Αντίστοιχη είναι και η εξέλιξη στους μισθούς. Παρά τη σημαντική ενίσχυση της απασχόλησης την τελευταία δεκαετία –με αύξηση κατά 684 χιλιάδες άτομα ή 18,5% σε σχέση με το 2016– και τις αλλεπάλληλες αυξήσεις του κατώτατου μισθού από το 2019, που σωρευτικά ανέρχονται σε 35%, οι πραγματικές απολαβές παραμένουν υπό πίεση. Το 2024, οι μέσοι μισθοί αυξήθηκαν ονομαστικά κατά 5,8%, όμως η προσαρμογή για τον πληθωρισμό περιορίζει το πραγματικό όφελος στο 3,8%. Για τα δύο πρώτα τρίμηνα του 2025, οι ονομαστικές αυξήσεις 3,8% και 3,2% μετατρέπονται σε πραγματικές μειώσεις της τάξης του -0,5% και -1,1%, αντίστοιχα, καθώς ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή κινήθηκε υψηλότερα.

• Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το 2024, που αφορούν εισοδήματα του 2023, το μέσο ατομικό εισόδημα διαμορφώνεται σε 12.391 ευρώ (από 11.546 ευρώ), ενώ το διάμεσο ανέρχεται σε 10.850 ευρώ (από 10.050 ευρώ). Παρά τη βελτίωση σε ονομαστικούς όρους, οι ανισότητες παραμένουν έντονες.

Σταθερά χαμηλότερα εισοδήματα καταγράφουν τα άτομα εκτός αγοράς εργασίας, πλην των συνταξιούχων, οι οποίοι εμφανίζουν μέσο και διάμεσο εισόδημα ελαφρώς υψηλότερο από τον γενικό πληθυσμό. Η σύνδεση μεταξύ έντασης εργασίας στο νοικοκυριό και ύψους εισοδήματος επιβεβαιώνεται και από τα δεδομένα.

Η εισοδηματική κατανομή εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονη ανισομέρεια. Το φτωχότερο 20% του πληθυσμού συγκεντρώνει μόλις το 7,5% του συνολικού ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ το πλουσιότερο 20% κατέχει σχεδόν το 40%. Ο δείκτης S80/S20 ανέρχεται στο 5,27, υποδηλώνοντας ότι το εισόδημα του ανώτερου εισοδηματικού πέμπτου είναι υπερπενταπλάσιο εκείνου του κατώτερου. Παρόμοια εικόνα προκύπτει και από τους επιμέρους δείκτες ανισότητας μεταξύ των εισοδηματικών ομάδων.

Ο συντελεστής Gini διαμορφώνεται για το 2023 και το 2024 στο 31,8, παραμένοντας υψηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, η εισοδηματική κινητικότητα παραμένει περιορισμένη: πάνω από το ήμισυ του πληθυσμού διατηρεί την ίδια θέση στην εισοδηματική κλίμακα σε ετήσια βάση, αν και σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα καταγράφεται σταδιακή βελτίωση.

Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών συνεχίζει να συρρικνώνεται, κυρίως λόγω των πληθωριστικών πιέσεων των τελευταίων ετών. Μετά από μια μακρά περίοδο νομισματικής σταθερότητας, ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε το 2022 στο 9,6% και, παρά τη μετέπειτα αποκλιμάκωση, εξακολουθεί να κινείται πάνω από το όριο του 2%. Ως αποτέλεσμα, το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα σε μονάδες αγοραστικής δύναμης παραμένει από τα χαμηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών το 2024 ανήλθε σε 20.694 ευρώ, αυξημένη κατά 3,6% σε τρέχουσες και μόλις κατά 1% σε σταθερές τιμές. Ιδιαίτερα δυσχερής είναι η κατάσταση για τα φτωχά νοικοκυριά, των οποίων η μέση ισοδύναμη μηνιαία δαπάνη δεν υπερβαίνει τα 392 ευρώ, έναντι άνω των 1.200 ευρώ για τα μη φτωχά. Στα φτωχά νοικοκυριά, σχεδόν τα δύο τρίτα των δαπανών κατευθύνονται σε τρόφιμα και στέγαση, γεγονός που τα καθιστά πιο ευάλωτα στις ανατιμήσεις.

Η χαμηλή ένταση εργασίας συνιστά βασικό παράγοντα κοινωνικού αποκλεισμού. Περίπου το 8,6% των ατόμων ηλικίας 18–64 ετών ζει σε νοικοκυριά όπου οι ενήλικες εργάζονται ελάχιστα, με τις γυναίκες να πλήττονται περισσότερο από τους άνδρες. Το ποσοστό αυτό υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Σε ό,τι αφορά τη φτώχεια, η Ελλάδα κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις της ΕΕ. Με βάση τον δείκτη AROPE, το 26,9% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ποσοστό που την τοποθετεί τρίτη μετά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Ο τύπος νοικοκυριού παίζει καθοριστικό ρόλο: οι μονογονεϊκές οικογένειες με εξαρτώμενα παιδιά εμφανίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο, ενώ ιδιαίτερα εκτεθειμένα παραμένουν και τα μονομελή νοικοκυριά, ιδίως όσα αποτελούνται από γυναίκες.

Η κατάσταση επιβαρύνεται και από το καθεστώς κατοικίας. Οι ενοικιαστές και τα νοικοκυριά με στεγαστικά δάνεια εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά κινδύνου φτώχειας σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, η εκπαίδευση λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός προστασίας, καθώς ο κίνδυνος φτώχειας μειώνεται δραστικά για τα άτομα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η εργασιακή κατάσταση είναι επίσης κρίσιμη. Οι άνεργοι αντιμετωπίζουν εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο φτώχειας, ενώ οι μερικώς απασχολούμενοι εμφανίζουν υπερδιπλάσιο κίνδυνο σε σχέση με τους πλήρους απασχόλησης. Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις, και κυρίως οι συντάξεις, εξακολουθούν να διαδραματίζουν κομβικό ρόλο: χωρίς αυτές, το ποσοστό φτώχειας θα εκτοξευόταν στο 45%, ενώ με την πλήρη εφαρμογή τους περιορίζεται κάτω από το 20%.

Η παιδική φτώχεια, αν και παρουσίασε μικρή υποχώρηση το 2024, παραμένει σε υψηλά επίπεδα, κατατάσσοντας τη χώρα στις πρώτες θέσεις της ΕΕ. Παράλληλα, οι δείκτες του ΚΕΠΕ αναδεικνύουν ότι οι ανισότητες μεταξύ νοικοκυριών με παιδιά είναι εντονότερες στο πεδίο της διατροφής παρά της ενέργειας.

