«Είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα. Είχαμε συζητήσεις με το Βρετανικό Μουσείο για αμοιβαία επωφελή διευθέτηση. Δεν έχουμε σημειώσει τόση πρόοδο όσο θα θέλαμε. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα πρέπει να γυρίσουν στο μουσείο της Ακρόπολης. Είναι ένα επιχείρημα επανένωσης», ανέφερε ο κ. Μητσοτάκης, σε συζήτηση με την Βικτόρια Χίσλοπ στο συνέδριο «Reimagine Tourism 2025» που διοργάνωσε η «Καθημερινή».

Σύμφωνα με τον κ. Μητσοτάκη, οι δύο πλευρές δεν βρίσκονται κοντά σε θετικό αποτέλεσμα. «Όμως η κοινή γνώμη στη Βρετανία αλλάζει υπέρ μας», πρόσθεσε.

Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στους στόχους του για τον τουρισμό, σημειώνοντας: «Να αγκαλιάσουμε με αισιοδοξία το μέλλον και να μην ακουμπάμε μόνο στο ένδοξο παρελθόν. Πρέπει να μιλάμε και για το μέλλον. Έχω τη φιλοδοξία να κάνω την Ελλάδα τον νο1 τουριστικό προορισμό στον κόσμο σε επίπεδο ποιότητας».

Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στο ζήτημα του υπερτουρισμού, θέτοντας ως στόχο να υπάρξει ανάπτυξη λιγότερο αναπτυγμένων προορισμών, όπως η Δυτική Ελλάδα.

«Υπάρχει μια τάση μυκονοποίησης με τα κρουαζιερόπλοια. Θα πρέπει να βρουν και νέους προορισμούς» ανέφερε, προσθέτοντας ότι «πρέπει να επικεντρωθούμε στη Δυτική Ελλάδα ή στους λιγότερο αναπτυγμένους προορισμούς».

«Θέλω οι άνθρωποι να επισκέπτονται την Ελλάδα να αγοράζουν προϊόντα και να ξανάρχονται και ενδεχομένως όχι στους ίδιους αλλά σε άλλους προορισμούς» υποστήριξε. Στο ίδιο πλαίσιο, ανέφερε ότι θα πρέπει να υπάρξει προώθηση επενδύσεων, όπως σε μαρίνες. 

Γεωργία Κριεμπάρδη

Στην 24η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της Unesco στο Παρίσι, 29 και 30 Μαΐου, όσον αφορά στην επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσης, η Τουρκία αποκάλυψε ότι δεν υπάρχει φιρμάνι, δεν υπάρχει έγγραφο με την σφραγίδα του Σουλτάνου που επιβεβαιώνει την πώληση των Μαρμάρων του Παρθενώνα στον πρέσβη της Μεγάλης Βρετανίας, τον Λόρδο Έλγιν.

Mετά από αυτές τις θετικές για την Ελλάδα εξελίξεις και έναν απρόσμενο σύμμαχο που βρήκε στο πρόσωπο της Τουρκίας, για πρώτη φορά το Βρετανικό Μουσείο δήλωσε επίσημα στην ανταποκρίτρια του ΕΡΤNews στο Λονδίνο, Ευδοξία Λυμπέρη, ότι ασπάζεται την πρόθεση που έχει εκφράσει ο πρόεδρος Τζορτζ Όσμπορν για μία «Σύμπραξη του Παρθενώνα».

Εκπρόσωπος του Βρετανικού Μουσείου δήλωσε:

«Το Βρετανικό Μουσείο αναγνωρίζει την έντονη επιθυμία της Ελλάδας να επιστραφούν τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Λονδίνο στην Αθήνα. Πρόκειται για ένα ζήτημα με πολύ μακρά ιστορία και κατανοούμε και σεβόμαστε τα έντονα συναισθήματα που προκαλεί αυτή η συζήτηση. Είμαστε πρόθυμοι να αναπτύξουμε μια νέα σχέση με την Ελλάδα – μια «εταιρική σχέση Παρθενώνα» – και να διερευνήσουμε τη δυνατότητα καινοτόμων τρόπων συνεργασίας (με τους Έλληνες φίλους μας,) με την ελπίδα ότι η κατανόηση των Γλυπτών του Παρθενώνα θα εμβαθύνει και θα συνεχίσει να εμπνέει τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Το Βρετανικό Μουσείο φροντίζει τα γλυπτά του Παρθενώνα για πάνω από δύο αιώνες και η βαθιά μας επένδυση στα γλυπτά είναι κάτι που έχουμε κοινό με τους Έλληνες εταίρους μας. Ελπίζουμε ότι μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη νέα σχέση και τις ρεαλιστικές λύσεις που επιδιώκουμε».

Για το κλίμα που επικρατεί στη Βρετανία μετά και από αυτές τις εξελίξεις μιλά στο libre ο Ιωάννης Χουντής ντε Φάμπρι, Σύμβουλος Πολιτικής στη Βουλή των Λόρδων και Υπ. Διδάκτωρ ιστορίας των ιδεών στο πανεπιστήμιο του Aberdeen.

