Αναφορικά με την προσωπική του επιλογή να στηρίξει τον κ. Δούκα ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ τόνισε την πεποίθηση του ότι στις κρίσιμες στιγμές όλοι οφείλουν να παίρνουν καθαρές θέσεις. «Έχουμε μπροστά μας μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά και μια μεγάλη πρόκληση. Οι ευρωεκλογές έδειξαν ότι οι πολίτες αποδοκίμασαν τη ΝΔ και τις επιλογές της και απαιτούν από εμάς να του δώσουμε μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Και αυτό μόνο το ΠΑΣΟΚ μπορεί να το κάνει».

Ανέλυσε δε, αναφέροντας ότι «Είναι η ώρα να ενώσουμε δυνάμεις, όχι εσωκομματικές αλλά κοινωνικές και να κάνουμε υπερβάσεις. Χρειαζόμαστε την αυτοπεποίθηση της νίκης, την έχει ανάγκη ο δημοκρατικός κόσμος, και ο Χάρης Δούκας σηματοδοτεί αυτήν την αυτοπεποίθηση, ώστε να κοιτάξουμε τη ΝΔ στα μάτια και να προτάξουμε τις δικές μας πολιτικές προτεραιότητες για ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης. Σε αυτήν την προσπάθεια χρειαζόμαστε τη μεγαλύτερη διείσδυση σε ακροατήρια εκτός των κομματικών τειχών, ώστε να μεγαλώσουμε όλοι μαζί την παράταξη και να απευθυνθούμε στην κοινωνία».

Εξηγώντας τι σημαίνει το διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης που θέλει να φέρει το ΠΑΣΟΚ στη χώρα, ο κ. Χριστοδουλάκης είπε «Πρέπει να συγκρουστούμε με τα ολιγοπώλια και τα καρτέλ που παράγουν αισχροκέρδεια, πρέπει να δούμε ξανά τον ρόλο των τραπεζών στην ελληνική οικονομία που κανείς δεν τον συζητά, πρέπει να δούμε τι σημαίνει κοινωνικό κράτος και ποιοτικές υπηρεσίες προς τους πολίτες, τι σημαίνει ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα και ενίσχυση των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, πρέπει να δούμε πώς θα θωρακίσουμε τους θεσμούς και τη δημοκρατία, να μιλήσουμε για το ιδιωτικό χρέος και τα πραγματικά προβλήματα των πολιτών».

Στις αιτιάσεις των δημοσιογράφων ότι ο κ. Δούκας δεν μπορεί να είναι και δήμαρχος Αθηναίων και αρχηγός του ΠΑΣΟΚ ο κ. Χριστοδουλάκης υπεραμύνθηκε την απόφαση του Χάρη Δούκας υπογραμμίζοντας ότι «Ο δήμος της Αθήνας είναι ένας κεντρικός πολιτικός οργανισμός. Τα προβλήματα που έχει είναι άμεσα συνδεδεμένα και όχι αντιπαραθετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει συνολικά η χώρα. Πρόκειται λοιπόν για συμπληρωματικές διεργασίες. Η αποτελεσματικότητα της διοίκησης αφορά το μοντέλο που επιλέγεις. Άρα ένα μοντέλο ανοιχτό, συμμετοχικό, συλλογικό, θεσμικό που θα εμπλέκει και θα εμπνέει ανθρώπους θα είναι αποτελεσματικό με όρους αποκέντρωσης και στο δήμο Αθηναίων και στη χώρα. Ο Χάρης Δούκας έχει επιλέξει τη στρατηγική του «γυρίζω γειτονιά, γειτονιά» με μια συγκεκριμένη πρόταση, μιλώντας και κερδίζοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών. Επειδή το ΠΑΣΟΚ αυτή τη στιγμή ασθενεί στα αστικά κέντρα, έτσι θα καταφέρουμε να ενώσουμε κοινωνικές δυνάμεις και να εμπνεύσουμε την ελπίδα στους πολίτες».

