Η στρατιωτική αυτή ενέργεια έχει προκαλέσει έντονες διεθνείς ανησυχίες, με εικασίες να πληθαίνουν ότι η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να προχωρήσει σε σκληρά αντίμετρα. Ανάμεσά τους, το πλέον πιθανό και δραστικό σενάριο φαίνεται να είναι ο αποκλεισμός ή το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα πιο κρίσιμα ναυτιλιακά περάσματα στον πλανήτη.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι, εάν η Τεχεράνη επιτύχει να παρεμποδίσει τη διέλευση των πετρελαιοφόρων που μεταφέρουν ενεργειακούς πόρους προς την Κίνα, την Ευρώπη και άλλες αγορές, τότε οι τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να εκτοξευθούν, προκαλώντας αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία.

Το σενάριο αυτό, όπως αναφέρει το Bloomberg, εξετάζεται πλέον ως πραγματική πιθανότητα.

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί ζωτικής σημασίας αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Bloomberg για το 2024, από εκεί διέρχονται περίπου 16,5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων ημερησίως, προερχόμενα από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το ίδιο το Ιράν.

Παράλληλα, ο πορθμός είναι εξίσου κομβικός για το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), καθώς από εκεί μεταφέρεται πάνω από το 20% του παγκόσμιου εφοδιασμού.

Πού βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ;

Τα Στενά του Ορμούζ είναι θαλάσσιος διάδρομος που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό, με το Ιράν στα βόρεια και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν στα νότια.

Έχει μήκος πάνω από 150 χλμ. και πλάτος περίπου 35 χλμ. Στο στενότερο σημείο του, με τις ναυτιλιακές διαδρομές σε κάθε κατεύθυνση να έχουν πλάτος μόλις δύο μίλια.

Το μικρό βάθος του το καθιστά ευάλωτο σε νάρκες, ενώ η εγγύτητα με την ξηρά —ιδίως με το Ιράν— εκθέτει τα πλοία σε επιθέσεις από πυραύλους που εκτοξεύονται από την ακτή ή σε αναχαίτιση από περιπολικά σκάφη και ελικόπτερα.

Μπορεί πραγματικά το Ιράν να αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ;

Το Ιράν δεν θα έχει νομική εξουσία να διατάξει τη διακοπή της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ, οπότε θα πρέπει να το επιτύχει με τη χρήση βίας ή την απειλή βίας.

Εάν ο ναυτικός του στόλος προσπαθούσε να εμποδίσει την είσοδο στο στενό, πιθανότατα θα αντιμετώπιζε την έντονη αντίδραση του 5ου Στόλου των ΗΠΑ και άλλων δυτικών ναυτικών δυνάμεων που περιπολούν στην περιοχή.

Ωστόσο, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές χωρίς να αποπλεύσει ούτε ένα ιρανικό πολεμικό πλοίο. Μια επιλογή θα ήταν να παρενοχλήσει τα πλοία με μικρά, γρήγορα περιπολικά σκάφη.

Ή θα μπορούσε να εξαπολύσει drones και να πυροδοτήσει πυραύλους προς τα πλοία από παράκτιες ή εσωτερικές περιοχές. Αυτό θα μπορούσε να καταστήσει πολύ επικίνδυνη τη διέλευση των εμπορικών πλοίων.

Πότε έχει διαταράξει το Ιράν τη ναυτιλία;

Το Ιράν χρησιμοποιεί εδώ και δεκαετίες την παρενόχληση πλοίων στον Κόλπο για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για τις κυρώσεις που του έχουν επιβληθεί ή ως μέσο πίεσης σε διαμάχες.

Μεταξύ άλλων, τον Μάιο του 2022, το Ιράν κατέσχεσε δύο ελληνικά δεξαμενόπλοια και τα κράτησε για έξι μήνες, πιθανώς ως αντίδραση στην κατάσχεση ιρανικού πετρελαίου από ελληνικές και αμερικανικές αρχές σε άλλο πλοίο. Το φορτίο τελικά αποδεσμεύθηκε και τα ελληνικά δεξαμενόπλοια απελευθερώθηκαν.

Έχει κλείσει ποτέ το Ιράν το Στενό του Ορμούζ;

Όχι, μέχρι στιγμής. Κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Ιράκ και Ιράν το 1980-88, οι ιρακινές δυνάμεις επιτέθηκαν σε τερματικό σταθμό εξαγωγής πετρελαίου στο νησί Χαργκ, βορειοδυτικά του στενού, εν μέρει για να προκαλέσουν αντίποινα από το Ιράν που θα έμπλεκαν τις ΗΠΑ στη σύγκρουση.

Στη συνέχεια, οι δύο πλευρές επιτέθηκαν σε 451 πλοία. Αυτό αύξησε σημαντικά το κόστος ασφάλισης των δεξαμενόπλοιων και συνέβαλε στην αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Όταν επιβλήθηκαν κυρώσεις στο Ιράν το 2011, η χώρα απείλησε να κλείσει το στενό, αλλά τελικά έκανε πίσω.

Ποιος εξαρτάται περισσότερο από τα Στενά του Ορμούζ;

Η Σαουδική Αραβία εξάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της μέσω των Στενών του Ορμούζ, αν και μπορεί να εκτρέψει τα φορτία προς την Ευρώπη χρησιμοποιώντας έναν αγωγό που καταλήγει σε τερματικό σταθμό στην Ερυθρά Θάλασσα.

Τα ΗΑΕ μπορούν να στείλουν 1,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω αγωγού από τα πετρελαϊκά τους κοιτάσματα στο λιμάνι της Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν, νότια του Ορμούζ.

Το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μεταφέρουν το πετρέλαιο τους μέσω της θαλάσσιας οδού.

Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ κατευθύνεται προς την Ασία.

Το Ιράν εξαρτάται και αυτό από τη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ για τις εξαγωγές πετρελαίου του. Διαθέτει μεν τερματικό σταθμό εξαγωγής στο ανατολικό άκρο του στενού, αλλά από αυτή την οδό εξάγει ένα μικρό μέρος του πετρελαίου του.

Ενώ το ίδρυμα με έδρα την Ουάσινγκτον δεν αναμένει παγκόσμια ύφεση λόγω των δασμών, ανέφερε σε δελτίο τύπου ότι – εάν οι προβλέψεις του για την παγκόσμια ανάπτυξη επαληθευτούν φέτος και του χρόνου – «η μέση παγκόσμια ανάπτυξη τα πρώτα επτά χρόνια της δεκαετίας του 2020 θα είναι η πιο αργή από οποιαδήποτε δεκαετία από τη δεκαετία του 1960».

Στην έκθεσή της, η Παγκόσμια Τράπεζα υποβάθμισε την προσδοκία της για την παγκόσμια ανάπτυξη στο 2,3% του ΑΕΠ φέτος από το 2,7% που είχε προβλέψει τον Ιανουάριο. Αυτό βασίζεται στην υπόθεση ότι οι δασμοί παγκοσμίως θα παραμείνουν στα επίπεδα των τελών Μαΐου.

