Σπύρος Σιδέρης

Οι κατηγορίες συνοδεύτηκαν από ευθείες απειλές για χρήση ακόμη και μη στρατηγικών πυρηνικών όπλων, σε περίπτωση που –όπως υποστηρίζει η ρωσική πλευρά– επιβεβαιωθεί μια τέτοια εξέλιξη. Το ερώτημα που ανακύπτει δεν αφορά μόνο την αξιοπιστία των ισχυρισμών, αλλά κυρίως το πολιτικό και διαπραγματευτικό μήνυμα που επιχειρεί να εκπέμψει η Μόσχα.

Η αρχική δήλωση προήλθε από την Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών της Ρωσίας, η οποία έκανε λόγο για «κρυφή μεταφορά ευρωπαϊκών εξαρτημάτων, εξοπλισμού και τεχνολογιών στον πυρηνικό τομέα» προς το Κίεβο. Σύμφωνα με τη ρωσική εκδοχή, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο αξιοποίησης γαλλικής μικρού μεγέθους πυρηνικής κεφαλής τύπου TN75, που χρησιμοποιείται σε βαλλιστικούς πυραύλους υποβρυχίων. Λίγο αργότερα, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, χαρακτήρισε τις πληροφορίες «εξαιρετικά σημαντικές» και έκανε λόγο για «επέκταση της αντιπαράθεσης», προσθέτοντας ότι το θέμα θα τεθεί στις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο σύμβουλος του Βλαντίμιρ Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ, ο οποίος προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια της Ουκρανίας να αποκτήσει πυρηνικά όπλα θα επηρεάσει τη ρωσική στάση στο ουκρανικό ζήτημα. Η πιο αιχμηρή τοποθέτηση ήρθε από τον αναπληρωτή πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος δήλωσε ότι σε περίπτωση μεταφοράς πυρηνικών όπλων στο Κίεβο, η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει «οποιοδήποτε όπλο», συμπεριλαμβανομένων μη στρατηγικών πυρηνικών, όχι μόνο κατά στόχων στην Ουκρανία αλλά –εφόσον κριθεί αναγκαίο– και κατά των «χωρών-προμηθευτών».

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών μίλησε για κίνδυνο «άμεσης σύγκρουσης πυρηνικών δυνάμεων», ενώ το Συμβούλιο της Ομοσπονδίας απηύθυνε έκκληση στα κοινοβούλια της Βρετανίας και της Γαλλίας να διερευνήσουν τις σχετικές πληροφορίες. Ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν, μιλώντας σε συνεδρίαση της FSB, ανέφερε ότι υπάρχουν ενδείξεις πρόθεσης «χρήσης πυρηνικού στοιχείου» κατά της Ρωσίας, προειδοποιώντας για τις συνέπειες.

Το Λονδίνο διέψευσε κατηγορηματικά τις κατηγορίες, με εκπρόσωπο του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ να κάνει λόγο για απόπειρα αποπροσανατολισμού από τις ρωσικές ενέργειες στην Ουκρανία. Αντίστοιχα, το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τις ρωσικές δηλώσεις «προπαγανδιστικό κατασκεύασμα» με στόχο τη δημιουργία συνθηκών «πυρηνικού εκβιασμού».

• Πέρα από τη ρητορική κλιμάκωση, το κρίσιμο στοιχείο αφορά το πολιτικό timing. Οι δηλώσεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαπραγματεύσεις φαίνεται να εισέρχονται σε πιο ουσιαστική φάση. Στη Δύση παρατηρείται εντατικοποίηση της στήριξης προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με σειρά συνεντεύξεων και δημοσιευμάτων που αναδεικνύουν τις πάγιες θέσεις του: άρνηση αποχώρησης από το Ντονμπάς, απαίτηση για εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ πριν από οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία και σαφές χρονοδιάγραμμα ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Την ίδια στιγμή, πληροφορίες από το Κίεβο και τη Μόσχα επιβεβαιώνουν ότι νέος γύρος συνομιλιών προγραμματίζεται στη Γενεύη την επόμενη εβδομάδα. Ο επικεφαλής της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, Κίριλο Μπουντάνοφ, άφησε να εννοηθεί ότι οι διαπραγματεύσεις προχωρούν σε «κλειστό κύκλο», με τις λεπτομέρειες να παραμένουν απόρρητες. Από αμερικανικής πλευράς, ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ έκανε λόγο για πρόοδο και πιθανότητα συνάντησης κορυφής.

Στο παρασκήνιο, συζητούνται ζητήματα όπως η Ζαπορίζια, η αποστρατιωτικοποίηση ζωνών επαφής και ακόμη και η δημιουργία ειδικού οικονομικού καθεστώτος σε περιοχές του Ντονέτσκ. Παρά τις δημόσιες σκληρές τοποθετήσεις, ενδείξεις υποδηλώνουν ότι υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας που λειτουργούν.

