Ρούλα Σκουρογιάννη

Ειδικότερα, μόλις στα μέσα Νοεμβρίου 2024, ταυτοποιήθηκε το πρώτο περιστατικό της νέας φυλογενετικής ομάδας Ιb της Μpox, στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, μετά από ταξίδι στην ανατολική Αφρική. Στην Ευρώπη, έχουν πλέον αναφερθεί περιστατικά στη Μεγάλη Βρετανία, Σουηδία και Γερμανία, ενώ επίσης έχουν διαγνωστεί περιστατικά της νέας φυλογενετικής ομάδας σε Ινδία, Κένυα, Ταϋλάνδη στην Ασία.

Η Παθολόγος, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, και η Βιολόγος, Παναγιώτα Ζαχαράκη συνοψίζουν τα δεδομένα για το νέο φυλογενετικό στέλεχος της ευλογιάς των πιθήκων:

·         Από τον Σεπτέμβριο του 2024, έχουν επιβεβαιωθεί περισσότερα από 3100 περιπτώσεις. Οι περισσότερες από αυτές έχουν βρεθεί σε 3 Αφρικανικές χώρες: το Κονγκό, την Ουγκάντα και το Μπουρουντί.

·         Στις 14 Αυγούστου 2024, ο Γενικός Διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) δήλωσε την κατάσταση ως έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος για τη δημόσια υγεία – γνωστό και ως PHEIC, επειδή είναι (1) έκτακτο γεγονός που (2) συνιστά κίνδυνο για τη δημόσια υγεία για άλλα κράτη μέσω της διεθνούς εξάπλωσης της νόσου και (3) δυνητικά απαιτεί συντονισμένη διεθνή αντίδραση.

·         Τα τρέχοντα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό διαφέρουν πολύ από εκείνα της παγκόσμιας επιδημίας του 2022 της φυλογενετικής ομάδας (clade II), η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά σε πολύ μειωμένο επίπεδο. Η επιδημία Mpox του 2022 έχει εξαπλωθεί κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής μεταξύ ανδρών. Ως εκ τούτου, οι ενήλικες άνδρες επηρεάζονται σχεδόν αποκλειστικά. Η παγκόσμια επιδημία clade II είχε σχετικά χαμηλό κίνδυνο θνησιμότητας, κάτω από 1% συνολικά.

·         Πλέον, καταγράφονται επιδημιολογικά δίκτυα μετάδοσης που συνδέονται με ετεροφυλόφιλη σεξουαλική επαφή, κάτι που δεν ήταν μια κοινή παρατήρηση με την επιδημία του 2022 του clade II. Αυτές οι λοιμώξεις πιστεύεται ότι αποδίδονται σε μια νέα φυλογενετική ομάδα, την Ib. Ορισμένες αναφορές περιγράφουν τις περιπτώσεις clade Ib ως εμφανιζόμενες με διάχυτο εξάνθημα σε ολόκληρο το σώμα ή μακροχρόνιες βλάβες των γεννητικών οργάνων και κίνδυνο θανατηφόρου περιστατικού έως και 5% στους ενήλικες και 10% στα παιδιά. Υπάρχουν, επίσης, αναφορές αποβολών σε εγκύους. Δεδομένων αυτών των δημογραφικών προτύπων, φαίνεται πιθανό ότι νέοι τρόποι μετάδοσης (π.χ. μετάδοση στην οικία μέσω στενής επαφής σε παιδιά, εγκύους και άλλα ευάλωτα άτομα, καθώς και ετεροφυλοφιλική επαφή για το clade Ib), όπως επίσης και με επαφή με άγρια ζώα στην Αφρική, συνεισφέρουν σημαντικά στην εξάπλωση, καθιστώντας αναγκαία μια πολύ διαφορετική προσέγγιση για την αξιολόγηση και τη μείωση του κινδύνου σε σύγκριση με την επιδημία του 2022.

