Αντικείμενο  του προγράμματος, το οποίο ξεκίνησε το 2023, ήταν η τεκμηρίωση, προστασία και ανάδειξη των ταφικών μνημείων τα οποία έχουν χαρακτηριστεί  ως ιστορικά διατηρητέα τμήματα του κοιμητηρίου. Στο πρόγραμμα  εκτελέστηκε η  ολοκληρωμένη καταγραφή και τεκμηρίωση των μνημείων, μέσω της γεωμετρικής αποτύπωσης τους, της αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησής τους και της διατύπωσης προδιαγραφών για  τη συνέχιση της χρήσης τους, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία του μνημειακού συνόλου. Κεντρική στόχευση του προγράμματος είναι η ήπια και διακριτική αναβάθμιση των κοιμητηρίων, ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας του χώρου τους, μέσω της αποκατάστασης της αναγνωσιμότητας της δομής τους και της ενίσχυσης της λειτουργικότητας τους  για τον επισκέπτη, με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική μνήμη και στην αρχιτεκτονική  φυσιογνωμία τους.

Η πρόταση ακολουθεί τις αρχές του «μνημειακού μινιμαλισμού», όπου οι νέες κατασκευές δεν θα  «ανταγωνίζονται» τα ιστορικά στοιχεία στη μορφολογία τους.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το παλαιότερο τμήμα του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου, έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί μοναδικό δείγμα ταφικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής τέχνης του 19ου αι. στον ελλαδικό χώρο, ενώ, παράλληλα, αποτυπώνει τις ιστορικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δομές της Ερμούπολης, την περίοδο της οικονομικής ακμής της. Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Υπουργείου Πολιτισμού και Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η επί τόπου έρευνα στο κοιμητήριο και στο αστικό περιβάλλον της Ερμούπολης επέτρεψε την πρωτογενή καταγραφή της παθολογίας των μνημείων και της υπάρχουσας κατάστασης, επί της οποίας στηρίζεται το στρατηγικό σχέδιο  του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση του κοιμητηρίου. Η αρχιτεκτονική πρόταση δεν επιχειρεί να μεταμορφώσει το κοιμητήριο, αλλά να το αποκαλύψει, να το προστατεύσει, να το αναδείξει. Ο στόχος μας είναι με ήπιες, στοχευμένες επεμβάσεις και σύγχρονα σχεδιαστικά εργαλεία, να επανέλθει στην καθημερινότητα η μνημειακή και ιστορική ταυτότητα του κοιμητηρίου, καθιστώντας το έναν ανοιχτό τόπο μνήμης, πολιτισμού και ήρεμης περιήγησης για τον επισκέπτη και τον κάτοικο της Ερμούπολης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το βρετανικό κοιμητήριο με τους  στρατιωτικούς  τάφους της Κοινοπολιτείας, όπως  και το καθολικό κοιμητήριο της Παναγίας του Καρμήλου καθώς συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτιστικό σύνολο ιδιαίτερης ιστορικής και αρχιτεκτονικής σημασίας».

Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε συστηματική διάγνωση των δομικών, αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών προβλημάτων διατήρησης και η αξιολόγηση εφικτών επεμβάσεων αποκατάστασης και ανάδειξης. Τα προβλήματα καταγράφηκαν συνολικά, αλλά και για κάθε μνημείο χωριστά. Στα μαυσωλεία διαπιστώνονται θραύσεις, ενώ στις επιτύμβιες πλάκες  υπάρχουν νεότερες επεμβάσεις. Για την αντιμετώπισή τους προτείνεται ήπια συντήρηση  έως και στοχευμένη αποκατάσταση,  με σύγχρονες τεχνικές και συμβατά υλικά με τα αυθεντικά στοιχεία των μνημείων. Στο στρατηγικό σχέδιο προστασίας και ανάδειξης του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου αναπτύσσονται πέντε κατευθύνσεις:

1. Προστασία και συντήρηση των ταφικών μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους, από δομοστατική, λειτουργική, πλαστική και αρχιτεκτονική άποψη, στο ευρύτερο πλαίσιο  της ανάδειξής τους.

2. Επαναπροσδιορισμός του χαρακτηρισμού του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου. Επέκταση της προστασίας και στα γειτονικά κοιμητήρια, το βρετανικό και το καθολικό της Παναγίας του Καρμήλου που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αι. Είναι το μεγαλύτερο από τα έξι καθολικά κοιμητήρια της Σύρου περιλαμβάνοντας σημαντικά ταφικά μνημεία, με καλλιτεχνική και ιστορική αξία. Οι παλαιότερες επιτύμβιες στήλες, στον τάφο της Τερέζας Carbone και του προξένου της Γαλλίας στη Σύρο, Pierre Alis Augustin Guerin, είναι του 1857. Η συνύπαρξή του με το ορθόδοξο κοιμητήριο αναδεικνύει τη θρησκευτική πολυμορφία της Ερμούπολης. Κοντά βρίσκεται και το βρετανικό κοιμητήριο, που  δημιουργήθηκε- βάσει των  σχεδίων του αρχιτέκτονα Sir John James Burnet- την περίοδο της οικονομικής και εμπορικής της ανάπτυξης, τον 19ο αι. λόγω της  πολυπληθούς παρουσίας Βρετανών, στην Ερμούπολη. Περιλαμβάνει πολιτικό τμήμα που ιδρύθηκε το 1921  αλλά και στρατιωτικό της Κοινοπολιτείας, για την απόδοση τιμής  στους νεκρούς του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

3. Εκπόνηση μελετών για μεμονωμένα ταφικά μνημεία και σύνολα από την οπτική της ιστορίας της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, της κοινωνικής, ιστορικής και πολιτιστικής διάστασης.

4. Ένταξη του κοιμητηρίου στον χάρτη της Ερμούπολης, ως πολιτιστικός προορισμός. 

5. Ανάδειξη των σχέσεων του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου με την πόλη, και ιδιαίτερα με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τα Βαπόρια.

Η αρχιτεκτονική πρόταση βασίζεται στις -διεθνώς- αναγνωρισμένες αρχές συντήρησης και ανάδειξης μνημειακών χώρων, αντλώντας  παραδείγματα καλών πρακτικών από ευρωπαϊκά εμβληματικά νεκροταφεία. Η πρόταση ανάδειξης του κοιμητηρίου περιλαμβάνει  τρεις διακριτούς τομείς, καθένας εκ των οποίων διαθέτει ιδιαίτερα τυπολογικά, μορφολογικά και ιστορικά χαρακτηριστικά, τα οποία αναδεικνύονται με στοχευμένες ήπιες επεμβάσεις. Ο χώρος εισόδου διαμορφώνεται ως υπαίθριος εκθεσιακός χώρος, όπου επανεντάσσονται ιστορικές επιτύμβιες πλάκες και λιθανάγλυφα. Οι τοίχοι λειτουργούν ως εκθεσιακές επιφάνειες και τοποθετούνται ενημερωτικές πινακίδες για την ιστορία και τη δομή του χώρου. Σχεδιάζεται διακριτικός αρχιτεκτονικός φωτισμός με στόχο την ανάδειξη των μνημείων και τη διατήρηση της ατμόσφαιρας μνήμης και περισυλλογής.

Στον χαιρετισμό της η Λίνα Μενδώνη ανέφερε: «Τα Καβάφεια, ήδη από το 1983, είχαν την ουσιαστική -υλική και ηθική- υποστήριξη από το Υπουργείο Πολιτισμού. Ο Κωστής Μοσκώφ, ο τόσο ιδιότυπος και επιδραστικός διανοούμενος, ως Μορφωτικός Σύμβουλος της Ελληνικής Πρεσβείας, στο Κάιρο, συνέβαλε τα μέγιστα στη διεύρυνση των Καβαφείων και στην εδραίωσή τους, ως σημείου πολιτιστικής αναφοράς.

Τα Καβάφεια αναβιώνουν σήμερα, μετά από επτά χρόνια αδράνειας, χάρη στις σύντονες προσπάθειες της Ελληνικής Πρεσβείας. Ο θεσμός επέστρεψε δυναμικά, με τη φιλοδοξία να αναζωογονήσει τους ελληνοαιγυπτιακούς πολιτιστικούς δεσμούς. Οι κυβερνήσεις μας εργάζονται συστηματικά για την περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεών μας, σε όλα τα πεδία. Στον πολιτισμό, ιδιαίτερα, οι δεσμοί μας είναι εξαιρετικά ισχυροί και ερείδονται τόσο στη μακραίωνη κοινή μας κληρονομιά όσο και στη σύγχρονη δημιουργία».

Στην απονομή των φετινών βραβείων από την Υπουργό Πολιτισμού, τιμήθηκαν η ποιήτρια Ιμάμ Μερσάλ και ο πεζογράφος Αντέλ Εσμάτ από την Αίγυπτο, ο ποιητής και πανεπιστημιακός Νάσος Βαγενάς και ο πεζογράφος Αλέξης Πανσέληνος, από την Ελλάδα. Ο καθηγητής Δημήτρης Δασκαλόπουλος έλαβε το ειδικό βραβείο για τη σημαντική συμβολή του στις καβαφικές σπουδές, και για τη συνεχή συνεισφορά του στη διοργάνωση των Καβαφείων, από το 1984 έως σήμερα.

Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην Όπερα του Καΐρου, παρουσία του Αρχιεπισκόπου Σιναίου κ.κ. Συμεών, του Πρέσβη της Ελλάδας στο Κάιρο Νικολάου Παπαγεωργίου, της Πρέσβεως της Κυπριακής Δημοκρατίας Πόλυς Ιωάννου, λογοτεχνών, ακαδημαϊκών και μελών της ελληνικής κοινότητας.