• Σε αυτό το πλαίσιο, η ρωσική επίκληση του πυρηνικού κινδύνου λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης. Το μήνυμα φαίνεται να απευθύνεται όχι μόνο στο Κίεβο αλλά και στην Ευρώπη και στον Ντόναλντ Τραμπ. Προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η Μόσχα υπενθυμίζει το κόστος πιθανών «επιθετικών κινήσεων», όπως η αποστολή στρατευμάτων ή η πλήρης απομόνωση της ρωσικής ναυσιπλοΐας. Προς την Ουάσιγκτον, η προειδοποίηση αφορά τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης εάν οι διαπραγματεύσεις παραταθούν χωρίς αποτέλεσμα.

Το εάν πρόκειται για πραγματική ανησυχία ή για στρατηγική διαπραγματευτική τακτική μένει να αποδειχθεί. Ωστόσο, η χρήση της πυρηνικής ρητορικής σε αυτό το στάδιο δημιουργεί συνθήκες αυξημένου ρίσκου, θυμίζοντας σε πολλούς τη λογική μιας νέας «Κρίσης των Πυραύλων». Η επόμενη φάση των συνομιλιών στη Γενεύη θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο η ένταση θα μετατραπεί σε περαιτέρω κλιμάκωση ή σε επιτάχυνση μιας συμφωνίας.

Σε κάθε περίπτωση, η σημερινή ρητορική δείχνει ότι η Μόσχα δεν προτίθεται να διαπραγματευτεί υπό πίεση χωρίς να υπενθυμίσει το ύστατο αποτρεπτικό της όπλο. Το αν η τακτική αυτή θα λειτουργήσει ως μέσο επιτάχυνσης της ειρήνης ή ως παράγοντας αποσταθεροποίησης θα κριθεί στο αμέσως επόμενο διάστημα.

Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας, ο Τραμπ μετέφερε τη βούλησή του να λήξει ο πόλεμος ακόμα και εντός ενός μήνα.

Η συζήτηση διήρκησε 30 λεπτά και ήταν η πρώτη επικοινωνία μεταξύ των ηγετών των ΗΠΑ και της Ουκρανίας μετά τη συνάντησή τους στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, στα τέλη Ιανουαρίου.

Σύμφωνα με τις πηγές του Axios, ο Τραμπ θέλει να επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία μέχρι το καλοκαίρι, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ της Ουκρανίας και της Ρωσίας, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα του εδαφικού ελέγχου στην ανατολική Ουκρανία.

Από την πλευρά του, ο  Ζελένσκι είπε ότι μόνο ο Τραμπ μπορεί να πείσει τον Πούτιν να σταματήσει τον πόλεμο.

«Ο Ζελένσκι είπε στη συνέχεια ότι ελπίζει ο πόλεμος να τελειώσει φέτος, και ο Τραμπ απάντησε ότι ο πόλεμος έχει διαρκέσει πάρα πολύ και είπε ότι θα ήθελε ο πόλεμος να τελειώσει σε ένα μήνα», ανέφερε μία από τις πηγές.

Το ενδεχόμενο τριμερούς Συνόδου

Ο Τραμπ και ο Ζελένσκι συζήτησαν ακόμα το ενδεχόμενο διεξαγωγής μιας τριμερούς Συνόδου Κορυφής για το Ουκρανικό.

Υπενθυμίζεται πως ο Ζελένσκι ανέφερε την την περασμένη εβδομάδα ότι τα εναπομείναντα κενά στο εδαφικό ζήτημα μπορούν να γεφυρωθούν μέσω άμεσων συνομιλιών μεταξύ του ιδίου, του Τραμπ και του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν.

Ο Τραμπ είπε στον Ζελένσκι ότι θα εργαστεί για την πραγματοποίηση μιας τέτοιας τριμερούς συνόδου κορυφής, εάν η επόμενη συνάντηση μεταξύ των διαπραγματευτών των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Ουκρανίας, που έχει προγραμματιστεί για τις αρχές Μαρτίου, σημειώσει μεγαλύτερη πρόοδο.

 Ουκρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Τραμπ επανέλαβε την προθυμία του να δώσει στην Ουκρανία σημαντικές εγγυήσεις ασφάλειας από τις ΗΠΑ ως μέρος μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας με τη Ρωσία, μετέδωσε το Axios.

Η φωτογραφία της, τραυματισμένης από ρωσικό βομβαρδισμό, με το πρόσωπο ματωμένο και το κεφάλι δεμένο με επιδέσμους, έκανε τον γύρο του κόσμου. Ο Αμερικανός φωτογράφος ντοκιμαντέρ, Βόλφγκανγνκ Σουάν  την απαθανάτισε λίγα λεπτά αφότου διασώστες της παρείχαν τις πρώτες βοήθειες. Στο βλέμμα της αποτυπώνονταν σύγχυση, σοκ και αδυναμία κατανόησης του τι είχε μόλις συμβεί.