Αυτό θέτει την παγκόσμια οικονομία σε τροχιά για τον ασθενέστερο ρυθμό ανάπτυξής της εδώ και 17 χρόνια, εξαιρουμένων δύο παγκόσμιων υφέσεων – την πρώτη το 2009, μετά την οικονομική κρίση, και τη δεύτερη το 2020, το πρώτο έτος της πανδημίας του κορωνοϊού. Αυτά τα χρόνια είδαν την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη να συρρικνώνεται κατά 1,3% και 2,9% αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

«Η απότομη αύξηση των δασμών και η επακόλουθη αβεβαιότητα συμβάλλουν σε μια ευρεία επιβράδυνση της ανάπτυξης και σε επιδείνωση των προοπτικών στις περισσότερες οικονομίες του κόσμου», ανέφερε ο οργανισμός στην έκθεση.

Πρόσθεσε ότι η «αναταραχή» που προκλήθηκε από τις «αυξημένες εμπορικές εντάσεις» την ώθησε να μειώσει τις προβλέψεις ανάπτυξης για σχεδόν το 70% των οικονομιών παγκοσμίως — σε όλες τις περιοχές και τις ομάδες εισοδήματος. Η αναμενόμενη επιβράδυνση στις αναπτυσσόμενες οικονομίες θα επηρεαστεί επίσης από μακροχρόνιες τάσεις, όπως η αύξηση των επιπέδων δημόσιου χρέους, σημείωσε το ίδρυμα.

Από την ανάληψη των καθηκόντων του τον Ιανουάριο, ο Τραμπ αύξησε τους εισαγωγικούς δασμούς στους περισσότερους εμπορικούς εταίρους της Αμερικής και σε βασικά αγαθά, συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων και του χάλυβα. Ένας γύρος εξαιρετικά υψηλών «αμοιβαίων δασμών» αναμένεται να πλήξει πολλούς από τους εμπορικούς εταίρους της Αμερικής από τις 9 Ιουλίου, εκτός εάν μπορέσουν να καταλήξουν σε συμφωνία με την Ουάσινγκτον — και παρά το γεγονός ότι οι δασμοί προσέκρουσαν σε νομικό εμπόδιο τον περασμένο μήνα.

Νέες εμπορικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας ξεκίνησαν στο Λονδίνο τη Δευτέρα και συνεχίστηκαν την Τρίτη, με τις δύο πλευρές να προσπαθούν να διατηρήσουν μια εύθραυστη εκεχειρία που επιτεύχθηκε τον περασμένο μήνα.

Παρά τις συνεχιζόμενες συνομιλίες, οι δασμοί, η ακανόνιστη εφαρμογή τους και η απρόβλεπτη εφαρμογή τους έχουν επιφέρει πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία και επιβαρύνουν πολλές επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Επιπλέον, τόνισε ότι τέτοιες πολιτικές θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, δημιουργώντας προβλήματα στην παγκόσμια εμπορική ισορροπία.

Οι δασμοί αποτελούν κεντρικό μέρος του οικονομικού σχεδιασμού του Τραμπ, καθώς ο επερχόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ τους θεωρεί ως έναν τρόπο ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας, προστασίας των θέσεων εργασίας και αύξησης των φορολογικών εσόδων, ενώ έχει απειλήσει να επιβάλει δασμούς κατά της Κίνας, του Καναδά και του Μεξικού την πρώτη ημέρα της προεδρίας του τη Δευτέρα (20/1), αναφέρει το BBC.

Παρότι οι δασμοί, οι φορολογικές μειώσεις και η απορρύθμιση θα μπορούσαν να δώσουν βραχυπρόθεσμη ώθηση στην αμερικανική οικονομία, υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσουν σε πληθωριστική έκρηξη, την οποία θα ακολουθήσει μια απότομη ύφεση, σημειώνει το Ταμείο.

Παράλληλα, τονίζει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδυναμώσει τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα ως ασφαλή επένδυση.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει «σταθερή αλλά υποτονική» παγκόσμια ανάπτυξη της τάξης του 3,3% για το 2025 και το 2026, χαμηλότερη από τον ιστορικό μέσο όρο του 3,7%, όπως αναφέρει το BBC.

Η πρόβλεψη για το 2025 παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη σε σχέση με την προηγούμενη, καθώς η υψηλότερη ανάπτυξη στις ΗΠΑ αναμένεται να αντισταθμίσει τη χαμηλότερη ανάπτυξη σε άλλες μεγάλες οικονομίες.

Η επικείμενη ανάληψη της προεδρίας από τον Ντόναλντ Τραμπ κυριαρχεί στην ενότητα των κινδύνων στις εξαμηνιαίες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την παγκόσμια οικονομία, αναφέρει το BBC.

Ο Τραμπ στην προηγούμενη θητεία του είχε ξεκινήσει εμπορικό πόλεμο με την Κίνα, ενώ η πολιτική του οδήγησε σε ανταποδοτικούς δασμούς με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τώρα έχει απειλήσει να επιβάλει δασμούς σε χώρες όπως η Κίνα, το Μεξικό και ο Καναδάς, ενώ έχει δηλώσει ότι θα επιβάλει δασμούς 100% στο μπλοκ των BRICS – το οποίο περιλαμβάνει εννέα χώρες – εάν δημιουργήσουν ανταγωνιστικό νόμισμα στο δολάριο ΗΠΑ.

Παράλληλα, έχει προτείνει δασμούς 10% στις παγκόσμιες εισαγωγές, 25% στις εισαγωγές από τον Καναδά και το Μεξικό, καθώς και 60% στα κινεζικά προϊόντα.

Το ΔΝΤ εκτιμά ότι αυτά τα μέτρα, σε συνδυασμό με φορολογικές μειώσεις και απορρύθμιση, θα μπορούσαν να δώσουν βραχυπρόθεσμη ώθηση στην αμερικανική οικονομία. Ωστόσο, προειδοποιεί σε σοβαρό τόνο ότι οι συνέπειες για τον υπόλοιπο κόσμο και τελικά για τις ίδιες τις ΗΠΑ, ενδέχεται να είναι καταστροφικές, υπογραμμίζει το BBC.

Συγκεκριμένα, προειδοποιεί ότι μία πληθωριστική έκρηξη στις ΗΠΑ θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομική ύφεση, θέτοντας σε κίνδυνο τον ρόλο των αμερικανικών κρατικών ομολόγων ως παγκόσμιο ασφαλές περιουσιακό στοιχείο.

Οι επενδυτές θεωρούν τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα ως μία από τις πιο ασφαλείς επιλογές, καθώς είναι εγγυημένα από την αμερικανική κυβέρνηση, τονίζει το BBC.

Παράλληλα, το ΔΝΤ τονίζει ότι εάν η γραφειοκρατία για τις επιχειρήσεις μειωθεί υπερβολικά, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα ανεξέλεγκτο δολάριο που θα μπορούσε να απορροφήσει χρήματα από τις αναδυόμενες οικονομίες, συμπιέζοντας την παγκόσμια ανάπτυξη.

Η συνέχιση των απελάσεων παράνομων μεταναστών από τον Τραμπ θα μπορούσε να «μειώσει μόνιμα τη δυνητική παραγωγή» και επίσης να αυξήσει τον πληθωρισμό, ανέφερε το ΔΝΤ.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του, Πιερ – Ολιβιέ Γκουριντσάς , δήλωσε ότι η «τεράστια αβεβαιότητα» σχετικά με τις μελλοντικές πολιτικές του Τραμπ επηρεάζει ήδη τις χρηματιστηριακές αγορές σε όλο τον κόσμο.

Την Πέμπτη, η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποίησε επίσης ότι οι δασμοί των ΗΠΑ θα μπορούσαν να πλήξουν το εμπόριο και να συμπιέσουν την παγκόσμια ανάπτυξη φέτος.