Τα «Καβάφεια 2026» ξεκίνησαν με τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Κωνσταντίνου Καβάφη από τη Λίνα Μενδώνη, στον κήπο της πρεσβευτικής κατοικίας. Είναι έργο του Αιγύπτιου γλύπτη Nathan Doss και δωρεά του Αιγυπτιώτη Αντωνίου Καζαμία, Προέδρου του Ελληνικού Κέντρου Καΐρου.

Όπως τόνισε η Υπουργός, «τα αποκαλυπτήρια της προτομής του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή αποτελούν πράξη υψηλού συμβολισμού και ουσιαστικής πολιτιστικής σημασίας. Ο Καβάφης, Έλληνας της Αιγύπτου και ταυτόχρονα οικουμενική μορφή των γραμμάτων, συνέδεσε με τον βίο και το έργο του τις δύο του πατρίδες, αναδεικνύοντας τη δημιουργική όσμωση των πολιτισμών μας. Η γενναιόδωρη δωρεά του Αντώνη Καζαμία αποτελεί έμπρακτη απόδειξη της διαχρονικής παρουσίας και προσφοράς της ελληνικής κοινότητας της Αιγύπτου, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση και προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Η παρουσία της προτομής στην Πρεσβεία τιμά τη μνήμη του ποιητή και υπενθυμίζει τους ισχυρούς πολιτιστικούς δεσμούς και τη διαχρονική φιλία μεταξύ των δύο χωρών».

Εθνικό Μουσείο Αιγυπτιακού Πολιτισμού

Στο Εθνικό Μουσείο Αιγυπτιακού Πολιτισμού στο Κάιρο, η Υπουργός ξεναγήθηκε από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο El Tayeb Abbas. Το Μουσείο παρουσιάζει, με σύγχρονη μουσειολογική προσέγγιση, την ιστορία του αιγυπτιακού πολιτισμού από τα προϊστορικά χρόνια έως τη σύγχρονη εποχή, αναδεικνύοντας τη συνέχεια και την πολυμορφία του, μέσα από σπάνια μνημεία και τεκμήρια μεγάλης ιστορικής αξίας. Κύριο έκθεμα είναι οι 22 μούμιες των Φαραώ, οι οποίες παρουσιάζονται σ΄ ένα ψηφιακό περιβάλλον. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης συζητήθηκαν και οι πολλαπλές δυνατότητες πραγματοποίησης αμοιβαίων εκθέσεων με τα ελληνικά μουσεία.

Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου, στο Παλαιό Κάιρο

Η Λίνα Μενδώνη επισκέφθηκε την Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου στο Παλαιό Κάιρο, η οποία ανήκει στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και ξεναγήθηκε από τον πανοσιολογιώτατο π. Κωνσταντίνο. Οι αγιογραφίες, στο καθολικό του ναού, είναι έργα του Κωνσταντίνου Παρθένη. Ο χώρος της ιστορικής Μονής υπήρξε αρχικά ρωμαϊκό φρούριο, όπου μαρτύρησε και αποκεφαλίστηκε ο Άγιος Γεώργιος, το 303 μ.Χ. Ο σημερινός ναός οικοδομήθηκε, στις αρχές του 20ού αιώνα, ως ροτόντα, καθότι εδράζεται σε εντυπωσιακά διατηρημένο τριώροφο ρωμαϊκό πύργο κυκλικής κάτοψης του 1ου αιώνα μ.Χ., καθιστώντας το μνημείο μοναδικό, συνδυάζοντας τη ρωμαϊκή και τη νεότερη εκκλησιαστική αρχιτεκτονική. Η πρώτη εκκλησία που κτίστηκε στον χώρο του ρωμαϊκού φρουρίου χρονολογείται τον 10ο αιώνα.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη καθ’ όλη τη διάρκεια της διήμερης επίσημης επίσκεψής της, στο Κάιρο, συνοδευόταν από τον Πρέσβη της Ελλάδας κ. Νικόλαο Παπαγεωργίου, τη Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Ολυμπία Βικάτου και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ.

Η ημερίδα ανέδειξε τις σύγχρονες προκλήσεις που φέρνει η κλιματική αλλαγή για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και τις δυνατότητες αξιοποίησης καινοτόμων τεχνολογικών λύσεων προς την κατεύθυνση αυτή.

Στον χαιρετισμό της, η υπουργός υπογράμμισε τη σημασία της συντονισμένης Εθνικής Στρατηγικής για την πρόληψη, ανθεκτικότητα και ενεργητική προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, σημειώνοντας ότι: «Η σημερινή συνάντηση που διοργανώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, δια της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων και τον ‘’Δημόκριτο’’ στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου  παρέχει  την  εξαιρετική ευκαιρία άμεσου και ουσιαστικού διαλόγου, για το πώς οι επιφορτισμένοι με την προστασία και διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς φορείς, αλλά και ο ευρύτερος πολιτιστικός τομέας, μπορούν και οφείλουν να ανταποκριθούν σε μια από τις μεγαλύτερες και πιο πολυεπίπεδες προκλήσεις της εποχής μας: Την κλιματική αλλαγή».

Αναδεικνύοντας τη στενή σύνδεση φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, η Λίνα Μενδώνη επεσήμανε: «Ως άρρηκτα συνδεδεμένο με το φυσικό περιβάλλον, το πολιτιστικό περιβάλλον δεν μπορεί να αξιολογηθεί και να προστατευθεί, να διατηρηθεί και να αξιοποιηθεί αποκομμένο από αυτό. Απαιτείται συνεκτικός σχεδιασμός και ενιαίες στρατηγικές, που μπορούν να διασφαλιστούν μόνο μέσω της εκπόνησης και εφαρμογής ολοκληρωμένων σχεδίων βιώσιμης διαχείρισης».

Στο πλαίσιο αυτό, η Υπουργός παρουσίασε τους άξονες του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Προστασίας της Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής, τονίζοντας τον πρωτοποριακό χαρακτήρα του:

 «Το Υπουργείο Πολιτισμού καταρτίζει το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της Κλιματικής αλλαγής, ένα από τα λίγα Σχέδια που είναι διαθέσιμα σε διεθνές επίπεδο, το οποίο σε επτά βασικούς άξονες:

1.         Διασυνδεσιμότητα, ώστε η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς να ενσωματώνεται σε όλες τις πολιτικές περιβάλλοντος και κλιματικής προσαρμογής.

2.         Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, με ορίζοντα έως το 2050 και ενδιάμεσους στόχους ανά πενταετία.

3.         Δομική αναδιάρθρωση, με στόχο την υιοθέτηση μετασχηματιστικών παρεμβάσεων σε θεσμούς, υποδομές και πολιτικές.

4.         Πρόληψη, με συστηματική εκτίμηση κινδύνων και έγκαιρη διαχείριση συνεπειών.

5.         Ευελιξία και προσαρμοστικότητα, ώστε το σχέδιο να αναθεωρείται ανάλογα με την εξέλιξη της κλιματικής κρίσης.

6.         Εφαρμοστικότητα, καθώς περιλαμβάνει 20 ειδικά σχέδια προσαρμογής αρχαιολογικών χώρων.

7.         Καινοτομία, με αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και προηγμένων εργαλείων τεκμηρίωσης».

Όπως σημείωσε, «το συγκεκριμένο έργο δεν περιορίζεται στο παρόν. Είναι σχεδιασμένο με προοπτική. Το σύστημα που αναπτύχθηκε είναι επεκτάσιμο, τόσο ως προς τον αριθμό των μνημείων όσο και ως προς τις λειτουργίες του. Αποτελεί βάση για μια την εθνική στρατηγική προληπτικής προστασίας, αλλά και για συνεργασίες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, ιδιαίτερα στον μεσογειακό χώρο, όπου οι κλιματικές πιέσεις είναι έντονες και κοινές. Η πρόληψη και η ανθεκτικότητα αποτελούν  τους κεντρικούς άξονες της πολιτιστικής μας πολιτικής… Το Υπουργείο Πολιτισμού προωθεί, στην πράξη, την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών κριτηρίων και βιοκλιματικών προδιαγραφών στα έργα προωθώντας  ενεργά την περιβαλλοντική και πολιτιστική συνείδηση των πολιτών, ιδιαίτερα των νέων… Τέλος, αξίζει να τονιστεί η σημασία της διάχυσης των αποτελεσμάτων και της εκπαίδευσης του προγράμματος… Το HERISKTAGE επένδυσε στην παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, στην ενημέρωση επαγγελματιών και πολιτών και στη δημιουργία εργαλείων ανοιχτής πρόσβασης. Η ανθεκτικότητα των μνημείων δεν είναι μόνο ζήτημα τεχνολογίας και επιστήμης. Είναι και ζήτημα γνώσης, συνείδησης και συλλογικής ευθύνης. Το HERISKTAGE δείχνει στην πράξη ότι η κλιματική πρόκληση μπορεί να αντιμετωπιστεί με σχέδιο, τεκμηρίωση και συνεργασία, μετατρέποντας την απειλή σε ευκαιρία για έναν πιο σύγχρονο, προληπτικό και βιώσιμο τρόπο διαχείρισης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς».

Χαιρετισμό απηύθυνε στην ημερίδα ο Διευθυντής του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» Ευάγγελος Καρκαλέτσης.

