Η πυρκαγιά στο μπαρ Le Constellation, στη χιονοδρομική κωμόπολη, ξέσπασε κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Πρωτοχρονιάς, την 1η Ιανουαρίου 2026. Στοίχισε τη ζωή σε 40 ανθρώπους και τραυμάτισε άλλους 119.

Μεταξύ 80 και 100 άτομα υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα, πολλά από τα οποία κάλυπταν περισσότερο από το 60% του σώματός τους. Τόσο εκτεταμένοι τραυματισμοί δημιουργούν σύνθετες ιατρικές προκλήσεις και απαιτούν πολυετή χειρουργική και αποκατάσταση.

Πλέον, οι γιατροί στρέφονται σε μια καινοτόμο λύση για να βοηθήσουν ορισμένους από τους πιο σοβαρά τραυματισμένους ασθενείς που μεταφέρθηκαν στη Ζυρίχη. Η προσέγγιση αυτή, αποτέλεσμα δεκαετιών έρευνας, χρησιμοποιεί ζωντανό δέρμα που καλλιεργείται από τα ίδια τα κύτταρα των ασθενών.

Μια λύση για την αντιμετώπιση σοβαρών εγκαυμάτων

Το δερματικό μόσχευμα, το οποίο συμπεριφέρεται όπως το φυσικό ανθρώπινο δέρμα, αναπτύχθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης (UZH). Το 2017, η βιοτεχνολόγος Ντανιέλα Μαρίνο, μία εκ των ερευνητριών, συνίδρυσε την εταιρεία Cutiss με σκοπό την εφαρμογή της λύσης, γνωστής ως denovoSkin, στην κλινική πράξη.

Σε αντίθεση με τα συμβατικά μοσχεύματα μερικού πάχους, που χρησιμοποιούν λεπτά στρώματα δέρματος από δότη και συχνά οδηγούν σε έντονες συσπάσεις και ουλές, το μόσχευμα denovoSkin χαρακτηρίζεται από ελαστικότητα και έχει τη δυνατότητα να αναπτύσσεται παράλληλα με τον ασθενή.

«Αναπτύξαμε ένα ζωντανό μόσχευμα ανθρώπινου δερματικού ιστού, το οποίο καλλιεργείται στο εργαστήριο από ένα μικρό δείγμα δέρματος σε μέγεθος γραμματόσημου, που λαμβάνεται από τον ασθενή», δήλωσε η Μαρίνo, νυν διευθύνουσα σύμβουλος της Cutiss. «Το βασικό στοιχείο είναι ότι πρόκειται για ένα εξατομικευμένο μόσχευμα δύο στρωμάτων» σημείωσε..

Επειδή το μόσχευμα κατασκευάζεται εξ ολοκλήρου από τα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς, ο κίνδυνος απόρριψης ουσιαστικά εξαλείφεται, γεγονός που μειώνει τις επιπλοκές κατά την επούλωση.

«Μέχρι σήμερα, τα μακροχρόνια κλινικά δεδομένα τόσο σε εγκαύματα όσο και σε επανορθωτική χειρουργική, όπως η πλαστική χειρουργική, δείχνουν ότι τα συγκεκριμένα μοσχεύματα κλείνουν με ασφάλεια τα τραύματα και διατηρούν το δέρμα υγιές, βελτιώνοντας την ποιότητα των ουλών σε σύγκριση με την τρέχουσα καθιερωμένη θεραπεία», ανέφερε η Μαρίνο.

Η εταιρεία μπορεί να παράγει αρκετά εργαστηριακά καλλιεργημένα δερματικά μοσχεύματα επιφάνειας έως και οκτώ τετραγωνικών ιντσών (50 τετραγωνικά εκατοστά) το καθένα, μέσα σε χρονικό διάστημα τεσσάρων εβδομάδων.

Ελπίδα για τους επιζώντες

Η θεραπεία έχει πλέον εισέλθει σε προχωρημένη φάση κλινικής αξιολόγησης. Κλινική δοκιμή Φάσης 3, η οποία ξεκίνησε την άνοιξη του 2025, περιλαμβάνει ενήλικους και εφήβους ασθενείς με εγκαύματα και διεξάγεται σε 20 εξειδικευμένα κέντρα εγκαυμάτων σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες καθώς και στην Ελβετία, με συμμετοχή και της Ζυρίχης.

Παράλληλα, η τελική αυτή μελέτη στοχεύει στην επιβεβαίωση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας της θεραπείας σε μεγαλύτερη κλίμακα, γεγονός που αποτελεί καθοριστικό βήμα προς τη ρυθμιστική έγκριση και την ευρύτερη κλινική χρήση.

«Το προϊόν μας είναι μια προηγμένη θεραπεία και πλέον χρειαζόμαστε δεδομένα Φάσης 3 πριν προχωρήσουμε στη διαδικασία πλήρους ρυθμιστικής έγκρισης σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Ελβετίας», κατέληξε η Μαρίνο.

