Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γενικού Οργανισμού Εγγείων Βελτιώσεων, στον Μόρνο παρατηρείται σαφής άνοδος των αποθεμάτων, με την πρόσφατη κακοκαιρία να προσφέρει μια σημαντική ανάσα στο πρόβλημα της λειψυδρίας.

Σε σύγκριση με τον Νοέμβριο, η στάθμη της λίμνης εμφανίζει αύξηση της τάξης του 25%. Ειδικότερα, τα αποθέματα νερού από 362 εκατομμύρια κυβικά μέτρα τον Νοέμβριο ανήλθαν τον Ιανουάριο σε 481 εκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Ωστόσο, για να θεωρηθεί ότι η λίμνη βρίσκεται σε καθεστώς πλήρους επάρκειας, απαιτείται να φτάσει τα 654 εκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και ο Πηνειός, όπου η στάθμη του νερού έχει ήδη αγγίξει τα 82 μέτρα. Υπενθυμίζεται ότι τον περσινό Απρίλιο η αρδευτική περίοδος ξεκίνησε με στάθμη μόλις 83 μέτρων, στοιχείο που ενισχύει τις εκτιμήσεις για μια καλύτερη εκκίνηση της φετινής χρονιάς.

Με δεδομένο ότι παραδοσιακά καταγράφονται νέες βροχοπτώσεις και τον Μάρτιο, κάτοικοι και αγρότες της ευρύτερης περιοχής εκφράζουν την εκτίμηση ότι η αρδευτική περίοδος μπορεί να εξελιχθεί ομαλά από την αρχή έως το τέλος, διασφαλίζοντας επαρκή και ποιοτική άρδευση για τις καλλιέργειες.

Αυτό έγινε γνωστό με επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΕΝ.

Ειδικότερα, το ποσό δεσμεύθηκε από το Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2025 του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και αφορά, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία και τον εκσυγχρονισμό μονάδων αφαλάτωσης, στη βελτίωση και αντικατάσταση δικτύων ύδρευσης, σε δράσεις αξιοποίησης πηγαίων νερών (αγωγοί, ταχυδιυλιστήρια) κ.ά.

Τα έργα αφορούν τόσο στη νησιωτική χώρα -και ειδικότερα νησιά όπου το πρόβλημα της λειψυδρίας είναι έντονο (Παξοί, Φούρνοι Κορσέων, Λειψοί, Μεγανήσι, Αστυπάλαια, Φολέγανδρος, Ψαρά, Πόρος, Αλόννησος κ.α.)- όσο και στην ηπειρωτική (Σέρρες, Λειβαδιά, Δυτική Μάνη, περιοχές Συκέων-Νεάπολης, Πυλαία-Χορτιάτη, Βόλο κ.ά.).

Συνημμένος αναλυτικός πίνακας με τα έργα

Δεδομένου ότι η πρωτεύουσα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη κρίση της τελευταίας τριακονταετίας ως προς την επάρκεια νερού, με τη στάθμη των ταμιευτήρων να έχει υποχωρήσει σε επισφαλή επίπεδα, η ΕΥΔΑΠ έχει εκπονήσει ένα τεράστιο πρόγραμμα επενδύσεων, ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ για να θωρακίσει την Αττική. 

Το σχέδιο που θα υλοποιηθεί σε βάθος δεκαετίας, αφενός θα περιορίσει τις άσκοπες απώλειες νερού στο δίκτυο και αφετέρου θα συγκρατήσει την περαιτέρω μείωση των αποθεμάτων μέσω κυκλικής χρήσης νερού από μη οικιακούς καταναλωτές.

Αναγκαία αναπροσαρμογή τιμολογίων για χρηματοδότηση των έργων

Τα έργα που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα περιλαμβάνουν παρεμβάσεις σε δύο κατευθύνσεις: ύδρευση και αποχέτευση. Για τη χρηματοδότησή τους, η ΕΥΔΑΠ υπέβαλε προς έγκριση το πλαίσιο αναπροσαρμογών από 1η Ιανουαρίου 2026 των τιμολογίων. Σήμερα, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΕΕΥ) έλαβε απόφαση για την επικύρωση των νέων τιμολογίων της ΕΥΔΑΠ, τα οποία παραμένουν τα φθηνότερα στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη.

Τι αλλάζει στα τιμολόγια από 1η Ιανουαρίου:

• Μειώνονται τα τιμολόγια που απευθύνονται σε οικονομικά ευάλωτες και ασθενείς ομάδες (δικαιούχοι κοινωνικού τιμολογίου, πολύτεκνοι, υπερήλικες)  καθώς μηδενίζεται οποιαδήποτε πάγια χρέωση και δεν αλλάζουν οι τιμές σε όλες τις κλίμακες κατανάλωσης.
• Αναπροσαρμόζεται μόνο κατά 1 ευρώ το πάγιο ύδρευσης και εισάγεται πάγιο 1 ευρώ στην αποχέτευση πλέον ΦΠΑ το μήνα, ώστε οι πάγιες χρεώσεις να ανταποκρίνονται στα σημαντικά έργα υποδομής που επιβάλλεται να γίνουν κυρίως λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας και των έντονων πλημμυρικών φαινομένων εξαιτίας της κλιματικής κρίσης.