Σε αυτή τη στρατηγική εντάσσεται η πρόσφατη πρόωρη αποπληρωμή ύψους 5,3 δισ. ευρώ από τα διμερή δάνεια που είχε λάβει η χώρα το 2010 από τα κράτη της Ευρωζώνης, μέσω του μηχανισμού Greek Loan Facility.

Πρόκειται για δάνεια συνολικού ύψους περίπου 52,9 δισ. ευρώ, τα οποία αποτέλεσαν τον βασικό πυλώνα χρηματοδότησης της Ελλάδας στο αρχικό στάδιο της κρίσης, πριν από την ενεργοποίηση των διαδοχικών προγραμμάτων στήριξης.

Τα συγκεκριμένα δάνεια είχαν συμφωνηθεί με ευνοϊκούς όρους, χαμηλό κόστος και μεγάλη διάρκεια, με αποπληρωμές που εκτείνονταν έως τις αρχές της δεκαετίας του 2040. Ωστόσο, ακριβώς λόγω του μεγάλου χρονικού τους εύρους, επηρεάζουν καθοριστικά τη δομή και τη δυναμική του δημόσιου χρέους. Για τον λόγο αυτό, η πρόωρη εξόφλησή τους δεν αντιμετωπίζεται ως αποσπασματική ενέργεια, αλλά ως συνειδητή επιλογή αναδιάρθρωσης του χρέους με στόχο τη μείωση των μελλοντικών πιέσεων.

Η τελευταία παρέμβαση δεν περιορίστηκε στην κάλυψη μεμονωμένων υποχρεώσεων. Αντίθετα, επηρέασε το χρονοδιάγραμμα πληρωμών ολόκληρων ετών: εξοφλήθηκαν πλήρως τμήματα δόσεων που αφορούσαν το 2041, μειώθηκαν σημαντικά οι υποχρεώσεις του 2040, ενώ περιορίστηκαν κατά 15% οι ετήσιες καταβολές της περιόδου 2033–2039. Με τον τρόπο αυτό, επιτυγχάνεται ουσιαστική αποσυμπίεση των μελλοντικών χρηματοδοτικών αναγκών, με ετήσια εξοικονόμηση που ανέρχεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.

Η πολιτική αυτή δεν αποτελεί νεότερη επιλογή. Από το 2019, η Ελλάδα ακολούθησε την ίδια λογική αρχικά με τα δάνεια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, τα οποία αποπληρώθηκαν σταδιακά και τελικά εξοφλήθηκαν πλήρως. Στη συνέχεια, η στρατηγική επεκτάθηκε στα διμερή δάνεια της Ευρωζώνης, με επιταχυνόμενες πληρωμές τα έτη 2022, 2023 και κυρίως το 2024, οδηγώντας σε αισθητή συρρίκνωση του σχετικού υπολοίπου.

Σήμερα, περισσότερα από 26 δισ. ευρώ από τα διμερή δάνεια έχουν ήδη εξοφληθεί, ενώ το υπόλοιπο, περίπου 26,3 δισ. ευρώ, δεν ακολουθεί πλέον το αρχικό σχήμα αποπληρωμής που προέβλεπε σχεδόν ισόποσες δόσεις έως το 2041. Οι πρόωρες αποπληρωμές έχουν μεταβάλει ουσιαστικά τη διάρθρωση αυτών των υποχρεώσεων, καθιστώντας το προφίλ του χρέους πιο διαχειρίσιμο και λιγότερο ευάλωτο σε μελλοντικές διακυμάνσεις.

Συνολικά, έως το 2025, η χώρα έχει μειώσει τον δανεισμό της με ταχύτερους ρυθμούς κατά περίπου 29 δισ. ευρώ και έχει περιορίσει το κόστος τόκων κατά 3,5 δισ. ευρώ. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου, ο οποίος μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο για στοχευμένες κοινωνικές και φορολογικές παρεμβάσεις όσο και για την ενίσχυση των ταμειακών αποθεμάτων, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες και τη διατήρηση του ελλείμματος κάτω από το 3% του ΑΕΠ.

Παράλληλα, η ύπαρξη ισχυρών ταμειακών διαθεσίμων ενισχύει την ανθεκτικότητα της οικονομίας απέναντι σε απρόβλεπτες εξωτερικές κρίσεις και περιορίζει την ανάγκη άμεσης προσφυγής στις αγορές υπό δυσμενείς συνθήκες.

Για το 2026, ο σχεδιασμός προβλέπει περιορισμένο νέο δανεισμό, της τάξης των 8 δισ. ευρώ, ενώ τα ταμειακά διαθέσιμα του Δημοσίου αναμένεται να παραμείνουν σε επίπεδα άνω των 35 δισ. ευρώ. Το δημόσιο χρέος, ως ποσοστό του ΑΕΠ, εκτιμάται ότι θα συνεχίσει την καθοδική του πορεία, προσεγγίζοντας το 138%, με παράλληλη μείωση και σε απόλυτους αριθμούς. Η μέση διάρκεια του χρέους, που παραμένει πάνω από τα 16 έτη, προσφέρει στη χώρα σημαντικό βαθμό ευελιξίας στον χρόνο και στον τρόπο εξόδου στις αγορές.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους επεξεργάζεται πρόσθετες παρεμβάσεις για την περαιτέρω επιμήκυνση της διάρκειας του χρέους, μετατρέποντας βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις σε μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες, ενισχύοντας έτσι τη συνολική βιωσιμότητα της ελληνικής οικονομίας.

Συνομιλώντας με τους πολιτικούς συντάκτες που παρακολουθούν το ρεπορτάζ του ΠΑΣΟΚ, κατά τη διάρκεια εορταστικού γεύματος που τους παρέθεσε το μεσημέρι στη Καισαριανή, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής ανέφερε ότι η συζήτηση για τον προϋπολογισμό είχε μειωμένη δημοσιότητα, ενώ στην οικονομία είναι εμφανή τα ολιγοπώλια στη Υγεία, την Ενέργεια και το χρηματοπιστωτικό τομέα.

Σχετικά με το χρόνο των εκλογών, ο Νίκος Ανδρουλάκης εκτίμησε πως πλην εκτάκτου γεγονότος, ο κ. Μητσοτάκης θα αποφασίσει την προσφυγή σε εκλογές το 2027, αφού και το 2026 θα έχει ακόμη πόρους από Ταμείο Ανάκαμψης να δαπανήσει.