Η εκπόνηση των μελετών του έργου ξεκίνησε μετά την κύρωση, τον Απρίλιο του 2024, από το Ελληνικό Κοινοβούλιο της σύμβασης χορηγίας των 40.000.000 ευρώ, εκ μέρους του Σπύρου και της Ντόροθυ Λάτση, στη μνήμη του Ιωάννη και της Εριέττας Λάτση, η οποία αφορά στη χρηματοδότηση του συνόλου των μελετών. Οι μελέτες αφορούν στο σύνολο του οικοδομικού τετραγώνου και του μουσειακού συγκροτήματος, που περιλαμβάνει και το Επιγραφικό Μουσείο, μοναδικό διεθνώς στο είδος του.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Ελλάδα αποκτά το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο που της αξίζει. Η αρχιτεκτονική ταυτότητα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου αποτελεί ένα σύνθετο αποτέλεσμα συνδυασμού νεοκλασικών αρχών και μεταγενέστερων μοντερνιστικών επεμβάσεων. Το υφιστάμενο κτήριο διατηρώντας τον ιστορικό του χαρακτήρα, στο πέρασμα του χρόνου προσαρμόζεται στις λειτουργικές και μουσειολογικές ανάγκες της εκάστοτε εποχής. Οι υφιστάμενοι εκθεσιακοί χώροι του Μουσείου σχεδιάστηκαν στο β΄ μισό του 19ου αιώνα και ανταποκρίνονταν στις ανάγκες, στον αριθμό των επισκεπτών και στις μουσειολογικές αντιλήψεις της εποχής εκείνης. Ωστόσο, ο υπερδιπλασιασμός του αριθμού των επισκεπτών κατέστησε επιτακτική την αναθεώρηση και τον εκσυγχρονισμό των αρχιτεκτονικών δεδομένων. Η επέκταση και η αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, μέσω των προτεινόμενων επεμβάσεων, θα αποδώσουν στο μνημείο έναν ενιαίο συνθετικό χαρακτήρα αίροντας την ακανονιστία και το ασύνδετο των επεμβάσεων και των προσθηκών που έγιναν στα κτήρια του συγκροτήματος, θα επαναφέρουν στοιχεία της αρχικής δομής και θα αναβαθμίσουν τη λειτουργία του ικανοποιώντας τις απαιτήσεις ενός σύγχρονου μουσείου παγκόσμιας εμβέλειας. Επιπλέον το ίδιο το κτηριακό συγκρότημα, καθώς και ο δημόσιος κήπος θα αποτελέσουν τοπόσημο και πόλο έλξης για την πρωτεύουσα.  

Ο επανασχεδιασμός στοχεύει στην ανάδειξη του Μουσείου σε δυναμικό πόλο εξωστρεφών δράσεων, καθώς περιλαμβάνει ερευνητικό κέντρο, αφιερωμένο στην αρχαιότητα και ένα ανοιχτό, καθολικά προσβάσιμο κέντρο πολιτισμού και ψυχαγωγίας με δημόσιο κήπο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην άρση των υφιστάμενων παθογενειών του κτηρίου, όπως η υγρασία και εισροή υδάτων, στην ενίσχυση της αντισεισμικής του θωράκισης, στην ενεργειακή αναβάθμιση του κτηρίου, στην προσβασιμότητα και στην ενίσχυση της βιωσιμότητάς του. Για πρώτη φορά εξασφαλίζονται οι κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες για την προβολή και έκθεση των αρχαιοτήτων, όπως η υγρασία, το ηλιακό φως και η θερμοκρασία, τόσο στην επέκταση του Μουσείου, όσο και σε αρκετές αίθουσες του ιστορικού κτηρίου».

Η αρχιτεκτονική πρόταση για την επέκταση και ανάδειξη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου έχει ως βασικούς στόχους: α. τη δημιουργία ενός δημόσιου πάρκου ως προσφορά στην πόλη, β. την προβολή της ελληνικής ταυτότητας σε διεθνές κοινό, γ. την επέκταση των λειτουργιών και των εκθεσιακών χώρων του Μουσείου και στην ανάδειξή του ως φάρου εθνικού πολιτισμού. Η στρατηγική των επεμβάσεων περιλαμβάνει κτηριακή επέκταση για την ανάπτυξη νέας υποδομής και εκθεσιακών χώρων με σεβασμό στη νεοκλασική πρόσοψη, τη διαμόρφωση νέας επιβλητικής κύριας εισόδου επί της οδού Πατησίων με πλατεία και δημόσιο φουαγιέ, την ενίσχυση της εσωτερικής συνοχής και προσβασιμότητας του μνημείου μέσω της δημιουργίας συνδέσεων με το κτήριο-μνημείο, καθώς και τη διαμόρφωση ενός ανοιχτού, πράσινου δημόσιου πάρκου με μπιστρό και αυλή, που προσφέρει υψηλής ποιότητας αστικό χώρο. Παράλληλα, προβλέπεται η ανάδειξη του κτηρίου-μνημείου μέσω της ανακαίνισης των αιθουσών της δεκαετίας του 1950, παρεμβάσεων στον κεντρικό άξονα για τη βελτίωση της δομής και του προσανατολισμού, και της ενίσχυσης του ερευνητικού κέντρου με σύγχρονα εργαστήρια και γραφεία. Αναφορικά με τις υποδομές επισκεπτών αναβαθμίζονται με κεντρικό φουαγιέ, ερμάρια, βεστιάριο, εγκαταστάσεις υγιεινής, εστιατόριο, αμφιθέατρο, πωλητήριο και χώρους περιοδικών εκθέσεων.

Το σχέδιο προβλέπει την αναβάθμιση των εκθεσιακών και υποστηρικτικών χώρων του μουσείου: περίπου 17.000 αρχαιότητες θα εκτεθούν σε δύο θεματικές περιοχές, 13 ενότητες, δεκάδες υποενότητες και εστιασμένες ιστορίες, ενώ οι χώροι των τριών Προϊστορικών Συλλογών (Νεολιθικών, Κυκλαδικών και Μυκηναϊκών) θα αυξηθούν από 1.100 τ.μ. σε 2.500 τ.μ. Ο χώρος των περιοδικών εκθέσεων θα υπερδιπλασιαστεί (από 429 τ.μ. σε περίπου 1.033 τ.μ.), με ξεχωριστούς χώρους αποθήκευσης και logistics, ενώ θα δημιουργηθούν νέοι χώροι εκπαιδευτικών προγραμμάτων 178 τ.μ. αντί 50 τ.μ. σήμερα. Οι αποθηκευτικοί χώροι αρχαιοτήτων και γενικής χρήσης θα εκσυγχρονιστούν και θα αυξηθούν από 3.367 τ.μ. σε 4.296 τ.μ., ενώ τα εργαστήρια συντήρησης θα φτάσουν τα 1.707 τ.μ. από 856 τ.μ. Οι χώροι της βιβλιοθήκης θα επεκταθούν από 201 τ.μ. σε 289 τ.μ., το ιστορικό φωτογραφικό αρχείο από 39 τ.μ. σε 91 τ.μ., με νέες αποθήκες 142 τ.μ., και θα αξιοποιηθούν επίσης τα εσωτερικά αιθρία, δημιουργώντας ένα σύγχρονο, λειτουργικό και εκπαιδευτικά πλούσιο περιβάλλον.

Η προκαταρκτική αρχιτεκτονική μελέτη για την «Επέκταση και Αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου» στοχεύει στη συνολική αναβάθμιση της περιοχής Εξαρχείων, Πατησίων και Μεταξουργείου, δημιουργώντας έναν νέο πολιτιστικό άξονα που θα συνδέει το Μουσείο με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, την Ακρόπολη και το Πεδίον του Άρεως. Το έργο φιλοδοξεί να αναδείξει το Μουσείο σε τοπόσημο της πόλης, να δημιουργήσει ένα ερευνητικό κέντρο αφιερωμένο στη μελέτη της αρχαιότητας και να προσφέρει έναν ανοικτό, καθολικά προσβάσιμο δημόσιο κήπο που θα λειτουργεί ως κέντρο πολιτισμού και ψυχαγωγίας. Η επέκταση κρίνεται επιβεβλημένη, καθώς οι υφιστάμενοι εκθεσιακοί χώροι σχεδιάστηκαν τον 19ο αιώνα και δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σύγχρονες ανάγκες, ενώ η αύξηση των επισκεπτών επιβάλλει νέα αρχιτεκτονικά δεδομένα. Παράλληλα, προβλέπεται η άρση παθογενειών του κτηρίου, η ενίσχυση της αντισεισμικής θωράκισης και η ενεργειακή αναβάθμιση για βιώσιμη λειτουργία.

Η νέα μελέτη επιτρέπει την έκθεση των αρχαιοτήτων σε δύο θεματικές περιοχές και δεκάδες υποενότητες, ενώ οι χώροι των Προϊστορικών Συλλογών υπερδιπλασιάζονται, όπως και οι χώροι περιοδικών εκθέσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και συντήρησης. Παράλληλα, δημιουργούνται σύγχρονοι χώροι εργασίας για το προσωπικό, ειδικές είσοδοι και διάδρομοι για τη διακίνηση αρχαιοτήτων, καθώς και υπερσύγχρονα εργαστήρια και αποθηκευτικοί χώροι. Για τον επισκέπτη, η μελέτη προβλέπει σύγχρονες εγκαταστάσεις υποδοχής, πωλητήριο, αμφιθέατρο και εστιατόριο, με δυνατότητα λειτουργίας πέραν του ωραρίου, καθολική προσβασιμότητα και έναν ανοικτό δημόσιο κήπο με αναψυκτήριο. Η παρουσίαση των αρχαιοτήτων ακολουθεί μια συνεκτική χρονολογική αφήγηση από τη Νεολιθική Εποχή έως την ύστατη Αρχαιότητα, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εμπειρία στον επισκέπτη.