Τα μεγάλα έργα για τη θωράκιση της Αττικής

Στο σκέλος της ύδρευσης η ΕΥΔΑΠ έχει προϋπολογίσει επενδύσεις ύψους 730 εκατομμυρίων ευρώ για την αναβάθμιση των Μονάδων Επεξεργασίας Νερού που εξυπηρετούν το λεκανοπέδιο, την αντικατάσταση 660 χιλιομέτρων του δικτύου αγωγών ώστε να αφαιρεθούν πεπαλαιωμένα κομμάτια που «χάνουν» νερό και την εγκατάσταση 2 εκατομμυρίων έξυπνων μετρητών, που επιτρέπουν τον άμεσο εντοπισμό διαρροών.

«Κάθε σταγόνα μετράει. Δεν υπάρχουν περιθώρια σπατάλης, ούτε μπορούμε να εθελοτυφλούμε όταν σε ορισμένα παλιά τμήματα του δικτύου βλέπουμε συχνά απώλειες νερού», δήλωσε πηγή με γνώση των συζητήσεων που έχουν γίνει μεταξύ κυβέρνησης και ΕΥΔΑΠ τους τελευταίους 12 μήνες ώστε να βρεθούν οι κατάλληλες λύσεις. «Μειώνοντας τις απώλειες στο δίκτυο η Αττική γίνεται πιο υδρολογικά πιο ανθεκτική, κάτι που είναι κρίσιμο ούτως ή άλλως σε μία περίοδο που το κλίμα αλλάζει».

Ο δεύτερος πυλώνας μεγάλων παρεμβάσεων αφορά στην αποχέτευση, με επενδύσεις της τάξης των 900 εκατομμυρίων ευρώ και αιχμή την καλύτερη δευτερογενή αξιοποίηση «χρησιμοποιημένων» υδάτων από βιομηχανικές μονάδες και για άρδευση, χωρίς κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Κομβικής σημασίας στο μέτωπο αυτό, σύμφωνα με δεύτερη πηγή που έχει συμμετάσχει στην προετοιμασία του εγχειρήματος, είναι η επέκταση της εμβέλειας της ΕΥΔΑΠ σε περιοχές της ανατολικής Αττικής, όπου μεγάλοι οικισμοί εξακολουθούν έως και σήμερα να εξυπηρετούνται από βόθρους.

Ο σχεδιασμός προβλέπει τη σύνδεση 75.000 ακινήτων, δηλαδή περίπου 410.000 κατοίκων, στο δίκτυο αποχέτευσης, την κατασκευή τριών νέων Κέντρων Επεξεργασίας Λυμάτων πέραν των πέντε που ήδη λειτουργούν στην Αττική, αλλά και παρεμβάσεις σε αντλιοστάσια.

«Με αυτόν τον τρόπο, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κυκλικά υδάτινους πόρους και να μετατρέψουμε το αποχετευτικό σύστημα σε ασφαλή πάροχο νερού για βιομηχανικές ή αγροτικές εργασίες», τόνισε η δεύτερη πηγή, προσθέτοντας πως έτσι θα μειωθεί η πίεση στον Μόρνο και στην Υλίκη και θα προστατευθεί περισσότερο η Αττική από τυχόν διακυμάνσεις στη συνεχή διαθεσιμότητα νερού.

Παραμένει ο συναγερμός

Σε κάθε περίπτωση όμως, από κάθε πλευρά επισημάνθηκε ότι δεν υπάρχει το παραμικρό περιθώριο εφησυχασμού.

«Οι δύο μεγάλοι ταμιευτήρες στους οποίους βασίζεται η Αθήνα, ο Μόρνος και η Υλίκη, έχουν χάσει το 40% και πλέον των αποθεμάτων τους τα τελευταία χρόνια, ενώ πολλά ρυάκια στα οποία παραδοσιακά στηριζόμαστε για καλυφθούν οι απώλειες στερεύουν επειδή δεν υπάρχουν πολλά χιόνια στις βουνοκορφές», υπογράμμισε τρίτη πηγή, που έχει ασχοληθεί εκτενώς με την υδρολογική κατάσταση στην πρωτεύουσα και με τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής σε πυκνοκατοικημένες πόλεις.

«Έχει έρθει η ώρα να καταλάβουμε πως απαιτούνται δύσκολες επιλογές από όλους μας, αλλιώς οι συνέπειες θα είναι ακόμα χειρότερες», τόνισε η ίδια πηγή.

