Πέρυσι, η 28χρονη εγκληματολόγος Ειρήνη Συντηχάκη νοίκιαζε ένα διαμέρισμα που αγαπούσε στο κέντρο της Αθήνας, κοντά στους φίλους της, την εργασία της και τα καφέ της πόλης. Λίγους μήνες αργότερα, ο συγκάτοικός της αποχώρησε και δικηγόροι που εκπροσωπούσαν τους Κινέζους ιδιοκτήτες του ακινήτου την ενημέρωσαν ότι σχεδίαζαν να αυξήσουν το ενοίκιο, το οποίο ήδη ανερχόταν στα 700 ευρώ — ποσό που αντιστοιχούσε σχεδόν στο σύνολο των μηνιαίων αποδοχών της.

Η ίδια δήλωσε ότι αναγκάστηκε να αποχωρήσει για να μπορέσει να επιβιώσει, πακετάροντας τα υπάρχοντά της. Στη συνέχεια μετακόμισε στο σπίτι της αδελφής της.

Στα 33 του χρόνια, ο μάγειρας Ηλίας Δασκαλόπουλος ζει με τους γονείς του, καθώς δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στο κόστος των ενοικίων. Όπως λέει στο Reuters, η κατάσταση είναι «ντροπιαστική» και τον καταβάλλει ψυχολογικά, ωστόσο η ενοικίαση κατοικίας και η κάλυψη των λογαριασμών κοινής ωφέλειας έχουν εξελιχθεί σε πολυτέλεια.

Παρότι η ελληνική οικονομία ανακάμπτει δυναμικά μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση της περιόδου 2009–2018, πολλοί Έλληνες μένουν πίσω, καθώς τα ενοίκια αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς από τα εισοδήματα. Αυτό αναγκάζει τα νοικοκυριά να περιορίζουν δαπάνες όπως η θέρμανση, η ψυχαγωγία ή το φαγητό εκτός σπιτιού και να καταφεύγουν σε μεγαλύτερο δανεισμό, γεγονός που, σύμφωνα με ειδικούς, λειτουργεί ανασταλτικά για την οικονομική ανάκαμψη.

Σύμφωνα με έκθεση του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων (ΙΜΕ), περισσότερο από το 83% των Ελλήνων δηλώνει ότι δεν μπορεί να αποταμιεύσει χρήματα.

Πολλές από τις σημερινές δυσκολίες ανάγονται στα χρόνια της κρίσης, όταν η οικοδομική δραστηριότητα πάγωσε. Σύμφωνα με έκθεση της Τράπεζα Πειραιώς, στις μεγάλες ελληνικές πόλεις υπάρχει έλλειμμα περίπου 180.000 κατοικιών προς ενοικίαση ή πώληση.

Το πρόβλημα επιδεινώθηκε περαιτέρω από το πρόγραμμα χορήγησης «χρυσής βίζας», που εφαρμόζεται από το 2014 για αλλοδαπούς αγοραστές ακινήτων. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Μετανάστευσης, από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 περίπου 20.000 ακίνητα, κυρίως στην Αθήνα, έχουν πωληθεί σε ξένους, ενώ άλλα 150.000 έχουν μετατραπεί σε βραχυχρόνιες μισθώσεις για τουρίστες.

Το πρόβλημα της μη προσιτής στέγασης δεν αναμένεται να επιλυθεί σύντομα. Παράγοντες της αγοράς ακινήτων εκτιμούν ότι, με τους σημερινούς ρυθμούς κατασκευής, θα χρειαστούν τουλάχιστον πέντε χρόνια για να καλυφθεί το έλλειμμα.

Η κυβέρνηση επιδοτεί τα ενοίκια για ορισμένους χαμηλόμισθους, ωστόσο οι ενοικιαστές δηλώνουν ότι το μέτρο έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Ο Θεμιστοκλής Μπάκας, πρόεδρος του E-Real Estate Network, σημειώνει ότι η ζήτηση είναι τόσο υψηλή, ώστε εκατοντάδες ενδιαφερόμενοι εμφανίζονται για μία και μόνο κατοικία προς ενοικίαση.