Η πρόταση για το πάρκο στην επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου επιδιώκει να δημιουργήσει διάλογο με το ιστορικό κτίριο του Ziller (1889) και να αναβιώσει την αισθητική του ρομαντικού πάρκου της εποχής. Ο σχεδιασμός βασίζεται σε ελικοειδή μονοπάτια που προσφέρουν αίσθηση απεριόριστης κίνησης και ψευδαίσθηση βάθους και κλίμακας. Κατά μήκος της διαδρομής εμφανίζονται χλοοτάπητες σε κοίλες ή υπερυψωμένες μορφές, ενώ οι θάμνοι περιορίζουν τη θέα, ενισχύοντας την περιέργεια και την αίσθηση μεγαλύτερου χώρου.

Η εγκεκριμένη κεντρική μουσειολογική ιδέα περιλαμβάνει μια πλήρη διαδρομή επισκεπτών, που σκιαγραφεί την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού από τη Νεολιθική Εποχή έως την Ύστερη Αρχαιότητα. Η πλήρης ξενάγηση στην έκθεση καθοδηγεί τον επισκέπτη σε τέσσερα διαφορετικά κτηριακά επίπεδα, δύο στην επέκταση και δύο στο κτήριο-μνημείο. Για να προσφέρει στον επισκέπτη μια σαφή αφήγηση και προσανατολισμό, τόσο στην επέκταση όσο και στο μνημείο, εισάγεται ένας κεντρικός άξονας. Ο άξονας στο κάτω επίπεδο της επέκτασης οργανώνεται γύρω από ένα κεντρικό αίθριο, προσφέροντας φυσικό φως και προσανατολισμό, ενώ παράλληλα εκθέτει βασικά αντικείμενα που αντιπροσωπεύουν τις διαφορετικές εκθεσιακές εποχές. Στο κτήριο-μνημείο, η αλληλουχία των εκθεσιακών αιθουσών κατά μήκος του κεντρικού άξονα προσφέρει ποικίλες κλίμακες και συνθήκες φυσικού φωτισμού για να βελτιώσει την εμπειρία του επισκέπτη. Η εξέλιξη της ελληνικής γλυπτικής με την πάροδο του χρόνου παρουσιάζεται από την αρχαϊκή έως την κλασική Εποχή, καθώς ο επισκέπτης μετακινείται από τη μία αίθουσα στην άλλη.

Στην επέκταση, η μόνιμη συλλογή διαθέτει δύο ξεχωριστές χωρικές ποιότητες: 1. Τις αίθουσες ελεύθερης ροής που προσφέρουν μεγάλες ευέλικτες αίθουσες με διαγώνιες θεάσεις και επαφή με το φυσικό φως όπου είναι δυνατόν, και 2. Τα μικρότερα απομονωμένα δωμάτια (cabinets), που επιτρέπουν μεγάλη ποικιλία όσον αφορά στο φινίρισμα των υλικών και την στοχαστική εμπειρία του επισκέπτη. Εξαιρετικό είναι το κεντρικό υδάτινο στοιχείο στο υπόγειο, το οποίο προσφέρει στον επισκέπτη τον προαναφερθέντα προσανατολισμό και την ατμόσφαιρα φυσικού φωτός.

Δίπλα στην αρχαϊκή αίθουσα, οι πλευρικοί χώροι περιλαμβάνουν τέσσερις εκπαιδευτικές αίθουσες, οι οποίες μπορούν να ενωθούν ευέλικτα μεταξύ τους ή να διαχωριστούν ανάλογα με το μέγεθος της ομάδας. Η θέση αυτών των εκπαιδευτικών χώρων είναι σκόπιμα τοποθετημένη στο κέντρο του Μνημείου, αναδεικνύοντας τη σημασία της πολιτιστικής εκπαίδευσης εντός του Μουσείου. Η άμεση σύνδεση με την έκθεση συμπληρώνεται από μια πρόσβαση στο ανώτερο επίπεδο της αυλής του καφέ στο Βορρά για υπαίθρια μάθηση. Προσθέτοντας όλες τις χωρικές ποιότητες και συνθήκες φυσικού φωτισμού κάθε τμήματος του κτιρίου, η ποικιλία των δωματίων επιτρέπει στο Μουσείο όχι μόνο να εκθέτει κάθε αντικείμενο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, αλλά και να εμπλουτίζει την εμπειρία του επισκέπτη.  Η εσωτερική σύνδεση του  μνημείου με την επέκταση είναι καθοριστική για τη χρονολογική μουσειολογική διαδρομή, τη ροή των επισκεπτών, την εμπειρία του επισκέπτη και τις καθημερινές λειτουργίες και υλικοτεχνική υποδομή του Μουσείου, όπως ασφαλείς διαδρομές προσωπικού και αντικειμένων.

Στην είσοδο του μουσείου επί της οδού Πατησίων διαμορφώνεται ένα άλσος από πλατάνια, τα οποία ακολουθούν τα επίπεδα του πεζοδρομίου, ενώ η οριζόντια ανάπτυξη της κόμης τους διατηρεί ανεμπόδιστη τη θέα προς το κτίριο· η φύτευση αυτή συμβάλλει στη μείωση των αιωρούμενων σωματιδίων σκόνης από τους γύρω δρόμους, στον περιορισμό της άμεσης ηλιακής ακτινοβολίας και των επιφανειακών θερμοκρασιών μέσω της εξατμισοδιαπνοής, εξασφαλίζοντας έναν φιλόξενο και ευχάριστο χώρο ακόμη και τις θερμότερες ημέρες του καλοκαιριού, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως ένας «προθάλαμος» ή χώρος αναμονής πριν από την είσοδο στο μουσείο. Η προσβασιμότητα του πάρκου διασφαλίζεται για όλους μέσω κλιμάκων, ανελκυστήρων και ραμπών, με το κύριο δίκτυο διαδρομών να έχει σταθερό πλάτος 2,5 μέτρων και τα διαφορετικά επίπεδα να συνδέονται με ράμπες από επαναχρησιμοποιούμενους υφιστάμενους μαρμάρινους κύβους· μετά τα μεσάνυχτα το πάρκο κλείνει, με φράχτη ενσωματωμένο στη βλάστηση στις βόρειες, νότιες και δυτικές πλευρές και με πύλες στις τρεις κύριες σκάλες.

Οι βασικές αρχές σχεδιασμού της ηλεκτρομηχανολογικής προμελέτης ακολουθούν την αρχιτεκτονική, τη στατική και τη μουσειογραφική μελέτη, και είναι σε πλήρη συνεργασία με τις μελέτες φύτευσης και φωτισμού. Οι προτεινόμενες εγκαταστάσεις επιλέχθηκαν με βάση α)την προστασία των εκθεμάτων, β)την εξασφάλιση κατάλληλων συνθηκών θερμοκρασίας, υγρασίας και ποιότητας αέρα στους χώρους, τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα εκθέματα γ) την εξοικονόμηση Ενέργειας και την βιωσιμότητα και δ) την ευχέρεια διέλευσης των πάσης φύσεως δικτύων προς εξασφάλιση ευχερούς συντήρησης καθώς και δυνατότητας για μελλοντική επέκταση. Σε αυτήν προβλέπεται ο σχεδιασμός υδραυλικών  εγκαταστάσεων, ενεργητικής πυροπροστασίας, ειδικών εγκαταστάσεων φυσικού αερίου, αργού, κενού και πεπεισμένου αέρα, στα εργαστήρια του Μουσείου, εγκαταστάσεων κλιματισμού, θέρμανσης, αερισμού, εγκαταστάσεων ηλεκτρικών ρευμάτων και ανελκυστήρων.

Το υφιστάμενο κτήριο διακρίνεται σε δύο τμήματα, τα οποία χαρακτηρίζονται από θεμελιωδώς διαφορετικό φέρον σύστημα. Στην πορεία των δεκαετιών, τα δύο τμήματα υπέστησαν διαδοχικές φάσεις επεμβάσεων και ανακαίνισης. Η ετερογενής δομή που προέκυψε εξετάστηκε και αξιολογήθηκε λεπτομερώς στη στατική μελέτη. Βάσει της ανάλυσης αυτής, και σε συνδυασμό με τις αναγκαίες προσαρμογές λόγω αρχιτεκτονικού και μουσειολογικού σχεδιασμού, καθώς και των απαιτήσεων των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, βελτιστοποιήθηκαν οι αναγκαίες στατικές επεμβάσεις ώστε να ικανοποιούνται όλες οι απαιτήσεις φέρουσας σεισμικής ικανότητας και ζητήματα λειτουργικότητας-χρηστικότητας.