Όπως μεταδίδει η ραδιοτηλεοπτική συχνότητα της Ελβετίας, RTS, άλλα 16 θύματα της πυρκαγιάς ταυτοποιήθηκαν τις τελευταίες ώρες, φτάνοντας συνολικά στις 24 σορούς από τους 40 νεκρούς που πλέον οι συγγενείς τους έχουν ενημερωθεί σχετικά.

Δέκα από τα πρόσφατα αναγνωρισμένα θύματα είναι Ελβετοί. Ανάμεσά τους ένα 14χρονο κορίτσι, δύο 15χρονα (σ.σ. πιθανότατα εκεί ανήκουν και τα δύο με ελληνική καταγωγή) και μια 18χρονη γυναίκα, καθώς και δύο 16χρονα αγόρια και ένα 17χρονο αγόρι.

Υπάρχουν επίσης ένας 18χρονος άνδρας, ένας 20χρονος άνδρας και ένας 31χρονος άνδρας. Μεταξύ των πρόσφατα αναγνωρισμένων θυμάτων είναι επίσης τρεις 16χρονοι Ιταλοί, ένας 18χρονος Ρουμάνος, ένας 39χρονος Γάλλος και ένας 18χρονος Τούρκος.

Το Σάββατο, οι αρχές είχαν ήδη ανακοινώσει την αναγνώριση οκτώ θυμάτων, όλα Ελβετών: τέσσερις νεαρές γυναίκες ηλικίας 16 έως 24 ετών και τέσσερις άνδρες ηλικίας 16 έως 21 ετών.

Την πληροφορία έδωσε ο Ρομέν Καλλέργης, αδερφός της ανήλικης, με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εκφράζοντας την αγωνία της οικογένειας που παραμένει σε αναμονή επίσημης επιβεβαίωσης.

Η Αλίκη Καλλέργη βρισκόταν στο μπαρ μαζί με φίλες της, προκειμένου να γιορτάσουν την αλλαγή του χρόνου, όταν ξέσπασε η καταστροφική πυρκαγιά που ισοπέδωσε τον χώρο και στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 40 ανθρώπους, στην πλειονότητά τους νεαρής ηλικίας και εφήβους.

Στο μήνυμά του, ο Ρομέν Καλλέργης απευθύνει έκκληση προς όλους να προσευχηθούν για την αδερφή του μέχρι την τελευταία στιγμή.

Στην ανακοίνωσή της, η Ομοσπονδία εξέφρασε τη βαθιά της θλίψη για τον θάνατο του 17χρονου αθλητή, κάνοντας λόγο για «έναν νέο που ενσάρκωνε το πάθος και τις αυθεντικές αξίες του αθλητισμού». «Σε αυτή τη στιγμή μεγάλης οδύνης, οι σκέψεις μας βρίσκονται με την οικογένειά του και με όλους όσοι τον αγάπησαν», αναφέρεται χαρακτηριστικά, ενώ το μήνυμα κλείνει με τη φράση: «Εμανουέλε, θα παραμείνεις για πάντα στις καρδιές μας».

Σύμφωνα με το Golf Digest, ο Εμανουέλε Γκαλεπίνι καταγόταν από τη Γένοβα, ωστόσο τα τελευταία χρόνια ζούσε με την οικογένειά του στο Ντουμπάι, όπου και εξελίχθηκε αγωνιστικά. Ήταν ιδιαίτερα γνωστός στους κύκλους του εφηβικού και ερασιτεχνικού γκολφ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και θεωρούνταν ένα από τα πολλά υποσχόμενα ταλέντα της γενιάς του.

Την βραδιά της Πρωτοχρονιάς, ο νεαρός αθλητής βρισκόταν στην Ελβετία μαζί με φίλους του για διακοπές στο Κραν Μοντανά. Μέχρι στιγμής, δεν έχουν γίνει γνωστές περισσότερες πληροφορίες για το πώς έχασε τη ζωή του όταν το μπαρ Le Constellation, όπου διασκέδαζε με την παρέα του, τυλίχθηκε στις φλόγες. Σύμφωνα με τις αρχές, περίπου 40 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από το περιστατικό, ενώ περισσότεροι από 100 τραυματίστηκαν, αρκετοί εκ των οποίων σοβαρά.

Ο Γκαλεπίνι είχε ήδη καταγράψει αξιόλογη αγωνιστική πορεία, συμμετέχοντας τακτικά σε τουρνουά στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη. Μία από τις πιο πρόσφατες επιτυχίες του ήταν η νίκη του στο Omega Dubai Creek Amateur Open τον Απρίλιο του 2025. Είχε επίσης λάβει μέρος στο King Hamad Trophy στο Βασιλικό Γκολφ Κλαμπ του Μπαχρέιν, καθώς και στο UAE Cup στο Αλ Άιν.

Σε μήνυμά του, ανέφερε ότι είναι βαθιά λυπημένος για το τραγικό συμβάν και εξέφρασε την αλληλεγγύη του στις ελβετικές αρχές και τις οικογένειες των θυμάτων.