Αν και τα αυξανόμενα ενοίκια αποτελούν πρόβλημα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα ξεχωρίζει. Την περίοδο 2019–2024, καθώς η χώρα έβγαινε από τα χρόνια της λιτότητας, τα ενοίκια στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο πάνω από 50%, σύμφωνα με την E-Real Estate. Την ίδια περίοδο, τα ενοίκια διαμερισμάτων δύο υπνοδωματίων αυξήθηκαν κατά 26% στη Μαδρίτη και κατά 14% στο Παρίσι.

Οι μέσοι μισθοί στην Ελλάδα αυξήθηκαν περίπου κατά 27% στο ίδιο διάστημα, ωστόσο στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι οι Έλληνες δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για στέγαση από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ξηρασία είχε άμεσο αντίκτυπο στη γεωργία. Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Γεωργίας, σε πολλές περιοχές έχουν ήδη καταγραφεί οι πρώτες επιπτώσεις της ξηρασίας στις σοδειές.

Ο παγετός επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση, επηρεάζοντας έως και το 70% ορισμένων ειδών φρούτων. Σύμφωνα με την Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία (TÜİK), συγκομίστηκαν συνολικά περίπου 30% λιγότερα φρούτα και 12% λιγότερα σιτηρά.

Η κλιματολόγος Έζγκι Κοβάντζι από το Πανεπιστήμιο Αντιγιάμαν περιγράφει την κατάσταση ως «πολυεπίπεδη κρίση που επηρεάζει άμεσα την καθημερινή ζωή, τα μέσα διαβίωσης και τις πόλεις».

Η πτώση της στάθμης των υδάτων των ταμιευτήρων, η μείωση της στάθμης των υπόγειων υδάτων και τα ξαφνικά φαινόμενα παγετού καθιστούν την παραγωγή όλο και πιο ευάλωτη.

Η παραγωγή κόκκινου κρέατος επίσης μειώθηκε, όπως και η παραγωγή γάλακτος. Η μείωση των αποδόσεων, η αύξηση των τιμών των ζωοτροφών και ο περιορισμός των καλλιεργούμενων εκτάσεων αύξησαν την πίεση στους παραγωγούς και τους καταναλωτές.

Τρόφιμα και ποτά χωρίς αλκοόλ ακριβότερα κατά 40%

Οι τιμές έχουν αυξηθεί απότομα. Σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία, το κόστος ορισμένων γεωργικών εισροών έχει διπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια. Τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά έχουν επίσης γίνει όλο και πιο ακριβά, κατά σχεδόν 40% μόνο το 2025.

Ο δημοσιογράφος για αγροτικά θέματα, Αλί Εκμπέρ Γίλντιριμ τονίζει ότι η κρίση δεν σχετίζεται μόνο με το κλίμα. Οι λανθασμένες γεωργικές πολιτικές, οι αναποτελεσματικές επιδοτήσεις και η έλλειψη στήριξης των αγροτών επιδείνωσαν την κατάσταση. «Η Τουρκία δεν βιώνει μόνο ξηρασία, αλλά έναν συνδυασμό κλιματικών κινδύνων και πολιτικά επιδεινούμενων οικονομικών προκλήσεων», λέει ο Γίλντιριμ.

Eξίσου επικίνδυνη η ξηρασία με πυρκαγιές και πλημμύρες

Η ξηρασία καταδεικνύει πώς η κλιματική αλλαγή, η οικονομία και η κοινωνία αλληλοσυνδέονται: Η αύξηση του κόστους παραγωγής, η μείωση της αγοραστικής δύναμης και οι χαμηλές βροχοπτώσεις καθιστούν την τουρκική γεωργία ολοένα πιο εύθραυστη.

Σύμφωνα με ειδικούς, η αλυσιδωτή αντίδραση της μείωσης των αποδόσεων, του αυξανόμενου κόστους και του επίμονου πληθωρισμού θα μπορούσε να προκαλέσει μια βαθιά επισιτιστική κρίση σε ορισμένες περιοχές.

Ως αποτέλεσμα, πολλοί άνθρωποι σε αγροτικές περιοχές θα μπορούσαν να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να μετοικήσουν στις πόλεις, λέει η κλιματολόγος Κοβάντζι. Εκεί, η μεταναστευτική πίεση θα επιδείνωνε περαιτέρω τα υφιστάμενα προβλήματα.