Οι νέες κλιματικές συνθήκες καθιστούν τις βροχοπτώσεις λιγότερο προβλέψιμες και συχνά πιο ακραίες, μεταβάλλοντας πλήρως τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να σχεδιάζεται η διαχείριση των υδατικών πόρων. Στην Αττική, όπου συγκεντρώνεται σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας, το ερώτημα είναι κρίσιμο: υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την υδροδότηση και πόσο ανθεκτικό είναι το σύστημα σε ένα δυσμενές σενάριο;

Οι κινήσεις της ΕΥΔΑΠ για την ασφάλεια της υδροδότησης

Παράγοντες της ΕΥΔΑΠ επισημαίνουν ότι οι βροχές των τελευταίων εβδομάδων προσέφεραν μια περιορισμένη ενίσχυση των αποθεμάτων, χωρίς όμως να αντιστρέψουν το σωρευμένο υδατικό έλλειμμα, καθώς οι ταμιευτήρες εμφανίζονται μειωμένοι κατά περίπου 200 εκατ. κυβικά μέτρα σε σύγκριση με πέρυσι. Όπως τονίζουν υδρολόγοι και επιστήμονες, οι χειμώνες με σταθερές και επαρκείς βροχοπτώσεις γίνονται πλέον η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΥΔΑΠ έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή άμεσα μέτρα διαχείρισης, μεταξύ των οποίων:

• αξιοποίηση των αποθεμάτων της Υλίκης,
• ενεργοποίηση εφεδρικών γεωτρήσεων,
• συνεχή παρακολούθηση των αποθεμάτων σε πραγματικό χρόνο,
• παρεμβάσεις στο δίκτυο για περιορισμό των διαρροών.

Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα συντήρησης και αντικατάστασης παλαιών αγωγών, με στόχο τη βελτίωση της αξιοπιστίας του συστήματος και τη μείωση των βλαβών, που οδηγούν σε απώλειες πολύτιμου νερού.

Μεταφορά νερού από την Ευρυτανία και εναλλακτικά σενάρια

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στο έργο μεταφοράς νερού από την Ευρυτανία, το οποίο χαρακτηρίζεται ως στρατηγικής σημασίας. Ωστόσο, πρόκειται για μακροπρόθεσμο έργο, με ορίζοντα ολοκλήρωσης αρκετών ετών, γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποτελέσει άμεση λύση σε ενδεχόμενη επιδείνωση της κατάστασης.

Για τον λόγο αυτό εξετάζονται εναλλακτικά σενάρια, όπως:

• ενεργοποίηση πρόσθετων γεωτρήσεων,
• λύσεις αφαλάτωσης, όπου κριθεί αναγκαίο.

Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα της ΕΥΔΑΠ προς τους πολίτες είναι σαφές: δεν υπάρχει λόγος πανικού, υπάρχει όμως ανάγκη υπευθυνότητας. Η εξοικονόμηση νερού στην καθημερινότητα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός παράγοντας για τη σταθερότητα του συστήματος.

Επενδυτικό σχέδιο 2,5 δισ. ευρώ απέναντι στη λειψυδρία

Απαντώντας στις προκλήσεις της λειψυδρίας, η ΕΥΔΑΠ υλοποιεί δεκαετές επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 2,5 δισ. ευρώ, το οποίο περιλαμβάνει 167 έργα σε ολόκληρη την Αττική. Το πλάνο καλύπτει:

• έργα ύδρευσης 730 εκατ. ευρώ,
• έργα αποχέτευσης 773 εκατ. ευρώ,
• παρεμβάσεις ψηφιακού μετασχηματισμού και κτιριακές υποδομές 193 εκατ. ευρώ,
• έργα 840 εκατ. ευρώ στην Ανατολική Αττική.

Για πρώτη φορά, η Ανατολική Αττική αποκτά σύγχρονο και ολοκληρωμένο αποχετευτικό σύστημα, με 410.500 κατοίκους και 75.000 ακίνητα να συνδέονται σε νέες, περιβαλλοντικά ασφαλείς υποδομές. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται κατά 50% από ευρωπαϊκούς πόρους, ενώ η ΕΥΔΑΠ έχει εξασφαλίσει επιπλέον 250 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Ενδεικτικό της επιτάχυνσης είναι ότι το πρώτο εξάμηνο του 2025 οι επενδύσεις έφτασαν τα 31 εκατ. ευρώ, αυξημένες κατά 38% σε σχέση με το 2024.

Τιμολόγια και ανταποδοτικότητα

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΥΔΑΠ έχει εισηγηθεί προς τη ΡΑΑΕΥ ήπια αναπροσαρμογή των τιμολογίων, με βασικό κριτήριο την ανταποδοτικότητα των έργων για τους πολίτες. Παράγοντες της εταιρείας επισημαίνουν ότι, παρά την πρόταση για μικρή προσαρμογή στα πάγια τέλη από το 2026, η Αθήνα παραμένει ανάμεσα στις πρωτεύουσες με τις χαμηλότερες καθαρές χρεώσεις νερού στην Ε.Ε.