Έναν μήνα αργότερα, ο πίνακας «The First Face of War» της καλλιτέχνιδας Ζένια Γκέρσμαν, βασισμένος στη συγκεκριμένη φωτογραφία, πωλήθηκε στον αμερικανικό οίκο δημοπρασιών Heritage Auctions έναντι 100.000 δολαρίων. Τα έσοδα διατέθηκαν για τη στήριξη των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας. Για την ίδια, ωστόσο, ξεκινούσε ένας διαφορετικός αγώνας: η αποκατάσταση της όρασής της.

Θεραπεία στο εξωτερικό και επιστροφή

Η Ολένα παρέμεινε στο εξωτερικό για περισσότερο από έναν χρόνο, υποβαλλόμενη συνολικά σε τέσσερις επεμβάσεις. Τα έξοδα θεραπείας και διαμονής καλύφθηκαν από δωρεές πολιτών, ενώ σημαντική ήταν η στήριξη της βρετανικής εφημερίδας Daily Mail, η οποία είχε δημοσιεύσει τη φωτογραφία της. Αρχικά μετέβη στην Πολωνία και στη συνέχεια στο Λονδίνο, όπου υποβλήθηκε στην τέταρτη επέμβαση.

Όπως αναφέρει, έζησε στο Λονδίνο στο πλαίσιο του προγράμματος «Home for Ukrainians», φιλοξενούμενη από οικογένεια που την υποδέχθηκε σε τριώροφο σπίτι, με πλήρεις ανέσεις. Παρά τις καλές συνθήκες και την πρόταση να παραμείνει, η ίδια ήθελε να επιστρέψει στην πατρίδα της. «Πηγαίνεις ως τουρίστας και είναι ωραία. Αλλά να ζήσεις μόνιμα; Δεν το έβλεπα για μένα», σημειώνει. Στις 16 Ιουνίου 2023 ολοκληρώθηκε η θεραπεία της στην Πολωνία και δύο ημέρες αργότερα επιβιβάστηκε στο τρένο Πρζέμισλ–Χάρκιβ με προορισμό την Ουκρανία.

Για να ευχαριστήσει την οικογένεια που τη φιλοξένησε, τους μαγείρεψε παραδοσιακά ουκρανικά πιάτα, όπως μπορς, βαρένικι και τηγανίτες.

Οι συνέπειες του τραυματισμού

Η 24η Φεβρουαρίου 2022 παραμένει μια δύσκολη ανάμνηση. Ρωσικός πύραυλος έπληξε την αυλή πενταώροφης πολυκατοικίας στη συνοικία Αβιάτορ του Τσουχούιβ, προκαλώντας πυρκαγιά. Τότε σκοτώθηκε ο 13χρονος Άντον Ταρασένκο, το πρώτο θύμα της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής στην περιφέρεια Χαρκόβου. Πολλοί κάτοικοι τραυματίστηκαν, ανάμεσά τους και η Ολένα.

Σήμερα βλέπει κατά 30% από το ένα μάτι και κατά 80% από το άλλο. Ο αμφιβληστροειδής στο ένα μάτι αποκολλήθηκε μερικώς, ενώ στο άλλο τα θραύσματα γυαλιού έπληξαν τον κερατοειδή. Χρειάζεται τακτική ιατρική παρακολούθηση. Όπως περιγράφει, δυσκολεύεται στις σκάλες, δεν μπορεί να διαβάσει και καταφεύγει σε ηχητικά βιβλία. Έχει επίσης υποστεί διπλό κάταγμα στο χέρι μετά από πτώση.

Πέρα από την όραση, αντιμετωπίζει προβλήματα στα νεφρά και στο στομάχι λόγω της μακράς φαρμακευτικής αγωγής, καθώς και συχνές φλεγμονές στα αυτιά. Παράλληλα, υποφέρει από μετατραυματικό στρες. «Κάθε βράδυ ονειρεύομαι εκρήξεις. Θέλω απλώς να κοιμηθώ», λέει.

«Θα ήταν αρκετά γενναίος ο Πούτιν για να με συναντήσει;»

«Αν είχα την ευκαιρία να συναντήσω τον Πούτιν πρόσωπο με πρόσωπο και να τον κοιτάξω στα μάτια, δεν θα φοβόμουν», είπε σε άλλο σημείο των δηλώσεών της. «Αλλά θα ήταν αρκετά γενναίος για κάτι τέτοιο; Θα του έλεγα όλα όσα σκέφτομαι» πρόσθεσε και συνέχισε λέγοντας ότι ο Πούτιν «δεν είναι άνθρωπος, θα μείνει στην ιστορία με τέτοιο τρόπο που οι επόμενες γενιές θα τον καταριούνται».