Ιστορική και αρχιτεκτονική εξέλιξη του ΕΑΜ

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο εγκαινιάστηκε στη σημερινή του θέση το 1889. Η κύρια όψη του έχει είσοδο από την οδό Πατησίων, ενώ το κτηριακό συγκρότημα οριοθετείται από τις οδούς Βασιλέως Ηρακλείου, Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα. Ο αρχικός αρχιτεκτονικός σχεδιασμός εκπονήθηκε το 1865 από τον Ludwig Lange και στη συνέχεια τροποποιήθηκε από τους Παναγή Κάλκο, Αρμόδιο Βλάχο και Ernst Ziller, διατηρώντας τη βασική διάταξη με δύο εσωτερικές αυλές. Η χρονολογική εξέλιξη αποτυπώνεται ως εξής:

1871–1889: Κατασκευή πτερύγων (Κάλκος, Βλάχος, Ziller). Το 1889 ολοκληρώνεται η δυτική όψη και η κεντρική αίθουσα, με νεοελληνιστικό ύφος και αρχές της Αθηναϊκής Τριλογίας.
1903–1906: Επέκταση ανατολικής πτέρυγας (Αναστάσιος Μεταξάς).
1932–1939: Νέα τριώροφη ανατολική πτέρυγα (Γεώργιος Νομικός) για αίθουσες, αποθήκες, εργαστήρια και διοικητικά γραφεία. Εξωτερικά ακαδημαϊκό ύφος, εσωτερικά λιτή αισθητική.
1940–1941: Απόκρυψη εκθεμάτων λόγω Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
1947–1964: Παρεμβάσεις Πάτροκλου Καραντινού με μοντερνιστικές αρχές, αναμόρφωση προθαλάμου, τεχνικές υποδομές και αισθητική απομάκρυνση από τον 19ο αιώνα.
1970–2016: Στατικές επεμβάσεις, ενισχύσεις μετά τον σεισμό του 1999 και αναβαθμίσεις για Ολυμπιακούς Αγώνες 2004.

Οι βασικές αρχές διατήρησης, προστασίας και προώθησης της κληρονομιάς της Ελλάδας, καθώς και της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας,  η αναγνώριση  και ανάδειξη του Πολιτισμού ως εθνικού αναπτυξιακού κεφαλαίου και θεμελιώδους μοχλού της πνευματικής, οικονομικής, κοινωνικής αναζωογόνησης, προόδου και ευημερίας της χώρας,  εκτέθηκαν, αναλυτικά, από τη Λίνα Μενδώνη στο πολυπληθές ακροατήριο, που παρακολούθησε την ομιλία της.

«Η κληρονομιά μας», είπε η υπουργός, «πρέπει να προστατεύεται, αλλά όχι να παγώνει στον χρόνο. Μουσεία, μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι είναι ζωντανά κομμάτια της κοινωνίας, συνδεδεμένα με τις κοινότητες, που προσελκύουν επισκέπτες και δημιουργούν πολιτιστική, εκπαιδευτική και οικονομική δραστηριότητα. Όταν ενσωματώνεται στην καθημερινή ζωή, η κληρονομιά ακμάζει, δημιουργώντας ισχυρότερα κίνητρα για προστασία και μεγαλύτερο κοινωνικό αντίκτυπο».

Για την πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη δημιουργία βασική παράμετρος είναι  ότι οδηγεί σε οικονομική ανάπτυξη, δημιουργεί εισόδημα και θέσεις εργασίας, προσελκύει επενδύσεις, ενισχύει τον τουρισμό, με τον οποίο είναι στενά συνδεδεμένος. «Τα μνημεία και τα μουσεία», είπε η Λίνα Μενδώνη  «δεν είναι χώροι κατανάλωσης. Είναι ορόσημα ενσωματωμένα στη συλλογική μνήμη και ταυτότητα. Ενώνουν γενιές, ενισχύουν την υπερηφάνεια και την κοινωνική συνοχή, και προβάλλουν την εικόνα μιας περιοχής, πέρα από τα εθνικά σύνορα». 

Βασική αρχή, ήδη από το 2019, που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ότι απαιτείται θεμελιώδης αλλαγή στην πολιτιστική διαχείριση, ώστε ο Πολιτισμός να  εκπληρώνει όχι μόνο τον ζωτικό κοινωνικό  του ρόλο,  αλλά και  τον  αναπτυξιακό. 

«Τα τελευταία έξι χρόνια», επεσήμανε η υπουργός Πολιτισμού, «εργαστήκαμε συστηματικά για την εφαρμογή ενός νέου, ευέλικτου και δυναμικού μοντέλου, επαναπροσδιορίζοντας τόσο τους στόχους, όσο και τις μεθόδους. Η προσέγγιση αυτή εδράζεται στην επιστημονική γνώση, την ανάλυση δεδομένων, τον συνεκτικό σχεδιασμό και τον ρεαλιστικό προγραμματισμό. Επιδιώκει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα και οικονομίες κλίμακας, ενισχύοντας την καινοτομία, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και διασφαλίζοντας την αποδοτική χρήση της χρηματοδότησης και των πόρων».

Στη συνέχεια, παρουσίασε την «Πολιτιστική Χάρτα Ανάπτυξης και Ευημερίας»  για τις 13 Περιφέρειες της Ελλάδας, με ορίζοντα σχεδιασμού έως το 2030.  Η Χάρτα λειτουργεί  ως  δυναμικός οδικός χάρτης για τον Πολιτισμό, ως στρατηγικός μοχλός ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής, καθώς είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες κάθε περιοχής, περιλαμβάνοντας μεγάλα έργα υποδομής, πολιτιστικές ενισχύσεις και θεσμικές μεταρρυθμίσεις. 

«Το Υπουργείο Πολιτισμού χρησιμοποιώντας κονδύλια της Ε.Ε., από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), μαζί με  την εθνική χρηματοδότηση, υλοποιεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών επενδύσεων που έχει γίνει ποτέ στην Ελλάδα: Πάνω από 850 έργα και πρωτοβουλίες με συνολικό προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ— επιπλέον των καθημερινών εργασιών. Τα αυτά έργα λειτουργούν ως καταλύτες για την τοπική οικονομική δραστηριότητα, ενισχύουν την κοινωνική συνοχή των κοινοτήτων, προωθούν την ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη, ενώ απασχολούν σήμερα, άμεσα και έμμεσα, χιλιάδες ανθρώπους», επεσήμανε η Υπουργός Πολιτισμού. Σημείωσε  ότι «από το 2019, έχουν παραδοθεί στο κοινό 28 νέα ή πλήρως αποκατεστημένα μουσεία, ενώ σχεδιάζονται και ολοκληρώνονται, ως το 2028, άλλα 28  μουσεία».

Ορόσημο για τη διατήρηση της κληρονομιάς της Ελλάδας η επανάχρηση του π. βασιλικού κτήματος στο Τατόι

 Ειδική αναφορά έγινε και στο πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση και επανάχρηση του π. βασιλικού κτήματος στο Τατόι. «Το έργο αποκατάστασης και μετατροπής του κτήματος, σε έναν ζωντανό πολιτιστικό και ψυχαγωγικό κόμβο, αποτελεί ορόσημο για τη διατήρηση της κληρονομιάς της Ελλάδας. Αυτή η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην αναζωογόνηση, μιας από τις πιο ιστορικές ιδιοκτησίες της χώρας, με τη διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής της κληρονομιάς, την αποκατάσταση των βασιλικών κατοικιών και των βοηθητικών κτηρίων και τη μετατροπή τους σε μουσεία, εκθεσιακούς χώρους και πολιτιστικούς χώρους.

»Πέρα από το δομημένο περιβάλλον, η εκτεταμένη διαμόρφωση του τοπίου θα μετατρέψει τους χώρους του κτήματος σε προσβάσιμες πράσινες περιοχές για αναψυχή και υπαίθριες δραστηριότητες, ενισχύοντας τον βιώσιμο τουρισμό και την κοινωνική συμμετοχή, με τον σεβασμό της ιστορικής σημασίας του χώρου, ενώ, παράλληλα δημιουργείται ένας σύγχρονος προορισμός που συνδυάζει αρμονικά τον πολιτισμό, τη φύση και την αναψυχή».Η Λίνα Μενδώνη στο Χάρβαρντ.

Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε εκτενώς στη χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και ψηφιακών εργαλείων, στην οποία επενδύει το Υπουργείο Πολιτισμού, καθώς τα τελευταία χρόνια, έχει προωθήσει σημαντικά την ψηφιακή διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας μέσω έργων μεγάλης κλίμακας στο πλαίσιο του Εθνικού Αρχείου Μνημείων.

«Έχουμε υιοθετήσει αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα για ψηφιακές περιηγήσεις και εκπαιδευτικές εμπειρίες, παράλληλα με συνεργασίες με μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των Microsoft και Google. Σήμερα, βρίσκεται σε εξέλιξη η ολοκληρωμένη στρατηγική μας για την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε βασικούς τομείς, όπως η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης και της τεκμηρίωσης των πολιτιστικών αγαθών, η ενίσχυση της συντήρησης και της διαρκούς παρακολούθησης, η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης των αρχαιοτήτων, η παροχή εξατομικευμένων πολιτιστικών εμπειριών, η υποστήριξη της έρευνας μέσω ανάλυσης μεγάλων δεδομένων και μηχανικής μάθησης, και η ανάπτυξη ηθικών πλαισίων για τη διαφάνεια και την προστασία δεδομένων». 

Στρατηγικός στόχος του ΥΠΠΟ η προστασία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς από την παράνομη διακίνηση

Η υπουργός Πολιτισμού επέμεινε στον στρατηγικό στόχο του Υπουργείου: Της προστασίας της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς από την παράνομη διακίνηση, που δεν είναι, απλώς, μια μορφή εγκληματικής δραστηριότητας, αλλά ένα σύνθετο φαινόμενο που συνδέεται με το οργανωμένο έγκλημα, με αποτέλεσμα την απώλεια, τον κατακερματισμό και συχνά την μη αναστρέψιμη καταστροφή της ιστορικής και πολιτιστικής μνήμης των εθνών. Η στρατηγική του Υπουργείου επικεντρώνεται στην πρόληψη, τη διεθνή συνεργασία και τον συστηματικό επαναπατρισμό αρχαιοτήτων από ξένα μουσεία και ιδιωτικές συλλογές. 