Για τη συζήτηση που αφορά την κεντροαριστερά στη χώρα μας και πώς αυτή μπορεί να εμπνεύσει ξανά τους πολίτες και να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο, ο κ. Χριστοδουλάκης υπογράμμισε ότι «Μόνο με κεντρικό πυλώνα το ΠΑΣΟΚ μπορεί να υπάρξει διεύρυνση του χώρου με κυβερνητική προοπτική. Σέβομαι και τιμώ τη συνεισφορά του Νίκου Ανδρουλάκη που πέτυχε το διψήφιο ποσοστό του ΠΑΣΟΚ, αλλά κρίνω ότι αυτή τη στιγμή χρειάζεται κάτι μεγαλύτερο ως άλμα. Θεωρώ ότι πρέπει να διεισδύσουμε σε ευρύτερα κοινωνικά ακροατήρια και να τα πείσουμε ότι υπάρχει σχέδιο και όραμα. Έχουμε μια τεράστια ευκαιρία μπροστά μας που αφορά την παράταξη και όχι συγκεκριμένα πρόσωπα».

Κληθείς να σχολιάσει το περιστατικό ανάμεσα στον Λευτέρη Αυγενάκη και σε έναν υπάλληλο του αεροδρομίου, ο κ. Χριστοδουλάκης καταδίκασε τόσο τη χρήση βίας από την πλευρά του πρώην υπουργού, όσο και συνολικά τη νοοτροπία του «ξέρεις ποιος είμαι εγώ». «Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που οι πολίτες αποστρέφονται την πολιτική. Πρέπει να ξαναβάλουμε στο τραπέζι τη σημαίνει ήθος, αξιοπρέπεια και ανθρωπιά στην πολιτική. Έτσι θα ξαναχτίσουμε την εμπιστοσύνη με την κοινωνία. Αν δεν το κάνουμε, δεν απέχει πολύ η ημέρα που η συντριπτική πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας θα μας γυρίσει την πλάτη ή θα ψάξει διέξοδο σε «αντισυστημικές» επιλογές».

Του Μανώλη Χριστοδουλάκη, βουλευτής Ανατολικής Αττικής και Υπεύθυνος Κοινοβουλευτικού Τομέα Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ

Ήδη κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή τον περασμένο Απρίλιο είχε συζητηθεί ότι το πρόγραμμα αυτό ουσιαστικά οδηγούσε σε μαρασμό τiς ήδη λειτουργούσες ενεργειακές κοινότητες, εισάγοντας ένα συγκεντρωτικό σύστημα οργάνωσης το οποίο δεν ανταποκρινόταν σε καμία περίπτωση στη λυδία λίθο της ενεργειακής δημοκρατίας, που δεν είναι άλλη από την αυτενέργεια από τα κάτω και όχι την επιβολή ενός γραφειοκρατικού μοντέλου από τα πάνω.

Με το νέο νόμο η κυβέρνηση επί της ουσίας προβαίνει σε έναν αναγκαστικό συνεταιρισμό προκειμένου να υπάρξει πρόσβαση στη φτηνή ενέργεια, με εκείνον που μένει εκτός να μην απολαμβάνει τις πρόνοιες του νέου προγράμματος.

Κι αυτή η συγκεντρωτική λογική δεν ισχύει μονάχα στις ενεργειακές κοινότητες, αλλά παρατηρείται και στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Πρόσφατα και στον ίδιο νόμο ιδρύθηκε ο Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, ανοίγοντας επί της ουσίας το δρόμο για την ιδιωτικοποίηση του νερού, ενώ ήδη από το τέλος του 2023 ο αρμόδιος Υπουργός Περιβάλλοντος έχει εξαγγείλει νομοθετική παρέμβαση για τη συγχώνευση των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, οι οποίες στο σύνολό τους σήκωσαν το βάρος της ενεργειακής κρίσης χωρίς να λάβουν ποτέ την αντίστοιχη στήριξη από την πλευρά της πολιτείας.

• Οι παραπάνω πρωτοβουλίες πέραν της αποσπασματικότητας, αλλά και της προχειρότητας, αποδεικνύουν και μία συνειδητή στρατηγική της κυβέρνησης: Να δημιουργεί εκ του μηδενός γραφειοκρατικές και συγκεντρωτικές δομές, χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση των υφιστάμενων και χωρίς προηγούμενο διάλογο με τις τοπικές κοινωνίες, τους αρμόδιους φορείς και την επιστημονική κοινότητα.