Νέα επαγγελματική αρχή

Μετά την επιστροφή της το 2023, αναζητούσε τρόπο να είναι χρήσιμη. Σήμερα εργάζεται ως διαχειρίστρια έργου στο γραφείο της οργάνωσης «Defense of the State» στο Τσουχούιβ. Η αποστολή της δομής είναι η παροχή δωρεάν νομικής βοήθειας σε στρατιωτικούς, βετεράνους που απελευθερώθηκαν από αιχμαλωσία, οικογένειες αγνοουμένων και άλλες ευάλωτες ομάδες. Σύντομα προβλέπεται και η παροχή ψυχολογικής υποστήριξης.

Οι κάτοικοι της περιοχής συχνά την αναγνωρίζουν. Το πρόσωπό της φιλοξενείται ακόμη και σε διαφημιστική πινακίδα στην πόλη. Η ίδια, ωστόσο, αποφεύγει να προβάλλει την ιστορία της στα κοινωνικά δίκτυα. «Δεν θέλω να είμαι κάτι ξεχωριστό. Θέλω μια φυσιολογική ζωή», επισημαίνει.

Σήμερα ζει σε χωριό λίγα χιλιόμετρα από το Τσουχούιβ, καθώς το διαμέρισμά της, που υπέστη ζημιές από την πυραυλική επίθεση, δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί πλήρως λόγω έλλειψης χρημάτων. Όπως λέει, δυσκολεύεται να παραμείνει εκεί: «Μπαίνω και θυμάμαι πού τραυματίστηκα. Είναι συναισθηματικά δύσκολο». Ελπίζει να επιστρέψει όταν τελειώσει ο πόλεμος. «Όταν επικρατήσει ειρήνη. Και ελπίζω να είναι φέτος», καταλήγει.

Οι περισσότεροι – το 57% όλων όσοι σκοτώθηκαν – ήταν εθελοντές, στρατιώτες και κατάδικοι που έφυγαν από τις φυλακές για τον πόλεμο.

Είναι γνωστό, αναφέρει η ρωσική υπηρεσία του BBC, ότι το 2025 δημοσιεύθηκαν 40% περισσότερες νεκρολογίες σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Είναι πολύ πιθανό το 2025 —παρά τις διπλωματικές επαφές και διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας— να είναι η πιο αιματηρή χρονιά για τον ρωσικό στρατό, εκτιμά η ερευνητική ομάδα των εν λόγω μέσων ενημέρωσης.

Σύμφωνα με ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά το πέρας της τηλεδιάσκεψης οι ηγέτες επανέλαβαν «την ακλόνητη δέσμευσή τους» να συνεργαστούν για την επίτευξη μιας δίκαιης και διαρκούς ειρήνης, σύμφωνα με τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και επανέλαβαν την πάγια θέση τους ότι τα «διεθνή σύνορα δεν πρέπει να αλλάζουν με τη βία».

Οι ηγέτες χαιρέτισαν τις συνεχιζόμενες προσπάθειες των ΗΠΑ για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, στις οποίες, όπως επισημαίνουν πρέπει να συμμετέχουν όλα τα «σχετικά μέρη», όταν διακυβεύονται τα συμφέροντά τους.

Κάλεσαν επίσης τη Ρωσία να συμμετάσχει στις συζητήσεις με ουσιαστικό τρόπο και να συμφωνήσει σε μια πλήρη, «άνευ όρων εκεχειρία», ενώ επαναβεβαίωσαν τον ρόλο που θα διαδραματίσει ο Συνασπισμός των Προθύμων στην παροχή πολυεπίπεδων εγγυήσεων ασφάλειας, μεταξύ άλλων μέσω και της Πολυεθνικής Δύναμης για την Ουκρανία, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι ηγέτες επαναβεβαίωσαν ακόμη τη δέσμευσή τους να εντείνουν την οικονομική πίεση στη Ρωσία, «μέσω πρόσθετων κυρώσεων και στοχεύοντας τον ρωσικό σκιώδη στόλο και τα δίκτυα εμπορίας πετρελαίου, τη ρωσική στρατιωτική βιομηχανία και διαταράσσοντας τα χρηματοοικονομικά δίκτυα της Ρωσίας».

Δεσμεύτηκαν επίσης να παράσχουν περαιτέρω βοήθεια στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας, μεταξύ άλλων μέσω της συνεχιζόμενης παροχής αεράμυνας, ενώ σημείωσαν το ζοφερό τίμημα που έχει πληρώσει η Ρωσία για τα ελάχιστα κέρδη της στο πεδίο της μάχης.

Τελος χαιρέτισαν τις πρόσφατες επιτυχημένες ουκρανικές αντεπιθέσεις για την ανάκτηση εδαφών και δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν την παροχή στρατιωτικής και δημοσιονομικής στήριξης στο Κιεβο, μέσω του δανείου ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ και των διμερών συνεισφορών της ΕΕ.

Απευθυνόμενος στο Υπουργικό του Συμβούλιο, ο Κιρ Στάρμερ έκανε λόγο για «τέσσερα χρόνια επιθετικότητας του Πούτιν» και «τέσσερα χρόνια μεγάλης οδύνης για τον ουκρανικό λαό». Την ίδια στιγμή, περιέγραψε προσωπικές του επισκέψεις στην Ουκρανία που, όπως είπε, έχουν χαραχθεί στη μνήμη του.

