Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο του κειμένου βρίσκεται η απερίφραστη καταδίκη της «άνανδρης και παράνομης», όπως χαρακτηρίζεται, ισραηλινής επίθεσης στη Ντόχα. Η Σύνοδος έκανε λόγο για παραβίαση της κυριαρχίας ενός κράτους που λειτουργεί ως ουδέτερος μεσολαβητής και προειδοποίησε ότι τέτοιες ενέργειες υπονομεύουν τις διεθνείς διαδικασίες ειρηνευτικής διαμεσολάβησης.

Οι ηγέτες δήλωσαν την πλήρη στήριξή τους στο Κατάρ, επιδοκιμάζοντας τη «σοφή και ψύχραιμη» στάση της κυβέρνησης της Ντόχα, η οποία διατηρεί κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες διαπραγμάτευσης για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα.

Η ισραηλινή επιδρομή, που σύμφωνα με καταριανές πηγές είχε στόχο υψηλόβαθμα στελέχη της Χαμάς, προκάλεσε τον θάνατο του διευθυντή του πολιτικού γραφείου της οργάνωσης στη Ντόχα, Τζιχάντ Λαντ, του γιου του ηγετικού στελέχους Χαμάς Χαλίλ αλ-Χάγια, καθώς και τριών συνοδών τους. Η ίδια η Χαμάς ανακοίνωσε ότι ο Χαλίλ αλ-Χάγια, επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας από τη Γάζα, γλίτωσε απόπειρα δολοφονίας.

Διπλωματική και οικονομική αναθεώρηση

Το πιο ηχηρό σημείο του κοινού ανακοινωθέντος είναι η έκκληση για επανεξέταση των διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων με το Ισραήλ. Οι συμμετέχουσες χώρες δεσμεύτηκαν να αξιολογήσουν μέτρα όπως:

• πάγωμα εμπορικών συναλλαγών,
• διακοπή στρατιωτικών προμηθειών και μεταφοράς όπλων,
• περιορισμό επενδύσεων σε ισραηλινές επιχειρήσεις,
• υποστήριξη νομικών ενεργειών σε διεθνή δικαστήρια, συμπεριλαμβανομένης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.

Η απόφαση αυτή δεν είναι δεσμευτική για όλα τα κράτη, αλλά δίνει πολιτική κάλυψη σε κυβερνήσεις που ήδη δέχονται πίεση από την κοινή γνώμη τους για αυστηρότερη στάση απέναντι στο Τελ Αβίβ.

Σαφές μήνυμα για τη Γάζα και την Παλαιστίνη

Η διακήρυξη της Ντόχα επαναλαμβάνει την ανάγκη για άμεση κατάπαυση του πυρός στη Γάζα και κατηγορεί το Ισραήλ για «γενοκτονία, εθνοκάθαρση και παράνομο αποκλεισμό». Καλεί τη διεθνή κοινότητα να στηρίξει τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ, και να εργαστεί για την αποπυρηνικοποίηση της Μέσης Ανατολής.
Παράλληλα, ζητά την αναστολή της ισραηλινής ιδιότητας μέλους στον ΟΗΕ ως μέτρο πίεσης, μια πρόταση που εάν τεθεί σε ψηφοφορία θα ανοίξει πρωτόγνωρη συζήτηση στους διεθνείς οργανισμούς.

Νομικές κινήσεις και διεθνής λογοδοσία

Οι ηγέτες κάλεσαν τα κράτη–μέλη να υποστηρίξουν την εκτέλεση ενταλμάτων σύλληψης που έχει εκδώσει ή θα εκδώσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου στα παλαιστινιακά εδάφη. Επίσης ζήτησαν την άσκηση κάθε «αποτελεσματικού νομικού μέσου» ώστε να τερματιστεί η ατιμωρησία του Ισραήλ, περιλαμβανομένης της επιβολής κυρώσεων και της αναστολής μεταφοράς στρατιωτικού υλικού. Πρόκειται για σαφή αναβάθμιση του διεθνούς νομικού πλαισίου που οι αραβικές και ισλαμικές χώρες επιδιώκουν να κινητοποιήσουν εναντίον της ισραηλινής πολιτικής.

Αντιδράσεις στο Ισραήλ και διεθνείς ισορροπίες

Η ισραηλινή κυβέρνηση, που ήδη βρίσκεται υπό πίεση για τις επιχειρήσεις στη Γάζα και τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, αντιμετωπίζει τώρα ένα νέο διπλωματικό μέτωπο. Η προοπτική οικονομικών κυρώσεων και η πιθανότητα ενεργοποίησης διεθνών δικαστικών διαδικασιών αυξάνουν το κόστος της συνέχισης των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, η αναφορά στη συλλογική ασφάλεια του αραβοϊσλαμικού κόσμου ενισχύει την πολιτική απομόνωση του Τελ Αβίβ, ιδίως αν χώρες–κλειδιά όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία ή η Ινδονησία μετατρέψουν τις δηλώσεις σε πρακτικές κινήσεις.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρότι αναγνωρίζονται στο κείμενο ως μεσολαβητικός παράγοντας μαζί με το Κατάρ και την Αίγυπτο, βρίσκονται σε δύσκολη θέση: από τη μία στηρίζουν το Ισραήλ στρατιωτικά, από την άλλη καλούνται να στηρίξουν τις διαπραγματεύσεις κατάπαυσης του πυρός που τώρα υπονομεύονται από την ίδια την ισραηλινή στρατηγική.