Όσο για το πολιτικό σκηνικό που τείνει να διαμορφωθεί εφόσον επιβεβαιωθούν οι φήμες για ίδρυση νέων κομμάτων από τον Αλέξη Τσίπρα και προκύψει το λεγόμενο «κόμμα Καρυστιανού», ο κ. Ανδρουλάκης εξέφρασε την πεποίθηση ότι στο ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής θα έχουν ανεπαίσθητη επίπτωση.

Επιβεβαίωσε και πάλι ότι το συνέδριο του κόμματος θα γίνει τον Μάρτιο και θα αποτελέσει πολιτικό γεγονός, ενώ δεν θέλησε να κάνει κανένα σχόλιο για φημολογούμενες προσχωρήσεις βουλευτών κι άλλων παραγόντων, στο ΠΑΣΟΚ, από τον χώρο της Κεντροαριστεράς.

Απόστολος Χονδρόπουλος

Εν αναμονή των αποφάσεων των αγροτών μετά τα νέα δεδομένα που δημιούργησε το γενικό πλαίσιο κυβερνητικών θέσεων που παρουσίασε χθες ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας, ο πρωθυπουργός θα επιμείνει, όπως λένε συνεργάτες του,  στην αντίληψή του για την αναδιάρθρωση της πρωτογενούς παραγωγής με αιχμή την εξυγίανση του ΟΠΕΚΕΠΕ και το πέρασμα στην ΑΑΔΕ, κάτι που θεωρεί κομβικό σημείο για τον εκσυγχρονισμό ολόκληρου του συστήματος των επιδοτήσεων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Μητσοτάκης θα τονίσει ότι θεωρεί τη διαδικασία εξυγίανσης του ΟΠΕΚΕΠΕ με το πέρασμα στην ΑΑΔΕ ως το πρώτο βήμα για να δούμε σοβαρά τη μεταρρύθμιση του πρωτογενούς τομέα.

Συνάντηση με τον πρωθυπουργό εάν οι αγρότες ανταποκριθούν στην κυβερνητική πρόσκληση διαλόγου, δεν είναι εύκολο να υπάρξει πριν την Παρασκευή, καθώς ο κ. Μητσοτάκης θα βρίσκεται από αύριο στις Βρυξέλλες για την Σύνοδο ΕΕ- Δυτικών Βαλκανίων την Τετάρτη και στη συνέχεια για το διήμερο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο οι εργασίες του οποίου θα ξεκινήσουν την Πέμπτη.

• Στόχος πάντως παραμένει ως το τέλος της εβδομάδας να δημιουργηθούν προϋποθέσεις διαλόγου και αποκλιμάκωσης και να αποφευχθεί σκηνικό εορτών με ενεργά μπλόκα και δυσκολίες στην μετακίνηση των πολιτών προς τουριστικούς προορισμούς.

Το μήνυμα που εξακολουθεί να εκπέμπει το Μέγαρο Μαξίμου είναι ωστόσο πως ο διάλογος δεν μπορεί να διεξάγεται με όρους τελεσιγράφων.

“Η λογική δεν είναι «ή μου ικανοποιείς 30 αιτήματα ή δεν προσέρχομαι στον διάλογο». Δεν είναι αυτός ο τρόπος να λύσεις κανένα πρόβλημα”, λένε χαρακτηριστικά συνεργάτες του κ. Μητσοτάκη. Παράλληλα επισημαίνουν ότι βούληση του πρωθυπουργού είναι να συζητηθούν ουσιαστικά όλα τα ζητήματα που απασχολούν τον αγροτικό κόσμο.

 Το πλαίσιο που ετέθη από τον κ. Τσιάρα δείχνει ότι η κυβέρνηση συζητά πέντε παρεμβάσεις:

• στο κόστος παραγωγής, μέσα από ρυθμίσεις που μειώνουν άμεσα τις επιβαρύνσεις και ενισχύουν τη ρευστότητα των παραγωγών,
• στην ενέργεια, με τη διασφάλιση σταθερής και πιο χαμηλής τιμής για το αγροτικό ρεύμα,
• στα καύσιμα, και ειδικότερα στο ζήτημα του αγροτικού πετρελαίου στην αντλία 
• στον ΕΛΓΑ, με άμεσες αλλαγές στον κανονισμό, ώστε οι αποζημιώσεις να καλύπτουν το 100% της ασφαλιζόμενης ζημίας 
• στην ενίσχυση των κλάδων που πιέζονται περισσότερο, όπως η κτηνοτροφία και συγκεκριμένες καλλιέργειες. Η νέα ενίσχυση θα προκύψει από την  αξιοποίηση αδιάθετων ποσών της βασικής ενίσχυσης της ΚΑΠ και προκειμένου να ενισχύσουν την επιχειρηματολογία τους, κυβερνητικά στελέχη τονίζουν ότι τα ποσά αυτά είναι αποτέλεσμα της εξυγίανσης του ΟΠΕΚΕΠΕ και των στοχευμένων διασταυρωτικών ελέγχων της ΑΑΔΕ.  

Η πιο ουσιαστική διαφορά σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο είναι πως η κυβέρνηση για πρώτη φορά έβαλε στο τραπέζι και το ζήτημα του αγροτικού πετρελαίου στην αντλία.

Απομένει πάντως να συγκεκριμενοποιηθούν από πλευράς της και άλλα ζητήματα όπως το εάν η χαμηλότερη κλειδωμένη τιμή ηλεκτρικού ρεύματος μπορεί να φθάσει τα 7 λεπτά ανά κιλοβατώρα, όπως ζητούν οι αγρότες. Κυβερνητικά στελέχη αφήνουν σαφώς να εννοηθεί ότι μία τέτοια τιμή μπορεί να βρίσκεται και κάτω από το κόστος παραγωγής.

Ο γενικός χαρακτήρας των κυβερνητικών θέσεων είναι πάντως αυτός που δημιουργεί ακόμη επιφυλακτικότητα όπως έδειξαν οι πρώτες αντιδράσεις των αγροτών, οι οποίοι ζητούν συγκεκριμένες δεσμεύσεις.