Στις οικογένειες, το βάρος της διαχείρισης κρίσεων επιβαρύνει κυρίως τις γυναίκες. Επιπλέον, οι συνέπειες της ξηρασίας έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη διατροφή και τη μαθησιακή ικανότητα των παιδιών, σύμφωνα με την επιστήμονα.

Ενώ οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες τυγχάνουν άμεσης προσοχής, η ξηρασία έχει έναν σιωπηλό, αλλά μακροπρόθεσμο αντίκτυπο: απειλεί εξίσου τις καλλιέργειες, τα εισοδήματα, τις τιμές και την επισιτιστική ασφάλεια. Η Κοβάντζι προειδοποιεί: «Η ξηρασία δεν είναι τόσο θεαματική όσο μία πυρκαγιά, ούτε τόσο ξαφνική όσο οι πλημμύρες – γι’ αυτό ακριβώς είναι τόσο επικίνδυνη».

Σημαντικότερος προμηθευτής φουντουκιών για την ΕΕ

Για την ΕΕ, η Τουρκία έχει περιορισμένη σημασία ως προμηθευτής αγροτικών προϊόντων. Το 2024, περίπου το 4,3% των συνολικών εισαγωγών γεωργικών προϊόντων της ΕΕ προήλθε από την Τουρκία, κυρίως φρούτα, ξηροί καρποί και μεταποιημένα λαχανικά και φρούτα.

Οι προμήθειες αυτές δεν είναι ζωτικής σημασίας για τον βασικό εφοδιασμό των Ευρωπαίων. Εξαίρεση αποτελούν τα φουντούκια: Η Τουρκία παράγει περίπου τα δύο τρίτα των φουντουκιών παγκοσμίως, γεγονός που την καθιστά μακράν τον σημαντικότερο προμηθευτή για την αγορά της ΕΕ.

Ο Εργκίν Αταμάν, ο οποίος το προηγούμενο διάστημα είχε ασκήσει δημόσια κριτική στους παίκτες του για τις εμφανίσεις τους, αυτή τη φορά επέλεξε διαφορετικό τόνο. Στη γραπτή δήλωσή του –πρακτική που ακολουθεί τις τελευταίες εβδομάδες– στάθηκε κυρίως στους τραυματισμούς και την κόπωση, επισημαίνοντας ότι παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν πολλές ομάδες και στα εγχώρια πρωταθλήματα.

Ο Τούρκος τεχνικός υπογράμμισε τη σημασία της αναμέτρησης με τη Ρεάλ, τονίζοντας ότι η ομάδα απέχει μόλις μία νίκη από τον στόχο της σεζόν, ενώ βρίσκεται μία νίκη πίσω από τους Μαδριλένους, τους οποίους είχε κερδίσει στον πρώτο γύρο. Παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι ο Κέντρικ Ναν δεν θα αγωνιστεί, χαρακτηρίζοντάς τον βασικό κομμάτι του επιθετικού συστήματος.

«Είμαστε έτοιμοι να δώσουμε ακόμη ένα μεγάλο παιχνίδι απέναντι στη Ρεάλ Μαδρίτης (…) Πιστεύω ότι με την ενέργειά μας, την άμυνά μας και τη στήριξη όλων των φιλάθλων μας, θα βρούμε τον τρόπο να κερδίσουμε το παιχνίδι», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενος στην ήττα από τον Άρη, ο Αταμάν σημείωσε: «Λυπάμαι για τη χθεσινή ήττα από τον Άρη (…) Δεν είναι εύκολο να παίζεις κάθε παιχνίδι σε αυτό το επίπεδο, όμως η ομάδα πάλεψε μέχρι τα τελευταία λεπτά της παράτασης», δίνοντας ταυτόχρονα εύσημα στους Θεσσαλονικείς για την εμφάνισή τους.

Ο προπονητής του Παναθηναϊκού επισήμανε ότι ανάλογες απώλειες καταγράφονται και σε άλλα κορυφαία πρωταθλήματα, όπως η ACB και το τουρκικό πρωτάθλημα, υπογραμμίζοντας ότι «τίποτα δεν αλλάζει σε σχέση με τους στόχους μας».

Τελικός στόχος παραμένει η είσοδος στην πρώτη τετράδα και η εξασφάλιση του πλεονεκτήματος έδρας στα Playoffs, κάτι που ο Παναθηναϊκός έχει πετύχει και τις δύο προηγούμενες σεζόν.