·         Το πρώτο ευρωπαϊκό κρούσμα clade Ib ήταν στη Σουηδία και αναφέρθηκε ότι είχε μόλις ταξιδέψει σε μια πληγείσα περιοχή στην Αφρική. Με συνεχή μετάδοση, η επιδημία επεκτείνει το γεωγραφικό της αποτύπωμα σε νέες χώρες και περιοχές. Κατά μερικούς ερευνητές, η φυλογενετική ομάδα Ib έχει δυναμική πανδημίας, μια κρίση που επαναλαμβάνεται στις αναφορές των μέσων ενημέρωσης, ενώ άλλοι αναφέρουν σταθεροποίηση στην Αφρική. Αν και οι πληροφορίες εξακολουθούν να είναι περιορισμένες, το clade Ib μεταδίδεται διαφορετικά και μπορεί να αλλάξει περαιτέρω καθώς πολλαπλασιάζονται τα κρούσματα.

Κινδυνεύουν σοβαρά τα παιδιά κάτω των 5 ετών

Τα κοινά συμπτώματα της νόσου Mpox περιλαμβάνουν δερματικό εξάνθημα ή βλάβες γεμάτες πύον, που μπορεί να διαρκέσουν από δύο έως τέσσερις εβδομάδες. Μπορεί επίσης να συνυπάρχει πυρετός, πονοκέφαλος, μυϊκοί πόνοι, πόνος στην πλάτη, καταβολή και πρησμένοι λεμφαδένες. Τα παιδιά με Mpox παρουσιάζουν φλυκταινώδες εξάνθημα, το οποίο ερμηνεύεται εύκολα με ανεμοβλογιά, του οποίου προηγείται πυρετός και συχνά λεμφαδενοπάθεια. Σοβαρές επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένης της εγκεφαλίτιδας, της πνευμονίτιδας, της κερατίτιδας, της τύφλωσης και της δευτερογενούς βακτηριακής λοίμωξης, μπορεί να εμφανιστούν σε έως και 20% των παιδιών με Mpox. Τα παιδιά κάτω των 5 ετών είναι πιο πιθανό να πεθάνουν από Mpox από όλες τις άλλες ηλικιακές ομάδες.

Αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων θεραπειών

Σύμφωνα με τη δημοσίευση στο περιοδικό Nature, φαίνεται ότι σε προκαταρκτικά στοιχεία μελέτης, το αντιιικό φάρμακο Tecovirimat δεν είναι αποτελεσματικό (δεν είναι δηλαδή καλύτερο σε σύγκριση με το placebo) ενάντια στη φυλογενετική ομάδα Ι της Mpox που μας απασχολεί τώρα.  Ίσως αν ληφθεί σε αρχικά στάδια ή σε σοβαρή νόσο, μπορεί να υπάρξουν κάποια ενθαρρυντικά προστατευτικά αποτελέσματα.

Σύμφωνα με το CDC στην Αφρική φαίνεται ότι μόνο στο Κονγκό χρειάζονται τουλάχιστον 3 εκατομμύρια εμβολιασμούς Mpox για να σταματήσει η εξάπλωση, και περίπου 7 εκατομμύρια εμβόλια για την υπόλοιπη Αφρική.

Ο ίδιος μιλώντας στην ΕΡΤ έκανε έκκληση στους συναδέρφους του, «με το παραμικρό σύμπτωμα να κάνουν τεστ στους αρρώστους και εφόσον έχουν ένδειξη κοροναϊού, να συνταγογραφούνται πάραυτα αντιικά φάρμακα, τα οποία αυτή τη στιγμή είναι πάρα πάρα πολύ κρίσιμα και χρήσιμα».

Διεθνής ανησυχία

Ερωτώμενος για το εάν υπάρχει άλλη παράλλαξη πέραν της Eris, ο καθηγητής είπε: «αυτή τη στιγμή διεθνώς υπάρχει μια μεγάλη ανησυχία για ένα στέλεχος το οποίο έχει αλλάξει σε 30 γονιδιακού τόπους, έχει δηλαδή 30 μεταλλάξεις συνολικά».