«Αυτή η δέσμευση μας» είπε η Λίνα Μενδώνη, ισχύει ακόμη περισσότερο για το μακροχρόνιο αίτημα της Ελλάδας για τον επαναπατρισμό και την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα που  παραμένουν στο Βρετανικό Μουσείο περισσότερο από 200 χρόνια. Το ελληνικό αίτημα για τα Γλυπτά ξεκίνησε πριν καν ιδρυθεί επίσημα το Ελληνικό Κράτος. Τα τελευταία έξι χρόνια, ωστόσο, το τοπίο έχει αλλάξει σημαντικά. Σε παγκόσμιο επίπεδο, κυβερνήσεις, μουσεία και η κοινωνία των πολιτών αναγνωρίζουν πλέον ολοένα και περισσότερο την ανάγκη της  διόρθωσης ιστορικών αδικιών στον χειρισμό της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η πίεση μας στην κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και στη διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου αυξάνεται σταθερά». 

Ολοκληρώνοντας την ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι «η μετασχηματιστική δυναμική της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας είναι τεράστια, όταν ενσωματώνεται αποτελεσματικά σε ολιστικές στρατηγικές διαχείρισης και αξιοποίησης. Η Ελλάδα επενδύοντας στον πολιτισμό, μπορεί να επιτύχει οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική πρόοδο και συνοχή. Τέτοιες επενδύσεις πρέπει να βασίζονται στον συνδυασμό σύγχρονων μεθόδων και πρακτικών με τον απαραίτητο σεβασμό στις διαχρονικές αξίες και  τις παραδόσεις μας, διαφυλάσσοντας παράλληλα τόσο τη φυσική όσο και την εννοιολογική ακεραιότητα των πολιτιστικών μας αγαθών, διασφαλίζοντας την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Αυτή η αρχή στηρίζει ολόκληρη την πολιτική μας, η οποία πιστεύω ότι διασφαλίζει τον μακροπρόθεσμο ρόλο της πολιτιστικής κληρονομιάς ως βιώσιμου, ζωτικού πόρου για τις μελλοντικές γενιές».

«Τα στοιχεία της προσωπικότητας του Αλέξανδρου δεν αναδεικνύονται στη σειρά του Netflix, η οποία δεν εξυπηρετεί την ιστορική αλήθεια. Βρίθει ιστορικών ανακριβειών και παρουσιάζει σκηνοθετική προχειρότητα και σκηνογραφική πενία», υπογράμμισε η Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στη σειρά «Μέγας Αλέξανδρος: Η γέννηση ενός Θεού», του Netflix.

«Επιδιώκει τον εύκολο εντυπωσιασμό για να κερδίσει θεατές, χρησιμοποιώντας τον κακόβουλο σχολιασμό ως δήθεν γεγονότα. Η πλατφόρμα χαρακτηρίζει τη σειρά ως ντοκιμαντέρ με σκηνές μυθοπλασίας. Στην ουσία πρόκειται για μια εξαιρετικά κακής ποιότητας μυθοπλασία, ευτελούς περιεχομένου, που απέχει παρασάγγας από τα ιστορικά γεγονότα έτσι όπως καταγράφονται στις αρχαίες γραπτές πηγές και τεκμηριώνονται από την αρχαιολογική έρευνα», συνέχισε η υπουργός Πολιτισμού.

«Για το θέμα της σχέσης με τον Ηφαιστίωνα δεν υπάρχει καμία αναφορά στις πηγές που να ξεφεύγει από τα όρια της φιλίας, όπως την ορίζει ο Αριστοτέλης», επεσήμανε η υπουργός, απαντώντας σε σχετικά σχόλια του Δημήτρη Νατσιού. Θα γνωρίζετε ότι η έννοια του έρωτα στην αρχαία Ελλάδα είναι ευρεία και πολυδιάστατη. Σύμφωνα με το λεξικό των Liddell, Scott, McKenzie, έρωτας είναι η ένθερμη επιθυμία προς ένα πρόσωπο, προς την απόκτηση ενός πράγματος ή την κατάκτηση ενός σκοπού», τόνισε σε άλλο σημείο της απάντησής της η Λίνα Μενδώνη.

«Δεν μπορούμε, λοιπόν, να ερμηνεύουμε ούτε πρακτικές, ούτε πρόσωπα που έδρασαν 2.000 χρόνια πριν, με τα δικά μας μέτρα, τις δικές μας νόρμες, τις δικές μας προσλαμβάνουσες. Ο Μέγας Αλέξανδρος εδώ και 2.300 χρόνια δεν χρειάστηκε ποτέ, ούτε χρειάζεται τώρα, την παρέμβαση οποιουδήποτε αυτόκλητου προστάτη της ιστορικής του μνήμης ή ακόμα περισσότερο της προσωπικότητας και της ηθικής του υπόστασης», συμπλήρωσε.

• Απαντώντας στο ερώτημα Νατσιού για ενέργειες ενάντια στην πλατφόρμα, λόγω της σειράς για τον Μέγα Αλέξανδρο, η Λίνα Μενδώνη ξεκαθάρισε πως το υπουργείο Πολιτισμού δεν ασκεί λογοκρισία στην τέχνη, η ελευθερία της οποίας κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα.

«Το υπουργείο Πολιτισμού δεν ασκεί λογοκρισία στην τέχνη, δεν προβαίνει σε πράξεις που έχουν ως αποτέλεσμα τη δίωξη ή την απαγόρευσή της, δεν χειραγωγεί, δεν περιορίζει, δεν ελέγχει τη διάδοση πληροφοριών και ιδεών, ούτε προληπτικά, ούτε κατασταλτικά. Η λογοκρισία καταλύει τη δημιουργία, θέτοντας ζητήματα περιεχομένου και ουσίας τους. Η λογοκρισία αποτελεί ίδιον αυταρχικών καθεστώτων. Στην Ελλάδα η ελευθερία της τέχνης κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα. Σε διεθνές επίπεδο, η ελευθερία της έκφρασης προστατεύεται απολύτως», ανέφερε χαρακτηριστικά η Λίνα Μενδώνη.

• «Η έμπνευση των καλλιτεχνών, η προσωπική πρόσληψη, η κρίση των ανθρώπων δεν δύναται προφανώς να τεθεί υπό κανονιστικό καθεστώς και έλεγχο. Δεν δύναται να ρυθμίζεται στα δικαστήρια ή να σύρεται στα δικαστήρια. Αξιολογείται και κρίνεται από τον καθένα μας, από τη διεθνή κοινότητα. Έτσι αξιολογείται το Netflix», συμπλήρωσε.

Τέλος, αναφερόμενη στο άφθονο υλικό που υπάρχει στο διαδίκτυο για τον Μέγα Αλέξανδρο και το ερώτημα κατά πόσο αυτό είναι αξιόπιστο, επεσήμανε πως το υπουργείο Πολιτισμού απαντά «με ένα τεράστιο αρχαιολογικό έργο που επιτελεί στις Αιγές». «Έργα, όχι λογοκρισία και δικαστήρια», συμπλήρωσε.

“Με αφορμή την Εκάβη αναλογίστηκα πού φτάνουν τα όρια της εκδίκησης. Σκέφτηκα τους αρχαιολόγους που τιμωρήθηκαν επειδή δεν ήθελαν να ξεχάσουν την τραγωδία της Πύλου. Δεν ξέρω αν η κυρία Μενδωνη παρακολούθησε την παρασταση. Μακάρι τουλάχιστον να είχε διαβάσει Nussbaum”, αναφέρει ο υποψήφιος για την προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ Ευκλείδης Τσακαλώτος που παρακολούθησε τη θεατρική παράσταση “Εκάβη” του Ευριπίδη.

“Δεν είναι μόνο ότι είμαστε κατά του πολέμου. Αυτό είναι για εμάς δεδομένο και πρέπει πάντα να υπάρχουν πρωτοβουλίες υπέρ της ειρήνης και της ασφάλειας. Είναι και το ότι πρέπει να έχουμε θεσμούς του κράτους που δημιουργούν εμπιστοσύνη. Με λίγα λόγια το “καλό” θέλει ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης όπου μπορεί να ανθήσει. Χρειάζεται θεσμούς που δίνουν χώρο στο καλό.

Και σε δύσκολους καιρούς αυτό μας αφορά όλους και όλες”, σημειώνει με νόημα.

Αναλυτικά η ανάρτηση του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Η Εκάβη κι Εμείς

Χθες βρεθήκαμε με την Ολγα Νάσση στην Επίδαυρο για να παρακολουθήσουμε την “Εκάβη” του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Ιούς Βουλγαράκη. Έντονη και αποκαλυπτική η γυναικεία ματιά, από τη σκηνοθεσία μέχρι τον εξαιρετικό χορό.

Μια παράσταση που αναδεικνύει τη φρίκη και τις συνέπειες του πολέμου. Το πόσο οι γυναίκες είναι αυτές που τραβάνε τελικά τα πάνδεινα.

Η πρώτη μου επαφή με το έργο ήταν μέσω της ανάλυσης της φιλοσόφου Martha Nussbaum, που η Εκάβη έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στη σκέψη της για το πόσο εύθραυστο είναι το καλό (δείτε για παράδειγμα το The Fragility of Goodness).