Ειδικότερα, αναφέρθηκε στην Μπούτσα, σημειώνοντας πως είδε από κοντά τα σημεία όπου άμαχοι βρέθηκαν εκτελεσμένοι. Για την επίσκεψη του σε νοσοκομείο του Κιέβου, είπε πως συνάντησε στρατιώτες με σοβαρά εγκαύματα. Μίλησε επίσης για παιδιά μικρής ηλικίας που έχασαν και τους δύο γονείς τους στον πόλεμο, καθώς και για τις ρωσικές επιθέσεις κατά των υποδομών ενέργειας εν μέσω εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός εξήρε την «απίστευτη ανθεκτικότητα» των Ουκρανών, επισημαίνοντας ότι, παρά τις αρχικές εκτιμήσεις πως η Ρωσία θα επικρατούσε μέσα σε λίγες εβδομάδες, τέσσερα χρόνια μετά η Ουκρανία συνεχίζει να αντιστέκεται τόσο στο μέτωπο όσο και στην καθημερινή ζωή. Απέρριψε δε το αφήγημα ότι η Ρωσία κερδίζει τον πόλεμο, υποστηρίζοντας ότι η εδαφική πρόοδος της Μόσχας τον τελευταίο χρόνο ήταν περιορισμένη και με βαρύ κόστος.

Στο πλαίσιο της ενίσχυσης της πίεσης προς τη Ρωσία, ανακοίνωσε νέο πακέτο κυρώσεων που στοχεύει 300 ρωσικές ενεργειακές εταιρείες, καθώς και περαιτέρω μέτρα κατά του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», ο οποίος, σύμφωνα με το Λονδίνο, χρησιμοποιείται για την παράκαμψη των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου.

Υπογράμμισε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο εργάζεται για μια «δίκαιη και διαρκή ειρήνη», επισημαίνοντας τη σημασία των εγγυήσεων ασφαλείας και τον ρόλο του «συνασπισμού των προθύμων», του οποίου προεδρεύει. «Είναι ο Πούτιν που στέκεται εμπόδιο στην ειρήνη», δήλωσε, προσθέτοντας ότι ο Ουκρανός πρόεδρος έχει επιδείξει προθυμία για διαπραγματεύσεις.

Ο Κιρ Στάρμερ τόνισε επίσης ότι ο πόλεμος δεν αποτελεί μια «μακρινή σύγκρουση» για το Ηνωμένο Βασίλειο, επισημαίνοντας τις επιπτώσεις στο κόστος ζωής, ιδίως μέσω της αύξησης των τιμών ενέργειας, οι οποίες, όπως ανέφερε, παραμένουν σημαντικά υψηλότερες σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. «Ο τρόπος και ο χρόνος λήξης αυτής της σύγκρουσης θα επηρεάσουν το Ηνωμένο Βασίλειο για πολλά χρόνια», κατέληξε, χαρακτηρίζοντας την Ουκρανία «πρώτη γραμμή της δικής μας ελευθερίας».

Μεταξύ άλλων ο Πούτιν τόνισε ότι η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της είναι τόσο αποφασισμένοι να νικήσουν τη Ρωσία που ωθούν τους εαυτούς τους στα άκρα – κάτι που «θα μετανιώσουν».

Επίσης, κατηγορεί την Ουκρανία και τις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών για την φερόμενη αύξηση των πρόσφατων τρομοκρατικών επιθέσεων στη Ρωσία.

Ο ίδιος αναφέρθηκε ακόμη και στη χρήση πυρηνικών. «Ο εχθρός δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε μέσο. Λοιπόν, είναι ήδη στα μέσα ενημέρωσης, πιθανώς, οι προσπάθειές τους ή οι προθέσεις τους να χρησιμοποιήσουν έστω και κάποιο είδος πυρηνικού στοιχείου. Πιθανώς καταλαβαίνουν πώς μπορεί να καταλήξει αυτό», τόνισε με νόημα.

Νωρίτερα το Κρεμλίνο σε ανακοίνωσή του είχε αναφέρει ότι οι στόχοι της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί.

Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» – το όνομα της Μόσχας για την εισβολή – ήταν σε εξέλιξη και δεν είχε ακόμη εκπληρώσει τους στόχους της.

Η Μόσχα παραμένει ανοιχτή στην επίτευξη των στόχων της μέσω της διπλωματίας, δήλωσε ο Πεσκόφ, χωρίς να διευκρινίσει περαιτέρω τις ειρηνευτικές συνομιλίες.

Ο Πεσκόφ πρόσθεσε ότι η Μόσχα αισθάνεται τώρα ότι βρίσκεται σε μια πολύ ευρύτερη αντιπαράθεση με τα δυτικά έθνη, αφού παρενέβησαν στον πόλεμο μέσω της υποστήριξής τους στο Κίεβο.

