«Σήμερα, πραγματοποιήθηκε μια πτήση σποράς νεφών στη λεκάνη της λίμνης Ούρμια για πρώτη φορά αυτό το υδρολογικό έτος», που ξεκινά τον Σεπτέμβριο, τόνισε αργά χθες Σάββατο το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA.

Η λίμνη, η μεγαλύτερη του Ιράν, που βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας, έχει συρρικνωθεί σημαντικά λόγω της ανομβρίας.

Σύμφωνα με το IRNA, σχεδιάζονται περαιτέρω επιχειρήσεις στις επαρχίες του Ανατολικού και Δυτικού Αζερμπαϊτζάν.

Πέρυσι, η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι είχε αναπτύξει τη δική του τεχνολογία για την πρακτική σποράς νεφών με αεροσκάφη. Σε μεγάλο βαθμό άνυδρη, η χώρα υποφέρει εδώ και χρόνια από ξηρασίες και καύσωνες, οι οποίοι αναμένεται να επιδεινωθούν με την κλιματική αλλαγή.

Το Ιράν βιώνει αυτή την περίοδο το «ξηρότερο φθινόπωρο των τελευταίων 50 ετών», ανέφερε το IRNA. Σύμφωνα με την εθνική μετεωρολογική υπηρεσία οι βροχοπτώσεις φέτος είναι 89% κάτω από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο. Ωστόσο, χθες Σάββατο, το IRNA ανέφερε βροχές σε τοποθεσίες σε δυτικά και βορειοδυτικά τμήματα της χώρας.

Τοπικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν βίντεο που με έντονες βροχοπτώσεις στην Αχβάζ και τη Σουστάρ (νοτιοδυτικά), καθώς και στη Σαλμά και την Ούρμια (βορειοδυτικά) και στην Αμπντάναν (δυτικά). Σε ορισμένες περιοχές, οι έντονες βροχοπτώσεις προκάλεσαν πλημμύρες. Κρατικά μέσα ενημέρωσης έδειξαν επίσης εικόνες με πρώτες χιονοπτώσεις στα βουνά Αλμπόρζ και στο χιονοδρομικό κέντρο Τοτσάλ, που βρίσκεται βόρεια της πρωτεύουσας.

Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίσιμη κατάσταση με το νερό και στην Τεχεράνη το χαμηλό επίπεδο βροχής είναι «σχεδόν πρωτόγνωρο εδώ και έναν αιώνα», είχε δηλώσει τον Οκτώβριο ένας τοπικός αξιωματούχος. Εκ των 31 ιρανικών επαρχιών, σε 15 δεν έπεσε σταγόνα βροχής αυτό το φθινόπωρο, μεταδίδουν ιρανικά MME. Τα επίπεδα νερού στις δεξαμενές που τροφοδοτούν πολλές επαρχίες έχουν φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Νωρίτερα τον μήνα, ο Πρόεδρος του Ιράν προειδοποίησε πως η Τεχεράνη θα μπορούσε να εκκενωθεί εξαιτίας της λειψυδρίας, εάν δεν βρέξει έως τα τέλη του έτους. Ο Μασούντ Πεζεσκιάν δεν διευκρίνισε πώς θα διεξαχθεί μια τέτοια επιχείρηση. Η κυβέρνηση αργότερα διευκρίνισε ότι η πρόθεσή της ήταν να ενημερώσει το κοινό για τη σοβαρότητα της κατάστασης, όχι να ανακοινώσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο.

Άλλες χώρες στην περιοχή, ιδίως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, χρησιμοποιούν επίσης τη σπορά νεφών για πρόκληση βροχοπτώσεων.

Το σχέδιο της κυβέρνησης για “την αντιμετώπιση της λειψυδρίας”, τονίζει το ΚΚΕ με ανακοίνωσή του, προωθεί αποφασιστικά την πολιτική της ΕΕ για την εμπορευματοποίηση του νερού, η οποία θα επιφέρει εκτόξευση των τιμών σε βάρος του λαού».

Σημειώνει πως «πρόκειται για σχέδιο που υλοποιείται διαδοχικά από όλες τις κυβερνήσεις την τελευταία 15ετία με στόχο τη στήριξη της βιομηχανίας νερού της ΕΕ, γι’ αυτό ιεραρχεί τεχνικές λύσεις ύδρευσης και άρδευσης με κριτήριο την κερδοφορία των επενδύσεων, σε βάρος των εργαζόμενων».

Το ΚΚΕ τονίζει πως η κυβέρνηση αξιοποιώντας την πραγματική απειλή της “ξηρασίας”, αντί να προωθεί την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων με κριτήριο τις λαϊκές ανάγκες και μέσα σ’ αυτά τεχνικά έργα συλλογής και αποθήκευσης βρόχινου νερού, προωθεί ορισμένα τεχνικά έργα μεταφοράς νερού και κυρίως την πανάκριβη λύση της αφαλάτωσης και για την Αττική.

Πρόκειται, όπως λέει, για τεχνικές λύσεις δεμένες με την πολιτική της ΕΕ για την “πράσινη ενεργειακή μετάβαση”, αφού η αφαλάτωση θα μπορεί να αξιοποιεί την πλεονάζουσα ηλεκτρική ενέργεια των πανάκριβων ΑΠΕ.

«Είναι σαφές πως τα έργα που προωθούνται έχουν σαν στόχο τη δημιουργία νέων πεδίων
κερδοφορίας για το μεγάλο κεφάλαιο στον τομέα του νερού και της ενέργειας και όχι την
εξασφάλιση της πρόσβασης του λαού σε ποιοτικό και φθηνό νερό», καταλήγει το ΚΚΕ.

Το κυβερνητικό σχέδιο προωθεί, επίσης, τη συγκέντρωση αρμοδιοτήτων σε ΕΥΔΑΠ και
ΕΥΔΑΘ που, πέραν των διευρυμένων χωρικών ορίων, θα ασχολούνται και με την άρδευση,
οδηγώντας σε μεγάλη αύξηση του κόστους για τους βιοπαλαιστές αγρότες και για τους λαϊκούς
καταναλωτές.
Το ΚΚΕ καλεί τον λαό να απορρίψει κατηγορηματικά και να αντιπαλέψει το σχεδιασμό της
κυβέρνησης, συνολικά την πολιτική που αντιμετωπίζει το νερό ως εμπόρευμα διεκδικώντας φτηνό,
ελεγμένο, ποιοτικό νερό.

«Η Γαλλία βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού», δήλωσε ο υπουργός Οικολογικής Μετάβασης Κριστιάν Μπεσού, ο οποίος θα συγκαλέσει την Πέμπτη (23.2.2023), σύσκεψη των περιφερειαρχών και των αρμοδίων για την υδροδότηση παραγόντων για τον κίνδυνο ξηρασίας.