Το ζήτημα όπως είναι λογικό έχει απασχολήσει και τα διεθνή ΜΜΕ.

«Όσον αφορά τον βρετανικό τύπο, από εχθές έχω αλιεύσει 2 με 3 δημοσιεύματα από τις κύριες βρετανικές εφημερίδες, το σημαντικότερο ρεπορτάζ το βρίσκω στη Daily Telegraph, την κεντροδεξιά εφημερίδα, η οποία αναπαραγάγει τις ειδήσεις από την χθεσινή συνεδρίαση δίνοντας βέβαια και την απάντηση του βρετανικού μουσείου, σχετικά με την ιταλική μετάφραση του υπαρκτού ή μη υπαρκτού -δεν γνωρίζουμε- φιρμανιού, το οποίο είχε ο Λόρδος Έλγιν στην κατοχή του. Αυτό συνδέθηκε με τη βρετανική κοινή γνώμη διότι μπορεί ένα τέτοιο ζήτημα εκ των πραγμάτων και δικαιολογημένα να βρίσκεται πάντα πολύ ψηλά στην δημοσιότητα στην Ελλάδα, αλλά στη Βρετανία προφανώς είναι ένα θέμα πολιτιστικής διπλωματίας χαμηλής έντασης και ενδιαφέροντος. Επομένως συνήθως περνάει στα ψιλά γράμματα» θα πει αρχικά.

Σε ερώτησή μας για τη στάση που κρατεί η πλειοψηφία των Βρετανών στο ζήτημα αυτό, ο ίδιος σημειώνει πως «η βρετανική κοινή γνώμη έχει μεταστραφεί τα τελευταία 15 με 20 χρόνια στο ζήτημα αυτό και βοηθάει πως υπάρχει γενικότερα μία τάση παγκοσμίως και στον αγγλοσαξονικό χώρο, η οποία ευνοεί την επιστροφή πολιτιστικών αντικειμένων και άλλων αρχαιοτήτων στις χώρες προέλευσής τους. Το έχουμε δει αυτό για παράδειγμα με τα ιδιαίτερα πολύτιμα αγάλματα Μπενίν, τα οποία επέστρεψε σε αφρικανικές χώρες η Βρετανία πρόσφατα. Επομένως εντάσσονται σε αυτό το πλαίσιο επιστροφής πολιτιστικών αντικειμένων και τα γλυπτά του Παρθενώνα. Οι περισσότεροι βρετανοί δεν έχουν άποψη για το ζήτημα ή δεν έχουν πληροφόρηση. Αυτοί που έχουν θα λέγαμε ότι είναι σε μεγάλο βαθμό σαφώς υπέρ. Σε μεγάλο βαθμό είναι υποστηρικτές του εργατικού κόμματος, το οποίο πρόκειται να έρθει στην κυβέρνηση κατά πάσα πιθανότητα αυτοδύναμα μετά τις εκλογές της 4ης Ιουλίου».

Όσο για την υποστήριξη της Τουρκίας στην Ελλάδα, στο συγκεκριμένο ζήτημα, ο ίδιος εκτιμά πως «η αναφορά της Τουρκίας δεν πρόκειται να δημιουργήσει κάποια ιδιαίτερα νέα δεδομένα. Προφανώς ενισχύει κατά κάποιο τρόπο την επιχειρηματολογία της ελληνικής κυβέρνησης και αποδυναμώνει αυτή του βρετανικό μουσείου αλλά οι εξελίξεις θα έρθουν μετά την 4 Ιουλίου, όταν θα έχουμε τη νέα κυβέρνηση».

«Το εργατικό κόμμα ανεπισήμως διακινεί πως δε θα ενθαρρύνει αλλά ούτε και θα εμποδίσει την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα. Αυτή είναι μία θέση η οποία διαφοροποιείται από την συντηρητική κυβέρνηση που υπάρχει σήμερα, η οποία μέσω και του Σούνακ και του Τζόνσον ήταν αρκετά αντίθετη στο ζήτημα. Επομένως εκτιμώ ότι θα έχουμε μία διμερή διαπραγμάτευση της ελληνικής κυβέρνησης με το βρετανικό μουσείο, το οποίο ήδη χθες ανέφερε πως υπάρχει καλή θέληση από την πλευρά τους να βρεθεί κάποια λύση» υπογραμμίζει και εξηγεί:

«Η λύση η οποία μπορεί να βρεθεί με βάση τη βρετανική νομοθεσία, η οποία δεν επιτρέπει την επιστροφή αλλά μόνο το δανεισμό τμήματος της συλλογής του βρετανικού μουσείου σε τρίτες χώρες και πάντα αν αυτές αποδεχθούν τη νομική κυριότητα εκ μέρους του μουσείου είναι ένας δανεισμός. Νομίζω γι’ αυτό και ο Έλληνας πρωθυπουργός μιλάει συχνά για επανένωση, η οποία ως λέξη δεν σχετίζεται με κάποια οριστική επιστροφή. Δεν αναφέρεται ο όρος επιστροφή πολύ συχνά τα τελευταία χρόνια. Σε κάθε περίπτωση, αναμένουμε να δούμε… Μπορεί να έχουμε μία δημόσια προσφορά εκ μέρους του μουσείου για τον δανεισμό των αρχαιοτήτων, κάτι που μετά αποτελεί ζήτημα της διαχείρισης εκ μέρους ελληνικής κυβέρνησης αν θα τον αποδεχθεί ή όχι, πάντως θα έχει περάσει το μπαλάκι πλέον στην πλευρά της Ελλάδας».