Η κυβέρνηση ανακοίνωσε πέντε ημέρες εθνικού πένθους, σε μια σπάνια κίνηση που υπογραμμίζει το μέγεθος της τραγωδίας, την οποία η πολιτική και πολιτειακή ηγεσία χαρακτηρίζει «χωρίς προηγούμενο».

Το περιστατικό, σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα Guardian, εξελίχθηκε σε ένα κατάμεστο μπαρ στο δημοφιλές αλπικό resort, όταν ξέσπασε πυρκαγιά με τόσο γρήγορη εξάπλωση που εγκλώβισε δεκάδες θαμώνες. Τα σωστικά συνεργεία χρειάστηκαν ώρες για να απομακρύνουν τα θύματα και να σταθεροποιήσουν τους τραυματίες, πολλοί από τους οποίους νοσηλεύονται σε κρίσιμη κατάσταση.

Ο πρόεδρος της χώρας, Γκι Παρμελέν, μιλώντας δημόσια για την καταστροφή, έκανε λόγο για ένα από τα πιο επώδυνα κεφάλαια στη σύγχρονη ιστορία της Ελβετίας. Χαρακτήρισε την πυρκαγιά «δράμα άγνωστης κλίμακας», αποτίοντας φόρο τιμής στις «νεαρές ζωές που κόπηκαν βίαια» και υπογράμμισε ότι τα «όνειρα, οι ελπίδες και οι προοπτικές» όσων χάθηκαν δημιουργούν ηθική υποχρέωση στη χώρα να διερευνήσει σε βάθος τα αίτια και να αποτρέψει οποιαδήποτε μελλοντική επανάληψη.

Παράλληλα το ελληνικό ΥΠΕΞ εύχεται ταχεία ανάρρωση σε όσους τραυματίστηκαν από την έκρηξη στο μπαρ στην Ελβετία.

Οι προξενικές μας αρχές συνεχίζουν να παρακολουθούν στενά την κατάσταση και είναι έτοιμες να παράσχουν οποιαδήποτε βοήθεια χρειαστεί, αναφέρει η ανακοίνωση του ΥΠΕΞ.

Η ανάρτηση του ΥΠΕΞ:

«Βαθιά συγκλονισμένοι από το τραγικό γεγονός που σημειώθηκε στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας και το οποίο στοίχισε τη ζωή σε πολλούς ανθρώπους, ενώ άφησε αρκετούς ακόμη τραυματίες.

Τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στις οικογένειες των θυμάτων. Ευχόμαστε ταχεία ανάρρωση σε όσους τραυματίστηκαν.

Οι προξενικές μας αρχές συνεχίζουν να παρακολουθούν στενά την κατάσταση και είναι έτοιμες να παράσχουν οποιαδήποτε βοήθεια χρειαστεί». 

Σε ανάρτησή του στο X, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, έγραψε:

«Με μεγάλη μου θλίψη πληροφορήθηκα το τραγικό δυστύχημα που συνέβη στο Crans-Montana της Ελβετίας. Εκ μέρους του ελληνικού λαού, εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στον Πρόεδρο της Ελβετίας Guy Parmelin και στους Ελβετούς φίλους μας. Οι σκέψεις και οι προσευχές μας είναι με τις οικογένειες των θυμάτων και τους τραυματίες».

It was with great sadness that I learned of the tragic accident that occurred in Crans Montana, Switzerland. On behalf of the Greek people, and on my own behalf, I express my sincere condolences to the President of Switzerland @ParmelinG and to our Swiss friends. Our thoughts and…

— President GR (@PresidencyGR) January 1, 2026

Του Σπύρου Σιδέρη

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για άλλη μια χρονιά παραβρέθηκε στα κατεχόμενα, φροντίζοντας να κάνει επίδειξη δύναμης με 50 πλοία του τουρκικού πολεμικού ναυτικού να πλέουν μεταξύ των στενών που χωρίζουν την Μεγαλόνησο από τις τουρκικές ακτές.

• Τα όσα συνέβησαν στο Κραν Μοντανά κα το πλαίσιο Γκουτέρες, έγινε θηλιά για την Τουρκία και δεν θα ήθελε με κανέναν τρόπο αυτή η επιτυχία της ελληνικής πλευράς, αν και ημιτελής συνολικά, να επηρεάσει αρνητικά τις βλέψεις του Ερντογάν για το Κυπριακό.

Η άτακτη φυγή του τότε Υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου από το Ελβετικό θέρετρο, προοιωνιζόταν αυτό που συμβαίνει από το 2019 και μετά όταν κάποιοι ξέχασαν το πλαίσιο Γκουτέρες και παρασύρθηκαν στα τουρκικά παιχνίδια που έβλεπαν με το πλαίσιο Γκουτέρες να μην εξυπηρετούνται οι επιδιώξεις τους.