Όπως δήλωσε ο υπουργός, μετά την περσινή δίμηνη καλοκαιρινή περίοδο ξηρασίας τα αποθέματα νερού έχουν μειωθεί σημαντικά και σε ορισμένες περιοχές θα πρέπει να ληφθούν μέτρα από τον Μάρτιο ούτως ώστε να μην δημιουργηθούν ανυπέρβλητα προβλήματα κατά την ερχόμενη καλοκαιρινή περίοδο.

Ο υπουργός προϊδέασε τους Γάλλους που διαθέτουν πισίνες ότι θα πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για τον περιορισμό της κατανάλωσης νερού.

Πριν από αιώνες, οι πέτρες στις αποξηραμένες κοίτες ποταμών σημαδεύονταν για να προειδοποιούν τις μελλοντικές γενιές ότι η έκθεσή τους σήμαινε ότι η πείνα ήταν προ των πυλών.

Αρκετοί ευρωπαϊκοί ποταμοί, όπως ο Έλβα, ο Ρήνος και ο Wese, διατηρούν τις λεγόμενες «πέτρες της πείνας», οι οποίες φέρουν ζοφερές προειδοποιήσεις για όσους είχαν την ατυχία να τις αντικρίσουν.

Μια πέτρα στην όχθη του ποταμού Έλβα, στην πόλη Decin της Τσεχικής Δημοκρατίας, αναδύθηκε φέτος. Παρατηρήθηκε πρόσφατα από τον Γερμανό δημοσιογράφο Olaf Koens και φέρει την επιγραφή: «Αν με δεις, τότε κλάψε».

Ορισμένες σημάνσεις χρονολογούνται από τον 15ο αιώνα, διαπίστωσαν Τσέχοι ερευνητές το 2013, και η πέτρα του Decin μνημονεύει τουλάχιστον 12 ξηρασίες σε διάστημα 600 ετών.

Η τρέχουσα ξηρασία στην Ευρώπη θα μπορούσε να είναι η χειρότερη στην ήπειρο εδώ και 500 χρόνια και θα μπορούσε να συνεχιστεί για τρεις μήνες, σύμφωνα με τον Andrea Toreti, επιστήμονα στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας.

Η ξηρασία αναμένεται να καταλήξει να επηρεάσει το 47% της Ευρώπης και οι βιομηχανίες αναμένεται να υποφέρουν, καθώς τα μεγάλα ποτάμια της ηπείρου εξαντλούνται τόσο πολύ που επηρεάζονται οι μεταφορές.

Η στάθμη των υδάτων στον ποταμό Ρήνο στο Έμεριχ, κοντά στα ολλανδικά σύνορα στη Γερμανία, έπεσε κατά 1,6 ίντσες μέσα σε 24 ώρες την προηγούμενη Δευτέρα, φτάνοντας στο μηδέν στο βυθόμετρο.

Οι αρχές δήλωσαν ότι η ναυτιλιακή οδός του ποταμού ήταν ακόμη λειτουργική με βάθος περίπου 6 πόδια, αλλά η μέτρηση ρεκόρ χαμηλού επιπέδου της Τρίτης υπογράμμισε την ακραία φύση της τρέχουσας ξηρασίας.

Η κύρια ομάδα πίεσης της βιομηχανίας της Γερμανίας, η BDI, προειδοποίησε ότι τα εργοστάσια ενδέχεται να χρειαστεί να περιορίσουν την παραγωγή ή να τη σταματήσουν εντελώς, επειδή η στάθμη του νερού δυσχεραίνει τη μεταφορά φορτίων.

Οι αγρότες σε ορισμένες περιοχές της Γαλλίας έχουν στραφεί στο νερό της βρύσης για τα ζώα τους, καθώς οι λίμνες και τα ρέματα στερεύουν.

Ο Baptiste Colson, ο οποίος έχει αγελάδες γαλακτοπαραγωγής και καλλιεργεί καλλιέργειες ζωοτροφών στη Βουργουνδία, δήλωσε ότι τα ζώα του υποφέρουν, με την ποιότητα και την ποσότητα του γάλακτος να μειώνεται.

Στην ισπανική περιοχή της Ανδαλουσίας, ορισμένοι παραγωγοί αβοκάντο αναγκάστηκαν να θυσιάσουν εκατοντάδες δέντρα για να σώσουν άλλα από το μαρασμό, καθώς η πηγή Vinuela στην επαρχία Μάλαγα έπεσε στο 13% της χωρητικότητας, 55% χαμηλότερα από πριν από ένα χρόνο.

Η Ευρώπη δεν είναι μόνη της στην κρίση, καθώς συνθήκες ξηρασίας έχουν αναφερθεί επίσης στην Ανατολική Αφρική, τις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες και το βόρειο Μεξικό.

Η μεγαλύτερη εταιρεία ύδρευσης της χώρας, η Thames Water, ξεκινά τους περιορισμούς από σήμερα με 15 εκατομμύρια νοικοκυριά στο στόχαστρο.

Η εταιρεία ανακοίνωσε την απαγόρευση νωρίτερα αυτό το μήνα, αφού είπε ότι τα επίπεδα νερού στις δεξαμενές της ήταν «πολύ χαμηλότερα από το συνηθισμένο», εν μέσω μιας εκτεταμένης ξηρασίας σε όλη την Αγγλία και την Ουαλία.

Η εταιρεία ακολουθεί τις αποφάσεις των Welsh Water, Southern Water, South East Water και South West Water στην εφαρμογή των απαγορεύσεων, με την Yorkshire Water να είναι η τελευταία εταιρεία ύδρευσης που θα ακολουθήσει το παράδειγμα στις 26 Αυγούστου.

Αυτό σημαίνει ότι τουλάχιστον 29,4 εκατομμύρια πελάτες σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο θα απαγορεύεται να χρησιμοποιούν λάστιχα νερού μέχρι το τέλος της εβδομάδας.

Ο πιο ξηρός Ιούλιος από το 1885

Τα μέτρα τέθηκαν σε ισχύ λίγο μετά τα μεσάνυχτα σήμερα το πρωί, 24 Αυγούστου, αλλά δεν είναι σαφές πότε θα λήξει η «προσωρινή» απαγόρευση. Η εταιρεία είπε ότι αυτή τη στιγμή βιώνει τον «πιο ξηρό Ιούλιο από το 1885», με τον Τάμεση στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 17 ετών.

Τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου έζησαν δύο ημέρες ισχυρών βροχοπτώσεων και πλημμυρών την περασμένη εβδομάδα, αλλά η Υπηρεσία Περιβάλλοντος είπε ότι θα χρειαστούν βροχές εβδομάδων για να αναπληρωθούν τα αποθέματα νερού και να τερματιστεί η ξηρασία.