Σε κάθε περίπτωση πάντως στην κυβέρνηση θεωρούν ως μαξιμαλιστικά αιτήματα όπως ο διπλασιασμός συντάξεων και οι εγγυημένες τιμές. Για τις τελευταίες μάλιστα λένε ότι δεν μπορούν να ικανοποιηθούν βάσει ευρωπαϊκών κανόνων, εξηγώντας μάλιστα πως το γεγονός ότι δεν μπορεί ένα κράτος να προβεί σε ρυθμίσεις που θα οδηγήσουν σε εγγυημένες τιμές, είναι και ο λόγος που δίνονται οι αγροτικές επιδοτήσεις.

Όσο και εάν, λόγω επικαιρότητας το αγροτικό έχει σε σημαντικό βαθμό κυριαρχήσει και στην συζήτηση επί του προϋπολογισμού, ο κ. Μητσοτάκης θα επιχειρήσει σήμερα να αναδείξει τις προοπτικές της οικονομίας και θα παρουσιάσει τον νέο προϋπολογισμό ως έναν οδικό χάρτη ο οποίος συνδέει το 2025 με το 2027, στην προοπτική του 2030, όπως λένε χαρακτηριστικά συνεργάτες του.

Αναμένεται να παρουσιάσει μήνα-μήνα τα μέτρα που θα υλοποιούνται στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του 2026 και τα οποία στηρίζονται στην ενίσχυση της μεσαίας τάξης, των νέους και των οικογενειών.

Θα ανακοινώσει επίσης νέες πρωτοβουλίες για το στεγαστικό, με επίκεντρο την αύξηση της προσφοράς προς ενοικίαση κατοικιών που θα ανακαινιστούν με πολύ υψηλό ποσοστό επιδότησης.

Αναμένεται εξάλλου να σχολιάσει και την τρέχουσα πολιτική κατάσταση, ενταγμένη πάντα μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον αστάθειας, στο πλαίσιο του οποίου η πολιτική σταθερότητα συνιστά συγκριτικό πλεονέκτημα για την χώρα μας.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Μητσοτάκης θα  επιμείνει ότι το πρόγραμμα της κυβέρνησης της ΝΔ είναι η μόνη εγγύηση για το μέλλον που θα εξασφαλίσει τη σταθερότητα και την προοπτική της χώρας στα επόμενα χρόνια και θα υποστηρίξει  πως η αντιπολίτευση αδυνατεί να παίξει το ρόλο της, περιοριζόμενη σε καταστροφολογία και χωρίς καμία θετική πρόταση.

Σύμφωνα με στοιχεία και εκτιμήσεις του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιά, η ημερήσια ζημία που προκαλείται από τις κινητοποιήσεις εκτιμάται ότι κυμαίνεται από 31 έως και 45 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που αποτυπώνει το εύρος των επιπτώσεων στην πραγματική οικονομία.

Για τον λόγο αυτό, ΣΕΒ, ΕΣΕΕ, ΣΕΤΕ και ΣΒΕ έκρουσαν από κοινού καμπανάκι κινδύνου για τα οικονομικά δεδομένα του δ’ τριμήνου, καλώντας –με κοινή ανακοίνωσή τους– τόσο τους αγρότες όσο και την πολιτεία να προχωρήσουν άμεσα σε διάλογο, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία της οικονομικής δραστηριότητας.

Οι αποκλεισμοί δρόμων και τελωνείων, σε συνδυασμό με τις συμβολικές κινητοποιήσεις σε λιμάνια, όπως του Βόλου και της Θεσσαλονίκης, προκαλούν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, επηρεάζοντας την κυκλοφορία αγαθών, πρώτων υλών και εξαγωγών.

Τις μεγαλύτερες απώλειες καταγράφουν, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, το λιανεμπόριο, με ζημιές 15–20 εκατ. ευρώ ημερησίως, οι μεταφορές και τα logistics με 8–12 εκατ. ευρώ, οι αγροτικές εξαγωγές με 5–8 εκατ. ευρώ, καθώς και ο τουρισμός, κυρίως στην περιφέρεια, όπου οι απώλειες υπολογίζονται σε 3–5 εκατ. ευρώ την ημέρα.

Η σωρευτική οικονομική ζημία, όπως εκτιμάται, έχει ήδη φτάσει τα 500–600 εκατομμύρια ευρώ μέσα σε περίπου 15 ημέρες κινητοποιήσεων, ενώ σε περίπτωση που η κατάσταση παραταθεί, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να ξεπεράσει τα 800 εκατομμύρια ευρώ.

Παράλληλα, ισχυρό πλήγμα δέχονται και τα δημόσια έσοδα, με τις απώλειες από ΦΠΑ να υπολογίζονται σε 70–100 εκατ. ευρώ ανά δεκαήμερο, ενώ καταγράφεται και μείωση στις ασφαλιστικές εισφορές, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω τα δημοσιονομικά μεγέθη.

Απόστολος Χονδρόπουλος

Η χθεσινή  ομόφωνη εκλογή του Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup θα καθιστούσε μάλιστα το κλίμα ακόμα και θριαμβευτικό, δεδομένου πως η εξέλιξη αυτή επισφραγίζει και σε επίπεδο συμβολισμού την αναγνώριση του ελληνικού success story και την δυναμική επιστροφή της χώρας μετά την δεκαετή οικονομική κρίση που την είχε κατακτήσει “μαύρο πρόβατο” στην Ευρώπη. Ενδεικτική ως προς αυτό η πληθώρα κυβερνητικών πανηγυρισμών αλλά και διεθνών εγκωμίων για το ελληνικό comeback μόλις έγινε γνωστή η εκλογή του Έλληνα υπουργού Οικονομικών για το κορυφαίο αξίωμα στην ευρωζώνη. 

Οι εξελίξεις ωστόσο στο αγροτικό μέτωπο, που παραμένει ανοιχτό για την κυβέρνηση, δεν αφήνουν περιθώρια για πανηγυρισμούς.  Γι’ αυτό ακριβώς, τα βλέμματα θα είναι στραμμένα στα μηνύματα που θα εκπέμψει ο Κυριάκος Μητσοτάκης μία ημέρα πριν οι αγρότες συνεδριάσουν στη Νίκαια της Λάρισας για να καθορίσουν την μετέπειτα στάση τους και να αποφασίσουν εάν θα ανταποκριθούν στην κυβερνητική πρόσκληση για συνάντηση, πιθανότατα με τον πρωθυπουργό.

Ταυτόχρονα όμως το ενδιαφέρον στρέφεται και στο εάν βουλευτές της ΝΔ από την περιφέρεια θα επιλέξουν να εκφράσουν και προς τον ίδιο τον πρωθυπουργό την αγωνία τους για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στον αγροτικό τομέα και για το κοινωνικό κλίμα που επικρατεί στις  τοπικές κοινωνίες. Αγωνία η οποία αποτυπώθηκε, με ένταση πολλές φορές, στην προχθεσινή σύσκεψη του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστα Τσιάρα με 60 περίπου γαλάζιους βουλευτές.