Επειδή η ιστορία, παρά τις προσπάθειες πολλών να την αλλοιώσουν, έχει γραφτεί και δεν αλλάζει το 2017 στο Κραν Μοντανά, ο ΓΓ του ΟΗΕ είχε υιοθετήσει στο πλαίσιο των αποφάσεων και του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ και το Ευρωπαϊκό κεκτημένο, έξι σημαντικά σημεία για την επίλυση του Κυπριακού:

• Αποδέχτηκε την κατάργηση της συνθήκης των Εγγυήσεων του 1960 και των επεμβατικών δικαιωμάτων, τα οποία θα αντικαθιστούσε με ένα νέο σύστημα ασφάλειας, το οποίο να ικανοποιούσε και τις δύο κοινότητες.
• Επίσης αποδέχτηκε τη δραστική μείωση των ξένων στρατευμάτων από την πρώτη μέρα της λύσης. Ο αριθμός που θα παράμενε μετά τη λύση, ο χρόνος παραμονής τους και εάν η παραμονή θα έχει καταληκτική ημερομηνία ή αναθεώρηση θα αποφασιζόταν από τους ηγέτες των εγγυητριών χωρών.
• Θα παραχωρούνταν στους Τούρκους υπηκόους οι 4 ελευθερίες της Ε.Ε., ελεύθερη διακίνηση πολιτών, εργαζομένων, κεφαλαίων και εμπορευμάτων, ενώ επιπρόσθετα θα καθοριζόταν η αναλογία των Τούρκων υπηκόων που θα αποκτήσουν υπηκοότητα σε σχέση με τους Ελλαδίτες, εάν θα είναι 4 προς 1 όπως εισηγείται η ελληνοκυπριακή πλευρά ή 1 προς 1, όπως πρότεινε η τουρκοκυπριακή.
• Επιπλέον στο πλαίσιο Γκουτέρες υπήρχε η περαιτέρω επέκταση της αριθμητικής εξίσωσης και της θετικής ψήφου των Τουρκοκυπρίων για κάθε απόφαση στα θεσμικά όργανα του κράτους.
• Σε ότι αφορά τις περιοχές που θα παραμείνουν υπό τουρκοκυπριακό έλεγχο τον πρώτο λόγο στις περιουσίες να τον έχουν οι χρήστες, αλλά όχι σε ποσοστό 100%. Αντίστοιχα, στις περιοχές που θα απελευθερωθούν και θα επανέλθουν υπό τον έλεγχο των Ελληνοκυπρίων τον πρώτο λόγο να τον έχουν οι νόμιμοι ιδιοκτήτες, αλλά επίσης όχι σε ποσοστό 100%.
• Ενώ τέλος στο εδαφικό θα έπρεπε να ληφθεί υπ’ όψιν η ευαισθησία των Ελληνοκυπρίων για την επιστροφή της περιοχής Μόρφου.

Τα περισσότερα από αυτά που προέβλεπε το πλαίσιο Γκουτέρες, ως μια βάση για την επίλυση του Κυπριακού, δεν ήταν αποδεκτά από την τουρκική πλευρά, γι’ αυτό και για πρώτη φορά στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο του 2020, ο Ερντογάν μίλησε ξεκάθαρα για τη λύση των δυο κρατών, αιφνιδιάζοντας τόσο την ελληνική όσο και την κυπριακή πλευρά.

• Μην ξεχνάμε ότι το 2020 ήταν το ξεκίνημα της κρίσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων με τα γεγονότα του Έβρου και τις έρευνες τουρκικών σκαφών στα ανοιχτά της Κρήτης.

Από τότε παγιώθηκε η πρόταση των δυο κρατών για την Κύπρο, που επιβεβαιώθηκε εκ νέου στα κατεχόμενα τόσο από τον Ερντογάν, όσο και από τον Τατάρ στις εκδηλώσεις για τα 50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο.

Αυτό που προξενεί εντύπωση είναι ότι η έκθεση για την επίλυση του Κυπριακού από την ειδική απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ, Άνγκελα Ολγκίν δεν έχει διαρρεύσει ακόμα, όπως συνήθως συμβαίνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις, προοιωνίζοντας ενδεχομένως μια νέα οπτική και πρακτική στην επίλυση του Κυπριακού, με αρκετές εκπλήξεις ίσως.   

Πάντως τόσο ο Έλληνας Πρωθυπουργός όσο και ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, από το Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία επέμειναν στη επίλυση του Κυπριακού με βάση τα κελεύσματα του ΟΗΕ.

Αποκαλυπτικές πλευρές για πρόσωπα και πράγματα ως προς το Κυπριακό και τις διαπραγματεύσεις του Κραν Μοντανά παραθέτει ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς με συνέντευξή του στον Φιλελεύθερο της Κύπρου και τον δημοσιογράφο Κώστα Βενιζέλο.

“Ο κ. Άιντε και η τουρκική πλευρά ήθελε να είναι μέλη τής επιτροπής οι εγγυήτριες δυνάμεις και με δυνατότητα βέτο. Εμείς επιμέναμε, και το επανέλαβα στην επιστολή, να προέρχονται από τον ΟΗΕ και τα άλλα κράτη-μέλη του. Δεν ήταν δυνατό να συμμετέχουν στο θεσμό της εποπτείας υλοποίησης των αποφάσεων οι ίδιοι οι ελεγχόμενοι και μάλιστα με δικαίωμα βέτο”, αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Κοτζιάς.