Τη Δευτέρα, το BBC ζήτησε συγγνώμη για ένα ντοκιμαντέρ του προγράμματος Panorama, στο οποίο συνδέθηκαν δύο αποσπάσματα από μια ομιλία του Τραμπ στις 6 Ιανουαρίου του 2021 – την ημέρα που οι υποστηρικτές του εισέβαλαν στο Καπιτώλιο – δημιουργώντας την ψευδή εντύπωση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος προέτρεψε σε βία, σύμφωνα με το Reuters. 

Πώς ξέσπασε η κρίση

Το σκάνδαλο προκλήθηκε από τη διαρροή εσωτερικού σημειώματος πρώην συμβούλου δεοντολογίας, στο οποίο κατηγορούσε το BBC για ανεπάρκειες στην κάλυψη θεμάτων όπως ο Τραμπ, ο πόλεμος Ισραήλ-Χαμάς και τα δικαιώματα των διεμφυλικών ατόμων.

Το σημείωμα, του Μάικλ Πεσκότ, πρώην πολιτικού συντάκτη της Sunday Times, υποστήριζε ότι υπήρχαν συστηματικά λάθη που έδειχναν δομική αριστερή μεροληψία στο BBC.

Ο Πεσκότ ήταν εξωτερικός σύμβουλος της Επιτροπής Κατευθυντήριων Γραμμών και Προτύπων του BBC, η οποία επιβλέπει την κάλυψη, τη συμμόρφωση και τις καταγγελίες.

Το υπόμνημά του προς το διοικητικό συμβούλιο διέρρευσε στη δεξιά εφημερίδα Daily Telegraph, και αξιοποιήθηκε από επικριτές και ανταγωνιστές που αντιτίθενται στη φιλελεύθερη στάση και δημόσια χρηματοδότηση του BBC.

Το BBC χρειάστηκε μία εβδομάδα να απαντήσει, δίνοντας την εντύπωση «παράλυσης» απέναντι στη θύελλα επικρίσεων.

Η ανταποκρίτρια Κέιτι Ράζαλ και ο πολιτικός παρουσιαστής Νικ Ρόμπινσον δήλωσαν ότι υπήρξε σύγκρουση ανάμεσα στη διεύθυνση ειδήσεων και το διοικητικό συμβούλιο:

• οι πρώτοι ήθελαν να ζητηθεί συγγνώμη για το λάθος με την ομιλία του Τραμπ,
• οι δεύτεροι πίστευαν ότι έπρεπε να αντιμετωπιστεί το ευρύτερο πρόβλημα θεσμικής μεροληψίας.

Ο Ρόμπινσον κατηγόρησε το μέλος του συμβουλίου Ρόμπι Γκιμπ, πρώην εκπρόσωπο της Τερέζα Μέι, ότι υποστήριξε πως το BBC πάσχει από «συστημικές αποτυχίες». Ο Γκιμπ δεν σχολίασε.

Ο Τζον Σόπελ, πρώην ανταποκριτής του BBC στη Βόρεια Αμερική, είπε ότι ο Gibb είχε επιδιώξει να αναδείξει παραδείγματα αριστερής μεροληψίας, αλλά ποτέ δεξιάς, όπως τον κατηγορούν ορισμένοι για την κάλυψη του πολέμου στο Ισραήλ.

Τι δήλωσε το BBC

Ο πρόεδρος του BBC, Σαμίρ Σαχ δήλωσε ότι είναι «εξωφρενικό» να υπονοείται πως ένα «εχθρικό διοικητικό συμβούλιο» οδήγησε στις παραιτήσεις του Γενικού Διευθυντή, Τιμ Ντέιβι και της επικεφαλής ειδήσεων, Ντέμπορα Τούρνες.

Σε επιστολή του προς το κοινοβούλιο τη Δευτέρα, ανέφερε ότι το BBC δεν έχει αποκρύψει περιπτώσεις λαθών – έχει δημοσιεύσει διορθώσεις, έχει αλλάξει κατευθυντήριες γραμμές και στελέχη, και έχει επιβάλει πειθαρχικά μέτρα όταν εντοπίστηκαν προβλήματα.

Πρόσθεσε επίσης ότι το σημείωμα του Πρέσκοτ έδινε μερική εικόνα των ζητημάτων, και ότι είχε ήδη ξεκινήσει εσωτερική αναθεώρηση του συμβουλίου δεοντολογίας πριν λάβει το υπόμνημα.