Η τράπεζα προβλέπει παγκόσμια ανάπτυξη 2,7% το 2025, η οποία θα ήταν η ασθενέστερη επίδοση από το 2019, εκτός από την απότομη συρρίκνωση που παρατηρήθηκε στο αποκορύφωμα της πανδημίας του Covid.

Του Κώστα Μελά, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας

Οι σύγχρονες πλανητικές εξελίξεις θα μπορούσαν επομένως, να ενταχθούν εντός ενός πλαισίου υπό την ονομασία «θερμή ειρήνη». Πρόκειται για μια περίοδο όξυνσης των γεωπολιτικών και γεωοικονομικών  ανταγωνισμών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων αλλά η μεγάλη  οικονομική αλληλεξάρτηση, που ενυπάρχει στην παγκόσμια οικονομία λειτουργεί ακόμη αποτρεπτικά στην περαιτέρω όξυνση και στο πέρασμα ενός νέου ψυχρού πολέμου.

• Όμως ο βασικότερος παράγοντας είναι ότι η Κίνα δεν αισθάνεται ακόμη έτοιμη για να αντιπαρατεθεί μετωπικά με τις ΗΠΑ, και μέχρι να συμβεί αυτό μεθοδικά και υπομονετικά αποφεύγει τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και επικεντρώνεται στην οικονομική της εξάπλωση στον πλανήτη.

Οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη στην παγκόσμια και την ευρωπαϊκή οικονομία παραμένουν σοβαροί. Η δεκαετία της  στασιμότητας μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση χαρακτηρίστηκε από χαμηλή ανάπτυξη της συνολικής ζήτησης, μεγάλες ιδιωτικές και δημόσιες αποταμιεύσεις και χαμηλά ποσοστά επενδύσεων.

Η αργή ανάπτυξη οδήγησε σε χαμηλά επιτόκια προσαρμοσμένα στον πληθωρισμό, ενώ τα σχεδόν μηδενικά ή ακόμη και αρνητικά επιτόκια της νομισματικής πολιτικής, σε συνδυασμό με ποσοτική και πιστωτική χαλάρωση, διατήρησαν τα ονομαστικά και τα πραγματικά επιτόκια πολύ χαμηλά – και συχνά αρνητικά – τόσο στο βραχυπρόθεσμο όσο και στο μακροπρόθεσμο τέλος του την καμπύλη απόδοσης. Αλλά αυτό το περιβάλλον του «εύκολου» χρήματος  αποτελεί παρελθόν αφήνοντας συγχρόνως πολλά προβλήματα μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν οι υψηλοί και αυξανόμενοι δείκτες ιδιωτικού και δημόσιου χρέους, που έφτασαν το 330% του ΑΕΠ παγκοσμίως το 2022 (420% στις προηγμένες οικονομίες και πάνω από 300% στην Κίνα), σηματοδοτούν μια δραματική μετατόπιση από την περίοδο πριν από το 2021, όταν οι άλλοι δείκτες ήταν υψηλοί αλλά αυτοί της εξυπηρέτησης χρέους ήταν χαμηλοί.

Το περιβάλλον του «εύκολου» χρήματος  αποτελεί παρελθόν αφήνοντας συγχρόνως πολλά προβλήματα

Η όξυνση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας πρωταρχικά στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, αλλά και σε άλλες περιοχές του Πλανήτη (Ταϊβάν, Αφρική)  η αυξημένη μεταβλητότητα στις διεθνείς τιμές των εμπορευμάτων και η περαιτέρω κάμψη του διεθνούς εμπορίου θα ενισχύσουν το δίπτυχο χαμηλότερης μεγέθυνσης και υψηλού πληθωρισμού, επιτείνοντας τον κίνδυνο για ενίσχυση των πληθωριστικών προσδοκιών και διατήρηση των βασικών επιτοκίων σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ (Οκτώβριος 2023), o όγκος του διεθνούς εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών θα αυξηθεί μόλις κατά 0,9% το 2023 από 5,1% το 2022, ενώ το 2024 προβλέπεται ότι θα ενισχυθεί κατά 3,5%. Ωστόσο, η πιθανότητα γενικευμένης πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή καθώς και τυχόν εντονότερη της αναμενόμενης επιβράδυνση της οικονομίας της Κίνας αποτελούν κρίσιμους καθοδικούς κινδύνους για το διεθνές εμπόριο. Υψηλή ήταν η συμβολή της  ισχυρής ανατίμησης του δολαρίου ΗΠΑ κατά το προηγούμενο έτος συνέβαλε στην περαιτέρω εξασθένηση των διεθνών εμπορικών ροών.

•  Η επιβράδυνση της οικονομίας της Κίνας αποκτά περισσότερο διαρθρωτικά χαρακτηριστικά και το ενδεχόμενο επιδείνωσης της κρίσης στην εκεί αγορά ακινήτων εγκυμονεί κινδύνους για την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα. Η περαιτέρω χειροτέρευση των διεθνών χρηματοπιστωτικών συνθηκών θα έχει αντίκτυπο στην παγκόσμια ζήτηση, τα δημόσια οικονομικά και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Το αυξημένο κόστος εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους προφανώς συνδέεται με  την άσκηση περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής, κάτι που προφανώς λειτουργεί ενάντια στη μεγέθυνση του ΑΕΠ.

Επίσης σε γεωπολιτικό επίπεδο οι επερχόμενες προεδρικές εκλογές στις  ΗΠΑ το Νοέμβριο του 2024 κατέχουν την πρώτη θέση στο παγκόσμιο ενδιαφέρον, τόσο για τις εξελίξεις στο διεθνές πεδίο, αλλά και στο εσωτερικό μέτωπο όπου εμφανώς διακρίνονται έντονα σημάδια διάσπασης της κοινωνίας σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα σε πληθώρα ζητημάτων.

2.Μεγέθυνση, πληθωρισμός, επιτόκια, δημόσιο και ιδιωτικό χρέος : το 2024 θα είναι ένα ακόμη έτος δύσκολο και με υψηλή αβεβαιότητα και έντονα προβλήματα που η ύπαρξή τους θα πρέπει να αναζητηθεί εκτός από τις ενδογενείς οικονομικές αιτίες  και σε οξυμένες αντίστοιχες γεωπολιτικές.

Βασικά μακροοικονομικά μεγέθη της παγκόσμιας οικονομίας

Ο ρυθμός αύξησης του παγκόσμιου ΑΕΠ εκτιμάται από το ΔΝΤ (Οκτώβριος 2023) ότι θα επιβραδυνθεί από 3,5% το 2022 σε 3,0% το 2023 και 2,9% το 2024, εν μέσω σημαντικών αποκλίσεων στις εξελίξεις μεταξύ μεγάλων οικονομιών. Ο ρυθμός μεγέθυνσης των προηγμένων οικονομιών εκτιμάται ότι θα έχει φθίνουσα πορεία και το 2024, έναντι των δύο προηγουμένων ετών όπως δείχνουν τα στοιχεία του Πίνακα 1. Τη μεγαλύτερη μείωση παρουσιάζουν οι χώρες της ζώνης του Ευρώ και το ΗΒ. Σύμφωνα με το βασικό σενάριο των εμπειρογνωμόνων του Ευρωσυστήματος (Δεκέμβριος 2023), το ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 0,6% το 2023, έναντι 3,4% το 2022, κυρίως λόγω της χειροτέρευσης των χρηματοπιστωτικών συνθηκών και της χαμηλής εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Για το 2024 προβλέπεται ότι το ΑΕΠ θα ανακάμψει μερικώς και θα αυξηθεί κατά 0,8%, αντανακλώντας την ενίσχυση των πραγματικών εισοδημάτων, λόγω της αναμενομένης πτώσης του πληθωρισμού και της αύξησης των μισθών, και τη σταδιακή ανάκαμψη της εξωτερικής ζήτησης. Αντίθετα, η προηγούμενη αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής και η άρση των δημοσιονομικών μέτρων στήριξης θα περιορίσουν την αναπτυξιακή δυναμική. Ενώ αντιθέτως η πορεία των ΗΠΑ είναι σαφώς υψηλότερη και πιο σταθερή αυξάνοντας το χάσμα από τις χώρες τις ευρωζώνης.

Στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες ,ως σύνολο, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ αναμένεται να εξασθενήσει οριακά στο 4,0% το 2023, αλλά παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ τους, με την οικονομία της Κίνας και τις αναδυόμενες οικονομίες της Ευρώπης να επιταχύνονται το 2023, ενώ εκείνες της Ινδίας, της Λατινικής Αμερικής και της Μέσης Ανατολής να επιβραδύνονται. Ωστόσο στην Κίνα οι χαμηλές επενδύσεις, η συνεχιζόμενη κρίση στην αγορά ακινήτων και το υποτονικό διεθνές εμπόριο συντείνουν σε εκ νέου επιβράδυνση στο 4,7% το 2024.

Ο πληθωρισμός σε παγκόσμιο επίπεδο βρίσκεται σε καθοδική πορεία (εκτός της Ιαπωνίας όπου βρίσκεται σε ανοδική πορεία, ενώ στην Κίνα μειώνεται τα δύο τελευταία έτη), μετά τα υψηλά επίπεδα των δύο προηγουμένων χωρών και εκτιμάται ότι θα κινηθεί, για το 2024 στο 5,8%. Η υποχώρηση του γενικού πληθωρισμού, η οποία αποδείχθηκε βραδύτερη των προσδοκιών, οφείλεται στην αποκλιμάκωση των τιμών της ενέργειας και σε μικρότερο βαθμό των τροφίμων. Επίσης στη μείωση του υπέρμετρου  περιθωρίου κέρδους των επιχειρήσεων το 2023 κάτι που προφανώς συνδέεται με τη μείωση της ζήτησης των προϊόντων τους. Η δίκαιη προσπάθεια των εργαζομένων να ανακτήσουν τις απώλειες της αγοραστικής τους δύναμης εκτιμάται ότι θα συμβάλλουν στη διατήρηση των πληθωριστικών πιέσεων και επομένως, υποστηρίζεται , ότι  αυτές θα πρέπει να περιορισθούν. Όμως η κυρίαρχη αυτή άποψη όχι μόνο είναι μεροληπτική και κοινωνικά άδικη, αλλά και οικονομικά αναποτελεσματική. Στην τελική τιμή των προϊόντων συμβάλλουν εκτός από το κόστος της εργασίας και το περιθώριο κέρδους το οποίο την περίοδο των τελευταίων τριών ετών έχει υπερακοντιστεί.  

Πυρήνας του παγκόσμιου πληθωρισμού

Πιθανότατα η άνοδος των επιτοκίων θα τερματιστεί το 2024 με δεδομένο την αποκλιμάκωση των πληθωριστικών πιέσεων, ceteris paribus, με τις υπόλοιπες μακροοικονομικές εξελίξεις. Μάλιστα εκτιμάται ότι μπορεί να αρχίσει και η σταδιακή μείωσή τους έως και 50 μονάδες βάσης αρχίζοντας από το β’ τρίμηνο του 2024. Πάντως και το 2024 προβλέπεται ότι θα είναι έτος υψηλών επιτοκίων με δυσμενείς επιπτώσεις  στη μεγέθυνση της οικονομίας και διατήρηση του υψηλού κόστους εξυπηρέτησης του δημοσίου και ιδιωτικού χρέους. Ειδικά το κόστος δανεισμού για τις αναδυόμενες αγορές και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες παραμένει υψηλό αυξάνοντας τον κίνδυνο δυσχέρειας του χρέους.

Μια περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου θα μπορούσε να φέρει το Ισραήλ σε άμεση σύγκρουση με το Ιράν, που προμηθεύει με χρήματα και όπλα τη Χαμάς, την οποία ΗΠΑ και ΕΕ έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατική οργάνωση. Σε περίπτωση που υλοποιηθεί το σενάριο αυτό το Bloomberg Economics υπολογίζει ότι oι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να εκτοξευτούν στα 150 δολάρια το βαρέλι και η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομία να συρρικνωθεί στο 1,7% – μια ύφεση που θα κοστίσει περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια στην παγκόσμια παραγωγή.

Οι δευτερεύουσες επιπτώσεις σαν και αυτή δεν αποτελούν, φυσικά, την πρώτιστη ανησυχία ενώ είναι σε εξέλιξη λόγω του πολέμου μια ανθρωπιστική τραγωδία. Τα περισσότερα από τα θύματα και στις δύο πλευρές είναι άμαχοι. Δεκάδες Ισραηλινοί όμηροι κρατούνται στη Γάζα, οι βομβαρδισμοί και η χερσαία επίθεση του Ισραήλ απειλούν τις ζωές των εγκλωβισμένων στην πυκνοκατοικημένη Λωρίδα της Γάζας Παλαιστινίων, που δεν έχουν που να πάνε. Η καταστροφή φουντώνει την οργή καθιστώντας πιθανότερη μια κλιμάκωση της σύρραξης.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να προκαλέσει αναταράξεις ανά την υφήλιο αφού η περιοχή αυτή αποτελεί κρίσιμο προμηθευτή ενέργειας και βασικό διάδρομο για τη ναυτιλία. Ο Αραβο-Ισραηλινός πόλεμος των Έξι Ημερών του 1967 οδήγησε σε εμπάργκο στο πετρέλαιο και στασιμοπληθωρισμό επί χρόνια στις βιομηχανικές οικονομίες, ενώ άλλες συρράξεις είχαν πιιο περιορισμένο αντίκτυπο, μολονότι ο απολογισμός των θυμάτων ήταν υψηλός.

Ευάλωτη η παγκόσμια η οικονομία

Η παγκόσμια οικονομία σήμερα δείχνει ευάλωτη, καθώς προσπαθεί να συνέλθει από την έκρηξη του πληθωρισμού που επιδείνωσε ο πόλεμος που εξαπέλυσε η Ρωσία στην Ουκρανία. Κι ένας νέος πόλεμος σε μια ακόμη περιοχή που αποτελεί πηγή ενέργεια θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό. Οι ευρύτερες συνέπειες θα μπορούσαν να εκταθούν από νέο κύμα ταραχών στον αραβικό κόσμο μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2024 στις ΗΠΑ, όπου οι τιμές των καυσίμων επηρεάζουν την κρίση των ψηφοφόρων.

Όλες αυτές οι πιθανές επιπτώσεις εξαρτώνται από το πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος τις επόμενες εβδομάδες ή μήνες. Το Bloomberg Economics εξετάζει τον πιθανό αντίκτυπο στην παγκόσμια ανάπτυξη και τον πληθωρισμό σε τρία σενάρια.