Αναλυτικά η συνέντευξη Κοτζιά

Πώς σας φάνηκαν τα ντοκουμέντα που αποκαλύψαμε;

Καταρχάς να σας συγχαρώ, εσάς, τον κ. Ιγνατίου και τον «Φιλελεύθερο» για την δημοσιογραφική σας επιτυχία. Αξίζει να σημειώσω ότι αυτά τα έγγραφα δεν είχαν δοθεί στο Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, παρόλο που ο κ. Άιντε τα μοίραζε σαν στραγάλια εδώ και εκεί. Είναι ντοκουμέντα που σε ένα βαθμό δείχνουν την αλήθεια, αφού, βέβαια, λάβει κανείς υπόψη του, ότι η διπλωματική πρακτική για τέτοια έγγραφα, είναι να διορθώνονται από τον κάθε φορά προϊστάμενο της ομάδας, εδώ, δηλαδή, από τον κ. Άιντε.

Μειώνει αυτό την αξία τους;

Κάθε άλλο. Έχουν μεγάλη αξία. Διότι παρόλο που υπήρξε «μαγείρεμά τους» πάλι δεν μπορούν να συγκαλυφθούν οι ευθύνες της Τουρκίας.

Από τη δημοσιοποίηση των πρακτικών των Ηνωμένων Εθνών στο Κραν Μοντάνα προκύπτει πως ο ΓΓ απέκρυψε το γεγονός ότι η τουρκική πλευρά δεν ήταν έτοιμη για να αποδεχθεί κατάργηση Εγγυήσεων και αποχώρηση των στρατευμάτων. Κι όμως ο Γ.Γ. άλλα φαίνεται πως έλεγε σε εσάς; Ποια η δική σας εκτίμηση;

Συναντήσαμε τον ΓΓ του ΟΗΕ το μεσημέρι της τελευταίας μέρας. Ήταν τότε αισιόδοξος ότι «οι Τούρκοι αλλάζουν θέσεις». Δεν μας είπε ότι απέρριπταν τις δικές του θέσεις. Κάθε άλλο. Σας θυμίζω ότι ο ΓΓ είχε υιοθετήσει τις δύο θεμελιακές προτάσεις της ελληνικής πλευράς, για αποχώρηση των τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων και για κατάργηση των συνθηκών εγγυήσεων και «συμμαχίας». Εκείνη την περίοδο η Τουρκία ήταν διεθνώς στριμωγμένη. Η ΕΕ, ο ΓΓ του ΟΗΕ και τέσσερα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας συμφωνούσανε μαζί μας. Ακόμα και το πέμπτο μέλος, το Ηνωμένο Βασίλειο, δια του τότε Υπουργού Εξωτερικών έδειχνε να κατανοεί τις θέσεις μας, σε αντίθεση με τον Ντούνκαν, τον τότε Αναπληρωτή του, ο οποίος ήταν παρών στις διαπραγματεύσεις. Ο Ντούνκαν έγραψε αργότερα στις «Αναμνήσεις» του, ότι «την ημέρα της παραίτησής του Κοτζιά από Υπουργός ήπια σαμπάνια μαζί με την παρέα μου».

Στείλατε μια επιστολή στον Γ.Γ. Γιατί αποφασίσατε να το κάνετε και σε τι αναφερθήκατε;

Ήθελα να του επιστήσω την προσοχή, ότι αυτό που ήλπιζε, ότι, δηλαδή, θα συμφωνούσε η Τουρκία, που δεν συμφώνησε τελικά, θα πρέπει να γίνει συγκεκριμένο και όχι έκφραση «αφηρημένης βούλησης». Να μας εξηγήσει, δηλαδή, η Τουρκία τι σημαίνει για εκείνη «η μείωση των στρατευμάτων» που μας μετέφερε ο ΓΓ, πόσους θέλει να διατηρήσει ακριβώς και για ποιο λόγο. Ότι θα πρέπει, ακόμα, να καταργηθούν οι δύο συνοδευτικές Συνθήκες της Ζυρίχης. Εμείς δεν θέλαμε την παραμονή της ΤΟΥΡΔΥΚ των 650 ανδρών. Αλλά αν οι δύο κοινότητες συμφωνούσαν στην εσωτερική πτυχή, στην οποία εμείς ποτέ δεν ανακατευτήκαμε και προβλεπόταν να φύγει σε εύλογο χρόνο ο κατοχικός στρατός, το ζήτημα της διατήρησης ή όχι των προβλέψεων της Ζυρίχης-Λονδίνου για 650 Τούρκους και 950 Έλληνες άνδρες, θα μπορούσε να ήταν το θέμα συζήτησης ανάμεσα στις ηγεσίες των δύο πλευρών μετά από μια εβδομάδα στην Νέα Υόρκη. Διότι δεν έβλεπα ότι θα μπορούσε ο Τσαβούσογλου να πάρει την απαιτούμενη ορθή απόφαση στο Κραν-Μοντανά.