Η ευφορία για την εκλογή Πιερρακάκη, αλλά και τα στενά χρονικά περιθώρια της συνεδρίασης, ίσως αποθαρρύνουν βέβαια κάποιους γαλάζιους βουλευτές από το να βαρύνουν το θετικό κλίμα με σκληρές τοποθετήσεις για το αγροτικό, είναι όμως σαφές ότι η σκιά των αγροτικών κινητοποιήσεων δεν θα μείνει έξω από την αίθουσα της συνεδρίασης. Αύριο Σάββατο είναι άλλωστε προγραμματισμένη η κρίσιμη πανελλαδική σύσκεψη των αγροτών, ενώ σήμερα έχει προαναγγελθεί μεταξύ άλλων, συμβολικός αποκλεισμός του λιμανιού της Θεσσαλονίκης από τους αγρότες της Κεντρικής Μακεδονίας.

Το Μέγαρο Μαξίμου δήλωσε και χθες έτοιμο για συντεταγμένο διάλογο εφόσον οι αγρότες αποκτήσουν ενιαία εκπροσώπηση και συγκεκριμένα αιτήματα και όπως φαίνεται ελπίζει να καταστεί δυνατή μία συνάντηση, πιθανότατα την Δευτέρα. Σε αυτήν αναμένεται να ανοίξει και η ίδια τα χαρτιά της, αφού θα έχει γίνει αποδέκτης και των πανελλαδικού περιεχομένου αιτημάτων των αγροτών σχετικά με τις επιδοτήσεις, το κόστος παραγωγής και τα άλλα ζητήματα που αντιμετωπίζει συνολικά ο αγροτικός κόσμος. 

Χθες έγινε ένα πρώτο βήμα επιμέρους διαλόγου στην διάρκειας άνω των τριών ωρών  συνάντηση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη και του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστα Τσιάρα με αντιπροσωπεία αγροτών της Κρήτης.

Στην κυβέρνηση μιλούν για εποικοδομητικό κλίμα, η συζήτηση αφορούσε αιτήματα που έθεσαν οι συγκεκριμένοι αγρότες και δεν δόθηκαν συγκεκριμένες κυβερνητικές απαντήσεις. Συμφωνήθηκε πάντως να συνεχιστεί ο τεχνικός διάλογος για ζητήματα που θέτουν οι Κρητικοί αγρότες και κτηνοτρόφοι, οι οποίοι αναμένεται για τον λόγο αυτό να έχουν νωρίς σήμερα το μεσημέρι νέα συνάντηση  με κυβερνητικούς επιτελείς. 

Στην σημερινή ομιλία προς τα μέλη της ΚΟ ο κ. Μητσοτάκης θα κάνει αναφορά στο αγροτικό, δίνοντας το στίγμα των κυβερνητικών θέσεων στον απόηχο πλέον και των προβληματισμών που εξέφρασαν οι γαλάζιοι βουλευτές.

Τα πρώτα μηνύματα του Μεγάρου Μαξίμου προς αυτούς στάλθηκαν ήδη από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, Παύλο Μαρινάκη, σε απάντηση κυρίως των προβληματισμών που διατυπώθηκαν σε σχέση με την μεταφορά αρμοδιοτήτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ.

“Η μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ ήταν ένα από τα πιο σημαντικά, αν όχι το πιο σημαντικό «κλειδί» για να ξεκλειδώσουν οι φετινές και οι επόμενες επιδοτήσεις, οι οποίες μάλιστα πλέον θα γίνονται με τον πιο αξιοκρατικό τρόπο”, τόνισε ο κ. Μαρινάκης, ξεκαθαρίζοντας πως “δεν είναι μια απόφαση υπό συζήτηση ούτε για την κυβέρνηση πολύ παραπάνω, ούτε για τον πρωθυπουργό”.

Ο κ. Μητσοτάκης θα ξεκινήσει την ομιλία του προς τους βουλευτές της ΝΔ από την εκλογή Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup, την οποία το Μέγαρο Μαξίμου χαρακτηρίζει τεράστια επιτυχία, ενώ  συνεργάτες του πρωθυπουργού την ερμηνεύουν και ως ψήφο εμπιστοσύνης της Ευρώπης στον ίδιο τον Κυριάκο Μητσοτάκη και την πολιτική που ακολουθεί από το 2019 μέχρι σήμερα.

Ο πρωθυπουργός θα επισημάνει πως η εξέλιξη αυτή αποτελεί την πιο εμφατική αναγνώριση της θετικής πορείας της πατρίδας μας και αποτελεί μια στιγμή υπερηφάνειας για τη χώρα, για την κυβέρνηση και όλους τους πολίτες.

Εν συνεχεία θα παρουσιάσει μία γενική εικόνα για τον προσανατολισμό του νέου προϋπολογισμού για το 2026, ενώ αναλυτικότερα για τα μέτρα αναμένεται να μιλήσουν οι Κωστής Χατζηδάκης και Θάνος Πετραλιάς.

Ο κ. Μητσοτάκης θα χαρακτηρίσει τον προϋπολογισμό ρεαλιστικό, κοινωνικό και μεταρρυθμιστικό και θα επιχειρήσει να αναδείξει τον αναπτυξιακό του χαρακτήρα, αλλά κυρίως τις προβλέψεις που περιλαμβάνει και οι οποίες “ανακουφίζουν πρωτίστως τη μεσαία τάξη, τους νέους, τις οικογένειες και την περιφέρεια”.

Σύμφωνα με τις  πληροφορίες ο πρωθυπουργός θα καλέσει τους γαλάζιους βουλευτές να περάσουν το μήνυμα του προϋπολογισμού στις περιφέρειές τους, ως γέφυρα  στο 2026, με πρώτο σταθμό το 2027, αλλά με ορίζοντα το 2030. 

• Στον απόηχο μάλιστα της εσωκομματικής κριτικής που ασκήθηκε στο αγροτικό αναμένεται να απευθύνει παραινέσεις στους βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος να μην είναι μόνο ιμάντες μεταφοράς του κλίματος των περιφερειών τους προς το κέντρο, αλλά και εισηγητές των θεμάτων της κεντρικής κυβέρνησης προς την περιφέρεια.