Υπενθυμίζεται ότι η ΕΥΔΑΠ δεν έχει προχωρήσει σε αναπροσαρμογές εδώ και 17 χρόνια, απορροφώντας τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ σήμερα καλείται να υλοποιήσει ένα φιλόδοξο επενδυτικό πρόγραμμα που θα θωρακίσει τα υδατικά αποθέματα της Αττικής απέναντι στη μακροχρόνια λειψυδρία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Δεδομένου ότι η πρωτεύουσα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη κρίση της τελευταίας τριακονταετίας ως προς την επάρκεια νερού, με τη στάθμη των ταμιευτήρων να έχει υποχωρήσει σε επισφαλή επίπεδα, στελέχη της ΕΥΔΑΠ, σε συνεργασία με την κυβέρνηση, έχουν εκπονήσει σχέδιο που αφενός θα περιορίσει τις άσκοπες απώλειες νερού στο δίκτυο και αφετέρου θα δώσει νέα ζωή στο ανακτημένο νερό μέσω επαναχρησιμοποίησης από μη οικιακούς καταναλωτές.

Παρεμβάσεις σε δύο κατευθύνσεις: ύδρευση και αποχέτευση

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο σκέλος της ύδρευσης η ΕΥΔΑΠ έχει προϋπολογίσει επενδύσεις ύψους 730 εκατομμυρίων ευρώ για την αναβάθμιση των Μονάδων Επεξεργασίας Νερού που εξυπηρετούν το λεκανοπέδιο, την αντικατάσταση 660 χιλιομέτρων του δικτύου αγωγών ώστε να αφαιρεθούν πεπαλαιωμένα κομμάτια που «χάνουν» νερό και την εγκατάσταση 2 εκατομμυρίων έξυπνων μετρητών, που επιτρέπουν τον άμεσο εντοπισμό διαρροών.

«Κάθε σταγόνα μετράει. Δεν υπάρχουν περιθώρια σπατάλης, ούτε μπορούμε να εθελοτυφλούμε όταν σε ορισμένα παλιά τμήματα του δικτύου βλέπουμε συχνά απώλειες νερού», δήλωσε πηγή με γνώση των συζητήσεων που έχουν γίνει μεταξύ κυβέρνησης και ΕΥΔΑΠ τους τελευταίους 12 μήνες ώστε να βρεθούν οι κατάλληλες λύσεις. «Μειώνοντας τις απώλειες στο δίκτυο η Αττική γίνεται πιο υδρολογικά πιο ανθεκτική, κάτι που είναι κρίσιμο ούτως ή άλλως σε μία περίοδο που το κλίμα αλλάζει».

Ο δεύτερος πυλώνας μεγάλων παρεμβάσεων αφορά στην αποχέτευση, με επενδύσεις της τάξης των 900 εκατομμυρίων ευρώ και αιχμή την καλύτερη δευτερογενή αξιοποίηση «χρησιμοποιημένων» υδάτων από βιομηχανικές μονάδες και για άρδευση, χωρίς κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Κομβικής σημασίας στο μέτωπο αυτό, σύμφωνα με δεύτερη πηγή που έχει συμμετάσχει στην προετοιμασία του εγχειρήματος, είναι η επέκταση της εμβέλειας της ΕΥΔΑΠ σε περιοχές της ανατολικής Αττικής, όπου μεγάλοι οικισμοί εξακολουθούν έως και σήμερα να εξυπηρετούνται από βόθρους.

Ο σχεδιασμός προβλέπει τη σύνδεση 75.000 ακινήτων, δηλαδή περίπου 410.000 κατοίκων, στο δίκτυο αποχέτευσης, την κατασκευή τριών νέων Κέντρων Επεξεργασίας Λυμάτων πέραν των πέντε που ήδη λειτουργούν στην Αττική, αλλά και παρεμβάσεις σε αντλιοστάσια.

«Με αυτόν τον τρόπο, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κυκλικά υδάτινους πόρους και να μετατρέψουμε το αποχετευτικό σύστημα σε ασφαλή πάροχο νερού για βιομηχανικές ή άλλες δευτερεύουσες χρήσεις», τόνισε η δεύτερη πηγή, προσθέτοντας πως έτσι θα μειωθεί η πίεση στον Μόρνο και στην Υλίκη και θα προστατευθεί περισσότερο η Αττική από τυχόν διακυμάνσεις στη συνεχή διαθεσιμότητα νερού.

Παραμένει ο συναγερμός

Σε κάθε περίπτωση όμως, από κάθε πλευρά επισημάνθηκε ότι δεν υπάρχει το παραμικρό περιθώριο εφησυχασμού.

«Οι δύο μεγάλοι ταμιευτήρες στους οποίους βασίζεται η Αθήνα, ο Μόρνος και η Υλίκη, έχουν χάσει το 40% και πλέον των αποθεμάτων τους τα τελευταία χρόνια, ενώ πολλά ρυάκια στα οποία παραδοσιακά στηριζόμαστε για να καλυφθούν οι απώλειες στερεύουν επειδή δεν υπάρχουν πολλά χιόνια στις βουνοκορφές», υπογράμμισε τρίτη πηγή, που έχει ασχοληθεί εκτενώς με την υδρολογική κατάσταση στην πρωτεύουσα και με τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής σε πυκνοκατοικημένες πόλεις.