Από την πλευρά του ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τιμώντας την τέταρτη επέτειο από την έναρξη του πολέμου, δήλωσε επίσης ότι «ο Πούτιν δεν έχει επιτύχει τους στόχους του», ενώ η Ουκρανία έχει διατηρήσει την ανεξαρτησία της και «θα κάνει τα πάντα για να επιτύχει την ειρήνη και να διασφαλίσει τη δικαιοσύνη».

Σε τηλεοπτικό διάγγελμα είπε ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν έχει ακόμη συντρίψει τον ουκρανικό λαό σε ένα προκλητικό μήνυμα προς το κοινό για την τέταρτη επέτειο του πολέμου.

Ο Ζελένσκι αναμένεται να καλωσορίσει ξένους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίδας υπουργού Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ, στο Κίεβο για τελετές αργότερα σήμερα.

«Σήμερα συμπληρώνονται ακριβώς τέσσερα χρόνια από τότε που ο Πούτιν υποσχέθηκε να καταλάβει το Κίεβο σε τρεις ημέρες», είπε. 

«Και αυτό λέει πολλά για την αντίστασή μας, για τον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία αγωνίζεται όλο αυτό το διάστημα».

«Πίσω από αυτά τα λόγια βρίσκονται εκατομμύρια άνθρωποι, μεγάλο θάρρος, σκληρή δουλειά, επιμονή και ένα μακρύ ταξίδι που η Ουκρανία έχει διανύσει από τις 24 Φεβρουαρίου, πριν από τέσσερα χρόνια», πρόσθεσε. 

«Κοιτώντας πίσω στην έναρξη της εισβολής και κοιτώντας το σήμερα, έχουμε κάθε δικαίωμα να πούμε: Υπερασπιστήκαμε την ανεξαρτησία μας, δεν χάσαμε την κρατική μας υπόσταση, ο Πούτιν δεν πέτυχε τους στόχους του», σημείωσε και πρόσθεσε: «Δεν έσπασε τους Ουκρανούς, δεν κέρδισε αυτόν τον πόλεμο. Διατηρήσαμε την Ουκρανία και θα κάνουμε τα πάντα για να επιτύχουμε την ειρήνη και τη δικαιοσύνη. Δόξα στην Ουκρανία!»

Στο βίντεο, ο Ζελένσκι φαίνεται να περπατά στο υπόγειο συγκρότημα που χρησιμοποιήθηκε νωρίτερα στον πόλεμο για να προστατεύσει τον ίδιο και την ουκρανική ηγεσία από την προσπάθεια του Πούτιν να τους εξοντώσει.

«Δεν είχαμε δείξει ποτέ πριν αυτή την εγκατάσταση», είπε. «Στην αρχή του πολέμου υπήρχαν εκατοντάδες άνθρωποι εδώ. Δούλευα εδώ και μετά ανέβαινα επάνω για να σας απευθυνθώ. Η ομάδα μας ήταν εδώ, η κυβέρνηση, καθημερινές στρατιωτικές συσκέψεις, τηλεφωνήματα, αναζήτηση λύσεων». 

Έδειξε ένα «μικρό δωμάτιο στο καταφύγιο» όπου «είχα τις πρώτες μου συνομιλίες με ηγέτες του κόσμου στην αρχή του πολέμου».

«Εδώ μίλησα με τον Πρόεδρο Μπάιντεν. Εδώ άκουσα: ”Βολοντίμιρ, υπάρχει απειλή, πρέπει να φύγεις επειγόντως από την Ουκρανία. Είμαστε έτοιμοι να σε βοηθήσουμε σε αυτό”.»

«Και εδώ απάντησα ότι χρειαζόμουν όπλα, όχι μεταφορά», περιγράφει ο Ζελένσκι.

Μιλώντας ακριβώς τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή δεκάδων χιλιάδων Ρώσων στρατιωτών στην Ουκρανία κατ’ εντολή του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η σύγκρουση συνεχίζεται, αλλά ότι η Μόσχα παραμένει ανοικτή στην επίτευξη των στόχων της μέσω πολιτικών και διπλωματικών μέσων.

«Ύστερα από την άμεση παρέμβαση σε αυτή τη σύγκρουση από δυτικοευρωπαϊκές χώρες και τις ΗΠΑ, η ειδική στρατιωτική παρέμβαση de facto μετατράπηκε σε μια πολύ μεγαλύτερη αντιπαράθεση μεταξύ της Ρωσίας και χωρών της Δύσης, που είχαν και συνεχίζουν να έχουν τον στόχο της καταστροφής της χώρας μας», δήλωσε ο Πεσκόφ.