Μετά την συνεδρίαση της ΚΟ της ΝΔ και πριν ξεκινήσει η συζήτηση επί του προϋπολογισμού ο κ. Μητσοτάκης αναμένεται να συναντηθεί στο γραφείο του στη Βουλή με τους νέους Προέδρους των κομματικών οργανώσεων της ΝΔ (ΔΕΕΠ), ενόψει και της Συνόδου των Προέδρων ΔΕΕΠ και ΔΗΜΤΟ από όλη την Ελλάδα που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 13 και την Κυριακή 14 Δεκεμβρίου στο ΟΑΚΑ.

Νίκος Γιαννόπουλος

Με τη δουλειά και τον κόπο τους (θα παραβιάσουμε ανοιχτές θύρες αν σας πληροφορήσουμε ότι το αγροτικό επάγγελμα κάθε άλλο παρά εύκολο είναι) οι αγρότες δίνουν στην Ελλάδα το προνόμιο να έχει πολύ υψηλή διατροφική επάρκεια, τουλάχιστον ως προς τη φυτική παραγωγή.

Το σύνολο των φυτικών προϊόντων που παράγεται καλύπτει σχεδόν το σύνολο των εγχώριων αναγκών σύμφωνα με στοιχεία από το 2021 μέχρι και το 2023.

Όπως είναι επίσης γνωστό, σε προϊόντα όπως το ελαιόλαδο (στην Ελλάδα βρίσκει κανείς μερικές από τις πιο ποιοτικές ποικιλίες) και τις ελιές η χώρα όχι απλώς καλύπτει τις ανάγκες της αλλά εξάγει μεγάλες ποσότητες σε πολλά μέρη του κόσμου. Διασφαλίζεται έτσι η εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας.

Εξαίρεση αποτελεί η επίδοση στα δημητριακά. Πρόκειται για μία κατηγορία τροφίμων στην οποία η Ελλάδα χρειάζεται να κάνει εκτεταμένες εισαγωγές για να καλύψει τις ανάγκες της. Όμως ακόμα και στα δημητριακά οι Ελληνες αγρότες, με το 32% της παραγωγής, προσπαθούν να προσφέρουν ότι είναι δυνατόν.

Στον τομέα της ζωικής παραγωγής η διατροφική αυτάρκεια είναι πιο περιορισμένη. Οι Ελληνες κτηνοτρόφοι, σε μία ακόμη πολύ δύσκολη επαγγελματική απασχόληση (που σπάνια, πλέον, συγκινεί τους νέους) παλεύουν μ’ έναν πολύ ισχυρό ανταγωνισμό από τις γειτονικές, και όχι μόνο, χώρες.

Για παράδειγμα, το ποσοστό αυτάρκειας στο βοδινό κρέας είναι σχετικά χαμηλό (περίπου 19,1% το 2023), αφού η εγχώρια παραγωγή καλύπτει μόλις ένα μικρό μέρος των αναγκών, με μεγάλες ποσότητες να εισάγονται.

Αντιθέτως, ως προς τα γαλακτοκομικά προϊόντα η εικόνα είναι σίγουρα πολύ καλύτερη. Το παραδοσιακό ελληνικό προϊόν της φέτας ξεπερνά το 147% στην παραγωγή σε σχέση με την κατανάλωση, υποδηλώνοντας όχι μόνο αυτάρκεια αλλά και υπερπαραγωγή για εξαγωγές που γίνονται επίσης σε πολλά μέρη του πλανήτη. 

Σημαντική είναι και η κάλυψη σε μέλι και αυγά που προσεγγίζει το 90% και άνω. Πρόκειται για δύο προϊόντα εξαιρετικά σημαντικά για τη διατροφή του πληθυσμού και ιδιαίτερα των παιδιών.

• Συνολικά η γεωργία και η κτηνοτροφία αποτελούν βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, συνεισφέροντας περίπου 4% στο ΑΕΠ και απασχολώντας το 12,6% του εργατικού δυναμικού.

Όπως τονίζεται στη σχετική βιβλιογραφία, παρά το γεγονός ο πρωτογενής τομέας είναι μικρότερος σε μέγεθος συγκριτικά με τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, η συνέχιση και ανάπτυξή του είναι κρίσιμη για την επίτευξη διατροφικής αυτάρκειας και εθνικής ασφάλειας τροφίμων. 

Η υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές σε κατηγορίες όπως το κρέας και τα δημητριακά εγκυμονεί κινδύνους σε περιόδους κρίσεων ή διαταραχών στις διεθνείς αγορές.

• Να λοιπόν γιατί υπάρχει αδήριτη ανάγκη όχι μόνο αμέριστης στήριξης των παραγωγών αλλά και αύξησης τόσο του πληθυσμού τους όσο και των συνολικών εκτάσεων που καλλιεργούν.

Υπάρχει, παράλληλα, η ανάγκη αναμόρφωσης του ζωικού τομέα και της κτηνοτροφίας, ειδικά όσον αφορά το μοντέλο παραγωγής και διαχείρισης, για να ανταποκριθούν καλύτερα στις διατροφικές ανάγκες της χώρας. Παράλληλα, η ενεργοποίηση της αγροτικής κοινότητας μέσω νέων τεχνολογιών, καινοτομιών και συνεργασιών μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των συστημάτων παραγωγής.

Αλλά για να γίνουν όλα αυτά χρειάζονται κεφάλαια και τεχνογνωσία.

Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι το πιο σημαντικό δεδομένο. Τυχόν συρρίκνωση του πλήθους των παραγωγών αλλά και του συνόλου της παραγωγής θα καταστήσει την ανάγκη για εισαγωγές ακόμη μεγαλύτερη. Και οι εισαγωγές, ως γνωστόν, στοιχίζουν… 

Το νέο σκηνικό αποτυπώθηκε την περασμένη εβδομάδα σε τρία διαφορετικά αλλά αλληλοεξαρτώμενα πεδία: α) Στο Λονδίνο, από το μεγάλο ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε από τη διεθνή επενδυτική κοινότητα για τις ελληνικές τράπεζες στο συνέδριο της Morgan Stanley και της ΕΧΑΕ, β) Στις Βρυξέλλες, από την ανακοίνωση των 2 υποψηφίων για την προεδρία του Eurogroup, ο ένας εκ των οποίων είναι ο Έλληνας υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης και γ) Στο Λουξεμβούργο, από το νέο πράσινο φώς που έδωσε ο ESM για την πρόωρη αποπληρωμή μνημονιακού δανείου ύψους 5,29 δισ ευρώ.