Κλείνοντας, κάνει ακόμα ένα σχόλιο για τη στάση της Τουρκίας που δεν εξέπληξε μόνο την Ελλάδα, όπως φαίνεται.

«Ομολογώ πως και στον βρετανικό τύπο ήρθε ως έκπληξη αυτή η αλλαγή στάσης. Είναι μία αναφορά η οποία δεν έχει ξαναγίνει. Δεν έχουμε πληροφορίες τουλάχιστον σε αυτή την πλευρά της Ευρώπης τι ήταν αυτό που ώθησε την εκπρόσωπο του υπουργείου πολιτισμού της Τουρκίας να προβεί σε μία τέτοια δήλωση. Ίσως να αφορά κάποια εσωτερικά ζητήματα της Τουρκίας ή κάποια ζητήματα διμερών σχέσεων μεταξύ Βρετανίας και Τουρκίας ή ίσως απλά να πρόκειται για την επιστημονική άποψη μίας μεσαίας αξιωματούχου της τουρκικής διπλωματίας».

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον Guardian, ο Ρίσι Σούνακ δήλωσε πως «είναι ξεκάθρα ως θέμα νόμου ότι τα μάρμαρα δεν μπορούν να επιστραφούν και είμαστε κατηγορηματικοί σ’ αυτό».

Παράλληλα, σε ό,τι αφορά τις διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Αγγλίας και Ελλάδας, στις οποίες στάθηκε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αρνήθηκε ότι έχει «ξεσπάσει διαμάχη για τα Γλυπτά του Παρεθνώνα».

«Νομίζω ότι η ίδια η ιστοσελίδα του Βρετανικού Μουσείου αναφέρει ότι για να γίνει ο δανεισμός, πρέπει ο παραλήπτης να αναγνωρίσει τη νόμιμη ιδιοκτησία της χώρας που δανείζει τα πράγματα και νομίζω ότι οι Έλληνες δεν έχουν υποδείξει ότι είναι με οποιονδήποτε τρόπο ή μορφή πρόθυμοι να το κάνουν αυτό» συμπλήρωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός για το θέμα των ημερών.

«Η άποψή μας και η θέση μας σχετικά με αυτό είναι απολύτως σαφής: τα μάρμαρα αποκτήθηκαν νόμιμα την εποχή εκείνη» ολοκλήρωσε σχετικά ο Ρίσι Σούνακ για τα Γλυπτά του Παρθενώνα και την επιστροφή τους στην Ελλάδα.

Οπως αναφέρει η ΕΡΤ, η ανάρτηση έγινε “viral” σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ την Κυριακή το βράδυ είχαμε και την αντίδραση του δημάρχου Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλου, ο οποίος με ανάρτηση στα μέσα κοινωνικά δικτύωσης σημείωσε:

«Έδωσα ήδη εντολή στη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου να διακοπεί το έργο της Ανάπλασης στην οδό Ναυαρίνου και να κληθούν ο εργολάβος και ο επιβλέπων μηχανικόςνα δώσουν εξηγήσεις για τις μαρμάρινες πλάκες.

Άμεσα θα πραγματοποιηθεί δειγματοληπτικός έλεγχος στο τμήμα που έχει ήδη κατασκευαστεί.

Είναι προφανές ότι θα ακολουθηθεί όλη η προβλεπόμενη διαδικασία και θα επιβληθούν κυρώσεις».

«Ο πάπας Φραγκίσκος επέστρεψε τον περασμένο μήνα στην Ελλάδα τα τρία θραύσματα του Παρθενώνα που κρατούνταν στα μουσεία του Βατικανού για περίπου 100 χρόνια. Είναι καιρός η Βρετανία να ακολουθήσει το παράδειγμα του Αργεντίνου ποντίφικα. Η επόμενη χρονιά, όταν η Ελλάδα γιορτάσει την 50η επέτειο από την αποκατάσταση της δημοκρατίας, φαντάζει ιδανική ευκαιρία».

Όπως λέει, η κίνηση του προκαθήμενου της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας προσέδωσε ειδικό βάρος στην άποψη πολλών πως τα Γλυπτά που χρονολογούνται από τον 5ο αιώνα π.Χ, πρέπει να επιστραφούν στην Ελλάδα.

Η ίδια επικαλείται τον Αντρέα Ρουράλε, διευθυντή προγράμματος διαχείρισης τεχνών στο Πανεπιστήμιο Bocconi του Μιλάνου, που λέει πως «βοήθησε το ότι ο Φραγκίσκος είχε την εξουσία να λάβει τη μονομερή αυτή απόφαση, που του έδωσε τη δυνατότητα να παρακάμψει τις αντιρρήσεις των διαφωνούντων στα μουσεία του Βατικανού».