Ερωτηθείς εάν η Μόσχα πιστεύει πως η σύγκρουση μπορεί να επιλυθεί μέσω συνομιλιών, ο Πεσκόφ δήλωσε: «Συνεχίζουμε τις προσπάθειές μας να επιτύχουμε ειρήνη, η θέση μας είναι πολύ ξεκάθαρη και σταθερή. Τα πάντα εξαρτώνται τώρα από τις ενέργειες του καθεστώτος του Κιέβου».

Ο Πεσκόφ δήλωσε ότι δεν είναι ακόμα σε θέση να πει πότε και πού θα πραγματοποιηθεί ο επόμενος γύρος ειρηνευτικών συνομιλιών με την Ουκρανία καθώς είναι δεν έχει ακόμα οριστικοποιηθεί.

«Πραγματικά ελπίζουμε ότι αυτή η δουλειά θα συνεχιστεί», δήλωσε.

Έπειτα από τέσσερα χρόνια σφοδρών μαχών, καταστροφών και διπλωματικών προσπαθειών, η κατάσταση στον αιματηρότερο πόλεμο σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο, έχει ως εξής:

Ανθρώπινες απώλειες

Ο απολογισμός και από τις δύο πλευρές παραμένει ασαφής, έπειτα από χρόνια συγκρούσεων και φονικών βομβαρδισμών.

Σύμφωνα με την τελευταία καταμέτρηση του ΟΗΕ, το 2025, περίπου 15.000 άμαχοι σκοτώθηκαν και 40.600 τραυματίστηκαν στο ουκρανικό έδαφος, όμως ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων είναι «πιθανότατα σημαντικά μεγαλύτερος», κυρίως επειδή οι παρατηρητές δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση στις κατεχόμενες ζώνες.

Από τις επιθέσεις που εξαπολύει η Ουκρανία εναντίον μεθοριακών ρωσικών περιοχών έχουν σκοτωθεί εκατοντάδες άνθρωποι, σύμφωνα με εκτιμήσεις.

Όσον αφορά τις στρατιωτικές απώλειες, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι παραδέχτηκε στις αρχές Φεβρουαρίου ότι από το 2022 έχουν σκοτωθεί 55.000 Ουκρανοί στρατιώτες, αριθμός που θεωρείται πολύ χαμηλότερος του πραγματικού, κυρίως λόγω των δεκάδων χιλιάδων αγνοουμένων.

Η Ρωσία τηρεί σιγή για τις δικές της απώλειες, όμως υπολογίζεται ότι ξεπερνούν τις 177.000, σύμφωνα με τη ρωσική υπηρεσία του BBC και το ρωσικό μέσο ενημέρωσης Mediazona, που βασίζονται σε στοιχεία από ανοιχτές πηγές.

Το αμερικανικό κέντρο προβληματισμού Center for Strategic and International Studies (CSIS) κάνει λόγο για 325.000 νεκρούς Ρώσους στρατιώτες και για 100.000-140.000 Ουκρανούς από το 2022.

Περίπου 6 εκατομμύρια είναι οι Ουκρανοί πρόσφυγες στο εξωτερικό, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Καταστροφές

Ο πόλεμος ισοπέδωσε τεράστιες εκτάσεις, κυρίως στην ανατολική Ουκρανία όπου ολόκληρες πόλεις, όπως η Μπαχμούτ, το Τορέτσκ και το Βοφτσάνσκ μετατράπηκαν σε ερείπια.

Τα ρωσικά πλήγματα στις ενεργειακές υποδομές κατέστρεψαν το ουκρανικό δίκτυο, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς θέρμανση και ηλεκτρικό ρεύμα.

Περίπου το 20% του ουκρανικού εδάφους είναι σπαρμένο με νάρκες, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη.

Το συνολικό κόστος ανοικοδόμησης της Ουκρανίας υπολογίζεται σε περισσότερα από 500 δισεκατομμύρια ευρώ σε βάθος δεκαετίας, σύμφωνα με κοινή εκτίμηση της ουκρανικής κυβέρνησης, της ΕΕ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΗΕ.

Η κατάσταση στο μέτωπο

Έπειτα από αλλεπάλληλες προωθήσεις και υποχωρήσεις και από τις δύο πλευρές, το 2022 και το 2023, η σύγκρουση έχει πλέον μεταλλαχθεί σε πόλεμο φθοράς, με αργές και κοστοβόρες προωθήσεις, υπό την πανταχού παρούσα απειλή των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Η Ρωσία κατέχει περίπου το 20% του ουκρανικού εδάφους, ωστόσο το ένα τρίτο από αυτό ήταν ήδη υπό τον έλεγχο των ρωσικών ή φιλορωσικών δυνάμεων πριν από το 2022.

Οι μάχες επικεντρώνονται στο Ντονμπάς, τη μεγάλη βιομηχανική λεκάνη στην ανατολική Ουκρανία, όπου ο ρωσικός στρατός έχει καταλάβει σχεδόν όλη την περιοχή του Λουχάνσκ και περίπου το 83% εκείνης του Ντονέτσκ, σύμφωνα με μια ανάλυση που έκανε το Γαλλικό Πρακτορείο σε δεδομένα του Ινστιτούτου Μελέτης του Πολέμου (ISW), ενός κέντρου προβληματισμού που εδρεύει στις ΗΠΑ.