Επιπτώσεις για την ευρύτερη περιοχή

Η απόφαση της Ντόχα να θέσει υπό αμφισβήτηση ακόμη και την παρουσία του Ισραήλ στον ΟΗΕ έχει κυρίως πολιτικό συμβολισμό, αλλά δείχνει ότι το πλαίσιο των συμμαχιών αλλάζει. Χώρες που είχαν επιλέξει την «ήπια προσέγγιση», όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Μπαχρέιν –που είχαν υπογράψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ– θα βρεθούν μπροστά σε διλήμματα αν η πίεση των γειτόνων τους αυξηθεί.

Η ίδια η Γάζα παραμένει στο επίκεντρο μιας ανθρωπιστικής κρίσης με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, αριθμοί που η Σύνοδος παρουσίασε ως απόδειξη «γενοκτονικών πρακτικών». Η νέα διπλωματική γραμμή δίνει ισχυρότερο βήμα στους Παλαιστίνιους στις διεθνείς οργανώσεις, ενώ αυξάνει την πίεση σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που μέχρι τώρα αρκούνταν σε γενικές εκκλήσεις για «αυτοσυγκράτηση».

Η Σύνοδος της Ντόχα δεν αρκέστηκε σε μια ακόμη διακήρυξη συμπαράστασης. Εισήγαγε ένα οδικό χάρτη πολιτικών, οικονομικών και νομικών μέτρων που, αν εφαρμοστούν, θα μπορούσαν να μετατρέψουν την ισραηλινο–παλαιστινιακή σύγκρουση σε ευρύτερη διεθνή κρίση. Για το Ισραήλ, οι αποφάσεις σημαίνουν αυξημένη διπλωματική απομόνωση και τον κίνδυνο κυρώσεων σε επίπεδο ΟΗΕ, σε μια στιγμή που η στρατιωτική επιχείρηση στη Γάζα έχει ήδη προκαλέσει σοβαρό ανθρωπιστικό και πολιτικό κόστος. Για τη διεθνή κοινότητα, η Ντόχα αποτελεί υπενθύμιση ότι ο πόλεμος στη Γάζα δεν είναι μόνο ένα περιφερειακό ζήτημα, αλλά ένας κόμβος όπου συναντώνται οι στρατηγικές ισορροπίες, οι ενεργειακοί σχεδιασμοί και η ίδια η αξιοπιστία του διεθνούς δικαίου.

Όπως αποτυπώνεται στις αποφάσεις του OIC, οι αντιπροσωπείες της Αιγύπτου και του Μπαχρέιν εξέφρασαν επιφυλάξεις για την παράγραφο 24 της Διακήρυξης της Κωνσταντινούπολης σχετικά με τους Τουρκοκυπρίους και την παράγραφο 25 σχετικά με την «τουρκική» μουσουλμανική μειονότητα στη Δυτική Θράκη και τον μουσουλμανικό πληθυσμό στα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα.

Η παράγραφος 24 αναφέρει συγκεκριμένα: «Υποστηρίζουμε τις επιδιώξεις των Μουσουλμάνων Τουρκοκυπρίων για τη διασφάλιση των εγγενών δικαιωμάτων τους και τονίζουμε τη σημασία μιας διαπραγματευμένης, αμοιβαία αποδεκτής, δίκαιης, διαρκούς και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού ζητήματος, καθώς και την ανάγκη ανάπτυξης επαφών με τους Μουσουλμάνους Τουρκοκυπρίους για την υπέρβαση της άδικης απομόνωσης που τους έχει επιβληθεί».

Η παράγραφος 25 αφορά τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης και τους μουσουλμάνους των Δωδεκανήσων και αναφέρει τα εξής:

«Επαναβεβαιώνουμε την υποστήριξή μας προς την τουρκική μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης και τον τουρκικό μουσουλμανικό πληθυσμό των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα, για την πλήρη απόλαυση των βασικών τους δικαιωμάτων και ελευθεριών, και διακηρύσσουμε ότι τα θρησκευτικά και πολιτιστικά τους δικαιώματα θα πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστά».

Όμως η προσπάθεια της Τουρκίας να υιοθετηθούν από τον OIC ψηφίσματα για την Κύπρο και για το «Καθεστώς της Τουρκικής Μουσουλμανικής Μειονότητας στη Δυτική Θράκη και του μουσουλμανικού πληθυσμού στα Δωδεκάνησα» αντιμετώπισαν τις επίσημες επιφυλάξεις των αντιπροσωπειών της Αιγύπτου, του Ιράκ, της Σαουδικής Αραβίας, του Κουβέιτ, του Λιβάνου και του Μπαχρέιν.