Η Εκάβη είναι ένας καλός άνθρωπος που χάνει τα πάντα: πατρίδα, εξουσία, ελευθερία, οικογένεια, φίλους. Εντούτοις, κρατάει την ηθική της διάσταση για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μέχρι τη δολοφονία του γιου της από τον φίλο στον οποίο τον εμπιστεύτηκε. Πια δεν έχει εμπιστοσύνη σε κανέναν και σε τίποτα. Εκεί καταρρέει και αναζητεί εκδίκηση -μετατρέπεται σε “σκύλο”, μας λέει ο Ευριπίδης.

Σκοτεινό έργο από μια άποψη. Από την άλλη υπάρχει και η πιο αισιόδοξη πλευρά. Δεν είναι μόνο ότι είμαστε κατά του πολέμου. Αυτό είναι για εμάς δεδομένο και πρέπει πάντα να υπάρχουν πρωτοβουλίες υπέρ της ειρήνης και της ασφάλειας. Είναι και το ότι πρέπει να έχουμε θεσμούς του κράτους που δημιουργούν εμπιστοσύνη.

Με λίγα λόγια το “καλό” θέλει ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης όπου μπορεί να ανθήσει. Χρειάζεται θεσμούς που δίνουν χώρο στο καλό.

Και σε δύσκολους καιρούς αυτό μας αφορά όλους και όλες.

Αποφασισμένος να μην επιτραπεί η αυθαίρετη απόφαση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη για έξωσή του από το κτίριο της οδού Ερμού, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Η εκδικητική έξωση έρχεται μετά την πραγματοποίηση εκδήλωσης για το ναυάγιο της Πύλου με τους εκατοντάδες νεκρούς και με τον ΣΕΑ να υποστηρίζει ότι «τα «επιχειρήματα» που επικαλείται η Υπουργός στην απόφασή της είναι απολύτως προσχηματικά, καθώς κατ’ ουσίαν επιχειρεί να επιβάλει λογοκρισία στο συνδικαλιστικό και επιστημονικό όργανο των αρχαιολόγων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, υποδεικνύοντάς του ποιες δράσεις είναι «συμβατές» με την πολιτική ατζέντα της κυβέρνησης και ποιες όχι».

Κάνει γνωστό το σκεπτικό της απόφασης που αναγράφεται στην Υπουργική Απόφαση για δράσεις ενός σωματείου επιστημόνων που «οφείλουν να έχουν την έγκριση της κυβέρνησης για να πραγματοποιηθούν» και σχολιάζει πως «αυτό είναι μια πράξη που καταφέρεται ευθέως ενάντια στην ελευθερία έκφρασης και λόγου, την ελευθερία του συνδικαλισμού και οφείλει να προβληματίσει κάθε δημοκράτη πολίτη».

Ο ΣΕΑ, που βρίσκεται επί ποδός πολέμου, απαριθμεί μια σειρά από παρεμβάσεις «υπέρ της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, τις κινητοποιήσεις ενάντια στην καταστροφή του αρχαιολογικού χώρου στο Μετρό Θεσσαλονίκης, την αποκάλυψη της κατάπτυστης Συμφωνίας για τη Συλλογή Στερν, την θαρραλέα στάση του Συλλόγου στο θέμα της Μυκόνου που υπήρξε καθοριστική για το κίνημα που τώρα αναπτύσσεται για ελεύθερες παραλίες» και τονίζει πως το «Υπουργείο Πολιτισμού επιδεικνύει ιδιαίτερο αυταρχισμό με σκοπό να πλήξει την δράση του σωματείου και των Ελλήνων αρχαιολόγων» αλλά και απέναντι «στον αταλάντευτο αγώνα ενάντια στην έμμεση ιδιοποίηση των πέντε μεγάλων Μουσείων με την μετατροπή τους σε ΝΠΔΔ με διορισμένες από την Υπουργό διοικήσεις, την εν γένει στάση συμπαράστασης στους αγώνες των ανθρώπων της τέχνης και του πολιτισμού, για την κοινωνική δράση του Συλλόγου και το ομόφωνο ψήφισμα της Γενικής του Συνέλευσης για το ναυάγιο της Πύλου».

Ο Σύλλογος αναρωτιέται αν έχουν ήδη αποφασίσει την παραχώρηση του κτηρίου σε άλλον, «ημέτερο», χρήστη και εστιάζει στην ενότητα μεταξύ των αρχαιολόγων και των συναφών επιστημονικών ειδικοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η επόμενη μέρα για τον ΣΕΑ

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων μετά την απρόσμενη όσο και ντροπιαστική απόφαση που τον πετά έξω από την ιστορική του έδρα, δηλώνει πως θα συνεχίσει να επιδιώκει, με κάθε τρόπο, τον διάλογο με την κοινωνία (…) και πως δεν θα υποκύψει σε καμία λογοκρισία.

Καλεί τα σωματεία του ΥΠΠΟ, την ΠΟΕ ΥΠΠΟ και την ΑΔΕΔΥ, που επίσης χρησιμοποιούν κτίρια παραχωρημένα από το ΥΠΠΟ, να σταθούν στο πλευρό του. Καλεί όλους τους πολίτες και τους φορείς που έχουν φιλοξενηθεί στον χώρο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, όλους τους πολίτες και τους φορείς με τους οποίους έχουμε παλέψει μαζί, να συμπαρασταθούν στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων ζητώντας την ανάκληση της απόφασης, με ψηφίσματα, κείμενα υπογραφών* και με συμμετοχή στις εκδηλώσεις συμπαράστασης που θα ανακοινώσει ο ΣΕΑ, εν όψει και της προσφυγής στα αρμόδια δικαστήρια για την ακύρωση της απαράδεκτης απόφασης.

Την ανακοίνωση του ΣΕΑ συνυπογράφουν και οι πέντε παρατάξεις του Διοικητικού Συμβουλίου, και επισημαίνουν ότι το κτίριο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων ήταν και είναι ανοιχτό σε κάθε δημοκρατική αντίληψη, σε κάθε δράση που προάγει τον πολιτισμό και τον ανθρωπισμό.

Νωρίτερα σήμερα ο πρόεδρος της αξιωματικής αντιπολίτευσης Αλέξης Τσίπρας, δήλωσε ότι «δεν μπορείς να δανειστείς κάτι που σου ανήκει και σου το έχουν κλέψει». Από την πλευρά της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη απάντησε ότι «κάποιοι πορεύονται με μικροκομματικούς υπολογισμούς» και σχολίασε ότι «σε ένα τόσο μεγάλο και εθνικό ζήτημα θα αναμέναμε τη συστράτευση όλων».

Λίγη ώρα μετά την απάντηση της Λίνας Μενδώνη, η νέα εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ, Πόπη Τσαπανίδου, με δήλωσή της τόνισε ότι ο αγώνας για την επίτευξη της επανένωσης είναι «εθνικός στόχος πάνω από κομματικές ταμπέλες» αλλά πρόσθεσε ότι η κυβέρνηση πρέπει να ενημερώσει τον ελληνικό λαό για το τι σημαίνει «υβριδική λύση», καθώς τα βρετανικά δημοσιεύματα μιλούν για δανεισμό των γλυπτών από το Βρετανικό Μέσο στο Μουσείο της Ακρόπολης. Η κυρία Τσαπανίδου σχολιάζει επίσης ότι η κυβέρνηση οφείλει να ενημερώσει τους πολίτες για τις διαπραγματεύσεις και να μην εργαλειοποιεί το ζήτημα ενόψει εκλογών.

Η απάντηση της Λίνας Μενδώνη στον Αλέξη Τσίπρα

«Η κυβέρνηση, από την αρχή της θητείας της κινήθηκε με σοβαρότητα, υπευθυνότητα και αποτελεσματικότητα, προκειμένου να υλοποιηθεί ο εθνικός στόχος της οριστικής επιστροφής και της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα, στο Μουσείο της Ακρόπολης. Οι ενέργειές της είχαν ως αποτέλεσμα την απόφαση της ΟΥΝΕΣΚΟ, τον Σεπτέμβριο 2021 που αναγνωρίζει το θέμα ως διακρατικό, την οριστική επανένωση του θραύσματος Fagan, την ενίσχυση του διεθνούς κλίματος και την πλήρη μεταστροφή της κοινής γνώμης στη Βρετανία υπέρ του ελληνικού αιτήματος.

Ο κ. Τσίπρας, που επί τεσσεράμισι χρόνια ως πρωθυπουργός, δεν έκανε απολύτως τίποτα για την προώθηση του εθνικού μας αιτήματος, της επιστροφής των Γλυπτών στην Αθήνα, σήμερα εμφανίζεται να ανησυχεί. Οφείλει να γνωρίζει ότι η κυβέρνηση αυτή, όπως έχει πολλές φορές αποδείξει, ξέρει να διαπραγματεύεται και να κατακτά τους στόχους της. Αυτό κάνει και στην περίπτωση της οριστικής επιστροφής των Γλυπτών στην Αθήνα, με βάση την πάγια θέση της χώρας μας, ότι δηλαδή δεν αναγνωρίζει στο Βρετανικό Μουσείο νομή, κατοχή και κυριότητα των Γλυπτών. Σε ένα τόσο μεγάλο και εθνικό ζήτημα θα αναμέναμε τη συστράτευση όλων. Κάποιοι επιλέγουν και στο θέμα αυτό, να πορεύονται με βάση το μόνο που ξέρουν να κάνουν καλά, τους μικροκομματικούς τους υπολογισμούς».