Όμως, πέραν της γραφειοκρατικής και συγκεντρωτικής νοοτροπίας, η λογική της κυβέρνησης χαρακτηρίζεται και από αδικαιολόγητο και χαοτικό νομικό πληθωρισμό με αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Αυτόν τον σχεδόν ένα χρόνο που είμαι Κοινοβουλευτικός Τομεάρχης Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ έχουν έρθει προς ψήφιση δύο νομοσχέδια του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπου και στα δύο υπήρχαν σημαντικές τροποποιήσεις στο θεσμικό πλαίσιο των ΑΠΕ.

Και το βασικό ερώτημα είναι πώς θα διασφαλιστούν συνθήκες ασφάλειας δικαίου για τους παραγωγούς ΑΠΕ, όταν κάθε λίγο και λιγάκι αλλάζεις το πλαίσιο που ρυθμίζει συνολικά την αδειοδοτική διαδικασία; Δημιουργείται με άλλα λόγια ένα καφκικό περιβάλλον το οποίο συνεπάγεται σημαντικό γραφειοκρατικό κόστος για τη διοίκηση και εξίσου σημαντικό οικονομικό κόστος για τους παραγωγούς.

Και όλα αυτά ενώ οι εξελίξεις τρέχουν προς την κατεύθυνση της κλιματικής ουδετερότητας που πρέπει ως Ε.Ε. να έχουμε εξασφαλίσει μέχρι το 2050. Και μπορεί μεν τα πρόσφατα συμπεράσματα της 28^ης Συνόδου για το Κλίμα στο Ντουμπάι να μην ενθουσίασαν από πλευράς κλιματικής φιλοδοξίας, όμως το συμπέρασμα περί σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα μέχρι το 2050 είναι προς τη θετική κατεύθυνση. Και εδώ υπεισέρχεται το ζήτημα της δίκαιης μετάβασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο προϋπολογισμός για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης για την προγραμματική περίοδο 2021-2027 ανέρχεται στα 17,5 δις εκατομμύρια, σκοπός του είναι καμία περιφέρεια της Ε.Ε. να μην μείνει πίσω κατά τη διαδικασία μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα, και οι περιοχές της πατρίδας μας που εμπλέκονται ειδικότερα στη διαδικασία αυτή, είναι η Δυτική Μακεδονία, η Μεγαλόπολη και οι Δήμοι Τρίπολης, Γορτυνίας και Οιχαλίας στην Πελοπόννησο, τα Νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου και η Κρήτη.

• Για αυτό είναι αναγκαία η επαυξημένη λογοδοσία ως προς την διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων, αλλά και ως προς τον βαθμό ωρίμανσης και υλοποίησης του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021-2027, διότι η αντίστοιχη εμπειρία αδιαφανούς διαχείρισης των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας λειτουργεί ως παράδειγμα εγρήγορσης και ελέγχου.

Και επειδή η συζήτηση  για ένα «Ταμείο Ανάκαμψης ΙΙ» μετά το 2026 έχει ήδη ξεκινήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρέπει αντίστοιχα να εξεταστούν οι προοπτικές και οι δυνατότητες της δίκαιης μετάβασης με ορίζοντα το 2027, όπου τόσο η ελληνική κυβέρνηση, όσο και οι Έλληνες ευρωβουλευτές θα διεκδικήσουν το καλύτερο δυνατό για την Ελλάδα.

Με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα το 2030 και μακροπρόθεσμο το 2050, στοιχεία όπως η αποκέντρωση, η απλοποίηση των διαδικασιών, η διαφάνεια, η λογοδοσία, αλλά και η εμπιστοσύνη στις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας, πρέπει να μπουν στο επίκεντρο. Και παράλληλα να υπάρξει η αναγκαία οικονομική στήριξη και ενημέρωση των πλέον ευάλωτων καταναλωτών, νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, εμπεδώνεται η ενεργειακή δημοκρατία, καταπολεμάται η ενεργειακή φτώχεια και επιτυγχάνεται η πράσινη και δίκαιη μετάβαση.