Παράγοντες της ΕΥΔΑΠ τονίζουν ότι αυτή είναι μεν μία μικρή χαραμάδα αισιοδοξίας, ωστόσο, το πρόβλημα της λειψυδρίας παραμένει και είναι υπαρκτό και προχωρά με ταχείς ρυθμούς η υλοποίηση του σχεδιασμού που έχει ήδη ανακοινωθεί με όλες τις προβλεπόμενες δράσεις και έργα, όπως η μεταφορά νερού από την Ευρυτανία, οι νέες γεωτρήσεις κ.α.

   Ακολουθούν τα επίσημα σημερινά δεδομένα σε σχέση με πέρυσι την ίδια ημερομηνία

Ημερομηνία ΕΥΗΝΟΣ (κ.μ.)  ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ (κ.μ.)  ΜΟΡΝΟΣ (κ.μ.) ΥΛΙΚΗ (κ.μ.)  Σύνολο (κ.μ.)

   5/12/2024  47.310.000  25.126.000   264.370.000   241.666.000   578.472.000

   5/10/2025  46.545.000  18.638.000    171.651.000   162.395.000   399.229.000

   5/11/2025  48.750.000  19.331.000    148.034.000   154.784.000   370.899.000

   5/12/2025  39.006.000  20.093.000    177.067.000   149.604.000   385.770.000

Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών, Ευθύμης Λέκκας, αρχικά εξήγησε την παραδοξότητα του πώς γίνεται από τη μια να έχουμε έναν τόσο μεγάλο όγκο βροχής και από την άλλη να μιλάμε για συνεχή μείωση των αποθεμάτων νερού που διαθέτουμε.

«Ο κύκλος νερού δεν είναι ένας βραχυπρόθεσμος κύκλος αλλά ένας μέσο και μακροπρόθεσμος κύκλος. Αυτή τη στιγμή πέφτει ραγδαία η βροχή και εφόσον πέφτει εκεί που πρέπει να πέσει, έχει καλώς, όμως το υπόλοιπο νερό που πέφτει εκτός των ταμιευτήρων χρειάζεται αρκετά μεγάλο χρόνο να εμπλουτίσει τους υπόγειους υδροφορείς και χρειαζόμαστε και εμείς αρκετά μεγάλο χρόνο να αντλήσουμε αυτούς τους υδροφορείς», ανέφερε ο κ. Λέκκας.

Ο ρόλος των υπόγειων νερών

«Τα υπόγεια νερά είναι εκείνα τα νερά που έχουν μια σταθερή αξία είναι μεγάλες ποσότητες, νερά που συνήθως δεν θέλουν επεξεργασία και μπορούν να αποθηκευτούν για μεγάλο χρονικό διάστημα», πρόσθεσε στη συνέχεια.

«Έχουμε επίσης τους ταμιευτήρες οι οποίοι γεμίζουν από επιφανειακά νερά που απορρέουν μέσα στη λεκάνη και κυρίως όμως γεμίζουν με το αργό λιώσιμο του χιονιού μπορεί να έχουμε το επόμενο χρονικό διάστημα, δηλαδή το χιόνι είναι σύμμαχός μας», είπε. 

Ο ρόλος των μικρών φραγμάτων

Ο κ. Λέκκας αναφέρθηκε και στην ανάγκη τεχνικών παρεμβάσεων που θα συγκρατούν το νερό ώστε να προλαβαίνει να εισχωρήσει στο έδαφος. Όπως είπε, «μπορούμε να κάνουμε τα λεγόμενα φραγματάκια ή μικρούς ταμιευτήρες» σε περιοχές που το επιτρέπει το ανάγλυφο, με στόχο να καθυστερεί η ροή προς τη θάλασσα και να εμπλουτίζονται οι υδροφόροι ορίζοντες.

Σχολίασε επίσης ότι η αφαλάτωση αποτελεί συμπληρωματική λύση, ωστόσο χρειάζεται προσοχή λόγω του υψηλού κόστους, της ενεργειακής κατανάλωσης και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Υπενθύμισε ακόμη ότι τα δίκτυα ύδρευσης χρειάζονται εκτεταμένες παρεμβάσεις, κάτι που δεν μπορεί να γίνει γρήγορα.

«Πρέπει να γίνουν δράσεις και στον αγροτικό τομέα, εκεί μπορούμε να κάνουμε μεγάλη εξοικονόμηση νερού»

Ο καθηγητής υπογράμμισε και την ανάγκη περιορισμού της σπατάλης νερού τόσο στις πόλεις όσο και στην ύπαιθρο, τονίζοντας ότι η αγροτική παραγωγή αποτελεί έναν τομέα όπου μπορούν να γίνουν σημαντικά βήματα εξοικονόμησης. Παράλληλα, μίλησε για αλλαγή νοοτροπίας και καλλιέργεια συνείδησης ορθολογικής χρήσης.