Οι 15 εκατομμύρια πελάτες της Thames Water δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιούν σωλήνες για τον καθαρισμό αυτοκινήτων, το πότισμα των κήπων τους, το γέμισμα πισινών και το καθάρισμα των παραθύρων και λοιπών εξωτερικών χώρων.

Ωστόσο, η εταιρεία ύδρευσης δέχθηκε πυρά τις τελευταίες εβδομάδες λόγω του υψηλού επιπέδου διαρροών και βλαβών που μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες για να διορθωθούν, σπαταλώντας δισεκατομμύρια λίτρα νερού – παρόλο που έχει σημειώσει τα υψηλότερα επίπεδα ζήτησης την τελευταία 25ετία.

Τέλος και το μπάρμπεκιου – Με εντολή της πυροσβεστικής

Προτού τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση των λάστιχων, η Πυροσβεστική Υπηρεσία του Λονδίνου προχώρησε στην ασυνήθιστη δράση της εκστρατείας για όλα τα καταστήματα και τα σούπερ μάρκετ να σταματήσουν να πωλούν μπάρμπεκιου μιας χρήσης λόγω του κινδύνου πυρκαγιάς κατά τη χρήση τους σε ανοιχτούς χώρους.

Ο καύσωνας έσπασε ρεκόρ σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο τον περασμένο μήνα με περιοχές της Αγγλίας να ξεπερνούν τους 40 βαθμούς Κελσίου για πρώτη φορά.

«Σπάνε» τα τηλέφωνα για καταγγελίες σπατάλης νερού – «Καρφώνουν» οι γείτονες

Εν τω μεταξύ, οι αστυνομικές δυνάμεις πρέπει να υπενθυμίσουν στο κοινό να μην τους τηλεφωνεί για παραβιάσεις της απαγόρευσης σωλήνων, αφού έχουν ήδη λάβει 999 κλήσεις από εκείνους που κατασκοπεύουν τους γείτονές τους προτού καν τεθούν σε ισχύ οι απαγορεύσεις για λάστιχα, σημειώνει το δημοσίευμα.

Η αστυνομία του Ντέβον και της Κορνουάλης δήλωσε ότι έχει ήδη δει «άνευ προηγουμένου ζήτηση» στις τηλεφωνικές τους γραμμές για μια σειρά ζητημάτων αυτό το καλοκαίρι, λαμβάνοντας περισσότερες από 1.000 κλήσεις την ημέρα.

Η βοηθός αρχηγού, αστυφύλακας Νίκι Λίπερ δήλωσε: «Λαμβάνουμε ήδη κλήσεις από άτομα που καταγγέλουν παραβιάσεις της απαγόρευσης των χρήσης των λαστίχων οι οποίες δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα και οι οποίες θα πρέπει να απευθύνονται στην εταιρεία ύδρευσης.

«Όλα αυτά τα θέματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν από άλλους φορείς. Υπάρχει μια λίστα με αυτά τα πρακτορεία στον ιστότοπό μας, γι’ αυτό ελέγξτε online προτού μας καλέσετε», υπογράμμισε η Λίπερ.

1500 επιπλέον θάνατοι την περίοδο του καύσωνα

Περισσότεροι από 1.500 επιπλέον θάνατοι σημειώθηκαν στην Αγγλία και την Ουαλία κατά τη διάρκεια του καύσωνα του Ιουλίου, αποκαλύπτουν επίσημα στοιχεία – καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο σημείωσε νέο ρεκόρ για τις νυχτερινές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του μήνα.

Ο μέσος αριθμός ημερήσιων θανάτων στην Αγγλία κατά τις περιόδους καύσωνα ήταν επτά τοις εκατό υψηλότερος από ό,τι τις άλλες ημέρες του μήνα, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (ONS)

Τα πλοία ήταν μεταξύ των εκατοντάδων που βυθίστηκαν κατά μήκος του Δούναβη από τον στόλο της ναζιστικής Γερμανίας στη Μαύρη Θάλασσα το 1944 καθώς υποχώρησαν από τις προελαύνουσες σοβιετικές δυνάμεις και εξακολουθούν να εμποδίζουν την κυκλοφορία των ποταμών όταν είναι χαμηλά τα επίπεδα νερού.

Ωστόσο, η φετινή ξηρασία – η οποία θεωρείται από τους επιστήμονες ως συνέπεια της υπερθέρμανσης του πλανήτη – έχει εκθέσει περισσότερους από 20 σκελετούς πλοίων σε ένα τμήμα του Δούναβη κοντά στο Πράχοβο στην ανατολική Σερβία, πολλοί από τους οποίους εξακολουθούν να περιέχουν τόνους πυρομαχικών και εκρηκτικών και αποτελούν κίνδυνο για τη ναυτιλία. .

«Ο γερμανικός στολίσκος άφησε πίσω του μια μεγάλη οικολογική καταστροφή που απειλεί εμάς, ανθρώπους του Πραχόβου», είπε ο Βέλιμιρ Τραϊλόβιτς, 74 ετών, συνταξιούχος από το Πράχοβο που έγραψε ένα βιβλίο για τα γερμανικά πλοία, σύμφωνα με το Reuters (δείτε το σχετικό video).

Έπειτα από περισσότερες από δύο δεκαετίες μειωμένων βροχοπτώσεων, το επίπεδο των νερών του ποταμού Κολοράντο – ζωτικής σημασίας για τις δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ – έχει μειωθεί σε ανησυχητικό βαθμό. Οι κύκλοι της ξηρασίας επιδεινώνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής που οφείλεται στην ανθρώπινη δραστηριότητα.

Παρά τις προειδοποιήσεις που γίνονται εδώ και χρόνια, οι πολιτείες που εξαρτώνται από τον ποταμό αυτό δεν μείωσαν επαρκώς την κατανάλωση νερού, γεγονός που ώθησε χθες τις ομοσπονδιακές αρχές να επιβάλουν περιορισμούς.

«Προκειμένου να αποφευχθεί μια καταστροφική κατάρρευση του ποταμού Κολοράντο και ένα αβέβαιο μέλλον (…) η χρήση νερού στην κοιλάδα θα πρέπει να μειωθεί», δήλωσε η Τάνια Τρουχίλο αξιωματούχος της ομοσπονδιακής υπηρεσίας διαχείρισης υδάτων.

Η Αριζόνα θα λάβει το 2023 μειωμένες ποσότητες νερού κατά 21%, η Νεβάδα κατά 8% και το Μεξικό 7%. Η Καλιφόρνια, η οποία εξαρτάται περισσότερο από το νερό του ποταμού Κολοράντο και είναι η πιο πολυπληθής αμερικανική πολιτεία δεν θα επηρεαστεί του χρόνου από τις μειώσεις αυτές.

Παράλληλα έχουν ληφθεί και μέτρα σε τοπικό επίπεδο στις πόλεις που παίρνουν το νερό τους από τον ποταμό, όπως για παράδειγμα στο Λος Άντζελες όπου επιβλήθηκαν περιορισμοί στο πότισμα των κήπων.

