμε τον Κινέζο πρόεδρο να συμμετέχει στις συνόδους του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, όπως και της ομάδας G20 και της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού. Σ’αυτά προστίθενται η εγκατάλειψη της πολιτικής μηδενικής ανοχής στον κορωνοϊό (zero-COVID) και το άνοιγμα της κινεζικής οικονομίας, ως απόδειξη για την επιστροφή της Κίνας στο διεθνές γίγνεσθαι.

Η πρόταση που θα παρουσιάσει η Κίνα προσεχώς εντάσσεται στην Πρωτοβουλία για την Παγκόσμια Ασφάλεια (Global Security Initiative – GSI), την οποία σκιαγράφησε ο Σι Τζινπίνγκ τον Απρίλιο του 2022. Πρόκειται για μια γενικόλογη δέσμη αρχών που δεν έχει πάρει σάρκα και οστά και θυμίζει περισσότερο ευχολόγιο παρά συγκεκριμένο σχέδιο δράσης ή οδικό χάρτη. Υπ’αυτήν την έννοια, η εξαγγελθείσα ειρηνευτική πρωτοβουλία του Πεκίνου θα είναι ένα πρώτο τεστ για την αξιοπιστία της GSI.

Η επιδίωξη της Κίνας να εμφανιστεί ως ειρηνοποιός συναρτάται και με την καμπάνια προσεταιρισμού του  λεγόμενου “παγκόσμιου Νότου”. Η κινεζική ηγεσία σημειώνει τις ανησυχίες πολλών αναπτυσσόμενων χωρώνγια τις επιπτώσεις της διεθνούς ενεργειακής και επισιτιστικής κρίσης εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.

Η πρωτοβουλία αυτή δεν είναι άσχετη και με την κινεζική επίθεση φιλίας προς την ΕΕ την τρέχουσα περίοδο. Το Πεκίνο δεν μπορεί να αγνοήσει την τεράστια αναστάτωση που προκαλεί ο πόλεμος στην καρδιά της Γηραιάς Ηπείρου και επιδιώκει παντοιοτρόπως να εξευμενίσει τους Ευρωπαίους, έστω με πενιχρά αποτελέσματα προς το παρόν. Αποτελεί στρατηγικό στόχο της Κίνας να μπει ως σφήνα ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ και ενδεχομένως ελπίζει πως η ειρηνευτική πρωτοβουλία της θα συμβάλει στην βελτίωση των σινοευρωπαϊκών σχέσεων.

Το πιθανό περιεχόμενό της πρωτοβουλίας του Πεκίνου

Ως προς το δεύτερο ερώτημα, είναι πιο εύκολο να προβλέψει κανείς τί δεν θα περιλαμβάνει η κινεζική πρόταση. Εκφράζοντας πολλούς στην Δύση, ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν θεωρεί ότι η αναγκαία ήττα της Ρωσίας δεν πρέπει να οδηγήσει στην κατάρρευσή της. Η κινεζική οπτική γωνία είναι διαφορετική: Την Κίνα την βολεύει μια εξαντλημένη και αποδυναμωμένη Ρωσία, αλλά δεν επιθυμεί επ’ουδενί την στρατιωτική ήττα της. Εν μέσω της οξείας σινοαμερικανικής αντιπαράθεσης, το Πεκίνο επιμένει να έχει στο πλευρό του την Μόσχα, στην οποία βασίζεται τόσο για τους φυσικούς πόρους της, όσο και για το οπλοστάσιό της. Παρά τις επιμέρους διαφορές εντός του σινορωσικού διδύμου, η “άνευ ορίων” συνεργασία που ανακοινώθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2022 παραμένει σε ισχύ, με την Ρωσία ως ελάσσονα εταίρο (“βενζινάδικο με πυρηνικά”) της Κίνας.

Γι’αυτούς τους λόγους δεν αναμένεται το Πεκίνο να ζητήσει την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από τα ουκρανικά εδάφη που έχουν καταλάβει ώς τώρα. Ούτε μπορεί η Κίνα να αναθεωρήσει την σταθερή επωδό της εδώ κι ένα χρόνο περί αποκλειστικής ευθύνης του ΝΑΤΟ για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Είναι πολύ πιθανό, λοιπόν, η κινεζική πρωτοβουλία να αναγνωρίζει τις ανησυχίες της Μόσχας και να εστιάζεται στην έννοια της “αδιαίρετης ασφάλειας”. Ο όρος αυτόςδιατυπώθηκε για πρώτη φορά στην Τελική Πράξη του Ελσίνκι του 1975 και αναφέρεται ξανά στον Χάρτη του Παρισιού για μια Νέα Ευρώπη του 1990, με την διευκρίνιση ότι “η ασφάλεια κάθε συμμετέχοντος κράτους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτή όλων των άλλων”. Ωστόσο, θα έχει ενδιαφέρον να δει κανείς την προσέγγιση του Πεκίνου στο θέμα της “κυριαρχίας” και της εδαφικής ακεραιότητας”, που είναι και το απολύτως θεμιτό και ατράνταχτο επιχείρημα της Ουκρανίας.

Το πιθανότερο είναι η επικείμενη πρόταση να επιβεβαιώνει την επαπαμφοτερίζουσα στάση της Κίνας και να αποβλέπει περισσότερο στην δημιουργία εντυπώσεων παρά στην ουσιαστική αντιμετώπιση της κρίσης – εξ ου και ο σκεπτικισμός που επικρατεί σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες. Αλλωστε, το Πεκίνο αρέσκεται στην ανάληψη ειρηνευτικών πρωτοβουλιών, όπως είναι π.χ. η – προδήλως ατελέσφορη – “πρόταση τεσσάρων σημείων” για την επίλυση του Παλαιστινιακού ζητήματος.

*Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)