Τα σήματα από Λονδίνο

Στην πρώτη περίπτωση, το αξιοσημείωτο είναι ότι το ενδιαφέρον για τις ελληνικές τράπεζες στο συνέδριο του Λονδίνου προήλθε κυρίως από μεγάλα μακροπρόθεσμα επενδυτικά κεφάλαια. Πρόκειται για κεφάλαια που πριν από μερικά χρόνια δεν ενδιαφέρονταν να επενδύσουν στην Ελλάδα. Γι’ αυτό και στο συνέδριο της Morgan Stanley πραγματοποιήθηκαν δεκάδες ραντεβού με τις Διοικήσεις και τους εκπροσώπους των μεγάλων ελληνικών τραπεζών. Υψηλή θέση στην ατζέντα των συζητήσεων είχαν οι προβλέψεις για την πορεία των βασικών τραπεζικών μεγεθών οι οποίες κρίνονται ως ιδιαίτερα θετικές παράλληλα με αυτές για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, σύμφωνα με κύκλους που συμμετείχαν στις επαφές αυτές. Σύμφωνα με τους ίδιους παράγοντες καθοριστικός παράγοντας για τη δρομολόγηση των εξελίξεων αυτών είναι η εξαγορά της ΕΧΑΕ από το Euronext.

Η Ευρωπαϊκή αναβάθμιση

Ποτέ στο παρελθόν Έλληνας υπουργός Οικονομικών δεν είχε διεκδικήσει τη θέση του προέδρου του Eurogroup. Tην αρνητική παράδοση “ έσπασε” o Κυριάκος Πιερρακάκης που διεκδικεί πλέον – και μάλιστα με ισχυρές πιθανότητες – τη θέση αυτή μαζί με τον αντιπρόεδρο της βελγικής κυβέρνησης και υπουργό Προϋπολογισμού Βίνσεντ βαν Πέτεγκεμ. Η υποψηφιότητα του Έλληνα υπουργού συνάντησε μεγάλη θετική ανταπόκριση από τον διεθνή Τύπο που διέκρινε και ανέδειξε τις διαφορές μεταξύ των δύο υποψηφιοτήτων. Για “ προφίλ μεταρρυθμιστή” με έμφαση την ψηφιοποίηση, τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα και το άνοιγμα στην καινοτομία και τις επενδύσεις έκαναν λόγο σε αναφορές τους ο ευρωπαϊκός και ο βρετανικός Τύπος. Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων στα ευρωπαϊκά και βρετανικά ΜΜΕ είναι ότι η υποψηφιότητα Πιερρακάκη είναι επιστέγασμα και της ανοδικής πορείας της ελληνικής οικονομίας με βασικά χαρακτηριστικά τη δημοσιονομική ισορροπία και την ταχεία απομείωση του χρέους. Η εκλογή του νέου προέδρου του Eurogroup θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Πέμπτη 11 Δεκεμβρίου.

Η αποπληρωμή του χρέους

Το χρέος της Ελλάδος αναμένεται να υποχωρήσει φέτος στο 145,9% του ΑΕΠ από 154,2% του ΑΕΠ το 2024, για να μειωθεί περαιτέρω στο 138,2% το 2026, στο 131,7% το 2027, στο 124,6% το 2028 και στο 119% το 2029. Πρόκειται για ταχεία μείωση η οποία προβλέπεται στον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό που παρουσίασε το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η συνέχιση της πορείας αποκλιμάκωσης του δημοσίου χρέους οφείλεται στην ανοδική πορεία της οικονομίας καθώς και στις πρόωρες αποπληρωμές του δημοσίου χρέους, εξαιτίας των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων που επιτυγχάνονται τα τελευταία χρόνια. Το πράσινο φώς για τη νέα πρόωρη εξόφληση μνημονιακού χρέους έδωσε την περασμένη εβδομάδα ο ESM. Πρόκειται για προεξόφληση του δανείου GFL που ήταν μέρος του πρώτου προγράμματος χρηματοδοτικής στήριξης της Ελλάδας που συμφωνήθηκε τον Μάιο του 2010. Αποτελούνταν από διμερή δάνεια συνολικού ύψους 52,9 δισ. ευρώ που έδωσαν 14 χώρες μέλη της ευρωζώνης, από τα οποία τα 31,6 δισ. ευρώ παραμένουν ακόμη σε εκκρεμότητα. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα έχει ήδη εξοφλήσει τα δάνεια της προς το ΔΝΤ από το 2022.

Πηγή: ΑΠΕ

Ειδικότερα, ο κ. Πιερρακάκης σημειώνει: «Στο πλαίσιο της Προεδρίας της Δανίας στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχα τη χαρά να συμμετάσχω ως ομιλητής σε γεύμα εργασίας που διοργάνωσε ο Πρέσβης της Δανίας στην Ελλάδα Περ Φαμπρίσιους Άντερσεν, με τους Πρέσβεις των κρατών-μελών».

«Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις κύριες ευρωπαϊκές οικονομικές προκλήσεις και στα επόμενα βήματα που απαιτούνται για μια πιο ανταγωνιστική, ανθεκτική και ολοκληρωμένη Ευρώπη», προσθέτει.

Οι εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα

«Στο επίκεντρο βρίσκεται η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Οι εκθέσεις Draghi και Letta έχουν προσφέρει το συνολικό πλαίσιο. Τώρα χρειάζεται συλλογική βούληση για επιτάχυνση και ουσιαστική εφαρμογή», υπογραμμίζει ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

«Αναφερθήκαμε επίσης στην προώθηση του ψηφιακού ευρώ και των σύγχρονων ευρωπαϊκών υποδομών πληρωμών, στην ανάγκη αντιμετώπισης των δημογραφικών πιέσεων και στη σημασία ενίσχυσης των διασυνοριακών συγχωνεύσεων και επενδύσεων, απαραίτητων για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς.

Μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό πλαίσιο, η ελληνική εμπειρία των τελευταίων ετών καταδεικνύει τι μπορεί να επιτευχθεί μέσα από δημοσιονομική σταθερότητα, σταθερές μεταρρυθμίσεις, ψηφιακό μετασχηματισμό και σταδιακή σύγκλιση με τις ευρωπαϊκές βέλτιστες πρακτικές», επισημαίνει.