«Αντιθέτως, η βρετανική κυριότητα των μαρμάρων του Παρθενώνα -που είναι γνωστά σαν Ελγίνεια, καθώς ο λόρδος Έλγιν επέβλεψε την απομάκρυνσή τους το 1801- βασίζεται στην ατελείωτη αγωνία και τις αποκλίνουσες απόψεις από αναρίθμητους εμπλεκόμενους φορείς» λέει η ίδια, υπενθυμίζοντας πως ο Ρίσι Σούνακ έχει αποκλείσει την επιστροφή των Γλυπτών, βάσει του βρετανικού νόμου του 1963 που απαγορεύει τη διάθεση των αντικειμένων του μουσείου.

«Έτσι, ο δανεισμός των μαρμάρων στο πλαίσιο μιας εκ περιτροπής συμφωνίας που βασίζεται στην πολιτιστική ανταλλαγή, θα ήταν ο μόνος τρόπος να υπερκεραστεί το νομικό αυτό εμπόδιο» συνεχίζει η Σάντερσον.

Στο ίδιο άρθρο γίνεται μνεία στο Parthenon Project, μία μη κερδοσκοπική οργάνωση που προσβλέπει στην επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, που καλεί την ελληνική κυβέρνηση και τους αξιωματούχους του βρετανικού μουσείου να «συμφωνήσουν ότι διαφωνούν» σχετικά με την ιδιοκτησία των Γλυπτών του Παρθενώνα, προτείνοντας μια «συμφωνία πολιτιστικής συνεργασίας» για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα και την προσφορά δημοφιλών ελληνικών έργων τέχνης στο βρετανικό μουσείο για περιοδικές εκθέσεις.

«Το Βρετανικό Μουσείο -του οποίου η αμφισβητούμενη συλλογή περιλαμβάνει τη Στήλη της Ροζέτας, τις διατηρημένες κεφαλές Μαορί από τη Νέα Ζηλανδία και περίπου 200 μπρούτζινα από το Μπενίν- έχει επισημάνει πως μια τέτοια “πολιτιστική ανταλλαγή”, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει για την Ελλάδα, καθώς θα αναγνώριζε τη βρετανική ιδιοκτησία. Η Αθήνα υποστηρίζει πως η αφαίρεση των μαρμάρων ήταν πράξη λεηλασίας από τον Λόρδο Έλγιν πριν από τη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους» σημειώνει η Σάντερσον.

Επιπλέον, η ίδια υπενθυμίζει πως η κυβέρνηση της Βρετανίας απέρριψε τη σύσταση της UNESCO το 2021 για επανεκκίνηση των συνομιλιών με την Ελλάδα.

«Ωστόσο, υπάρχει μια ευκαιρία εδώ, με τον Πάπα να δείχνει το δρόμο. Η Ελλάδα θα γιορτάσει την 50η επέτειο από την αποκατάσταση της δημοκρατίας στις 24 Ιουλίου του 2024. Για τον εορτασμό αυτής της ημέρας, η Βρετανία θα πρέπει να εξετάσει την προσφορά χωρίς εμπόδια των Γλυπτών στο λαό της Ελλάδας. Θα ήταν απαραίτητη μια κοινοβουλευτική πράξη, όμως ο βασιλιάς Κάρολος Γ’ που συχνά μιλά για την εγγύτητά του με την Ελλάδα ως γενέτειρα του πατέρα του, Φιλίππου, θα μπορούσε να είναι ο κατάλληλος απεσταλμένος» συνεχίζει η Σάντερσον.

«Οι συζητήσεις αυτές καταδεικνύουν μια τεράστια αλλαγή δεδομένου του ότι μέχρι πρότινος μια τέτοια επιστροφή θα ήταν αδιανόητη. Η πλειονότητα των εφόρων και κρατικών φορέων υποστήριζαν πως η τέχνη αποτελεί παγκόσμια κληρονομιά και είναι καλύτερο να εκτίθεται σε μεγάλα, διεθνή μουσεία. Όμως, η επιστροφή κλεμμένης από τους Ναζί τέχνης σηματοδότησε μια παγκόσμια αναθεώρηση» λέει η Σάντερσον, κάνοντας αναφορά στη Λοράνς ντε Καρ, διευθύντρια του Λούβρου, που «είναι μεταξύ των πρώτων γενεών αξιωματούχων που είναι ανοιχτοί “στην επιστροφή έργων όταν βρίσκονται εσφαλμένα αλλού”».

«Στα Μουσεία του Βατικανού, η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα αντιμετωπίζεται ως ένα μεμονωμένο γεγονός που δε σχετίζεται με τον θησαυρό των έργων τέχνης του. Και για τη Βρετανία θα ήταν μια ευκαιρία να καλλιεργήσει τη φιλία στην Ελλάδα και, κατ’ επέκταση, να αρχίσει να αποκαθιστά το ρήγμα με την Ευρώπη. Εάν η Ελλάδα αποφασίσει στη συνέχεια να στείλει έργα τέχνης στο πλαίσιο ανταλλαγής στο Βρετανικό Μουσείο, τότε όλα καλά» καταλήγει.