Τι σχολιάζει η Πόπη Τσαπανίδου

Η νέα εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ Πόπη Τσαπανίδου ,σχολιάζει για το ζήτημα: «Η επανένωση των γλυπτών του Παρθενώνα, είναι μια υπόθεση που ενώνει όλους τους Έλληνες, πάνω από κομματικές ταμπέλες. Ο αγώνας για την επίτευξη αυτού του στόχου, είναι εθνικός και διαρκεί δεκαετίες.

Οι ανησυχίες του αρχηγού της αντιπολίτευσης, είναι εύλογες, καθώς προκύπτουν μετά από σειρά δημοσιευμάτων στον βρετανικό Τύπο που μιλάνε για δανεισμό και ανταλλαγή των γλυπτών, αλλά και δημοσιευμάτων στον ελληνικό Τύπο που κάνουν λόγο για υβριδική λύση.

Η κυβέρνηση, λοιπόν, οφείλει να εξηγήσει στον ελληνικό λαό τι σημαίνει και τι συνιστά υβριδική λύση και να ενημερώσει τις πολιτικές δυνάμεις για την πορεία των διαπραγματεύσεων.

Η υπουργός Πολιτισμού, κ. Μενδώνη, η οποία επιχειρεί με αιχμές να μετατρέψει ένα τόσο κρίσιμο θέμα, σε πεδίο κομματικής αντιπαράθεσης, ας μην ξεχνά ότι το 2018 επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ άνοιξε ο δρόμος για τη μετέπειτα θετική απόφαση της UNESCO, με την υιοθέτηση σύστασης που αναγνώριζε ρητά την ηθική, πολιτιστική και νομική διάσταση της επανένωσης των γλυπτών.

Τα γλυπτά του Παρθενώνα, είναι εθνικής αλλά και οικουμενικής σημασίας υπόθεση. Μέχρι σήμερα καμιά κυβέρνηση δεν την εργαλειοποίησε, δεν προσπάθησε να αποκομίσει πρόσκαιρα μικροπολιτικά οφέλη μιας προεκλογικής επικοινωνίας. Ας μην υποπέσει σ’ αυτό το ατόπημα η κυβέρνηση Μητσοτάκη».

Τσίπρας: Δεν μπορείς να δανειστείς κάτι που σου ανήκει και σου το έχουν κλέψει

Συνάντηση με το προεδρείο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων είχε σήμερα ο Πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, Αλέξης Τσίπρας, με αφορμή τα δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου για συμφωνία του Βρετανικού Μουσείου με την Ελληνική κυβέρνηση για δανεισμό των Γλυπτών του Παρθενώνα και ανταλλαγή. Ο κ. Τσίπρας είχε την ευκαιρία να ενημερωθεί για την κατάσταση, να συζητήσει με τις εκπροσώπους των αρχαιολόγων και να καταθέσει την άποψη του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Στην συνάντηση συμμετείχε επίσης η Τομεάρχης Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ Σία Αναγνωστοπούλου, ο πρώην υφυπουργός Πολιτισμού Κώστας Στρατής και ο σύμβουλος του κ. Τσίπρα από το think tank, Τάσος Τανούλας.

Συνάντηση με το Προεδρείο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα:
«Δεν μπορείς να δανειστείς κάτι που σου ανήκει και σου το έχουν κλέψει» pic.twitter.com/MELVFapCg5

— Αλέξης Τσίπρας – Alexis Tsipras (@atsipras) January 7, 2023

Ο κ. Τσίπρας εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τα δημοσιεύματα των προηγούμενων ημερών που μιλούν ρητά για δανεισμό ή για ανταλλαγή και με πολύ συγκεκριμένα ανταλλάγματα. «Αυτό είναι έξω από κάθε πλαίσιο και ηθικής αλλά και συνολικής διάστασης, διότι οι θέσεις της Ελληνικής Δημοκρατίας είναι σαφώς και ρητά διατυπωμένες σε όλα τα διεθνή φόρα και κυρίως στην UNESCO από όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Και η θέση αυτή είναι ότι δεν αναγνωρίζουμε σε κανένα κράτος και σε καμία νομική οντότητα, όπως το Βρετανικό Μουσείο, κανένα δικαίωμα – πολύ δε περισσότερο δικαίωμα ιδιοκτησίας – στα παρανόμως αποσπασθέντα – στα κλεμμένα Γλυπτά του Παρθενώνα. Αυτή τη θέση δεν μπορεί κανένας να την παραβλέψει. Δεν μπορείς να δανείσεις ή να ανταλλάξεις κάτι που δεν σου ανήκει» ανέφερε ο κ. Τσίπρας.

Ο κ. Τσίπρας υπογράμμισε ότι «αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι όχι να ξεκινήσουμε μια άγονη αντιπαράθεση επί ενός ζητήματος που μας ενώνει και όχι που μας χωρίζει» και διατύπωσε το αίτημα «να υπάρξει επίσημη ενημέρωση και στις πολιτικές δυνάμεις αλλά και στα θεσμικά όργανα της κοινότητας των αρχαιολόγων που για χρόνια δίνουν αυτόν τον αγώνα και βεβαίως να υπάρξει άμεση αποσαφήνιση ότι κανείς δεν μπορεί να κινηθεί έξω από το πλαίσιο που υπάρχει τουλάχιστον τα τελευταία σαράντα χρόνια από την αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη και ακολουθούν όλες οι Ελληνικές κυβερνήσεις».

Από την πλευρά της η Πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων υπογράμμισε αρχικά ότι «η διεκδίκηση της επιστροφής των Γλυπτών δεν πρέπει να εμπλέκεται σε καμία προεκλογική επιδίωξη και σε κανέναν προεκλογικό χρόνο, γιατί αυτό πάντα μας πηγαίνει πίσω». Υπενθύμισε επίσης ότι «ο αγώνας της επιστροφής και επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα ξεκίνησε από το 1830 με τη σύσταση του Ελληνικού κράτους, ώστε να αποκατασταθεί μια ιστορική αδικία. Η Μελίνα Μερκούρη στις αρχές του ΄80 κατάφερε να διεθνοποιήσει το θέμα και από τότε ξεκίνησε μια συγκροτημένη πολιτική του Ελληνικού κράτους και του Υπουργείου Πολιτισμού». Άσκησε δε έντονη κριτική στην κυβέρνηση λέγοντας ότι «ο κ. Μητσοτάκης έκανε μυστικές διαπραγματεύσεις με τον Πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου. Από τη μία πιέζουμε την UNESCO να πει ότι είναι διακυβερνητικό θέμα και από την άλλη ο Πρωθυπουργός υπονομεύει αυτή την προσπάθεια συνομιλώντας με το Βρετανικό Μουσείο», ενώ επεσήμανε την ανάγκη για μια «μόνιμη διαρκή διακομματική επιτροπή της Βουλής» ώστε όλα τα κόμματα να μετέχουν σε αυτόν τον αγώνα και να γνωρίζουν τι γίνεται.

Η Ολομέλεια του ΣτΕ απέρριψε τις αιτήσεις με τις 2560 και 2561/2022 αποφάσεις, οι οποίες δημοσιεύθηκαν σήμερα.

Όπως δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λίνα Μενδώνη, «για μία ακόμη φορά, με την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, δικαιώνονται οι επιλογές και η πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού για το θέμα του Σταθμού Βενιζέλου. Το έργο προχωρεί απρόσκοπτα, εντός των χρονοδιαγραμμάτων. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα αποδώσει στους Θεσσαλονικείς το έργο ολοκληρωμένο στο τέλος του 2023 με πέντε σταθμούς -μουσεία, αλλά και με τον μεγαλύτερο διεθνώς αρχαιολογικό χώρο ενταγμένο σε ένα μείζον τεχνικό έργο».

Το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο έκρινε τα εξής:

• Ομόφωνα επιβεβαίωσε τη νομολογία του, ότι η αρχαιολογική νομοθεσία επιτρέπει τη μετακίνηση ακίνητου μνημείου, προκειμένου να κατασκευαστούν αμυντικά ή άλλα έργα ζωτικής σημασίας για το κοινωνικό σύνολο και ομόφωνα επανέλαβε, για ακόμη μια φορά, ότι οι εν λόγω εξαιρετικές προϋποθέσεις συντρέχουν στην περίπτωση του μετρό της Θεσσαλονίκης,
• Ομόφωνα έκρινε ότι αιτιολογείται νόμιμα η έγκριση της μελέτης απόσπασης και επαναφοράς, η υλοποίηση της οποίας ελέγχεται από τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες και ότι νομίμως θεωρήθηκε ότι η μελέτη αυτή έπρεπε να εξειδικευθεί σε επόμενα στάδια, όπως και πράγματι συνέβη,
• Ομόφωνα έκρινε ότι οι ισχυρισμοί περί κατατεμαχισμού και αποδόμησης των αρχαιοτήτων δεν επιβεβαιώνονται ούτε από την εγκριθείσα μελέτη, ούτε από τον όλο φάκελο,
• Με μειοψηφία τριών μελών, έκρινε ότι η διάρθρωση της μελέτης σε τεύχη (δημοπράτησης, σκοπιμότητας κ.λπ.), είναι περιττή σε αρχαιολογικές εργασίες που εντάσσονται σε ευρύτερα έργα ή σχέδια που χρηματοδοτούνται από άλλους δημόσιους ή επενδυτικούς φορείς, καθώς τα έργα αυτά υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση με ευρείες διατυπώσεις δημοσιότητας και διαβούλευση με το κοινό, οι δε σχετικές αρχαιολογικές μελέτες και εργασίες υπόκεινται στον έλεγχο και την έγκριση του Υπουργείου Πολιτισμού και των υπηρεσιών του, σύμφωνα με την νομοθεσία»