Τα τρία σενάρια

Στο πρώτο σενάριο η σύγκρουση περιορίζεται κυρίως στη Γάζα και στο Ισραήλ. Στο δεύτερο, η σύρραξη διαχέεται σε γειτονικές χώρες, όπως ο Λίβανος και η Συρία, απ’ όπου δρουν ισχυρές τρομοκρατικές οργανώσεις υποστηριζόμενες από το Ιράν, μετατρέποντάς την ουσιαστικά σε έναν πόλεμο δι’ αντιπροσώπων μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν. Στο τρίτο σενάριο ο πόλεμος κλιμακώνεται σε μια απευθείας στρατιωτική σύγκρουση των δύο περιφερειακών εχθρών.

Σε όλα αυτά τα σενάρια το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ακριβότερο πετρέλαιο, υψηλότερος πληθωρισμός και επιβράδυνση της ανάπτυξης. Ωστόσο, εκείνο που διαφέρει είναι το μέγεθος του αντίκτυπου. Όσο εξαπλώνεται η σύρραξη, τόσο ο αντίκτυπός της ξεφεύγει από την περιφέρεια και επεκτείνεται στην στην παγκόσμια οικονομία.

Φυσικά, το πραγματικό εύρος των κινδύνων είναι ευρύτερο και πιο περίπλοκο από εκείνο που μπορούν να συλλάβουν αυτά τα σενάρια. Ακόμη και οι πιο στενές οικονομικές επιπτώσεις αιτίου – αιτιατού έχει αποδειχθεί ότι είναι δύσκολο να προβλεφθούν εν μέσω της ρευστότητας της κατάστασης των τελευταίων ετών κι είναι ακόμη δυσκολότερο να προβλεφθεί η εξέλιξη τω πολέμων. Ωστόσο, τα σενάρια που παρατίθενται παρακάτω, βοηθούν τουλάχιστον να έχουμε μια εικόνα για τις πιθανές προσεχείς εξελίξεις.

Πρώτο σενάριο: Ο πόλεμος περιορίζεται στη Γάζα

Η απαγωγή και η δολοφονία το 2014 τριών Ισραηλινών από τη Χαμάς αποτέλεσε τη θρυαλλίδα μιας χερσαίας εισβολής του Ισραήλ Γάζα, που άφησε πίσω της πάνω από 2.000 νεκρούς. Οι μάχες δεν επεκτάθηκαν πέραν των Παλαιστινιακών εδαφών και ο αντίκτυπός τους στις τιμές του πετρελαίου και την παγκόσμια οικονομία ήταν περιορισμένος.

Ήδη τώρα ο απολογισμός των θυμάτων είναι υψηλότερος. Ωστόσο, δεν αποκλείεται στον πόλεμο αυτός να επαναληφθεί η τραγική ιστορία του 2014 σε συνδυασμό με αυστηρότερη εφαρμογή των αμερικανικών κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο.

Το Ιράν αύξησε φέτος την παραγωγή πετρελαίου του κατά 700.000 βαρέλια ημερησίως καθώς οι ανταλλαγές κρατουμένων και το ξεπάγωμα περιουσιακών του στοιχείων σηματοδότησαν μια αναθέρμανση των σχέσεων της Τεχεράνης με την Ουάσιγκτον. Εάν υπό την πίεση των ΗΠΑ βγουν από την αγορά αυτά τα βαρέλια πετρελαίου, τότε το Bloomberg Economics υπολογίζει ότι οι τιμές του μαύρου χρυσού θα αυξηθούν κατά τρία με τέσσερα δολάρια το βαρέλι.

Στο σενάριο αυτό οι επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία θα είναι ελάχιστες, ειδικά αν η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αυξήσουν την παραγωγή τους για να αντισταθμίσουν την απώλεια των ιρανικών βαρελιών πετρελαίου.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο περιθώριο της ετήσιας συνόδου του ΔΝΤ στο Μαρόκο η ΥΠ ΟΙΚ των ΗΠΑ, Τζάνετ Γέλεν, είπε ότι δεν βλέπει ενδείξεις «μεγάλων επιπτώσεων στην οικονομία» στην παρούσα φάση. «Είναι ζωτικής σημασίας να μην επεκταθεί η σύρραξη», υπογράμμισε.

Δεύτερο σενάριο: Πόλεμος δι’ αντιπροσώπων

Αλλά τι θα γίνει σε περίπτωση διάχυσης της σύρραξης; Η υποστηριζόμενη από το Ιράν σιιτική οργάνωση του Λιβάνου, Χεζμπολάχ, έχει ήδη ανταλλάξει πυρά με ισραηλινές δυνάμεις στη μεθόριο των δύο χωρών και λέει ότι έπληξε ισραηλινό φυλάκιο με τηλεκατευθυνόμενους πυραύλους.

Αν η σύρραξη επεκταθεί στον Λίβανο και τη Συρία, όπου το Ιράν επίσης υποστηρίζει ένοπλες ομάδες, τότε θα εξελιχθεί ουσιαστικά σε πόλεμο δι’ αντιπροσώπων μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ και οι επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία θα είναι μεγαλύτερες.

«Το Ιράν και η Χεζμπολάχ παρακολουθούν και αξιολογούν την κατάσταση», δήλωσε ο Γιαΐρ Γκολάν, πρώην υπαρχηγός του ισραηλινού στρατού. «Εάν η Χεζμπολάχ εμπλακεί στη σύγκρουση, αυτό μπορεί να συμβεί μετά την έναρξη της χερσαίας επιχείρησης στη Γάζα».

Μια κλιμάκωση σε αυτές τις περιοχές θα αυξήσει την πιθανότητα άμεσης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν εκτοξεύοντας πιθανώς τις τιμές του πετρελαίου. Στον σύντομο, αλλά αιματηρό πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ το 2006, οι τιμές του αργού αυξήθηκαν κατά πέντε δολάρια το βαρέλι, ενώ κάτι ανάλογο σήμερα θα αύξαναε την τιμή του πετρελαίου κατά 10% κοντά στα 94 δολάρια το βαρέλι.

Πέραν τούτου θα μπορούσαν να αυξηθούν οι εντάσεις στην ευρύτερη περιοχή. Αίγυπτος, Λίβανος και Τυνησία βρίσκονται σε ένα οικονομικό και πολιτικό τέλμα. Τα αντίποινα του Ισραήλ στις επιθέσεις της Χαμάς έχουν ήδη πυροδοτήσει διαδηλώσεις σε διάφορες χώρες της περιοχής και οι πορείες κατά του Ισραήλ θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις. Και δεν είναι αδιανόητο το σενάριο μιας επανάληψης της Αραβικής Άνοιξης, που οδήγησε στην ανατροπή κυβερνήσεων στις αρχές της δεκαετίας του 2010.

Ο αντίκτυπος στην παγκόσμια οικονομία υπ’ αυτό το σενάριο θα προέλθει από δύο σοκ: την αύξηση κατά 10% των τιμών του πετρελαίου και την κίνηση αποφυγής του κινδύνου στις χρηματαγορές, όπως συνέβη στη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης. Ήδη το Bloomberg Economics καταγράφει μια τέτοια κίνηση με την αύξηση κατά 8% του δείκτη VIX, που χρησιμοποιείται ευρέως ως μέτρο αποστροφής του κινδύνου.