Τέλος, ερωτηθείς σχετικά με την ένταξη της Αττικής σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης, ο κ. Λέκκας εξήγησε ότι η συγκεκριμένη διαδικασία έχει κυρίως γραφειοκρατικό χαρακτήρα και δεν συνεπάγεται άμεσες αλλαγές στην καθημερινότητα των πολιτών, αλλά επιτρέπει την ταχύτερη λήψη μέτρων στο στάδιο που θα απαιτηθεί.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη* 

Τις τελευταίες εβδομάδες, το ζήτημα της επερχόμενης μεγάλης λειψυδρίας στην Αττική βρίσκεται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Τα αποθέματα νερού μειώνονται, η κατανάλωση παραμένει υψηλή και η κλιματική κρίση επιδεινώνει τις ήδη δύσκολες συνθήκες. Την ίδια στιγμή, η Ανατολική Αττική προσελκύει σημαντικές επενδύσεις για την κατασκευή σύγχρονων data centers – εγκαταστάσεων απαραίτητων για τη λειτουργία του ψηφιακού κόσμου, της τεχνητής νοημοσύνης, του cloud computing και των διαδικτυακών υπηρεσιών.

Ωστόσο, αυτή η ψηφιακή ανάπτυξη έχει ένα σημαντικό –και συχνά αποσιωπημένο– περιβαλλοντικό κόστος: την κατανάλωση νερού για ψύξη.

Με συνολική εγκατεστημένη ισχύ που φτάνει περίπου τα 12 MW, τα νέα data centers που πρόκειται να εγκατασταθούν στην Ανατολική Αττική, εάν χρησιμοποιούν πύργους ψύξης και υδρόψυκτους ψύκτες με βαθμό απόδοσης (EER) μεγαλύτερο του 5, μπορούν να προκαλέσουν τεράστια κατανάλωση νερού. Για κάθε 1 MW ψυκτικής ισχύος, εξατμίζονται περίπου 50 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως. Αυτό σημαίνει ότι για τα 12 MW η κατανάλωση μπορεί να ξεπεράσει τα 18.000 κυβικά μέτρα νερού τον μήνα – δηλαδή 18.000.000 λίτρα.

Αν λάβουμε υπόψη ότι ένας άνθρωπος καταναλώνει περίπου 120 λίτρα νερού ημερησίως για οικιακή χρήση, αυτή η ποσότητα αντιστοιχεί στη μηνιαία κατανάλωση μιας ολόκληρης κωμόπολης περίπου 5.000 κατοίκων. Παράλληλα, η ηλεκτρική ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία τέτοιων εγκαταστάσεων ισοδυναμεί με την κατανάλωση μιας μεγαλύτερης πόλης, περίπου 10.000 κατοίκων, με δεδομένο  ότι ένα τετραμελές νοικοκυριό καταναλώνει κατά μέσο όρο 5.000 kWh ετησίως.

Η λύση, όμως, δεν είναι να σταματήσει η κατασκευή των data centers. Χωρίς αυτά, δεν υπάρχει γρήγορο διαδίκτυο, σύγχρονες ψηφιακές υπηρεσίες, τεχνολογική πρόοδος και ανταγωνιστικός τριτογενής τομέας. Η λύση βρίσκεται στη σωστή χωροταξική και περιβαλλοντική ρύθμιση.

Απαιτείται ένα νέο, αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο που θα επιβάλλει τη χρήση πράσινων τεχνολογιών και καινοτόμων λύσεων ψύξης οι οποίες θα εξαλείφουν την ανάγκη χρήσης νερού. Τεχνολογίες όπως οι ηλιακοί ψύκτες, τα συστήματα τριπλής συμπαραγωγής, οι μπαταρίες αποθήκευσης ενέργειας και τα έξυπνα συστήματα ενεργειακής διαχείρισης μπορούν να μετατρέψουν τα data centers από απειλή σε παράδειγμα βιωσιμότητας.

Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητη η ενεργειακή τους αυτονομία, ώστε να μην επιβαρύνουν το ήδη πιεσμένο εθνικό ηλεκτρικό δίκτυο. Έτσι, η τεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί σε σύμμαχο του περιβάλλοντος και όχι σε ακόμη έναν παράγοντα καταστροφής.

Η ψηφιακή πρόοδος είναι αναπόφευκτη. Το ερώτημα είναι αν θα επιλέξουμε να τη χτίσουμε πάνω στην εξάντληση των φυσικών μας πόρων ή πάνω στη βιωσιμότητα, τον σχεδιασμό και τη μακροπρόθεσμη ευθύνη.

Η Αττική δεν έχει την πολυτέλεια να διψάει για να “τρέχει” το μέλλον. Το μέλλον οφείλει να είναι έξυπνο, πράσινο και ανθρώπινο.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής

Σύμφωνα με τις νεότερες μετρήσεις, ο Μόρνος έχει χάσει περισσότερο από το 40% των αποθεμάτων του σε διάστημα δύο ετών, με αποτέλεσμα η επιφάνεια της λίμνης να μειωθεί σχεδόν στο μισό, ενώ στην Υλίκη η ποσότητα του νερού του μειωθεί κατά 40% μόλις τον τελευταίο χρόνο, γεγονός που καταδεικνύει πόσο ραγδαία είναι η επιδείνωση της υδρολογικής κατάστασης.