Του έγραψα και για ένα ειδικότερο θέμα: του πώς θα γινόταν η εποπτεία, η παρακολούθηση και ο έλεγχος της απόσυρσης των στρατευμάτων. Ο κ. Άιντε και η τουρκική πλευρά ήθελε να είναι μέλη τής επιτροπής οι εγγυήτριες δυνάμεις και με δυνατότητα βέτο. Εμείς επιμέναμε, και το επανέλαβα στην επιστολή, να προέρχονται από τον ΟΗΕ και τα άλλα κράτη-μέλη του. Δεν ήταν δυνατό να συμμετέχουν στο θεσμό της εποπτείας υλοποίησης των αποφάσεων οι ίδιοι οι ελεγχόμενοι και μάλιστα με δικαίωμα βέτο.

Προφορικά, επίσης, του υπογράμμισα την ανάγκη η όποια συμφωνία να είναι σαφής, με ευκρινή χρονοδιαγράμματα και δεσμεύσεις. Υπήρχαν και άλλα θέματα, αλλά δεν είναι του παρόντος.

Εντέλει; Συνολικά;

Συνολικά, ο ΓΓ μας έλεγε ότι μπορεί να υπάρξει συμφωνία από τους Τούρκους, και εμείς του λέγαμε ότι θέλουμε μια καλή συμφωνία που θα είναι δίκαιη και συγκεκριμένη ώστε να μην μπλέξουμε στο μέλλον. Εκείνος πιθανά να γνώριζε ότι δεν επρόκειτο να υπάρξει. Μπορεί, όμως, ο Άιντε να προσάρμοσε εκ των υστέρων, κατά βούληση, τα πρακτικά για να εμφανίσει τους Τούρκους ότι είχαν μιλήσει με σαφήνεια, προκειμένου να μπερδέψει τη μνήμη του κ. Γκουτέρες.

Γιατί το λέτε αυτό;

Στο Δείπνο, ο κ. Γκουτέρες άνοιξε τη συζήτηση με ένα κύριο θέμα για το οποίο υπήρχε έγγραφη πρόταση του ΟΗΕ: πώς θα λειτουργήσει η επιτροπή αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων. Μας ανακοίνωσε, επίσης, ότι η Τουρκία είχε συμφωνήσει με την κατάργηση των δύο επιμέρους Συνθηκών. Υποστήριξα τις θέσεις του ΓΓ με επιμέρους παρατηρήσεις. Ήμουν ο μόνος που μίλησα με βάση την πρόταση του ΓΓ για την «Συμφωνία Εφαρμογής». Αμέσως μετά, ο Βρετανός ΑΝΥΠΕΞ με προκλητική παρέμβαση αποδιοργάνωσε τη συζήτηση. Ανοιξε τον δρόμου για να δηλώσει λίγο αργότερα η Τουρκία ότι ο ΓΓ του ΟΗΕ δεν λέει την αλήθεια διότι ουδέποτε συμφώνησε με αυτά που «διατείνεται ο ΓΓ». Επακολούθησε μια έντονη συζήτηση ανάμεσα στον Τούρκο ΥΠΕΞ και τον ΓΓ του ΟΗΕ. Στο τέλος, στις πρωινές ώρες, αποκαμωμένος ο ΓΓ του ΟΗΕ (ο οποίος ήταν άυπνος και με τζετ-λαγκ) είπε στον Τούρκο ΥΠΕΞ ότι «φαίνεται δεν κατάλαβα τι είπαμε και τι συμφωνήσαμε». Βέβαια, στη συνέχεια, πολλοί εργάστηκαν ώστε αυτός ο επίμονος διάλογος ανάμεσα στον Γκουτέρες και στον Τσαβούσογλου να διαγραφεί από τα πρακτικά!

Αν συνδυάσει κανείς τα γεγονότα, υπάρχουν μόνο δύο ερμηνείες. Η μία, ότι ο Γκουτέρες έκανε όντως λάθος. Τα πρακτικά του Άιντε να είναι ορθά και να μην είχε δώσει κάποια υπόσχεση ο Τσαβούσογλου. Η δεύτερη είναι να είχε δίκαιο ο ΓΓ ΟΗΕ, όπως και είχε, και ο Τσαβούσογλου με οδηγίες από την Άγκυρα να έκανε αλλαγή στη θέση του, που ο επιβλέπων τα πρακτικά την άλλαξε αναδρομικά για να τον προστατεύσει. Ποιος δηλαδή; Μα ασφαλώς ο φίλος του, ο κ. Άιντε.