Η Ευρώπη διαθέτει ήδη σημαντικά οικοσυστήματα και δυναμικές επιχειρήσεις. Το ζητούμενο είναι πώς τα ενισχύουμε, πώς αφαιρούμε εμπόδια, και πώς αξιοποιούμε πλήρως τις δυνατότητες της ενιαίας αγοράς προς όφελος των πολιτών μας», καταλήγει στην ανάρτησή του ο κ. Πιερρακάκης.

Η “Ιθάκη” του Αλέξη Τσίπρα παρουσιάζει μία εντελώς διαφορετική εικόνα, αυτήν του πρωταγωνιστή όσων συνέβησαν προ δεκαετίας. Εν αναμονή της σημερινής παρουσίασης του βιβλίου, περίπου δέκα ημέρες από την κυκλοφορία του, η κατάσταση έχει ως εξής: οι περισσότεροι που φυσικά δεν διάβασαν το βιβλίο παραμένουν αμετακίνητοι στο κυρίαρχο αφήγημα, αυτοί που το διάβασαν ή το διαβάζουν μάλλον είχαν πεισθεί για το αντίθετο πριν καν το ανοίξουν, και κάποιοι -μάλλον οι λιγότεροι- αμφιταλαντεύονται. Όσοι ανέμεναν να ανατροπή η υπεροχή της άποψης περί της καταστροφής του ’15, κακώς το ανέμεναν. Το πιθανότερο είναι πώς δεν περίμενε κάτι τέτοιο ούτε ο συγγραφέας του.

Τις επόμενες ημέρες, ο Κυριάκος Πιερρακάκης ίσως εκλεγεί πρόεδρος του Eurogroup, κάτι που αναμφίβολα θα είναι επιτυχία για τον ίδιο, την κυβέρνηση Μητσοτάκη, και την εικόνα της ελληνικής οικονομίας διεθνώς. Ποιόν θα διαδεχθεί -εφόσον εκλεγεί- ο υπουργός Οικονομίας; Τον Ιρλανδό ομόλογό του Π. Ντόναχιου. Η Ιρλανδία πτώχευσε περίπου την ίδια εποχή με την Ελλάδα. Η ιρλανδική κρίση ήταν κατά βάση τραπεζική, ωστόσο η χώρα μπήκε σε πρόγραμμα διάσωσης. Έλαβε τα σωστά μέτρα, έβαλε τους υπαίτιους φυλακή, οι πολιτικές δυνάμεις συνεννοήθηκαν και η οικονομία ανέκαμψε αρκετά γρήγορα.

Το 2016 τρεις υψηλόβαθμοι Ιρλανδοί τραπεζίτες καταδικάστηκαν σε κάθειρξη μεταξύ δύο και τρεισήμισι ετών για συνωμοσία με σκοπό την εξαπάτηση των επενδυτών, στην πλέον προβεβλημένη δίωξη που σχετίζεται με την τραπεζική κρίση του 2008.

Κάτι ανάλογο συνέβη και στην Πορτογαλία που επίσης πτώχευσε. Χρειάστηκε περίπου τρία χρόνια για να ολοκληρώσει επιτυχώς το επίσημο πρόγραμμα διάσωσης και να εξέλθει από την άμεση κρίση χρέους.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) συμφώνησαν στο πακέτο διάσωσης τον Μάιο του 2011.
Η χώρα βγήκε επίσημα από το μνημόνιο και ανέκτησε την πλήρη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές ομολόγων τον Μάιο του 2014.

Καθ’ ημάς, και με αφορμή το βιβλίο του Τσίπρα, το πολιτικό σύστημα δεν έχει κατορθώσει ακόμα να συμφωνήσει πώς και με τις ευθύνες ποιών η χώρα χρεοκόπησε. Η Ν.Δ κατηγορεί λιγότερο τις πολιτικές της περιόδου Σημίτη (υπερδανεισμός, εξοπλιστικά σκάνδαλα κ.ά), κυρίως την αναποφασιστικότητα της κυβέρνησης Παπανδρέου (2009-11) και την πολιτική του “λεφτά υπάρχουν”.

Το ΠΑΣΟΚ, αλλά και παράγοντες της οικονομικής ζωής, όπως ο διοικητής της ΤτΕ Γ. Στουρνάρας, έχουν επιχειρηματολογήσει υπέρ του ότι η ελληνική οικονομία χρεοκόπησε λόγω της αβελτηρίας της κυβέρνησης Καραμανλή, κυρίως μεταξύ του 2007 και του 2009. Ο τελευταίος έχει επικαλεσθεί την προσπάθειά του να πείσει τα κόμματα της αντιπολίτευσης, την άνοιξη του 2009, για την ανάγκη λήψης έκτακτων σκληρών μέτρων, και την άρνησή τους, πράγμα που τον οδήγησε σε αναγκαστικές πρόωρες εκλογές. Στην προεκλογική περίοδο είχε πάλι επισημάνει τους κινδύνους εάν δεν εφαρμοστεί πρόγραμμα λιτότητας, ωστόσο η νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές τον πρόλαβε.

Δέκα πέντε χρόνια μετά, το πολιτικό σύστημα δεν έχει συγκλίνει εάν φταίει ο Σημίτης, ο Καραμανλής, ο Παπανδρέου, από λίγο ο καθένας, ή όλοι μαζί. Ακόμα χειρότερα, τα περισσότερα κόμματα (Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ, και άλλα) συμφωνούν για το “μαύρο 2015”, διαφωνούν για οτιδήποτε προηγήθηκε, κυρίως για το μείζον: ποιοί χρεοκόπησαν τη χώρα.

Όμως, το πολιτικό σύστημα δεν θα γίνει ποτέ λειτουργικό, και η ελληνική οικονομία δεν θα μπορέσει να αφήσει πίσω της συμπεριφορές και πολιτικές που την χρεοκόπησαν, εάν δεν βρει κοινό τόπο ως προς την “αρχή του κακού”. Το 2015 μπορεί να ήταν μία μεγάλη περιπέτεια με πολλά λάθη που επιβάρυναν την κρίση, ωστόσο δεν ήταν η στιγμή που ξεκίνησε, ακόμα περισσότερο δεν συνιστά τις αιτίες που προκάλεσαν την κρίση.

Για όσα συνέβησαν τότε, υπάρχει κυρίαρχο αφήγημα και έχουν αποδοθεί πολιτικά και εκλογικά οι ευθύνες, για οτιδήποτε συνέβη το 2010, κυρίως πριν απ΄ αυτό, υπάρχουν πολλά αφηγήματα, αποσπασματικές προσεγγίσεις, πολλή σύγχυση, και κανένας πραγματικά υπεύθυνος…