Ο ποταμός Κολοράντο έχει την πηγή του στα Βραχώδη όρη και περνά από το Κολοράντο, τη Γιούτα, την Αριζόνα, τη Νεβάδα, την Καλιφόρνια και το βόρειο Μεξικό όπου χύνεται στη θάλασσα.

Τροφοδοτείται κυρίως από το χιόνι που συγκεντρώνεται σε μεγάλο υψόμετρο στη διάρκεια του χειμώνα και το οποίο λιώνει σταδιακά τους πιο ζεστούς μήνες. Όμως λόγω της κλιματικής αλλαγής οι βροχοπτώσεις έχουν μειωθεί και το χιόνι λιώνει πιο γρήγορα με αποτέλεσμα να έχει μειωθεί και ο όγκος νερού του ποταμού, από τον οποίο τροφοδοτούνται εκατομμύρια άνθρωποι και ποτίζονται πολλές καλλιέργειες.

Οι δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ είναι αντιμέτωπες με την 23η χρονιά ξηρασίας, το χειρότερο φαινόμενο εδώ και περισσότερα από 1.000 χρόνια.

Η ξηρασία εξάλλου εντείνει τη σφοδρότητα των δασικών πυρκαγιών, οι οποίες γίνονται ολοένα και πιο καταστροφικές.

Η ανάλυση του βασίζεται στις επιστημονικές γνώσεις της αρχαιολογίας, της ιστορίας και της παλαιοκλιματικής έρευνας που αποκτήθηκαν τα τελευταία 20-30 χρόνια. Περιγράφει το πολύπλοκο δίκτυο πολιτιστικών-ιστορικών και περιβαλλοντικών-οικολογικών συνθηκών που επικρατούσαν στο παρελθόν και εξηγεί τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής στην κατάρρευση προηγμένων πολιτισμών από τη Μεσοποταμία και την Ελλάδα έως την Λατινική Αμερική και την Γροιλανδία.

Η παλαιολιθική κοινωνία κυνηγών-τροφοσυλλεκτών με χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα άλλαξε κατά τη μετάβαση από το Πλειστόκαινο στο Ολόκαινο με την αύξηση της δασοκάλυψης και την πρώιμη χρήση γης από πολυπληθείς ομάδες μεταξύ 10.000 και 5.000 πΧ (Νεολιθική Επανάσταση). Σε διάφορες περιοχές της Μεσοπαταμίας εμφανίστηκαν προηγμένοι πολιτισμοί κατά την Εποχή του Χαλκού. Η Ουρούκ εξελίχθηκε σε μεγάλη πόλη κατά τη διάρκεια της 4ης χιλιετίας, αλλά λόγω μιας σημαντικά πιο ξηρής κλιματικής φάσης από το 3300-3000 πΧ κατέρρευσε. Επίσης, η μεγάλη Ακκαδική Αυτοκρατορία κατέρρευσε σχετικά απότομα γύρω στα 4200 χρόνια πΧ. Υπεύθυνη για την κατάρρευση όλων των προηγμένων πολιτισμών της ύστερης Εποχής του Χαλκού (γύρω στα 3100 χρόνια πΧ) θεωρείται μεταξύ άλλων η κλιματική αλλαγή η οποία συνοδευόταν από περιόδους μεγάλης ξηρασίας κατά τον διαπρεπή Γερμανό επιστήμονα.

Ενώ όμως η μεγάλη ξηρασία του 2200 πΧ είχε εκτεταμένες αρνητικές επιπτώσεις στην ανατολική Μεσόγειο με αποτέλεσμα οι πόλεις είτε να καταστραφούν ή να εγκαταλειφθούν μέχρι το τέλος της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού, αντίστροφα στην ηπειρωτική Ελλάδα, την Κρήτη και την Κάτω Μεσοποταμία σημειώθηκε πολιτιστική άνοδος κατά την χρονική περίοδο προς τη Μέση Εποχή του Χαλκού.

Η Ύστερη Εποχή του Χαλκού μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «χρυσή εποχή» όσον αφορά το εμπόριο, τον πλούτο και την διασύνδεση πόλεων-κρατών όπως η Ουγκαρίτ ή το Χαλέπι. Κυρίαρχες ήταν οι αυτοκρατορίες των Χετταίων, των Ασσυρίων και των Αιγυπτίων, καθώς επίσης και οι πόλεις-κράτη του ελλαδικού χώρου όπως των Μυκηνών, της Κρήτης και της Κύπρου. Οι κλιματικές συνθήκες ήταν αρχικά ευνοϊκές. Τα προϊόντα -φυσικά και τα γεωργικά- διακινούνταν συστηματικά μέσω των δρόμων των καραβανιών και των θαλασσίων οδών στη Μεσόγειο. Εκείνη την εποχή υπήρχε ένα μεγάλης κλίμακας, περίπλοκο και σταθερό οικονομικό σύστημα βασισμένο στον καταμερισμό της εργασίας.

Μεταξύ του 1200π.Χ και του 900π.Χ ωστόσο, κατέρρευσαν αυτοκρατορίες και πόλεις-κράτη, όπως επίσης κατέρρευσε ολοκληρωτικά το εμπόριο και το εμπορικό δίκτυο, η βάση δηλαδή της ευημερίας στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού. Ο ρόλος των περιβόητων Λαών της Θάλασσας παραμένει αμφιλεγόμενος.

Ποια ήταν επομένως η αιτία της κατάρρευσης;

Η απάντηση κατά τον Γκέρχαρντ Γκέρολντ είναι ότι «η μεγάλη ξηρασία του 1200-850 πΧ με ένα μικρό διάλειμμα από το 1050-1000 πΧ είχε σοβαρές επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιοχή της ανατολικής Μεσογείου. Λόγω της μείωσης των χειμερινών βροχοπτώσεων κατά 30-50% και των ψυχρότερων θερμοκρασιών που επικράτησαν από το 1100 πΧ, σε μεγάλα τμήματα της Ανατολίας, της Συρίας, της Μέσης Ανατολής όπως επίσης και της Πελοποννήσου δοκιμάστηκε η καλλιέργεια σιτηρών. Έτσι κατέρρευσε μια σημαντική βάση διατροφής η οποία δεν μπορούσε να αντισταθμιστεί πλέον με τις εισαγωγές. Η μεγάλη κατάρρευση οφείλεται σε ένα συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, με καθοριστική αιτία τη μεγάλη ξηρασία».