Αναθεώρηση του τρόπου χρηματοδότησης

Το BBC χρηματοδοτείται από το τέλος τηλεθέασης που πληρώνουν όλα τα νοικοκυριά στη Βρετανία. Το 2024/25 απέφερε 3,8 δισ. λίρες (5,1 δισ. δολάρια), ενώ τα εμπορικά έσοδα ανέβασαν το συνολικό ποσό στα 5,9 δισ. λίρες.

Η χρηματοδότησή του καθορίζεται από το δεκαετές βασιλικό καταστατικό, που λήγει το 2027. Η κυβέρνηση θα παρουσιάσει εναλλακτικά μοντέλα χρηματοδότησης μέχρι το τέλος του έτους, καθώς γίνεται όλο και πιο δύσκολο να υπερασπιστεί το τέλος τηλεθέασης σε μια εποχή που οι θεατές στρέφονται σε πλατφόρμες όπως το Netflix.

Ο αριθμός των πολιτών που πληρώνουν το τέλος μειώνεται σταθερά – από 25,3 εκατομμύρια πριν δύο χρόνια σε 23,8 εκατομμύρια στο τέλος του τελευταίου οικονομικού έτους.

Δημόσια στήριξη

Το BBC – το οποίο είναι πελάτης του Reuters – παραμένει ο πιο αξιόπιστος και πιο δημοφιλής πάροχος ειδήσεων στη Βρετανία, σύμφωνα με έρευνες.

Η Ofcom ανέφερε τον Ιούλιο ότι τα προγράμματά του φτάνουν στο 67% των ενηλίκων μέσω τηλεόρασης, ραδιοφώνου και διαδικτύου, αν και η απήχηση έχει μειωθεί κατά 11 μονάδες από το 2019.

Μια έρευνα της YouGov τη Δευτέρα έδειξε ότι οι μισοί Βρετανοί θεωρούν πως το BBC είναι πολιτικά μεροληπτικό — με 31% να το θεωρούν υπέρ της αριστεράς και 19% υπέρ της δεξιάς.

Ποιος θα επιλέξει τον νέο διευθυντή – Ποιοι οι διάδοχοι

Το 14μελές διοικητικό συμβούλιο θα επιλέξει τον νέο Γενικό Διευθυντή. Πέντε από τα μη εκτελεστικά μέλη ορίζονται από την κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου.

Μεταξύ των πιθανών διαδόχων του Ντέιβι είναι:

• Σάρλοτ Μουρ, πρώην επικεφαλής περιεχομένου του BBC και νυν CEO της Left Bank Pictures, με ανώτερο ρόλο στη Sony Pictures Television.
• Τζέι Χαντ, πρώην διευθύντρια του BBC One και στέλεχος των Channel 4 και Channel 5, που σήμερα είναι δημιουργική διευθύντρια Ευρώπης στην Apple TV.
• Άλεξ Μάχον, πρώην επικεφαλής του Channel 4,
• Κάρολυν Μακκόλ, διευθύνουσα σύμβουλος του ITV,
• Τζέιν Τέρτον, επικεφαλής της All3Media, επίσης μεταξύ των υποψηφίων.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ποιος θα το περίμενε ότι ελάχιστα χρόνια αργότερα θα άρχιζε μία κρίση η οποία υπό μία έννοια κρατά ακόμη και κρατά τους νέους ανθρώπους σ’ ένα επίπεδο διαβίωσης πολύ πιο χαμηλό από αυτό που αξίζουν (και από αυτά που είχαν οραματιστεί φυσικά οι συνομήλικοί τους 20 χρόνια νωρίτερα).

Μετά την καθιέρωση του βαθιά ρατσιτσικού υποκατώτατου μισθού το 2011 (ελέω πρώτου μνημονίου) οι νέοι δεν σήκωσαν κεφάλι σ’ αυτή τη χώρα. Πολλοί, εκατοντάδες χιλιάδες, θέλησαν να βρουν μία καλύτερη ποιότητα ζωής στο εξωτερικό και αποδήμησαν.