Και την επιβάρυνση κατά 0,4% του ρυθμού ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας τον ερχόμενο χρόνο – μια απώλεια της τάξης των 300 δις. δολαρίων για την παραγωγή – που θα επιβραδύνει τον ρυθμό ανάπτυξης στο 2,4%. Εξαιρουμένης της κρίσης από την πανδημία του κορωνοϊού προ τριετίας και της παγκόσμιας ύφεσης το 2009, θα πρόκειται για την ασθενέστερη ανάπτυξη τις τρεις τελευταίες δεκαετίες.

Τρίτο σενάριο: Πόλεμος Ισραήλ – Ιράν

Το σενάριο μιας άμεσης σύγκρουσης μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν συγκεντρώνει μικρές πιθανότητες, αλλά είναι λίαν επικίνδυνο, αφού μπορεί να αποτελέσει τη θρυαλλίδα μιας παγκόσμιας ύφεσης. Η εκτόξευση στα ύψη των τιμών του μαύρου χρυσού και η αποφυγή ριψοκίνδυνων περιουσιακών στοιχείων θα κατάφερναν σημαντικό πλήγμα στην ανάπτυξη και θα ωθούσαν υψηλότερα τον πληθωρισμό.

«Ουδείς στην περιοχή, ούτε καν το Ιράν, θέλει να κλιμακωθεί η σύγκρουση Χαμάς – Ισραήλ σε έναν ολοκληρωτικό περιφερειακό πόλεμο», λέει ο Χασάν Αλχασάν, συνεργάτος στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν θα συμβεί, αφού βράζει το καζάνι της οργής. «Η πιθανότητα ενός εσφαλμένου υπολογισμού είναι μεγάλη», προσθέτει.

Εδώ και καιρό το Ισραήλ θεωρεί υπαρξιακή απειλή τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν. Και τις ανησυχίες αυτές ενέτειναν οι κινήσεις της Τεχεράνης για την οικοδόμηση στρατιωτικής συμμαχίας με τη Ρωσία, η αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία και η βελτίωση του κλίματος στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ.

Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ έχουν στείλει ανάμεικτα μηνύματα αναφορικά με τυχόν εμπλοκή του Ιράν στις επιθέσεις της Χαμάς. «Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι ίσως το γνώριζαν», δήλωσε στις 9 Οκτωβρίου ο υπουργός Στρατηγικών Σχέσεων του Ισραήλ, Ρον Ντέρμερ. Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε ότι έχουν ενδείξεις πώς οι ηγέτες του Ιράν αιφνιδιάστηκαν, όπως ανέφεραν οι Νew York Times στις 11 Οκτωβρίου, αλλά περιέγραψαν το Ιράν ως συνένοχο υπό μια ευρύτερη έννοια, επειδή χρηματοδοτεί και εξοπλίζει τη Χαμάς.

Σε έναν πόλεμο Ισραήλ-Ιράν, «η Τεχεράνη πιθανώς θα επιδιώξει να ενεργοποιήσει ολόκληρο το δίκτυο των πληρεξουσίων και εταίρων της στη Συρία, το Ιράκ, την Υεμένη και το Μπαχρέιν», σημειώνει ο Αλχασάν. «Και θα έχει μια μακρά λίστα “σκληρών” και “μαλακών” δυτικών στόχων στην περιοχή για να επιλέξει», συμπληρώνει.

Σε αυτό το σενάριο, στο μείγμα θα έρθει να προστεθεί και η αύξηση των εντάσεων μεταξύ των υπερδυνάμεων. Οι ΗΠΑ είναι στενός σύμμαχος του Ισραήλ, ενώ Κίνα και Ρωσία εμβαθύνουν τους δεσμούς τους με το Ιράν. Δυτικοί αξιωματούχοι ανησυχούν μήπως Κίνα και Ρωσία εκμεταλλευτούν τον πόλεμο για να εκτρέψουν τη διεθνή προσοχή και την παροχή στρατιωτικών πόρων από άλλα μέτωπα του πλανήτη.

Δεδομένου ότι περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας τροφοδοσίας πετρελαίου προέρχεται από την περιοχή του Κόλπου, οι τιμές του μαύρου χρυσού θα εκτιναχθούν στα ύψη. Και δεν μπορεί να αποκλειστεί το σενάριο μιας επανάληψης της επίθεσης σε εγκαταστάσεις της Aramco, όπως εκείνη του 2019 από υποστηριζόμενους από το Ιράν αντάρτες, που έθεσε εκτός λειτουργείας σχεδόν το ήμισυ της προμήθειας σαουδαραβικού πετρελαίου.

Και μπορεί, βέβαια, να μην τετραπλασιαστεί η τιμή του αργού, όπως το 1973, όταν αραβικές χώρες επέβαλαν εμπάργκο σε αντίποινα για την αμερικανική υποστήριξη στο Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Αλλά αν αρχίσουν το Ισραήλ και το Ιράν να εκτοξεύουν πυραύλους το ένα προς το άλλο, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να εκτιναχθούν στα ίδια επίπεδα, όπως συνέβη το 1990 μετά την εισβολή των δυνάμεων του Σαντάμ Χουσεϊν στο Κουβέιτ. Δεδομένου ότι η τιμή σήμερα βρίσκεται σε πολύ υψηλότερο επίπεδο, μιας αύξηση αυτής της τάξης θα μπορούσε να στείλει την τιμή του πετρελαίου στα 150 δολάρια το βαρέλι!

Η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ ίσως να μην ισορροπήσει την κατάσταση αν αποφασίσει το Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται το ένα πέμπτο της ημερήσιας παγκόσμιας ροής πετρελαίου. Μια τέτοια εξέλιξη θα πυροδοτήσει μια ακόμη πιο ακραία τάση αποφυγής του κινδύνου στις χρηματαγορές, πιθανώς συγκρίσιμη με την αύξηση κατά 16 μονάδες του VIX το 1990.

Συνυπολογίζοντας όλα τα παραπάνω το υπολογιστικό μοντέλο του Bloomberg Economics προβλέπει μείωση κατά 1% στο 1,7% το ερχόμενο έτος της ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας. Ο προσδιορισμός μιας παγκόσμιας ύφεσης είναι δύσκολη υπόθεση, αφού η ραγδαία ανάπτυξη οικονομιών όπως εκείνη της Κίνας δείχνει ότι είναι σπάνια εξέλιξη μια πραγματική ύφεση, αλλά μια επιβράδυνση στο 1,7% συνάδει με ύφεση. Κι αν εξαιρέσουμε και πάλι τα σοκ από την πανδημία της Covid-19 και της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2009, θα πρόκειται για τον χειρότερο ρυθμό ανάπτυξης από το 1982, όταν η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) αύξησε τα επιτόκια για να περιορίσει τον πληθωρισμό από το πετρελαϊκό σοκ της δεκαετίας του 1970.

Ένα τόσο μεγάλο πετρελαϊκό σοκ θα εκτροχιάσει επίσης τις προσπάθειες μείωσης των τιμών ανά την υφήλιο, αφήνοντας τον παγκόσμιο πληθωρισμό στο 6,7% το 2024. Στις ΗΠΑ θα είναι ανέφικτος ο στόχος της Fed για πληθωρισμό της τάξης του 2% και η ακριβή βενζίνη θα αποτελέσει τροχοπέδη για την προεκλογική καμπάνια του Τζο Μπάιντεν.

«Το 8,5% του Ιουλίου αποτελεί πλέον παρελθόν. Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας αύξησε το επιτόκιό της το οποίο διαμορφώνεται πλέον στο 12%», μετέδωσε η ΕΡΤ.