Ο ρωσικός στρατός κατέχει επίσης μεγάλες εκτάσεις στις νότιες περιοχές της Χερσώνας και της Ζαπορίζια και μικρά τμήματα στο Σούμι (βόρεια) το Χάρκοβο (βορειοανατολικά) και το Ντνιπροπετρόφσκ (κεντρική Ουκρανία).

Μια διπλωματία σε αργή κίνηση

Μολονότι οι μάχες συνεχίζονται, Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματεύονται από το 2025 την κατάπαυση των εχθροπραξιών, υπό την πίεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Πολλοί γύροι συνομιλιών έγιναν στην Κωνσταντινούπολη, το Αμπού Ντάμπι και τη Γενεύη, χωρίς να οδηγήσουν σε απτά αποτελέσματα.

Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι το εδαφικό: η Ρωσία απαιτεί την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από ζώνες τις οποίες ελέγχουν ακόμη στο Ντονέτσκ, κάτι που οι Ουκρανοί αρνούνται.

Η Ουκρανία επιμένει επίσης ότι είναι αναγκαίο να κηρυχθεί κατάπαυση του πυρός το συντομότερο δυνατόν, ενώ η Μόσχα αρνείται να σταματήσουν οι εχθροπραξίες εάν δεν τεθούν προηγουμένως οι βάσεις μιας «βιώσιμης» ειρηνευτικής συμφωνίας.

Οικονομία και κυρώσεις

Η ρωσική οικονομία ανθίσταται στις δυτικές κυρώσεις, βρίσκοντας παράλληλες αγορές για τις εισαγωγές της και τις πωλήσεις υδρογονανθράκων. Η βιομηχανία επωφελήθηκε από τις μαζικές στρατιωτικές παραγγελίες.

Ωστόσο, η οικονομία αρχίζει να δείχνει σημάδια κόπωσης, λόγω της μόνιμης έλλειψης εργατικού δυναμικού και του υψηλού πληθωρισμού. Το ρωσικό κράτος είναι αντιμέτωπο με το αυξανόμενο έλλειμμα στον προϋπολογισμό και τη μείωση των εσόδων από την πώληση πετρελαίου.

Η Ουκρανία από την πλευρά της έχει χάσει το ένα τρίτο του ΑΕΠ της από το 2022 και αντιμετωπίζει την καταστροφή των υποδομών της, προβλήματα στις εξαγωγές της και τη φυγή μεγάλου μέρους του εργατικού δυναμικού της στο εξωτερικό ή τη στρατολόγησή του στις ένοπλες δυνάμεις.

Η ουκρανική οικονομία ανέκαμψε κάπως το τελευταίο διάστημα, όμως η χώρα εξαρτάται σε μεγάλη βαθμό από τη Δύση για να χρηματοδοτεί την άμυνά τις και τις τρέχουσες δαπάνες της.

Σύμμαχοι και υποστηρικτές

Από τις αρχές του 2022 η πολεμική προσπάθεια του Κιέβου διασφαλίζεται κατά κύριο λόγο από τις παραδόσεις όπλων και πυρομαχικών από τους συμμάχους του, καθώς και τις πληροφορίες των δυτικών μυστικών και στρατιωτικών υπηρεσιών.

Η Ευρώπη είναι πλέον ο βασικός χορηγός της βοήθειας στην Ουκρανία, με 201 δισεκ. ευρώ που έχουν ήδη δοθεί και άλλα 178 δισεκ. που πρόκειται να δοθούν στο μέλλον, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του γερμανικού Ινστιτούτου Κιέλου.

Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ, που είχαν χορηγήσει στην Ουκρανία βοήθεια ύψους 115 δισεκ. δολαρίων από το 2022, ουσιαστικά διέκοψαν τη χορήγηση βοήθειας χωρίς αντισταθμίσματα από την πλευρά του Κιέβου.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Κιέλου, η Ουκρανία έχει παραλάβει από τους συμμάχους της περίπου 900 άρματα, 1.200 τεθωρακισμένα, 850 όπλα του πυροβολικού, 85 αντιαεροπορικά συστήματα και μαχητικά αεροσκάφη και πυρομαχικά.

Η Βόρεια Κορέα παρέδωσε πυρομαχικά στη Ρωσία και έστειλε χιλιάδες στρατιώτες να πολεμήσουν στο πλευρό των Ρώσων, εναντίον των Ουκρανών, στο ρωσικό έδαφος.

Η Μόσχα έχει παραλάβει επίσης μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους από το Ιράν και βασίζεται στη δική του τεχνολογία για την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, σύμφωνα με τους Δυτικούς που κατηγορούν επίσης την Κίνα ότι βοηθά τη Ρωσία να παρακάμπτει τις κυρώσεις.