Όσοι παρέμειναν και νόμιζαν ότι με την έξοδο της χώρας από το ζόφο των μνημονίων θα βελτιωνόταν η κατάστασή τους, διαψεύστηκαν οικτρά. Τα τελευταία ειδικά τέσσερα χρόνια η ακρίβεια κατατρώει το εισόδημά τους σε ένα φαινόμενο που έχει το μεγαλύτερο αντίκτυπο ακριβώς πάνω σε ανθρώπους της δικής τους ηλικίας.

Γιατί όμως οι νέοι μοιάζουν πιο ευάλωτοι στην κρίση ακρίβειας; Τα απλά μαθηματικά δίνουν την απάντηση.

Για παράδειγμα, τα τελευταία πέντε χρόνια, η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στην Ελλάδα παρουσίασε μεγάλη διακύμανση, αυξανόμενη σε επίπεδα που ξεπερνούν έως και επτά φορές τις προ κρίσης τιμές. Το 2024, η μέση τιμή ηλεκτρικού ρεύματος διαμορφώθηκε γύρω στα 135-150 ευρώ/MWh, με άμεσες επιπτώσεις στα νοικοκυριά. Οι νέοι των χαμηλών ή των μέτριων μισθών αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο πρόβλημα κάλυψης των αναγκών τους. 

Στη στέγαση, ως γνωστόν, το ράλι των τιμών έχει προκαλέσει τρομερά αρνητικές συνέπειες στις ζωές των νέων ανθρώπων. Τα ενοίκια στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά 33% σε μόλις λίγα χρόνια, δημιουργώντας δυσκολίες στη διαμονή και την οικονομική αυτονομία των νέων. Οι αυξήσεις στις άλλες μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, ακόμα και για πολύ μικρά διαμερίσματα, όπως κατέδειξαν και τα ρεπορτάζ του Libre, ήταν ανάλογες. Ο νέος και η νέα δεν μπορούν έτσι να αποχωριστούν το πατρικό σπίτι. Μένουν στα παιδικά τους δωμάτια ακόμα και μετά τα πρώτα άντα και δυσκολεύονται πολύ να ανοίξουν τα δικά τους φτερά στη ζωή.

Η ακρίβεια, δε, στα τρόφιμα και στα είδη πρώτης ανάγκης μπορεί να τινάξει στον αέρα κάθε φιλότιμη προσπάθεια για ένα νέο ξεκίνημα. Οι σχετικές τιμές, ιδιαίτερα μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία αυξήθηκαν κατά 20 και 25% την ώρα που οι αυξήσεις στις αποδοχές ήταν πολύ μικρότερες και πολλές φορές δεν ξεπερνούσαν καν το ύψος του πληθωρισμού.

Αν στα παραπάνω προσθέσει κανείς με το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι οι νέοι άνθρωποι πλήττονται περισσότερο από τους άλλους από τα μοντέλα ευελιξίας στην εργασία τα οποία δημιουργούν έντονη εργασιακή ανασφάλεια αλλά πολλές φορές και ανέχεια, κατανοεί απολύτως γιατί συχνά οι νέοι φτάνουν να θεωρούνται οι παρίες του κοινωνικού σώματος.

Ο συνδυασμός όλων αυτών των παραγόντων δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο το κόστος διαβίωσης αυξάνεται συνεχώς, ενώ οι προοπτικές των νέων για οικονομική ανεξαρτησία και βελτίωση της ποιότητας ζωής παραμένουν περιορισμένες. Η ανισορροπία μεταξύ της αύξησης των τιμών και των εισοδημάτων τους οδηγεί σε μια σταθερή οικονομική πίεση και δημιουργεί έντονη κοινωνική ανησυχία για το μέλλον. Οι νέοι άνθρωποι γύρω μας μοιάζουν συχνά πολύ πιεσμένοι.

Προφανώς το σύνολο των παραπάνω απαντά ικανοποιητικά στην ερώτηση γιατί στην Ελλάδα καταγράφεται έντονο δημογραφικό πρόβλημα. Οι λόγοι βέβαια δεν είναι μόνο οικονομικοί, ωστόσο εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι χωρίς τα ανάλογα υλικά μέσα αλλά και την υποστήριξη από το κράτος οι νέοι και οι νέες αποθαρρύνονται από το να δημιουργήσουν οικογένειες. Η αγοραστική δύναμη των πολιτών κυλά, την ίδια ώρα, στα τάρταρα (τελευταία θέση στην Ευρώπη των 27), γεγονός που επίσης στους νέους έχει πολύ μεγαλύτερο αντίχτυπο.