Κάτι ανάλογο φαίνεται πως συνέβη και με τις πολυάριθμες βασιλικές πόλεις των Μάγια τον 9ο και 11ο αιώναμ.Χ. Ο συγγραφέας του βιβλίου θεωρεί ως αιτίες τα κλιματικά προβλήματα, την αποψίλωση των δασών -προκειμένου να εξασφαλιστεί ο επισιτισμός- και την αύξηση του πληθυσμού: Με εξαίρεση μερικές βασιλικές πόλεις, όπως η Λαμανάι στο Μπελίζ (700-15 μΧ) και η Μαγιαπάν, πρωτεύουσα των Μάγια στο βόρειο Γιουκατάν (1000-1442 μΧ) στο σημερινό Μεξικό, οι πόλεις-κράτη εξαφανίστηκαν κάτω από τον καταπράσινο θόλο του τροπικού δάσους και ανακαλύφθηκαν ξανά στη σύγχρονη εποχή.

Οι ξηρασίες δεν ήταν ο μοναδικός λόγος για την κατάρρευσή τους, ωστόσο η συχνή εμφάνισή τους τον 9ο αιώνα (τέσσερις μεγάλες περίοδοι ξηρασίας) και τον 11ο αιώνα συμπίπτει με την υπερεκμετάλλευση των πόρων λόγω της απότομης αύξησης του πληθυσμού και της συνακόλουθης ανεπάρκειας τροφίμων που προκάλεσαν μια πολιτική και κοινωνική κρίση μεταξύ 750 και 750 -1000 μΧ με πολυάριθμες συγκρούσεις και πολέμους.

Πάντως, η μεταγενέστερη κατάρρευση της Μαγιαπάν, τον 14ο και 13ο αιώνα μΧ, πιθανότατα πυροδοτήθηκε επίσης από μια ξηρασία, η οποία προκάλεσε κοινωνικές συγκρούσεις, σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications και στην οποία συμμετείχαν επιστήμονες του Ινστιτούτου Κλιματικής Αλλαγής (PIK) του Πότσνταμ. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι μετά την κατάρρευσή της, οι κάτοικοι μετανάστευσαν σε άλλες μικρότερες πόλεις και έτσι κατάφεραν να επιβιώσουν μέχρι τον 16ο αιώνα. Συμπεραίνουν δε ότι οι επιπτώσεις της ξηρασίας στις πολιτικές και κοινωνικές δομές στην χερσόνησο Γιουκατάν ήταν -αιώνες πριν από την εποχή μας- ιδιαίτερα περίπλοκες, και μπορούν να μας χρησιμεύσουν ως σημαντικό παράδειγμα για την αντιμετώπιση μελλοντικών κλιματικών αλλαγών.

Ο Γκέρολντ αφιερώνει και ένα κεφάλαιο στην παρακμή των Βίκινγκς στην Γροιλανδία τον 14ο αιώνα. Οι αυτάρκεις κοινότητες βασίζονταν εκεί στο κυνήγι ζώων και φώκιας, καθώς επίσης και στο εμπόριο προϊόντων της φύσης με την πατρίδα τους την Νορβηγία – μέχρι που οι πάγοι κάλυψαν τη θάλασσα και τους οικισμούς τους και συντόμευσαν τις περιόδους βλάστησης. Έτσι παρήκμασαν.

Στο βιβλίο του χρησιμοποιεί και πολλά άλλα ιστορικά παραδείγματα προκειμένου να γίνει σύγκριση με σύγχρονες περιβαλλοντικές κρίσεις και κάνει πολλούς παραλληλισμούς. Απειλούμαστε άραγε και εμείς με ανάλογη κοινωνική κατάρρευση όπως οι πολιτισμοί που περιγράφει; Ο ίδιος απαντά εμμέσως στο τέλος του βιβλίου του ως εξής : «Στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής που προκαλείται από τον άνθρωπο μέσω των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σήμερα, τίθεται το ερώτημα ως προς τις συνέπειες σε έναν εξαιρετικά περίπλοκο βιομηχανοποιημένο και παγκοσμιοποιημένο κόσμο».

«Όλες οι εταιρίες ύδρευσης μας διαβεβαίωσαν πως οι απαραίτητες προμήθειες είναι ακόμη ασφαλείς», ανέφερε σε μια ανακοίνωση ο υπουργός Υδάτινων Πόρων Στιβ Νταμπλ.

«Είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι από ποτέ άλλοτε για περιόδους ξηρού καιρού, αλλά θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε την κατάσταση εκ του σύνεγγυς, περιλαμβανομένων των επιπτώσεων για τους αγρότες και το περιβάλλον, και να λαμβάνουμε περαιτέρω δράση όπως απαιτηθεί».

Source of Britain’s River Thames driest ever as drought nears https://t.co/IaKru6oOJx pic.twitter.com/EXOvrhiJaw

— Reuters (@Reuters) August 12, 2022

Η πηγή του ποταμού Τάμεση έχει στερέψει περισσότερο από ποτέ καθώς η Αγγλία έχει μπει σε μια ξηρασία για την οποία ορισμένοι ειδικοί λένε ότι η χώρα είναι απροετοίμαστη. Ο ποταμός Τάμεσης εκτείνεται σε μήκος 356 χιλιομέτρων στη νότια Αγγλία, από το Γκλόστερσαϊρ στα δυτικά μέσα από την καρδιά του Λονδίνου, πριν εισέλθει στη θάλασσα στο Έσσεξ στα ανατολικά.

The U.K. is so hot and dry, the source of the River Thames has dried up – the first time since at least 1976. https://t.co/C8OHOE4kMg pic.twitter.com/B2Bh9hceDi

— CBS News (@CBSNews) August 12, 2022

Η φυσική πηγή που τροφοδοτεί τον ποταμό, στερεύει τα περισσότερα καλοκαίρια. Φέτος όμως η ξηρή κοίτη του ποταμού φτάνει σημαντικά πιο κάτω από τα προηγούμενα χρόνια, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις των εμπειρογνωμόνων σε θέματα διατήρησης.

Συνεχίζονται τα προβλήματα με τη ναυσιπλοΐα στο Ρήνο, καθώς πέφτει και πάλι η στάθμη των υδάτων του ποταμού

Η στάθμη των υδάτων του Ρήνου στη Γερμανία μειώθηκε και πάλι σήμερα, καθώς συνεχίζεται ο ξηρός καιρός και μερικά σκάφη δεν μπορούν πλέον να διαπλεύσουν τον ποταμό, ανακοίνωσαν μεταφορείς και ναυλομεσίτες. Στο Ρήνο εξακολουθούν να πλέουν φορτηγά πλοία, όμως μερικές φορές είναι αναγκασμένα να είναι κατά τα τρία τέταρτα κενά φορτίου και οι ιδιοκτήτες φορτίων είναι συχνά υποχρεωμένοι να πληρώνουν για τέσσερα σκάφη για να μεταφέρουν τα προϊόντα τους, αντί για ένα.