Σημειώνει σχετικά:

Αυτή η οικουμενικότητα είναι πιο ασυνήθιστη από ό,τι νομίζετε. Επισκεφθείτε τα εθνικά μουσεία στη Βουδαπέστη, την Κοπεγχάγη ή την Πράγα και θα βρείτε ιδρύματα που δημιουργήθηκαν για να αφηγηθούν την ιστορία ενός συγκεκριμένου έθνους. […] Όμως η Βρετανία του 18ου αιώνα, σίγουρη για την ταυτότητά της, στόχευσε ψηλότερα. Όπως είπε ο Neil MacGregor, διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου μεταξύ 2002 και 2015:

“Το μουσείο παραμένει ένα μοναδικό αποθετήριο των επιτευγμάτων του ανθρώπινου μόχθου και δεν υπάρχει πολιτισμός, παρελθόν ή παρόν, που να μην εκπροσωπείται στους τοίχους του. Συνιστά πραγματικά τη μνήμη της ανθρωπότητας”. Kαι αυτό είναι, κοντολογίς, το επιχείρημα υπέρ της εδώ [σ.σ. στο ΗΒ] διατήρησης των διαφόρων διαφιλονικούμενων έργων.

Εάν βλέπετε τα μουσεία ως όπλα στο πατριωτικό σας οπλοστάσιο, μπορεί να έχετε πολλές διαμάχες σχετικά με το ποιος κατέχει τι. Αλλά οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της εκχώρησης συγκεκριμένων κειμηλίων τείνουν, σε άλλα πλαίσια, να αποστρέφονται τον εθνικισμό, επισημαίνοντας ότι υφίσταται και κοινή ανθρώπινη κληρονομιά.

Το ερώτημα που πρέπει να τεθεί όταν εξετάζουμε το μέλλον οποιουδήποτε αντικειμένου δεν είναι: “Ποιος αξιώνει την ύπαρξη ενός γεωγραφικού ή γενετικού δεσμού με τον δημιουργό του;” Αλλά μάλλον: “Πού θα τύχει προσεκτικότερης φροντίδας; Πού μπορούμε να εκτιμήσουμε καλύτερα την πολιτιστική του επίδραση; Πού είναι προσβάσιμο από ειδικούς και μελετητές; Πού θα έχει τη δυνατότητα να το απολαύσει ο μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων;”.

• Αρκετά από περιουσιακά στοιχεία του Βρετανικού Μουσείου διεκδικούνται από ξένες κυβερνήσεις και υπάρχουν φήμες για μία συμφωνία με την Ελλάδα για τα Μάρμαρα.

Η εντυπωσιακή Υπουργός Πολιτισμού, Michelle Donelan, αποδεικνύεται τόσο σκληρή όσο οι ίδιες οι λευκές πεντελικές πέτρες» σημειώνει το δημοσίευμα παραθέτοντας στη συνέχεια τις δηλώσεις της M. Donelan πως τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν πρέπει να επιστραφούν στην Ελλάδα και ότι κάτι τέτοιο θα άνοιγε τον ασκό του Αιόλου. «Έχει δίκιο» αποφαίνεται ο συντάκτης του άρθρου και συμπληρώνει:

• «Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τη Στήλη της Ροζέτας, […] Δεν είναι, σε καμία περίπτωση, ένα αντικείμενο που διακρίνεται για την ομορφιά του. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει είναι μάλλον περισσότερο διανοητικό. […] Περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι έχουν υπογράψει αίτημα για την επιστροφή της στην Αίγυπτο λέγοντας πως “η Στήλη ήταν αναμφισβήτητα λάφυρο πολέμου και μια πράξη λεηλασίας”.

“Η παρουσία αυτών των αντικειμένων στο Βρετανικό Μουσείο μέχρι σήμερα συντηρεί και θρέφει τα κατορθώματα πολιτιστικής βίας του αποικιακού παρελθόντος”. Οι Βρετανοί όντως απέκτησαν την πέτρα ως λάφυρo πολέμου […]Πού έγκειται η σημασία της Στήλης της Ροζέτας ωστόσο; Οι γλώσσες που είναι χαραγμένες πάνω της, και η κοσμοθεωρία που εκφράζουν, είναι εξίσου ξένες για τους αραβόφωνους Αιγύπτιους Μουσουλμάνους όσο και για εμάς.

Ούτε, κατά πάσα πιθανότητα, είχε ποτέ η πλάκα αυτή κάποιον ιδιοκτήτη […] Αλλά ακόμα κι αν τα παραμερίσουμε όλα αυτά, η σημασία που έχει είναι για την Αιγυπτιολογία και όχι για την Αίγυπτο. Είναι αντικείμενο που ενδιαφέρει τον κόσμο της αποκρυπτογράφησης γλωσσών, της αρχαιολογίας, της αρχαίας ιστορίας – ακριβώς, δηλαδή, τον κόσμο του Βρετανικού Μουσείου.