Russia's central bank hiked its key interest rate by 350 basis points to 12%, an emergency rate move to try and halt the rouble's weakening past 100 to the dollar after a public call from the Kremlin for tighter monetary policy https://t.co/EbVM8yZS7J

— Reuters (@Reuters) August 15, 2023

Η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας αύξησε τα επιτόκια στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και πάνω από ένα χρόνο μετά από έκτακτη συνεδρίαση που έγινε προκειμένου να βρεθεί τρόπος να σταματήσει η κατρακύλα του εθνικού νομίσματος.

BREAKING: Russia’s central bank raises its key interest rate to 12% from 8.5% at an emergency meeting called after the ruble crashed https://t.co/JvP4mjTSTW pic.twitter.com/4nd7cAcxx6

— Bloomberg (@business) August 15, 2023

Οι υπεύθυνοι χάραξης της οικονομικής πολιτικής της χώρας αύξησαν το σημείο αναφοράς στο 12% από 8,5%. Η απόφαση στοχεύει στον περιορισμό των κινδύνων σταθερότητας των τιμών», ανέφερε η κεντρική τράπεζα σε δήλωση.

Υπάρχουν πολλές διασυνδεδεμένες αλυσίδες όπως αυτή που μόλις περιγράψαμε σε όλη την οικονομία.

Τα ντόμινο που οδηγούν σε μια νέα ύφεση έχουν αρχίσει να πέφτουν, αλλά πότε θα σταματήσουν;

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ

Το πρώτο ντόμινο σε αυτόν τον οικονομικό κύκλο ονομάζεται πληθωρισμός.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021, ο πληθωρισμός επιδεινώθηκε. Ουσιαστικά όλα έγιναν πιο ακριβά. Τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων έγιναν ακριβότερα. Μετά τα αυτοκίνητα έγιναν πιο ακριβά. Πολλά προϊόντα υπέστησαν παρόμοια διακοπή.

Ο Λευκός Οίκος και η Ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ ανησυχούσαν για τον υψηλό πληθωρισμό, αλλά οι προσπάθειές τους να τον ελέγξουν είχαν μικρό αντίκτυπο. Γνώριζαν ότι ο πληθωρισμός προκαλούσε μια αλυσιδωτή αντίδραση που θα μπορούσε να βλάψει την οικονομία, αλλά συνέχισαν να εκπλήσσονται όταν οι τιμές συνέχιζαν να αυξάνονται.

Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα είναι υπεύθυνη για τον έλεγχο του πληθωρισμού. Έτσι, τον Μάρτιο, αύξησαν τα επιτόκια για πρώτη φορά από την έναρξη της πανδημίας. Η αύξηση των επιτοκίων υποτίθεται ότι θα κάνει πιο ακριβό τον δανεισμό χρημάτων, έτσι ώστε οι άνθρωποι να σταματήσουν να ξοδεύουν τόσα πολλά. Στην αρχή φαινόταν ότι τα κατάφεραν. Πολλοί πίστευαν ότι ο πληθωρισμός θα επιβραδυνθεί.

• Στη συνέχεια, όμως, η παρατεταμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία προκάλεσε ένα σωρό οικονομικά προβλήματα. Ο πληθωρισμός ανέκτησε νέα δυναμική.

Μετά από αυτό, άρχισαν να πέφτουν περισσότερα ντόμινο με μεγαλύτερη ταχύτητα, σε δύο κατευθύνσεις.

ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ

• Πρώτον, το χρηματιστήριο άρχισε πραγματικά να πέφτει. Αυτό έσβησε πολύ πλούτο μονομιάς και αυτό το γεγονός από μόνο του μπορεί να οδηγήσει σε ύφεση.
• Δεύτερον, οι εταιρείες και οι καταναλωτές έγιναν νευρικοί για το μέλλον.

Το οικονομικό άγχος μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αποφασίσουν να κρατήσουν τα χρήματά τους και να σταματήσουν να ξοδεύουν. Αυτού του είδους οι αποφάσεις μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του πληθωρισμού. Αλλά αυτό δεν συνέβη αυτή τη φορά.

• Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία οδήγησε τις τιμές του φυσικού αερίου να αυξηθούν, γεγονός που έκανε το κόστος τόσων άλλων πραγμάτων να αυξηθεί. Έτσι οι κίνδυνοι ύφεσης αυξήθηκαν.

Καθώς η νευρικότητα ανέβαινε για το μέλλον, άρχισε να διαφαίνεται καθαρά ότι η ύφεση ήταν αναπόφευκτη.

Ορισμένες εταιρείες άρχισαν να προετοιμάζονται για παύση των προσλήψεων. Αυτό τείνει να συμβαίνει πριν από έναν μεγάλο γύρο απολύσεων. Και καθώς οι τιμές συνέχιζαν να ανεβαίνουν, η Fed αναγκάστηκε να αυξήσει ακόμη περισσότερο τα επιτόκια.

Το γεγονός αυτό οδηγεί σε προβλέψεις ότι μια ύφεση θα μπορούσε να είναι προ των πυλών.

Τι γίνεται λοιπόν μετά; Τα δύο σενάρια

Υπάρχουν δύο σενάρια που θα μπορούσαν να συμβούν.

Είναι πιθανό η Fed να μπορέσει να διαχειριστεί την κατάσταση και να σταματήσει μια ύφεση πριν ξεκινήσει. Θα μπορούσαν να καταλήξουν να επιβραδύνουν την οικονομία χωρίς να την αναγκάσουν να συρρικνωθεί εντελώς.

• Σε αυτή την περίπτωση, οι εταιρείες δεν καταλήγουν να απολύουν εργαζομένους, ο πληθωρισμός μειώνεται και οι άνθρωποι αισθάνονται πιο σίγουροι για την οικονομία.

Αλλά υπάρχει ένα άλλο σενάριο:

Τα ντόμινο συνεχίζουν να πέφτουν. Οι εταιρείες απολύουν εργαζομένους και αυτές οι οικογένειες σταματούν να ξοδεύουν τόσα χρήματα. Εάν οι άνθρωποι σταματήσουν να ξοδεύουν χρήματα, περισσότερες εταιρείες απολύουν εργαζομένους και ο κύκλος εντείνεται – και τα ντόμινο φαίνονται ασταμάτητα.

Σε ποια κατεύθυνση θα πάει η οικονομία;

Μόνο ο χρόνος θα δείξει εάν η Fed μπορεί να ελέγξει τον πληθωρισμό και να σταθεροποιήσει την οικονομία. Η κεντρική τράπεζα βρίσκεται σε τροχιά να αυξήσει σημαντικά τα επιτόκια φέτος και υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές οι κινήσεις έχουν ήδη αποδώσει.

Η αγορά κατοικίας έχει παγώσει αλλά δεν καταρρέει. Και οι θύλακες της αγοράς εργασίας επιβραδύνονται, παρόλο που οι μαζικές απολύσεις δεν έχουν ξεκινήσει.

Ο πληθωρισμός συνεχίζει να ανεβαίνει και τα ντόμινο συνεχίζουν να πέφτουν.

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ελπίζουν ότι αυτή η αλυσίδα γεγονότων θα σταθεροποιηθεί τελικά. Απλώς δεν ξέρουν πότε. Ή πώς.