Οικονομολόγοι εκτιμούν πως τα προβλήματα στην κυκλοφορία στο Ρήνο μπορεί να επιφέρουν φέτος τη μείωση της οικονομικής ανάπτυξης της Γερμανίας κατά μισή ποσοστιαία μονάδα. Η στάθμη αναφοράς των υδάτων του Ρήνου στο Κάουμπ, κοντά στο Κόμπλεντς, ήταν σήμερα 42 εκατοστά, κατά 5 εκατοστά χαμηλότερη από χθες και 51 εκατοστά χαμηλότερη από τη Δευτέρα. Τα σκάφη χρειάζονται μια στάθμη περίπου 1,5 μέτρου στο Κάουμπ για να πλέουν πλήρη φορτίου.

Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη στάθμη κάτω από την οποία διακόπτεται η ναυσιπλοΐα, λέει ο Ρομπέρτο Σπράντσι, διευθυντής του ναυτιλιακού συνεταιρισμού DTG που έχει περίπου 100 φορτηγά πλοία στο Ρήνο. «Συνεχίζουμε σήμερα τους πλόες και θα τους συνεχίσουμε μέχρι να είναι τεχνικά αδύνατο να συνεχιστούν», λέει.

Μερικά μεγαλύτερα πλοία και φορτηγίδες δεν μπορούν πλέον να περάσουν από το Κάουμπ και να μπουν στο Ντούισμπουργκ, ενώ οι μεγάλες φορτηγίδες, οι οποίες μεταφέρουν κανονικά 3.000 τόνους καθεμιά, δεν μπορούν πλέον να πλεύσουν, δήλωσε. Τα φορτία μεταφέρονται σε περισσότερες μικρότερες φορτηγίδες οι οποίες μπορούν να πλεύουν σε ρηχά νερά, αυξάνοντας τα κόστη για τους ιδιοκτήτες φορτίων.

«Οι πελάτες παραγγέλνουν μόνο τις προμήθειες που χρειάζονται πραγματικά για να συνεχίσουν την παραγωγή», δήλωσε ο Σπράντσι. Η χαμηλή στάθμη των υδάτων του Ρήνου αναμένεται ότι θα πλήξει την παραγωγή σε δύο γερμανικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας που λειτουργούν με άνθρακα. Ο όμιλος χημικών BASF ανακοίνωσε πως δεν μπορεί να αποκλείσει μειώσεις στην παραγωγή του, αν η πτώση της στάθμης των υδάτων του Ρήνου προκαλέσει προβλήματα στον εφοδιασμό.

Η ξηρασία στην Ευρώπη πλησιάζει τα χειρότερα επίπεδα των τελευταίων 500 ετών

Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι από ιστορικά κύματα καύσωνα που τροφοδότησαν τεράστιες πυρκαγιές.

Ο καιρός απέχει πολύ από το φυσιολογικό – και ακόμη και ένας απλός παρατηρητής δεν μπορεί παρά να δει ότι κάτι πάει λάθος. Ωστόσο, καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται και οι φλόγες καίνε τα αποξηραμένα τοπία σε πολλά σημεία της Ευρώπης, υπάρχει ένας ακόμη πιο διαδεδομένος και δυνητικά καταστροφικός κίνδυνος που τροφοδοτείται από το κλίμα και σπέρνει τον όλεθρο στην Γηραιά ήπειρο: η ακραία ξηρασία.

Μήνες λιγοστών βροχοπτώσεων και θερμοκρασιών άνω του μέσου όρου έχουν οδηγήσει την περιοχή σε ξηρασία, τη χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ σε ορισμένες χώρες. Ενισχύει τους καύσωνες και ενισχύει τον κίνδυνο από τις πυρκαγιές, ενώ παράλληλα καταστρέφει τις καλλιέργειες και έχει σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία.

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας, σχεδόν η μισή Ευρώπη βρίσκεται υπό συνθήκες «προειδοποίησης», οι οποίες υποδηλώνουν σοβαρή ξηρασία και μεγάλο έλλειμμα εδαφικής υγρασίας. Ένα επιπλέον 17% της Ευρώπης έχει φτάσει στο όριο στο οποίο η βλάστηση υποφέρει, σε ορισμένες περιπτώσεις ξεραίνεται ή αραιώνει. Σε μεγάλο βαθμό, οι αγρότες αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν τις ξηρές συνθήκες.

Ο παραπάνω χάρτης δείχνει εκτεταμένες εξαιρετικά ξηρές συνθήκες στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, οι οποίες σκιάζονται με καφέ χρώμα. Τα χρώματα προέρχονται από δορυφόρους που έχουν ανιχνεύσει σημαντικά μικρότερη εξάτμιση στις περιοχές με καφέ σκίαση, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει ελάχιστο υπόγειο νερό διαθέσιμο για να εξατμιστεί εξ αρχής. Ο Αντρέα Τορέτι, ανώτερος επιστήμονας στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας, δήλωσε στο Sky News ότι η ξηρασία είναι έτοιμη να γίνει η χειρότερη των τελευταίων 500 ετών.

Ένα ξηρό φθινόπωρο και χειμώνας σήμαινε ότι τα υπόγεια ύδατα ενόψει της άνοιξης και του καλοκαιριού ήταν ήδη χαμηλά. Οι ακραίες θερμοκρασίες που παρατηρήθηκαν μέχρι στιγμής αυτό το καλοκαίρι, οι οποίες ενισχύθηκαν από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, συνέβαλαν στην ξήρανση αυτού του νερού.

Κατά τη διάρκεια του Ιουλίου, τα νότια τμήματα της Βρετανίας, συμπεριλαμβανομένου του Λονδίνου, έλαβαν μόνο το 10 έως 20 τοις εκατό των μέσων βροχοπτώσεων, και σε ορισμένες περιπτώσεις σχεδόν καθόλου. Το Λονδίνο έλαβε μόλις ένα χιλιοστό βροχόπτωσης (0,04 ίντσες), σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 45 χιλιοστών (1,77 ίντσες).

Οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν πάρκα στο Λονδίνο, πράσινα πριν από ένα χρόνο, τώρα καφέ.

Το Μετεωρολογικό Γραφείο της Βρετανίας επιβεβαίωσε ότι ήταν ο ξηρότερος Ιούλιος της νότιας Αγγλίας που έχει καταγραφεί ποτέ και ο ξηρότερος Ιούλιος σε ολόκληρη τη χώρα από το 1935.

Η σύγκριση των δορυφορικών εικόνων της επιφάνειας της γης πάνω από την Αγγλία και τη βόρεια Γαλλία μεταξύ φέτος και πέρυσι αποκαλύπτει μια έντονη αλλαγή: Το καλοκαίρι του 2021, μεγάλο μέρος της περιοχής ήταν καταπράσινο και πλούσιο- το 2022, η περιοχή είναι καφέ και άγονη.

Προβλήματα σε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία

Η ξηρασία στη Γαλλία είναι επίσης από τις χειρότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ.