Τώρα ας εφαρμόσουμε το ίδιο σκεπτικό και στα Μάρμαρα του Παρθενώνα. Σε αντίθεση με τη Στήλη της Ροζέτας, αυτά είναι αντικείμενα εκπληκτικής ομορφιάς […] Ακριβώς λόγω της ομορφιάς τους, η απομάκρυνσή τους [σ.σ. από τον Παρθενώνα] ήταν εξαρχής αμφιλεγόμενη. […]. Αν και μερικά σκόρπια γλυπτά έχουν βρει το δρόμο τους σε διάφορα ευρωπαϊκά μουσεία, τα περισσότερα χωρίζονται μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου και του Μουσείου της Ακρόπολης στην Αθήνα, το οποίο αναπαριστά τα μέρη που λείπουν με τραχιά γύψινα έργα σχεδιασμένα έτσι ώστε να τονίζεται η απουσία των πρωτοτύπων.

• Το ζήτημα της νόμιμης κυριότητας είναι ξεκάθαρο. Το Βρετανικό Μουσείο αγόρασε τη συλλογή από τον Λόρδο Έλγιν, ο οποίος την είχε αποκτήσει με την άδεια των αρχών. […] Μπορεί να υφίσταται ένα κάποιο επιχείρημα αισθητικής φύσης υπέρ της αποκατάστασης και της μεταφοράς των Μαρμάρων πάνω στον ίδιο τον Παρθενώνα, αλλά όλοι συμφωνούν ότι αυτό δεν είναι πρακτικά δυνατό.

Ως εκ τούτου, η όλη συζήτηση αφορά μόνο τη μεταφορά τους από το ένα μουσείο στο άλλο. Το Μουσείο της Ακρόπολης είναι εντυπωσιακό, και είναι απόλαυση να βλέπεις τα γλυπτά διακρίνοντας παράλληλα την Ακρόπολη μέσα από τα παράθυρα. Ομοίως, το Βρετανικό Μουσείο στεγάζει όμορφα τη συλλογή του και συγκαταλέγεται στα πιο δημοφιλή μέρη σε όλο τον κόσμο. […]Τι γίνεται τότε με τον ισχυρισμό ότι τα Μάρμαρα είναι κομμάτι αυτού που σημαίνει να είσαι Έλληνας;

Τα πράγματα ήρθαν έτσι που ελληνική ανεξαρτησία ήρθε λίγα χρόνια μετά την απομάκρυνσή τους και οι ηγέτες της, ειδικά υπό τη βαυαρική μοναρχία, προσπάθησαν να συνδέσουν την εθνική τους ταυτότητα με την εποχή των πόλεων-κρατών.

• Η σύγχρονη ελληνική δημοκρατία δεν είναι υπό καμία νομική έννοια διάδοχο κράτος της πολιτείας της εποχής του Δημοσθένη. Ούτε υπάρχουν προγονικές αξιώσεις.

Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας και ιστορικός Κωνσταντίνος Ζ΄ μας λέει ότι, μέχρι την εποχή του, ολόκληρη η περιοχή είχε «καταληφθεί από τους Σλάβους και είχε χαθεί από τον πολιτισμό». […] Αλλά ακόμα κι αν ο Έλληνας πρωθυπουργός μπορούσε να αποδείξει την απευθείας καταγωγή του από τον γλύπτη Φειδία, τι σημασία θα είχε αυτό;

Η έννομη τάξη μας βασίζεται στην έννοια της ιδιοκτησίας. Αν οι παππούδες σου είχαν αγοράσει το σπίτι σου από τον παππού και τη γιαγιά μου, δεν θα είχα το δικαίωμα να σε πετάξω έξω. Η συλλογική ιδιοκτησία δεν αρνείται απλώς την ελευθερία των συμβάσεων, αλλά είναι αναγκαστικά και διφορούμενη. Όπως το θέτει η Tiffany Jenkins στο βιβλίο της, Keeping Their Marbles:

«Τα γλυπτά βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο εδώ και δύο αιώνες: όλο αυτό το διάστημα τα έχουν επισκεφθεί, έχουν γράψει και διαφωνήσει για αυτά, τα έχουν σχεδιάσει και ζωγραφίσει, έχουν απασχολήσει κοινοβουλευτικές συζητήσεις και πάνω απ’ όλα έχουν γνωρίσει τον σεβασμό και θαυμασμό του κόσμου.

Τότε βέβαια, ακολουθώντας αυτή τη λογική του ταυτοτισμού [σ.σ. identity politics στο πρωτότυπο], γιατί να μην είναι κομμάτι και της βρετανικής ιστορίας; Οι αξιώσεις κοινής ιδιοκτησίας αρνούνται την πραγματική ιδιοκτησία. Προκρίνουν το συλλογικό έναντι του ατομικού και μας ομαδοποιούν – συχνά αυθαίρετα.