Του Μανώλη Χριστοδουλάκη, βουλευτής Ανατολικής Αττικής και Υπεύθυνος Κοινοβουλευτικού Τομέα Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ

Τα τελευταία χρόνια με την όξυνση της κλιματικής αλλαγής και της σταδιακής μετατροπής της σε κλιματική κρίση, οι επιχειρήσεις οφείλουν πλέον να είναι και κλιματικά υπεύθυνες, μέσω της στροφής προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης τους, καθώς και της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της παραγωγής αποβλήτων. Παράλληλα, είναι απαραίτητο να επενδύσουν στην καινοτομία, και να αξιοποιήσουν τη σχέση τους με τους καταναλωτές, ενθαρρύνοντας την υπεύθυνη κατανάλωση.

Η προσέγγιση της σύνδεσης της επιχειρηματικότητας με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, καθώς και τις πρωτοβουλίες που πρέπει να ληφθούν εκ μέρους της πολιτείας για την άμβλυνση τους, διαφέρει ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης και γίνεται εύκολα κατανοητό ότι το βάρος της πολιτείας πρέπει να πέσει κυρίως στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες και αποτελούν και τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι συνήθως λιγότερο προετοιμασμένες για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της, καθώς διαθέτουν λιγότερους διαθέσιμους πόρους, αλλά και εξαιτίας της λειτουργικής τους δομής (ΙΟΒΕ, 2023).

Οι απειλές, αλλά και οι προκλήσεις που επιφέρει η κλιματική αλλαγή χαρακτηρίζονται και ως υπαρξιακές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ιδίως μέσω της πρόκλησης ζημιών σε περιουσιακά στοιχεία, τη διατάραξη των αλυσίδων εφοδιασμού και των υποδομών, ενώ σε συνδυασμό με την αύξηση του κόστους συντήρησης και του κόστους των υλικών αυξάνεται και ο κίνδυνος της παύσης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

• Και ειδικά μετά την ζοφερή εμπειρία των πυρκαγιών και των πλημμυρών του καλοκαιριού η έννοια της ανθεκτικότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων προϋποθέτει γενναίες και ολιστικές πρωτοβουλίες που δεν θα αρκούνται μόνο στον πενιχρό πολλές φορές αποζημιωτικό μηχανισμό στο πλαίσιο της κρατικής αρωγής.

Προς αυτή την κατεύθυνση χρειάζονται γενναίες και ουσιαστικές πρωτοβουλίες που δεν θα αρκούνται μόνο στην πρόκληση επικοινωνιακών εντυπώσεων. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, αλλά και την WWF, οι ελληνικές επιχειρήσεις στο σύνολο τους χαρακτηρίζονται από «κενό φιλοδοξίας» στην υλοποίηση των κλιματικών στόχων και προς αυτή την κατεύθυνση η ελληνική πολιτεία οφείλει από την πλευρά της να υιοθετήσει μία δέσμη μέτρων που θα αποσκοπούν στη διαφάνεια της κλιματικής πληροφορίας και θα ενθαρρύνουν την κατάρτιση κλιματικών προϋπολογισμών εκ μέρους των επιχειρήσεων.

Τι πρέπει λοιπόν να γίνει έτσι ώστε να επιτευχθεί η ομαλή μετάβαση και προσαρμογή και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής; Χρήσιμες ιδέες παρέχουν οι κατευθύνσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, με μία σειρά προτάσεων, όπως η προώθηση ενεργητικών και παθητικών πολιτικών που θα εντοπίζονται στην κατάρτιση, τη διαχείριση των καταστροφών, τη χρηματοδότηση και τη συμβουλευτική υποστήριξη, καθώς και την επιδότηση του κόστους μετάβασης και προσαρμογής ορισμένων εκτεθειμένων ή πληττόμενων κλάδων.