Η Météo-France, η μετεωρολογική υπηρεσία της χώρας, εξέδωσε δελτίο στο οποίο αναφέρει ότι η χώρα βίωσε τον ξηρότερο Ιούλιο που έχει καταγραφεί ποτέ, με συνολική βροχόπτωση περίπου 85% κάτω από το μέσο όρο.

Εν μέσω της ξηρασίας, οι ελλείψεις νερού έχουν επικρατήσει στην Ισπανία, την Ιταλία, τη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες. Ορισμένα μεγάλα ποτάμια – όπως ο Ρήνος στη Γερμανία – έχουν γίνει επισφαλώς ρηχά. Το Reuters αναφέρει ότι το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων στον Ρήνο έχει υπερπενταπλασιαστεί και πολλά μεγαλύτερα πλοία έχουν περιοριστεί να μεταφέρουν μόνο το 30 έως 40 τοις εκατό της χωρητικότητάς τους. Διαφορετικά, κινδυνεύουν να προσαράξουν.

Ο Ρήνος είναι η κύρια αρτηρία της Γερμανίας για τη ναυτιλία και τυχόν διαταραχές θα έχουν επιπτώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με το Reuters, ορισμένοι οικονομολόγοι φοβούνται ότι το ΑΕΠ της Γερμανίας θα μπορούσε να μειωθεί κατά μισή ποσοστιαία μονάδα εξαιτίας των ναυτιλιακών εμποδίων.

Ένα παρόμοιο υδρολογικό ζήτημα έχει προκαλέσει προβλήματα στην Ιταλία, όπου ο ποταμός Πο αντιμετωπίζει αυτό που ο πρωθυπουργός περιέγραψε ως “την πιο σοβαρή κρίση νερού των τελευταίων 70 ετών”. Στις αρχές Ιουλίου, η Ιταλία κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε πέντε από τις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο. Περίπου 17 εκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν το 30% του πληθυσμού της Ιταλίας, ζουν στη λεκάνη του ποταμού.

Περίπου το 41 τοις εκατό της λεκάνης του ποταμού Πό χρησιμοποιείται για τη γεωργία, η οποία συντηρεί 3,1 εκατομμύρια βοοειδή (το μισό απόθεμα της χώρας) και 6 εκατομμύρια χοίρους (σχεδόν τα δύο τρίτα του εθνικού αποθέματος), σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ξηρασία έχει μειώσει τις αποδόσεις των καλλιεργειών κατά 30% στην Ιταλία, μειώνοντας την ήδη πενιχρή συγκομιδή, καθώς οι αγρότες φύτεψαν λιγότερο λόγω της αύξησης του κόστους που προέρχεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Πυρκαγιές στη δυτική Ευρώπη

Η έλλειψη βροχοπτώσεων και η καυτή ζέστη συμβάλλουν στην ενίσχυση του κινδύνου πυρκαγιών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Μια νέα πυρκαγιά σχηματίστηκε κοντά στο Μπορντό της Γαλλίας το απόγευμα της Πέμπτης, αναγκάζοντας 10.000 κατοίκους να απομακρυνθούν. Το BBC ανέφερε ότι 1.000 πυροσβέστες συμμετείχαν ενεργά στην καταπολέμηση της πυρκαγιάς, η οποία είναι μία από τις πολλές που έχουν εμφανιστεί σε όλη τη Γαλλία και την Ιβηρική Χερσόνησο από τις αρχές Ιουλίου.

Ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι επί του παρόντος αυξημένος σε μεγάλες περιοχές της Δυτικής Ευρώπης εξαιτίας ενός ακόμη κύματος καύσωνα που πλήττει την περιοχή μέχρι το Σαββατοκύριακο, με προβλεπόμενες μέγιστες θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 38 βαθμούς Κελσίου στην κεντρική και νότια Γαλλία.

The European Forest Fire Information System (EFFIS) indicates a “very extreme”, “extreme”, and “very high” fire danger across much of western Europe this weekend ⬇️

I would not be surprised to see more wildfires ignite over the coming days 🔥#UKheatwave #EuropeanHeatwave pic.twitter.com/acoCyE6Qb0

— James Cosgrove (@MrJamesCosgrove) August 11, 2022

Το Copernicus, μια υπηρεσία παρακολούθησης του κλίματος που συνδέεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση, προσομοιώνει αυξανόμενο κίνδυνο πυρκαγιάς σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη τα επόμενα χρόνια, καθώς οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται.

Ήδη σύμφωνα με το Politico, οι προβλέψεις των ειδικών δεν είναι καθόλου αισιόδοξες, καθώς εκτεταμένες πυρκαγιές έχουν εκτοπίσει χιλιάδες κατοίκους από τις εστίες τους, η στάθμη των μεγάλων ποταμών έχει αρχίσει να “πέφτει”, ενώ ο άγριος καύσωνας αναμένεται να αγγίξει επίπεδα-ρεκόρ τις επόμενες ημέρες, επιβαρύνοντας την αγροτική παραγωγή και την ανθεκτικότητα της φύσης .

«Βλέπουμε, πραγματικά, σε μεγάλο βαθμό άνευ προηγουμένου ξηρασία σε πολλά μέρη της Ευρώπης », σημειώνει χαρακτηριστικά ο διευθυντής της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της ΕΕ, Carlo Buontempo.

Η ξηρασία έχει ήδη περιορίσει την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας και τροφίμων, αυξάνοντας την πίεση στην αγορά από τον πόλεμο στην Ουκρανία, ενώ οι τοπικές αρχές σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ζητήσει από τους κατοίκους να μειώσουν τη χρήση του πόσιμου νερού.

Αποστραγγίζεται ο υδροφόρος ορίζοντας

Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι υπάρχει πιθανότητα να αλλάξουν τα καιρικά μοτίβα με έναν “υγρό” Αύγουστο να φέρνει ανακούφιση, η πιο ζεστή περίοδος του χρόνου μόλις ξεκίνησε και οι προβλέψεις είναι θλιβερές.

«Για τις αγροτικές περιοχές, τα πράγματα φαίνονται ήδη άσχημα. Τα δάση είναι αποδυναμωμένα. Θα πρέπει να συμβούν πολλά για να γίνει μια καλή χρονιά», επισημαίνει ο Fred Hattermann, υδρολόγος στο Ινστιτούτο του Πότσνταμ για την Έρευνα των Κλιματικών Επιπτώσεων στη Γερμανία.

Την ίδια ώρα, αφόρητη ζέστη προβλέπεται πως θα πλήξει τις επόμενες ημέρες μεγάλο μέρος της Ευρώπης. ‘Ήδη η Μετεωρολογική Υπηρεσία στη Μεγάλη Βρετανία εξέδωσε τον πρώτο «κόκκινο συναγερμό» για τη Δευτέρα και την Τρίτη, καθώς προέβλεψε θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών για πρώτη φορά στην ιστορία.