Πριν ένα χρόνο πέρασα πολλές ώρες σε μία έκθεση του Βρετανικού Μουσείου με περουβιανά αντικείμενα από την εποχή πριν τους Ίνκας […]Ήταν άραγε διαφορετική η εμπειρία μου επειδή τυχαίνει να έχω γεννηθεί στο Περού; Όχι στ’ αλήθεια. Μέρος του σκοπού των μουσείων είναι να μας ενθουσιάσουν με το άγνωστο, γι’ αυτό και οι περουβιανές αρχές ήταν τόσο χαρούμενες που έκαναν την έκθεσή τους στο Λονδίνο. Το ίδιο πρέπει να νιώθουν και οι πραγματικοί φίλοι των Μουσών, από τις οποίες παίρνουν το όνομά τους και τα μουσεία» καταλήγει το άρθρο.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Η ερώτηση έχει προφανή απάντηση. Και το γεγονός πως επί περίπου δέκα μέρες η κυβέρνηση δεν είχε τοποθετηθεί έναντι όσων δημοσιεύονται στο Λονδίνο δημιούργησε εύλογες απορίες και υποψίες. Ακόμα και στην πρόσφατη ανακοίνωση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, ουδεμία αναφορά γίνεται περί των μυστικών συνομιλιών που αποκαλύφθηκαν από τον βρετανικό Τύπο.

Αλλά και ο κ. Γεραπετρίτης, ο οποίος φέρεται εξ αυτών που διεξάγουν τις μυστικές συνομιλίες, δεν είχε πει κάτι τόσο καιρό. Όσα είπε, δε, με καθυστέρηση εγείρουν ερωτήματα: α. γιατί οι συνομιλίες δεν διεξάγονται μουσείο (Ακροπόλεως) με (Βρετανικό) μουσείο, αλλά μεταξύ του πρωθυπουργού και του στενού συνεργάτη του υπουργού Επικρατείας με τον πρόεδρο του British Museum Τζωρτζ Όσμπορν, υπερφιλόδοξο πρώην υπουργό Οικονομικών- όπως γράφουν οι βρετανικές εφημερίδες; β. γιατί παρακάμφθηκε η βρετανική κυβέρνηση, η οποία -εκ του βρετανικού νόμου- θα αναλάβει την πρωτοβουλία να φέρει το θέμα -εάν υπάρξει συμφωνία- του επαναπατρισμού των Γλυπτών στο Κοινοβούλιο; γ. τι ακριβώς έχει συζητηθεί έως τώρα; δ. είναι ακριβείς οι αποκαλύψεις των μέσων ενημέρωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο περί “δανεισμού” και ανταλλαγής με άλλες αρχαιότητες που βρίσκονται στα ελληνικά μουσεία;

Στα παραπάνω πρέπει να προστεθεί και το ότι, οι συνομιλίες που επιβεβαίωσε ο υπουργός Επικρατείας με καθυστέρηση διεξήχθησαν μετά την άρνηση του Βρετανού πρωθυπουργού Ρίτσι Σούνακ (στην συνάντησή του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη), πιθανώς και την γνωστοποίηση της αδυναμίας εμπλοκής του στην υπόθεση από τον βασιλιά Κάρολο.

Στην ουσία τώρα: η ανακοίνωση της κ. Μενδώνη (μετά το μπαράζ του βρετανικού Τύπου) ότι δεν νοείται αναγνώριση “νομής, κατοχής και κυριότητας” των Γλυπτών στο Βρετανικό μουσείο, είναι, αναμφίβολα, μια καθαρή θέση και συντονίζεται πλήρως με την πάγια εθνική θέση.

Άρα, τίποτε άλλο δεν θα έπρεπε και δεν θα μπορούσαν να συζητούν με την βρετανική πλευρά (έστω και με τον προαναφερθέντα παράδοξο τρόπο) ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Επικρατείας.

Κανένα σενάριο μακροχρόνιου δανεισμού ή ανταλλαγής δεν θα μπορούσε να είναι ηθικά αποδεκτό, όπως επίμονα επισημαίνουν επί τέσσερις και πλέον δεκαετίες η Μελίνα Μερκούρη, κυβερνήσεις, Πρόεδροι Δημοκρατίας (οι δύο σχετικές ομιλίες του Προκόπη Παυλόπουλου είναι σαφείς), αρχαιολόγοι, ιστορικοί και εγνωσμένου κύρους καθηγητές πανεπιστημίου.

Αλλά και η ίδια η συνείδηση του έθνους που κατηγορηματικά θεωρεί “κόκκινη γραμμή” ότι κάτι που είναι προϊόν κλοπής (Έλγιν) δεν μπορεί να δανειστεί, μόνο να επιστραφεί ως δωρεά (όπως έγινε με το θραύσμα Fagan και τις αρχαιότητες που επιστρέφονται από τη συλλογή του Βατικανού) και με πλήρη αναγνώριση της κυριότητας στην Ελλάδα. Θα μπορούσαμε να απαιτήσουμε και μία συγγνώμη, αλλά, ας πούμε ότι παρέλκει…

Όλοι θέλουμε να δούμε τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Μουσείο της Ακρόπολης. Και η κυβέρνηση που θα επιτύχει -με βάση όλα τα παραπάνω- μία τέτοια συμφωνία, 200 χρόνια μετά, θα επιβραβευθεί ιστορικά. Όμως αυτή η ιστορική επιβράβευση δεν πρέπει να γίνει αντικείμενο ψηφοθηρίας και επίδειξης πατριωτισμού σε προεκλογικό χρόνο. Ούτε αντικείμενο πολιτικής πόλωσης. Και σε αυτό τον βωμό δεν δικαιούται κανείς να κάνει εκπτώσεις.