Επιπρόσθετα, στην έκθεση της με τίτλο «Διερεύνηση αναδυόμενων τάσεων, πρακτικών και πολιτικών στο πεδίο της πράσινης οικονομίας» που δημοσιεύτηκε για λογαριασμό του ΙΜΕ ΓΣΒΕΕ τον Μάρτιο του 2023, οι ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων συνοψίζονται στην γνώση, τη διασύνδεση, το κεφάλαιο και το θεσμικό πλαίσιο και οι προτάσεις πολιτικής συμπυκνώνονται σε τρεις άξονες: α) την ανάπτυξη υποδομών στήριξης, β) την ανάπτυξη του κατάλληλου θεσμικού και νομικού πλαισίου και γ) την παροχή οικονομικής στήριξης.

• Κλείνοντας, βασική αρχή για το ΠΑΣΟΚ είναι ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να είναι δίκαιη και συμπεριληπτική και να μην είναι προνόμιο των λίγων και ισχυρών που έχουν τους πόρους και τα μέσα για να προσαρμοστούν ευκολότερα στην κλιματική αλλαγή.

Η πολιτεία οφείλει να ενεργοποιήσει την μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και να της παρέχει όλη τη διαθέσιμη γκάμα χρηματοδοτικών εργαλείων, διασυνδέοντας την μικρομεσαία επιχείρηση με το Ταμείο Ανάκαμψης. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να ενισχύσει τη διαβουλευτική διάσταση της πράσινης μετάβασης, με την συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, όπως επί παραδείγματι οι ΓΣΕΒΕΕ, τα Επαγγελματικά Επιμελητήρια και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, πετυχαίνοντας με αυτόν τον τρόπο, τόσο την αποκέντρωση του κλιματικού σχεδιασμού, όσο και την ενεργότερη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην κατάρτιση και υλοποίηση του.

Με καθαρή πλέον την ανάγκη, για μία προσέγγιση ολιστική, βιώσιμη και συμμετοχική, ώστε η επιχειρηματικότητα να τεθεί στο επίκεντρο του σχεδιασμού της πρόληψης και αντιμετώπισης των προκλήσεων που παράγονται καθημερινά μέσα σε ένα περιβάλλον αστάθειας και κλιματικής απειλής. Και είναι ήδη αργά”.

Την προηγούμενη μέρα πριν μπει στο νοσοκομείο ήμασταν μαζί σε περιοδεία στη Ρόδο. Επιστρέψαμε και ήταν η τελευταία φορά που την είδα. Δεν έδειχνε απολύτως τίποτα από ό,τι συνέβαινε. Δεν άφηνε ούτε καν στους στενούς της συνεργάτες να φανεί το πρόβλημα υγείας.

Δεν ήθελε να τη λυπούνται, να νιώθουν αίσθημα συμπόνοιας για εκείνη. Ήθελε να την εκτιμούν για τη δύναμή της και γι’ αυτό που είναι. Μάλιστα, στην περιοδεία στη Ρόδο είχε ένα πολύ σκληρό πρόγραμμα, και το έβγαλε όλο εις πέρας χωρίς εμείς να το καταλάβουμε ποτέ. Την άλλη μέρα είχε ομιλία στη Νέα Ιωνία και με ενημέρωσαν ότι έπρεπε να πάω να μιλήσω εγώ γιατί η Φώφη Γεννηματά είχε μπει στο νοσοκομείο.

Το ίδιο απόγευμα έκανε κλήση από το νοσοκομείο, σε εμάς και τους συνεργάτες της, και μας είπε, “παιδιά, έχω δυο μάχες μπροστά μου… θα δώσω τη μια, που είναι η μάχη για τη ζωή μου”. Συγχρόνως όμως μας είπε ότι δε θα είναι υποψήφια. Τότε καταλάβαμε τι συμβαίνει. Πάθαμε σοκ.

Τελευταία φορά μιλήσαμε με μήνυμα όταν εγώ πήγα στις Βρυξέλλες και την εκπροσώπησα στη σύνοδο των Ευροσοσιαλιστών. Της έστειλα μήνυμα ότι όλα πήγαν καλά και μου απάντησε, “μπράβο αγόρι μου, χαίρομαι για τη συνολική σου στάση”. Ήταν το τελευταίο μήνυμά της και το κρατάω στο κινητό μου. Δε θα το σβήσω ποτέ.