Τέτοιες θερμοκρασίες αναμένεται να “στεγνώσουν” περαιτέρω το επιφανειακό έδαφος που έχει ήδη αποστραγγιστεί από μεγάλο μέρος του νερού. Παράλληλα, τα κύματα καύσωνα οδηγούν δέντρα και θάμνους να “ρουφούν” νερό από βαθύτερα υπόγεια στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν, εξαντλώντας τον υδροφόρο ορίζοντα στον οποίο οι αγρότες, η βιομηχανία, οι πόλεις και η φύση βασίζονται ως εφεδρεία κατά τη διάρκεια των περιόδων μεγάλη ξηρασίας.

«Τα οικοσυστήματα μπορεί να καταρρεύσουν υπό την πίεση» προειδοποιεί ο επίκουρος καθηγητής υδρολογικών ακραίων φαινομένων στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, Niko Wanders, και προσθέτει: «Αυτές οι επιπτώσεις δεν  χρειάζονται απλά μία εβδομάδα για να αντιμετωπιστούν, χρειάζονται χρόνια».

Ζημία και στην παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας εν μέσω ενεργειακής κρίσης

Ήδη, στην Ιταλία η κυβέρνηση έχει κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε μεγάλο μέρος του βορρά, καθώς στη λεκάνη του ποταμού Πάδου – όπου κατοικεί το ένα τρίτο του πληθυσμού της χώρας, ενώ αποτελεί βασικό “τροφοδότη” της Ευρώπης – έχει βρέξει ελάχιστα εδώ και πάνω από 200 ημέρες (σε κάποιες περιοχές ακόμη και καθόλου).

Συγχρόνως, στις Άλπεις, το χιόνι που τροφοδοτεί τις δεξαμενές και τα υδροηλεκτρικά φράγματα “έλειψε” και αυτό το χειμώνα. Κατά συνέπεια η παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία μειώθηκε κατά 40% σε σύγκριση με πέρυσι, όπως ανέφερε το AFP.

Η εν λόγω πτώση στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας δεν περιορίζεται πάντως στην Ιταλία και έρχεται τη χειρότερη δυνατή στιγμή για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία χτυπιέται από τις υψηλές τιμές ενέργειας και την ανάγκη εκμετάλλευσης κάθε πιθανής πηγής ως εναλλακτική λύση στο ρωσικό αέριο. Στην Πορτογαλία τον περασμένο μήνα, τα φράγματα παρήγαγαν μόλις το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με τον Ιούνιο του 2021.

Σε απόγνωση οι αγρότες

Την ίδια στιγμή, με τις παγκόσμιες ροές τροφίμων να έχουν ήδη συμπιεστεί, η ξηρασία έχει τρομάξει τους αγρότες της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι η φετινή συνολική απόδοση σε καλλιέργειες δημητριακών, συμπεριλαμβανομένου του σιταριού, του κριθαριού και του καλαμποκιού, θα είναι 2,5% χαμηλότερη από πέρυσι λόγω της εκτεταμένης ξηρασίας.

Από τη δική του μεριά, οι αγρότες μετρούν τις “πληγές τους”. Ήδη το υπουργείο Γεωργίας της Ουγγαρίας ανακοίνωσε ότι από τις αρχές του μήνα έλαβε 8.413 ειδοποιήσεις ζημιών λόγω ξηρασίας που καλύπτουν 322.000 εκτάρια το 2022, τρεις φορές μεγαλύτερη από την έκταση οποιουδήποτε προηγούμενου πρώτου εξαμήνου του έτους.

Στην Ιταλία, οι προοπτικές είναι ακόμη πιο τραγικές. «Υπολογίζουμε τη μείωση της παραγωγής κατά περίπου 30 τοις εκατό, αλλά ίσως και περισσότερο, ειδικά για τα σιτηρά», σημειώνει η Alessandra De Santis, επικεφαλής του γραφείου του λόμπι των ιταλικών αγροτών CIA στις Βρυξέλλες.

«Αυτή είναι η στιγμή που τα φυτά χρειάζονται πραγματικά νερό για να αναπτυχθούν και αν δεν μπορούμε να δώσουμε νερό στα φυτά αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή, σημαίνει ότι θα χάσουμε την παραγωγή», προσθέτει η De Santis.

Η κατάσταση μπορεί να γίνει ιστορικά εφιαλτική

Σε κάθε περίπτωση, οι περιφερειακές ξηρασίες αποτελούν τακτικό καλοκαιρινό φαινόμενο, ειδικά στη νότια Ευρώπη. Αλλά η έκταση της ξηρασίας σε τόσο μεγάλο μέρος της ηπείρου είναι πρωτοφανής. Από την Ουγγαρία, στη Γερμανία, στην Ιβηρική Χερσόνησο, το έδαφος είναι ξηρό και στεγνώνει. Τα περισσότερα ευρωπαϊκά ποτάμια ρέουν τώρα με ρυθμούς κάτω του μέσου όρου.

«Είναι σαφές ότι τα πράγματα χειροτερεύουν σε γενικές γραμμές», είπε ο Wanders.

Σύμφωνα με το Politico, είναι πλέον πολύ αργά για να τεθούν σε εφαρμογή τα πιο αποτελεσματικά μέτρα διαχείρισης της ξηρασίας, τα οποία συχνά απαιτούν τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων. Η ΕΕ είχε ζητήσει να υπάρξει προγραμματισμός ξηρασίας για  όλες τις μεγάλες λεκάνες απορροής ποταμών. Δυστυχώς όμως, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αγνόησαν το μήνυμα.

«Η εφαρμογή αυτών των σχεδίων δράσης δεν είναι θέμα εβδομάδων», λέει ο Wanders και συνεχίζει «Είναι θέμα ετών και δεκαετιών πριν κάνετε πραγματικά τη χώρα σας ανθεκτική στην ξηρασία».

Εάν τα καιρικά μοτίβα επιμείνουν μέχρι το καλοκαίρι, η ξηρασία μπορεί να μετατραπεί από εφιαλτική σε ιστορικά εφιαλτική.

Οι επιστήμονες πάντως δεν χρειάζεται να ανατρέξουν πολύ πίσω για να βρουν ιστορικές συγκρίσεις. Η Ευρώπη γνώρισε ξηρασία μια φορά στα 500 χρόνια πριν από μόλις τέσσερα χρόνια. Αυτή όμως την εβδομάδα ο Ρήνος έρεε ακόμη πιο αργά από τον Ιούλιο του 2018.

Συνολικά, ωστόσο, η κατάσταση δεν είναι τόσο άσχημη όσο πριν από τέσσερα χρόνια, σημειώνει ο Andrea Toreti, ανώτερος επιστήμονας στο Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για να προσθέσει με νόημα: «Τουλάχιστον όχι ακόμα».