Πηγή: washingtonpost.com

Είναι και το γεγονός ότι παραμένει ασαφές εάν όντως έχει αναδυθεί ένα υπόδειγμα οικονομικής ανάπτυξης με ανατροφοδοτούμενους αναπτυξιακούς ρυθμούς και όχι απλώς συγκυριακές δυναμικές, που ήταν ακριβώς και η βασική πρόκληση πριν από την πανδημία.

Η ανάπτυξη στο πρώτο τρίμηνο του 2022 επιβραδύνθηκε σημαντικά. Στις ΗΠΑ το πραγματικό ΑΕΠ υποχώρησε σε ετήσιο ρυθμό κατά 1,4% το πρώτο τρίμηνο του 2022, σε αντίθεση με την αύξηση σε ετήσιο ρυθμό 6,9% το τελευταίο τρίμηνο του 2022.

• Στην Ευρωζώνη ο ρυθμός ανάπτυξης στο πρώτο τρίμηνο του 2022 επιβραδύνθηκε στο 0,2%, στη Γαλλία ο ρυθμός ανάπτυξης μηδενίστηκε και η Ιταλία είχαμε υποχώρηση στο -0,2%.

Στην Κίνα ο ρυθμός ανάπτυξης επιβραδύνθηκε το πρώτο τρίμηνο στο 1,3% σε σχέση με το 1.4% του τελευταίου τριμήνου του 2021. Αλλά και η Κορέα επίσης είδε το ρυθμό ανάπτυξης να επιβραδύνεται το πρώτο τρίμηνο στο 0.9%.

Αλλά και άλλοι δείκτες επίσης παραπέμπουν σε επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης. Ο παγκόσμιος δείκτης PMI που επεξεργάζεται η JP Morgan υποχώρησε τον Μάρτιο στο χαμηλότερο σημείο εδώ και ενάμισι χρόνο, παραπέμποντας ουσιαστικά σε μια καθοδική τάση της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής.

Οι μεγάλες επιχειρήσεις σε γενικές γραμμές προσπαθούν να παρουσιάσουν μια εικόνα θετικών οικονομικών αποτελεσμάτων για το πρώτο τρίμηνο του 2022. Για παράδειγμα, η Apple ανέφερε άνοδο 9% σε ετήσια βάση στα έσοδά της που για το συγκεκριμένο τρίμηνο έφτασαν τα 97,3 δισεκατομμύρια δολάρια, με κέρδη 25 δισεκατομμυρίων. Όμως, παραδέχεται ότι τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα, πιθανώς να δημιουργήσουν προβλήματα στην ικανότητά της να ανταποκρίνεται στη ζήτηση.

Από την άλλη είναι ενδεικτικό ότι η Amazon ανακοίνωσε υποχώρηση στα καθαρά έσοδά της κατά το πρώτο τρίμηνο του 2022, παρά την αύξηση των πωλήσεων που είχε. Αυτό εξηγεί και τη σημαντική υποχώρηση της τιμής της μετοχής της τις τελευταίες εβδομάδας. Αντίστοιχα και η Meta (πρώην Facebook) επίσης ανακοίνωσε ότι είχε τη χαμηλότερη αύξηση εσόδων εδώ και μια δεκαετία. Επιπλέον, αρκετές από τις εταιρείες που θεωρήθηκαν «πρωταθλητές» στον κλάδο του δηλώνουν ότι αντιμετωπίζουν προβλήματα: ενδεικτική η υποχώρηση των συνδρομητών της πλατφόρμας Neflix ή τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στην προσέλκυση νέων χρηστών το Facebook.

• Την ίδια στιγμή η επιστροφή του πληθωρισμού έχει ξεπεράσει πια το στάδιο της αμηχανίας που προκαλούσε η δυσκολία ερμηνείας του και έχει σαφώς φτάσει στο επίπεδο της ανησυχίας. Στις ΗΠΑ έχει ήδη φτάσει στο 8,5%, στην Ευρωζώνη το 7,5% και ακόμη και χώρες όπως η Κορέα και Αυστραλία έφτασαν το 5%.

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες ο πληθωρισμός γίνεται στοιχείο του οικονομικού τοπίου και παράγοντας που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Και η δυσκολία γίνεται μεγαλύτερη γιατί αυτό που προκύπτει ως μόνη διέξοδος απέναντι στον πληθωρισμό, δηλαδή μια προσπάθεια αύξησης των επιτοκίων και ουσιαστικά η αναδίπλωση ως προς τις πολιτικές της «ποσοτικής χαλάρωσης», απειλεί να ακυρώσει και τις όποιες έστω και αναιμικές αναπτυξιακές δυναμικές υπάρχουν ακόμη και να επικυρώσουν την είσοδο σε μια νέα υφεσιακή συγκυρία.

Ήδη καταγράφονται σημάδια μιας αύξησης του κόστους δανεισμού. Το γεγονός ότι οι αποδόσεις των αμερικανικών δεκαετών ομολόγων έφτασαν στο 3% για πρώτη φορά τα τελευταία τρία χρόνια είναι ενδεικτικό, ενώ ήδη υπάρχουν ανοδικές τάσεις στα επιτόκια των στεγαστικών δανείων, κάτι που με τη σειρά του έχει το ενδεχόμενο να αντιστρέψει την αυξητική τάση των τιμών των ακινήτων.

Την ίδια στιγμή έχει ενδιαφέρον ότι δείχνει να υποχωρεί η παγκόσμια τάση αύξησης των τιμών των μετοχών. Παρότι για αρκετά χρόνια η αύξηση της πραγματικής απόδοσης των χρεογράφων υπερέβαινε τις αυξήσεις στα πραγματικά εισοδήματα και την αύξηση του ΑΕΠ, τώρα φαίνεται να περνάμε σε μια νέα φάση όπου «βαριά χαρτιά» έχουν μεγάλη πτώση και υπάρχει ενδεχόμενο εάν θα παγιωθεί μια πιο αρνητική κατεύθυνση στα χρηματιστήρια.

• Σε όλα αυτά προστίθεται και η αύξηση των αβεβαιοτήτων στον σύγχρονο κόσμο. Από τη μια η πανδημία αποτέλεσε ένα σοκ που έδειξε την ευαλωτότητα όχι μόνο των κοινωνιών αλλά και της παγκόσμιας οικονομίας και δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι δεν έχει τελειώσει και αρκεί μια ματιά στα όσα συμβαίνουν στην Κίνα με τα τρέχοντα λοκντάουν για να δούμε το είδος αναστάτωσης που μπορεί να προκληθεί.

Από την άλλη, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ήδη σημαντικές επιπτώσεις στις ενεργειακές και όχι μόνο αγορές, αυξάνει τη συνολική αβεβαιότητα, αυξάνει κόστη, υποχρεώνει σε αναπροσαρμογές επενδυτικών και εμπορικών στρατηγικών και βάζει μια παράμετρο που η παγκόσμια οικονομία θεωρούσε εκτός πλαισίου τις τελευταίες δεκαετίες: τη συνολική και «θερμή» γεωπολιτική διαίρεση και σύγκρουση.

Και όλα αυτά την ώρα που εξακολουθεί να παραμένει ασαφές πώς θα ενσωματωθεί στην παγκόσμια οικονομία το κόστος αλλά και η δυναμική της «Πράσινης Μετάβασης», αλλά και το σε ποια κατεύθυνση μπορούν να υπάρξουν εκείνες οι τομές στην παραγωγικότητα που θα εγγυηθούν διαρκώς αυξητικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Πηγή: in.gr