Με αυτά τα δεδομένα, η κυβέρνηση έχει ήδη δρομολογήσει την ενεργοποίηση καθεστώτος έκτακτης ανάγκης όσον αφορά στην κατανάλωση του νερού στο λεκανοπέδιο, ώστε να επιταχυνθούν σημαντικά έργα και να διασφαλιστεί τουλάχιστον για τα επόμενα 30 χρόνια η κάλυψη των αναγκών της Αττικής, όπου κατοικεί σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας.

Κεντρικός πυλώνας του σχεδιασμού που έχει εκπονήσει η κυβέρνηση, μετά από την αξιολόγηση των εξελίξεων επί περισσότερο από έναν χρόνο, είναι το έργο «Εύρυτος». Προβλέπει την αξιοποίηση νερού που περισσεύει από περιοχές με πολλές βροχοπτώσεις, συγκεκριμένα από τη λίμνη Κρεμαστών, στην οποία καταλήγουν επίσης οι ποταμοί Κρικελιώτης και Καρπενησιώτης, ενώ έχουν σχεδιαστεί και πολλά μικρότερα έργα.

Σημαντικό επενδυτικό σχέδιο ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ αναπτύσσει παράλληλα η ΕΥΔΑΠ, στοχεύοντας στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών. Μεταξύ άλλων, προβλέπονται επενδύσεις σε «έξυπνα» δίκτυα, με συστήματα τηλεμετρίας και ελέγχου διαρροών, καθώς και σε έργα επαναχρησιμοποίησης νερού.

Κρίσιμη θα είναι και η ανταπόκριση των πολιτών, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα αλόγιστης ή υπερβολικής κατανάλωσης νερού.

Ειδικοί και στελέχη της ΕΥΔΑΠ με γνώση της υπόθεσης τόνισαν πως η πρωτεύουσα διανύει περίοδο έμμονης ξηρασίας, που μπορεί να συγκριθεί μόνο με την περίοδο 1988-1994, ενώ επισήμαναν την πολυπλοκότητα του σημερινού προβλήματος, καθώς συνδέεται άρρηκτα με την κλιματική κρίση. Όπως εξήγησαν, πλέον έχουμε λιγότερες ημέρες βροχής ανά έτος σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου, ενώ η συγκέντρωση χιονιού στα βουνά, που «τρέφει» όλα τα πολύτιμα ρυάκια, έχει επίσης μειωθεί αισθητά. Αυτό σημαίνει ότι έχει συρρικνωθεί η φυσική εισροή υδάτων στους ταμιευτήρες, που αναπλήρωνε τα αποθέματά τους.

Οι τελευταίες ισχυρές βροχοπτώσεις δεν άλλαξαν τη μεγάλη εικόνα, καθώς στις περιπτώσεις των καταιγίδων το μεγαλύτερο μέρος του νερού καταλήγει στη θάλασσα.

Οι ίδιες πηγές υπογράμμισαν ότι υπάρχουν παραδείγματα από το εξωτερικό που δείχνουν πόσο σημαντική είναι τόσο η ταχεία αντίδραση της πολιτείας όσο και η υπεύθυνη συμπεριφορά των καταναλωτών, προκειμένου να αναχαιτιστεί το πρόβλημα.

Το 2008 η Κύπρος αναγκάστηκε να μεταφέρει περίπου 8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού με δεξαμενόπλοια από την Ελλάδα. Σήμερα, έχοντας την εμπειρία του παρελθόντος, είναι περισσότερο θωρακισμένη, με εγκαταστάσεις νέων μονάδων αφαλάτωσης και αυστηρότερα μέτρα εξοικονόμησης νερού, κάτι που προς το παρόν στην Ελλάδα δεν προβλέπεται. Η νότια Γαλλία η Ισπανία και η Ιταλία αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα και βρίσκουν λύσεις αντίστοιχες με την Ελλάδα, βάζοντας περιοχές τους σε συναγερμό νερού.

Στον αντίποδα, αρνητικό παράδειγμα αποτελεί το Ιράν, όπου η καθυστερημένη αντίδραση σε ιδιαίτερα σοβαρή κρίση έλλειψης νερού έχει ως αποτέλεσμα να εξετάζονται σήμερα ακραίες λύσεις, όπως η επιβολή δελτίου στο νερό ή ακόμη και, στο έσχατο σημείο, να εγκαταλείψουν οι κάτοικοι την πρωτεύουσα Τεχεράνη.

Όπως έχει κάνει γνωστό η ΕΥΔΑΠ ΑΕ., η κύρια αιτία είναι η δραματική μείωση των αποθεμάτων στους ταμιευτήρες που υδροδοτούν την Αττική.

Για παράδειγμα, το επίπεδο της στάθμης του νερού στον ταμιευτήρα του Ευήνου βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ακόμα χαμηλότερα από αυτά του 2008, ενώ το γεγονός ότι η ξηρασία φαίνεται να είναι πιο έντονη στην κρίσιμη λεκάνη του Ευήνου, και έχει αξιοσημείωτα μεγάλη διάρκεια, δικαιολογεί την αυξημένη ανησυχία από πλευράς ΕΥΔΑΠ ΑΕ.