Όσος μιθριδατισμός κι αν έχει επικρατήσει σε μεγάλο τμήμα της κοινωνίας μας, ο επαναπατρισμός και η επανένωση των Γλυπτών δεν μπορεί να συμβεί όπως να΄ναι. Δεν μπορεί να γίνει με όρους περιοδεύοντος θιάσου αλλά μόνο με αυτό που ορίζει η έννοια της επανένωσης. Οριστικά, αμετάκλητα, και με ελληνική κυριότητα.

Γι αυτό επιβάλεται πλήρης διαφάνεια. Αλλά και για έναν πρόσθετο λόγο: αυτό που κατανοούμε πολλοί στην Ελλάδα, ήτοι την πίεση της προεκλογικής συγκυρίας και την ανάγκη ενός ακόμα επικοινωνιακού πυροτεχνήματος, την κατανοούν πλήρως και στο Λονδίνο. Δεν είναι κουτοί. Ίσως έτσι εξηγείται η πυκνότητα, η ένταση και οι λεπτομέρειες των βρετανικών δημοσιευμάτων. Προπαγανδίζουν την επιστροφή ως δήθεν προσφορά στον παγκόσμιο πολιτισμό και βρετανική γαλαντομία, ενώ πίσω από τις γραμμές επιδιώκεται μία συμφωνία που κρύβει διαβόλους στις λεπτομέρειες. Δηλαδή, την έμμεση αποδοχή εκ μέρους μας της βρετανικής κυριότητας.

Στο πλευρό της κυβέρνησης, λοιπόν, αλλά με διαύγεια και ευλαβική τήρηση της εθνικής θέσης που συμπαγώς αναφέρεται και στην σχετική τοποθέτηση της Unesco…

Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα
κακιά σκουριά δεν πιάνει
μηδέ αλυσίδα στου Ρωμιού
και στ’ αγεριού το πόδι

Εδώ το φως εδώ ο γιαλός
χρυσές γαλάζιες γλώσσες
στα βράχια ελάφια πελεκάν
τα σίδερα μασάνε

Γιάννης Ρίτσος

• «Το αίτημα αυτό είναι ένας ελιγμός για να σταματήσει αυτός ο θόρυβος γύρω από τα γλυπτά χωρίς να είναι πραγματική λύση. Δεν είναι λύση να σου δανείσει κάποιος κάτι που εσύ θεωρείς ότι δεν είναι ιδιοκτησία του», είπε ο πρόεδρος του Μουσείου της Ακρόπολης, Δημήτρης Παντερμαλής, σύμφωνα με την ΕΡΤ.

Νωρίτερα, ο George Osborne δήλωσε σε ραδιοφωνική του συνέντευξη του στο LBC ότι “πρέπει να υπάρξει μία συμφωνία” με την Ελλάδα για μία διευθέτηση διαμοιρασμού, ώστε να μοιραστούν τα έργα τέχνης μεταξύ Λονδίνου και Αθήνας.

Όπως υποστήριξε: “Στο Βρετανικό Μουσείο (σ.σ. τα γλυπτά) αφηγούνται την ιστορία ενός πολιτισμού σε σύγκριση με τους άλλους πολιτισμούς, της Κίνας, της Ινδίας, και άλλων τόπων της Μεσογείου.”

“Στην Ελλάδα αφηγούνται μόνον την ιστορία του ελληνικού πολιτισμού. Νομίζω ότι υπάρχει μία συμφωνία που πρέπει να επιτευχθεί, όπου και οι τρεις μπορούμε να αφηγηθούμε και τις δύο ιστορίες, στην Αθήνα και στο Λονδίνο, εάν και οι δύο προσεγγίσουμε το θέμα χωρίς ένα σωρό προϋποθέσεων, χωρίς ένα σωρό από κόκκινες γραμμές.”

“Εάν και η μία και η άλλη πλευρά λένε ότι δεν δίνουμε τίποτα, τότε δεν θα υπάρξει συμφωνία.”
Όταν ο δημοσιογράφος Andrew Marr υπέδειξε στον κ. Osborne ότι αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι “θα μπορούσατε να στείλετε μερικά από αυτά στην Ελλάδα για ένα χρονικό διάστημα, και στη συνέχεια πίσω στο Λονδίνο “.

Ο κ. Osborne απάντησε: “Γι’ αυτό το είδος διευθέτησης μιλώ. Οι λογικοί άνθρωποι θα πρέπει να πρέπει να καταλήξουν σε κάτι τέτοιο, ώστε και να μπορεί κάποιος να τα δει μέσα στην αίγλη τους στην Αθήνα, και να τα δει ανάμεσα στα απαυγάσματα άλλων πολιτισμών στο Λονδίνο “.

Το Βρετανικό Μουσείο έχει κατά καιρούς δηλώσει ότι δεν μπορεί να επιστρέψει τα γλυπτά, επειδή κρατούνται για το κοινό σύμφωνα με το νόμο, ενώ η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι ο νόμος αυτός δεν θα αλλάξει, και ότι εναπόκειται στο Βρετανικό Μουσείο να αποφασίσει.