Εσείς είχατε κατ΄ιδίαν συνάντηση με τον Τσαβούσογλου; Εάν ναι τι σας είπε;

Όχι δεν είχαμε. Είχαμε κλείσει ραντεβού για τις 30.6.17 στις 13.30 να φάμε μαζί και να κουβεντιάσουμε τα ζητήματα που ήταν πάνω στο τραπέζι. Ένα τέταρτο πριν το ραντεβού η τουρκική πλευρά ακύρωσε την συνάντηση χωρίς καμιά εξήγηση και χωρίς να απαντήσει σε επόμενες προτάσεις μας. Δεν ήθελαν μια συζήτηση πρόσωπο με πρόσωπο, διότι οι Τούρκοι, περισσότερο από την αποτυχία του Κραν Μοντάνα, ανησυχούσαν για την τύχη της συνεργασίας τους με τους «Γκρίζους λύκους».

Είχε ευθύνες η Αθήνα ή η Λευκωσία για το αδιέξοδο;

Για το αδιέξοδο ασφαλώς και δεν είχαμε ευθύνες. Για πρώτη φορά η Ελλάδα εμφανίστηκε σε διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό με ρηξικέλευθες προτάσεις για τη λύση του, με πραγματισμό και αγωνιστικότητα, με την σταθερή θέληση να βρεθεί λύση.

Με την απόσταση του χρόνου μπορείτε να κάνετε μια αξιολόγηση των χειρισμών σας;

Προκειμένου να προστατεύσουμε τον ΟΗΕ και τον ΓΓ του οργανισμού, δεν κοινοποιήσαμε στη δημοσιότητα το τι έγινε τις τελευταίες ώρες του δείπνου. Όμως, ο Άιντε μαζί με τον Άγγλο ΑΝΥΠΕΞ και τον γνωστό Επίτροπο έκαναν καμπάνια ενημέρωσης με ψέματα προκειμένου να προστατεύσουν την Τουρκία. Έπρεπε να το είχαμε προβλέψει. Νομίζω, επίσης, ότι θα έπρεπε η Κυπριακή πλευρά να στήριζε τις ελληνικές ενστάσεις για τον Άιντε.

Επιπλέον, από τα μέχρι τώρα ντοκουμέντα που είδα, τα «πρακτικά» του Άιντε» είναι προσαρμοσμένα στις επιλογές του ίδιου και της Τουρκίας. Τώρα καταλαβαίνω ακόμα καλύτερα με πιο τρόπο έκαναν τις ενημερώσεις στους φίλους τους, τόσο διεθνώς, όσο και στις γραμμές του ελληνισμού.

Ο ρόλος των Βρετανών, όπως και του κ. Άιντε ποιος ήταν τότε;

Όπως ήδη είπα στους Βρετανούς υπήρχαν διαφοροποιήσεις. Ο ΑΝΥΠΕΞ του ΗΒ μαζί με τον Άιντε έβαζαν συνεχώς πλάτες στον τουρκικό μαξιμαλισμό. Κατάστρεψαν μια ευκαιρία. Η Τουρκία ήταν εκτεθειμένη, αλλά προσπάθησαν να την απαλλάξουν από τις ευθύνες της.

Στο Δείπνο, το τελευταίο βράδυ ο Γκουτέρες παρακάλεσε να συζητήσουμε για την πρόταση που είχε επεξεργαστεί ως προς τον λεγόμενο «μηχανισμό υλοποίησης» της συμφωνίας κατάργησης του καθεστώτος των εγγυήσεων και της απόσυρσης του στρατού κατοχής. Πριν καν τελειώσω την τοποθέτησή μου, πετάχτηκε ο Duncan και άρχισε να με κατηγορεί χωρίς ιδιαίτερο λόγο με γενικού τύπου κατηγορίες, που παπαγαλίζουν οι γνωστοί αγγλόδουλοι. Εκείνο που ήθελε ο βρετανός ΑΝΥΠΕΞ ήταν να μην επικεντρωθεί το Δείπνο στην πρόταση του ΓΓ του ΟΗΕ, ικανοποιώντας μια τουρκική επιθυμία. Του απάντησα αυστηρά ότι υπονομεύει την διαπραγμάτευση. Η απάντηση μου δεν άρεσε ούτε στον Άιντε, ίσως για αυτό ο πρακτικογράφος του είχε αφήσει για άλλη μια φορά το στυλό κάτω…

Και ο Άιντε;

Πριν το Κραν-Μοντάνα, αντί να βοηθά την διαπραγμάτευση τριγυρνούσε σε Αθήνα και Λευκωσία προκειμένου να μας πιέσει, δίνοντας ψεύτικη εικόνα σε δημοσιογράφους και αντιπολιτευόμενα στελέχη. Αλλά δεν ήταν δουλειά του η παρέμβαση στο εσωτερικό των κρατών. Γνώρισα από κοντά έναν άλλο διαπραγματευτή του ΟΗΕ, τον κ.Νίμιτς, πραγματικός κύριος. Αυτός ήθελε να πετύχει η διαπραγμάτευση για το Ονοματολογικό και όχι να εκθέσει τα μέρη στη δημοσιά.