Τι σημαίνει η κήρυξη της Αττικής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας

Η παραπάνω πτώση οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων. Η κλιματική αλλαγή έχει εντείνει τους ρυθμούς μείωσης αποθεμάτων νερού. Μέχρι το 2021 τα αποθέματα στους ταμιευτήρες ήταν σταθερά, στο 1,1 δισ. κυβικά μέτρα. Από το 2022, άρχισε η μείωση των αποθεμάτων που αγγίζει τα 250 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως. Επιπλέον, υπάρχει μείωση βροχοπτώσεων κατά 25%, αύξηση της εξάτμισης κατά 15% και αύξηση κατανάλωσης κατά 6%.

Όλα αυτά οδηγούν στο ότι η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει, μετά την Κύπρο, το υψηλότερο υδατικό στρες στη νότια Ευρώπη — φτάνοντας στο 70% του διαθέσιμου νερού. Η Αττική και η Θεσσαλονίκη βρίσκονται στο επίκεντρο. Οι μελέτες καταγράφουν ότι διανύουμε περίοδο έμμονης ξηρασίας, συγκρίσιμης μόνο με την περίοδο 1988-1994.

Τι σημαίνει «κατάσταση έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας»;

Σημαίνει ότι, λόγω της σημαντικής μείωσης αποθεμάτων, το ΥΠΕΝ — με τη γνωμοδότηση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και κατόπιν αιτήματος της ΕΥΔΑΠ — αναγνωρίζει επείγουσα ανάγκη διαχείρισης των υδατικών πόρων.

Η κήρυξη δίνει προτεραιότητα σε κρίσιμα έργα υποδομής (ταμιευτήρες, δίκτυα, ενίσχυση αποθεμάτων), ώστε να θωρακιστεί η επάρκεια νερού και να διασφαλιστεί η συνεχιζόμενη ύδρευση και άρδευση.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης αποτελεί την ύστατη ευκαιρία για ταχύτατη ολοκλήρωση έργων αντιμετώπισης λειψυδρίας.

Πόσο επηρεάζει τον πολίτη;

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν συνεπάγεται περιοριστικά μέτρα για τους πολίτες. Σηματοδοτεί όμως την ανάγκη για υπεύθυνη χρήση νερού. Η ΕΥΔΑΠ έχει αναρτήσει οδηγίες εξοικονόμησης νερού.

Γιατί τώρα και όχι νωρίτερα;

Διότι τώρα οριστικοποιήθηκαν τα επιστημονικά δεδομένα. Το αίτημα της ΕΥΔΑΠ στηρίχθηκε σε μελέτες και παρακολούθηση υδρολογικών στοιχείων που δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε κρίσιμο σημείο.

Η εξέλιξη δεν είναι «κεραυνός εν αιθρία». Η Πολιτεία έχει μελετήσει διεθνείς πρακτικές και διαφορετικά μοντέλα πριν καταλήξει στο στρατηγικό σχέδιο αντιμετώπισης λειψυδρίας. Απαιτήθηκαν ερευνητικές γεωτρήσεις και μελέτες για να επιλεγούν τα έργα που θα εξασφαλίσουν υδροδότηση για τα επόμενα 25 χρόνια.

Ο κίνδυνος λειψυδρίας σε ορίζοντα 1–5 ετών είναι ορατός και απαιτεί εγχρονισμένη δράση, αλλά όχι πανικό.

Τι σημαίνει πρακτικά η επιτάχυνση των διαδικασιών;

Η ενεργοποίηση του άρθρου 55 του νόμου 5215/25 σημαίνει ότι τα απαιτούμενα έργα εισέρχονται στη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου και επιταχύνονται. Τηρούνται όλες οι διαδικασίες διαφάνειας και νομιμότητας, με την εγγύηση του PPF.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Έχει προηγηθεί μεγάλος σχεδιασμός από ΕΥΔΑΠ και Πολιτεία για τα απαραίτητα έργα, τα οποία πλέον μπαίνουν σε φάση υλοποίησης. Παράλληλα απαιτείται ενημέρωση, διαβούλευση και κατανόηση των προκλήσεων από όλους τους εμπλεκόμενους.

Μόνο η Ελλάδα έχει πρόβλημα λειψυδρίας;

Όχι. Περίπου 30% του πληθυσμού της νότιας Ευρώπης ζει σε περιοχές με μόνιμη υδατική πίεση και έως 70% αντιμετωπίζει εποχική λειψυδρία το καλοκαίρι.

Η Ισπανία, η Κύπρος, η Ιταλία και η Νότια Γαλλία αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρή λειψυδρία. Τα υπόγεια ύδατα μειώνονται, υπάρχει κίνδυνος εισροής θαλάσσιου νερού, ενώ οι χώρες υλοποιούν εκτεταμένα προγράμματα διαχείρισης, τα οποία μελετά και η Ελλάδα.

Συνεπώς, η Δυτική και Νοτιοανατολική Ευρώπη καλείται να βρει άμεσες λύσεις για ένα κοινό πρόβλημα.