Εξήγησε πως: «οι βιολόγοι μιλούν για ίσως ένα νέο εξελικτικό άλμα του κοροναϊού. Μην ξεχνάτε ότι πριν από περίπου δύο χρόνια, είχαμε αυτές τις 30 αλλαγές της ακίδας από τις οποίες προέκυψαν τα στελέχη της Όμικρον που μας ταλαιπωρούν έως σήμερα. Επομένως, είναι ένα στέλεχος υπό παρακολούθηση, να δούμε πώς συμπεριφέρεται και ως προς τη μεταδοτικότητα του και ως προς τη νοσογόνο του και παθογόνο του δύναμη. Ελπίζω ότι είναι ένα στέλεχος το οποίο δεν θα μας βάλει σε μια νέα αφετηρία.

»Πάντως είναι πολύ ανησυχητική αυτή η δυναμική του κοροναϊού που κάθε 4, 5, 6 μήνες αλλάζει και μας δίνει επιδερμικά κύματα, τα οποία έστω το φέρνουν στην επικαιρότητα και έστω επιδεινώνουν την κατάσταση στα υγειονομικά ιδρύματα» είπε ο κ. Τζανάκης.

«Η ανοσία όντως έχει μειωθεί»

Σχετικά με το νέο εμβόλιο, ο καθηγητής σημείωσε πως «πιάνει όλες τις παραλλαγές της Όμικρον συμπεριλαμβανομένης πιθανότατα και της Eris, που όπως είπαμε, αναφέρεται στην αρχαία θεά των Ελλήνων, η οποία αντιπροσώπευε δυστυχώς τη ζήλια και τη διχόνοια».

«Η ανοσία όντως έχει μειωθεί, σίγουρα όμως τα κύτταρά μας, η άμυνά μας και τα λεγόμενα κύτταρα μνήμης, θυμούνται ότι αυτός δεν είναι καλός τύπος που μπαίνει στο σώμα μας και κάπως αντιδρούν. Όσο νεότερος είναι ο άνθρωπος, τόσο καλύτερη είναι αυτή η άμυνα μνήμης. Επομένως, δεν είμαστε γυμνοί, δεν είμαστε παρθένοι οργανισμοί όπως το 2020 και το πριν βγουν τα εμβόλια» ανέφερε.

Ολοκληρώνοντας δήλωσε πως πιθανότατα θα υπάρξει ισχυρή σύσταση από τις αρμόδιες επιτροπές εμβολιασμού, όπως και τη δικιά μας Εθνική Επιτροπή σχετικά με τον εμβολιασμό συγκεκριμένων ομάδων του πληθυσμού.

Αυτό πιθανότατα θα συμβάλει στην αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων COVID-19 τις επόμενες εβδομάδες έως μήνες, σύμφωνα με μια επιδημιολογική ενημέρωση που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα από το ECDC.

«Οι χώρες θα πρέπει να παραμείνουν σε επαγρύπνηση για την εμφάνιση και εξάπλωση του στελέχους BQ.1 και να διατηρήσουν τον ευαίσθητο και αντιπροσωπευτικό διαγνωστικό έλεγχο», προέτρεψε ο διευθυντής του ECDC Andrea Ammon.

«Οι χώρες, θα πρέπει να συνεχίσουν να παρακολουθούν τα ποσοστά κρουσμάτων κορωνοϊού, ειδικά σε άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Θα πρέπει επίσης να παρακολουθούνται δείκτες όπως οι νοσηλείες, οι εισαγωγές και οι πληρότητες στις μονάδες εντατικής θεραπείας καθώς και οι θάνατοι» πρόσθεσε.

Προκαταρκτικές εργαστηριακές μελέτες στην Ασία δείχνουν ότι η παραλλαγή BQ.1 της Όμικρον έχει την ικανότητα να αποφεύγει σημαντικά την απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος. Προς το παρόν, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το στέλεχος οδηγεί σε βαρύτερη νόσηση σε σύγκριση με τις άλλες παραλλαγές της Όμικρον που υπάρχουν ήδη.