Ως προς την συμπεριφορά του Άιντε θα σας δώσω ένα παράδειγμα: δύο μέρες πριν το τέλος, στην πρωινή συνεδρίαση, μας ανήγγειλε ότι «μίλησα με τους πρωθυπουργούς, έρχεται ο Τσίπρας». Τηλεφώνησα στον Αλέξη που ασφαλώς και δεν είχε κάνει τέτοια συνεννόηση και συμφωνήσαμε να μην έρθει. Στη συνέχεια συμφώνησε και εκείνος με τον Τούρκο πρωθυπουργό να μην έρθουν διότι ήταν ακόμα πολλά τα ανοικτά θέματα. Με είχε πάρει, επίσης, τηλέφωνο ο Μπόρις Τζόνσον να με ρωτήσει τι είναι αυτά που λέει ο Άιντε. Επέστρεψα στην αίθουσα και είπα του Αιντε ότι δεν είναι δυνατό στη μέση της διαπραγμάτευσης να μας λέει ψέματα. Ότι έπρεπε να ντρέπεται. Το ψέμα του είχε γίνει συνήθεια. Χαμογέλασε και είπε ότι ήταν «ένα αστείο». Αλλά και ως προς το «αστείο» έλεγε ψέματα, αφού λίγη ώρα αργότερα μας τηλεφώνησε η διεύθυνση εθιμοτυπίας του υπουργείου Εξωτερικών της Ελβετίας προκειμένου να την ενημερώσουμε για την ακριβή ώρα άφιξης του Α.Τσίπρα. Όταν ρωτήσαμε απορημένοι πόθεν το ερώτημα, μας ενημέρωσαν ότι είχαν ειδοποιηθεί από το επιτελείο του Άιντε!

Μετά το Κραν-Μοντάνα, ο Άιντε λειτούργησε ως πλυντήριο της Τουρκίας. Συνεχώς προσπαθούσε να πείσει ότι οι Τούρκοι «είναι ευέλικτοι». Μια φράση που και αυτήν την είχε ξεπατικώσει από τους Τούρκους

Σε τι ήταν «ευέλικτοι» οι Τούρκοι;

Οι Τούρκοι δεν θέλαν να φύγει ο στρατός κατοχής. Εκείνο που με «ευελιξία» αποζητούσαν ήταν η αποδοχή της παρουσίας του από εμάς και τη διεθνή κοινότητα. Δηλαδή, η νομιμοποίηση του εγκλήματος του 1974 και του στρατού κατοχής. Για να γίνουν πειστικοί, διατείνονταν ότι τάχα ζητούσαμε εμείς να φύγουν όλα τα κατοχικά στρατεύματα μέσα σε μια μέρα. Αυτό ακριβώς το ανυπόστατο τουρκικό επιχείρημα το άκουσα ως κατηγορία από διάφορους σε Ελλάδα και Κύπρο! Στην πραγματικότητα, ήδη από το 2016 είχα διατυπώσει τη θέση της βαθμιαίας απόσυρσης του τουρκικού στρατού κατά τα πρότυπα της αποχώρησης σε μία τετραετία του Σοβιετικού από την Γερμανία.

Η τουρκική «ευελιξία» ήταν μια προσπάθεια: α) νομιμοποίησης της εισβολής και παρουσίας του στρατού κατοχής. β) διασφάλισης της παραμονής του στη Μεγαλόνησο για 15 χρόνια με την σύμφωνη γνώμη Ελλάδας και Κύπρου και κατόπιν γ) δια παντώς παραμονής του καθότι η ρήτρα που πρότειναν προέβλεπε ότι για να φύγουν έπρεπε να το απαιτήσουν οι Τουρκοκύπριοι. Η Τουρκία ζητούσε, λοιπόν από εμάς την νομιμοποίηση της εισβολής και την επ’ αόριστο παραμονής του τουρκικού στρατού. Αίτημα, δηλαδή, «κατοχικής ευελιξίας». Αυτή την πραμάτεια ανέλαβαν να την πουλήσουν στην διεθνή αγορά οι Άιντε και Ντούνκαν.

Τέσσερα χρόνια μετά φαίνεται πως το Κυπριακό βρίσκεται σε μια δύσκολη φάση, κυρίως λόγο του παρατεταμένου αδιεξόδου και της επιθετικότητας της Τουρκίας. Τι μπορεί να γίνει; Έχουμε σχέδιο δράσης;

Δεν γνωρίζω τα σχέδια του Κύπριου Προέδρου και της κυβέρνησής του, τι έχουν στο μυαλό τους. Βλέπω, όμως, την σημερινή ελληνική κυβέρνηση να προσπαθεί να αυτό-απαλλαγεί από το Κυπριακό. Δεν ασχολείται ουσιαστικά μαζί του, δεν έχει ιδέες και δεν κάνει σαφείς πατριωτικές προτάσεις. Της θυμίζω: «τίποτα δεν χαρίζεται, όλα κατακτιούνται». Όχι με επικοινωνιακά κόλπα, αλλά με κοπιώδη εργασία, σθένος, παρρησία, υπηρετώντας το δίκαιο και την αλήθεια.