Οι χώρες αυτές εξέφρασαν επιφύλαξη  για το Ψήφισμα Αρ. 3/51 για την «τουρκική μουσουλμανική μειονότητα στη Δυτική Θράκη και τον μουσουλμανικό πληθυσμό των Δωδεκανήσων», που προβάλει  μια εντελώς παραπλανητική και επικριτική για την Ελλάδα εικόνα σε ό,τι αφορά τη μουσουλμανική μειονότητα, και καλεί την Ελλάδα:να διασφαλίσει τον πλήρη σεβασμό όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της θρησκευτικής ελευθερίας για όλους τους μουσουλμάνους στη χώρα,να λάβει κατάλληλα μέτρα για την προάσπιση των βασικών δικαιωμάτων, ελευθεριών και της ταυτότητας της τουρκικής μουσουλμανικής μειονότητας βάσει των διεθνών και διμερών συμφωνιών, να αναγνωρίσει τους εκλεγμένους Μουφτήδες Ξάνθης και Κομοτηνής ως επίσημους Μουφτήδες.

Αμφισβητεί τον διορισμό των 240 ιμάμηδων/ιεροδιδασκάλων και προτρέπει την Ελλάδα: να εφαρμόσει τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) σχετικά με τις ΜΚΟ της τουρκικής μουσουλμανικής μειονότητας, να ασχοληθεί με τα εκπαιδευτικά ζητήματα της μειονότητας, ενώ ζητά από τον ΓΓ του OIC να κινήσει διαδικασία έρευνας για τα θέματα που αναφέρονται στο παρόν Ψήφισμα και να υποβάλει σχετική έκθεση στην 52η Σύνοδο του Συμβουλίου ΥΠΕΞ.

Το ψήφισμα που αφορά την Κύπρο καλούσε, μεταξύ άλλων, τη διεθνή κοινότητα και τα μέλη του Οργανισμού: να λάβουν μέτρα για τον τερματισμό της «απομόνωσης των Μουσουλμάνων Τουρκοκυπρίων»,να ενισχύσουν την αποτελεσματική αλληλεγγύη με τους Μουσουλμάνους Τουρκοκυπρίους, συνεργαζόμενοι στενά μαζί τους, με σκοπό να τους βοηθήσουν υλικά και πολιτικά να ξεπεράσουν την απάνθρωπη απομόνωση που τους έχει επιβληθεί, να ανταλλάξουν επιχειρηματικές αποστολές με το ψευδοκράτος, να αναπτύξουν πολιτιστικές σχέσεις και αθλητικές επαφές και να υποστηρίξουν, έως ότου λυθεί το Κυπριακό, το νόμιμο αίτημα των Μουσουλμάνων Τουρκοκυπρίων να έχουν φωνή σε όλα τα διεθνή φόρα όπου συζητείται το Κυπριακό, στη βάση της ισότητας των δύο πλευρών στην Κύπρο.Ζητεί επίσης να υποστηριχθεί η ελεύθερη διακίνηση των Τουρκοκυπρίων στα κράτη του OIC.

Η εξέλιξη αυτή στον OIC, και μάλιστα στη Σύνοδο που έγινε στην Κωνσταντινούπολη, δεν ήρθε τυχαία, καθώς η Αθήνα και η Λευκωσία τα τελευταία χρόνια έχουν εργαστεί συστηματικά ώστε φιλικές αραβικές και μουσουλμανικές χώρες να αντιληφθούν την προσπάθεια της Τουρκίας να εργαλειοποιήσει τον OIC για να προωθήσει τις διεκδικήσεις της έναντι της Κύπρου και της Ελλάδας, με τρόπο που τελικά πλήττει τις άριστες σχέσεις των αραβικών και μουσουλμανικών χωρών με την Ελλάδα και την Κύπρο, και φυσικά με την ίδια την Ε.Ε.

Ο οργανισμός, με έδρα την Τζέντα, που ετοιμάζει αποστολή στο Αφγανιστάν για να υπογραμμίσει την σημασία «της ειρήνης, της σταθερότητας και της εθνικής συμφιλίωσης», καλεί τους μελλοντικούς ηγέτες του Αφγανιστάν και την διεθνή κοινότητα να φροντίσουν ώστε το Αφγανιστάν να μην χρησιμοποιηθεί πλέον ως πλατφόρμα ή καταφύγιο τρομοκρατών και να μην επιτρέψει σε τρομοκρατικές οργανώσεις να βάλουν πόδι στο αφγανικό έδαφος, αναφέρεται σε ανακοίνωση του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας.

Ο ΟΙΣ προειδοποιεί για την ανθρωπιστική κατάσταση στο Αφγανιστάν λόγω τη αύξησης του αριθμού των εκτοπισμένων και των προσφύγων και καλεί «τα κράτη μέλη, του ισλαμικούς οικονομικούς θεσμούς και τους εταίρους να λάβουν γρήγορα μέτρα για να προσφέρουν επειγόντως ανθρωπιστική βοήθεια στις ζώνες του Αφγανιστάν που την έχουν ανάγκη.