Αυτή η δυστοπία κρατά ήδη 15 ολόκληρα χρόνια, από το 2010 και μετά. Οι 30άρηδες του 2010 είναι πια 45 ετών αλλά δεν έχουν κατορθώσει ακόμη να απολαύσουν μεγάλη περίοδο ηρεμίας στην επαγγελματική τους ζωή, βασιλεύει συνέχεια η ανασφάλεια. Οι σημερινοί 30άρηδες δε, με ακόμα περισσότερα προσόντα και δεξιότητες από τη γενιά του 2010, παρατηρούν έντρομοι το φαινόμενο της ακρίβειας να στοιχειώνει τα όποια όνειρά τους για το μέλλον.

Ισως δεν θα πρέπει να απορούμε γιατί οι νέοι καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά αποχής στις εκλογικές αναμετρήσεις. Νιώθουν ότι δεν έχουν τίποτα να περιμένουν από την πολιτική και τα κόμματα, γυρίζουν την πλάτη στο πολιτικό σύστημα και εκφράζουν την έντονη απογοήτευσή τους. 

Δεκαπέντε χρόνια κρίσης, κοντολογίς, είναι πάρα πολλά.

Στις Βρυξέλλες και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αξιωματούχοι και διπλωμάτες εξέφρασαν ιδιωτικά τους φόβους ότι η ηγεσία του Εμανουέλ Μακρόν σε διεθνή θέματα, όπως η Ουκρανία και η Γάζα, κινδυνεύει να αποδυναμωθεί ανεπανόρθωτα. Μερικοί ανησυχούν ακόμη και για την ευστάθεια ολόκληρης της οικονομίας της ευρωζώνης.

«Η Γαλλία είναι πολύ μεγάλη για να αποτύχει, οπότε αυτή η ατελείωτη πολιτική αστάθεια θέτει σε κίνδυνο όλη την ευρωζώνη», δήλωσε διπλωμάτης κράτους-μέλους της ΕΕ. «Είναι το βασικό θέμα συζήτησης σήμερα».

Η Γαλλία, ως δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, βασικός παίκτης στη G7, μοναδική πυρηνική δύναμη της Ένωσης και μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, έχει καθοριστικό ρόλο στις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Υπό τον Μακρόν, είχε αναδειχθεί σε κινητήρια δύναμη των ευρωπαϊκών υποθέσεων, ανταγωνιζόμενη μόνο τη Γερμανία.

Ταυτόχρονα, ο Μακρόν προσπαθεί να αντιμετωπίσει την απειλή του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού, που παραμένει πρώτο στις δημοσκοπήσεις, ενώ ταυτόχρονα παλεύει με το μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα της χώρας.

Πολιτικό αδιέξοδο και κίνδυνος πρόωρων εκλογών

Οι κυβερνήσεις του Μακρόν αδυνατούν να περάσουν μέτρα περιορισμού των δαπανών από το κοινοβούλιο. Το παρατεταμένο πολιτικό αδιέξοδο αυξάνει τις πιθανότητες για νέες βουλευτικές εκλογές εντός του έτους, γεγονός που συνεπάγεται μήνες επιπλέον αβεβαιότητας.

Ορισμένοι παρατηρητές δεν αποκλείουν πλέον ούτε την πρόωρη παραίτηση του Μακρόν, αν και η θητεία του λήγει το 2027. Κάθε τέτοιο σενάριο θα άνοιγε τον δρόμο στην ακροδεξιά του Μαρίν Λεπέν, με απρόβλεπτες συνέπειες για την ευρωπαϊκή σταθερότητα και κυρίως για την ευρωζώνη.

Την Δευτέρα, οι αγορές στη Γαλλία και διεθνώς αντέδρασαν νευρικά στη δραματική πτώση της κυβέρνησης του Sébastien Lecornu, που άντεξε μόλις 14 ώρες. Οι γαλλικές μετοχές και τα κρατικά ομόλογα υποχώρησαν, ενώ το ευρώ εξασθένησε έναντι του δολαρίου. Ο δείκτης CAC 40 σημείωσε πτώση 1,4%.

«Υπάρχουν ήδη αρκετές ανησυχίες για την οικονομία της ευρωζώνης», σχολίασε κυβερνητικός αξιωματούχος χώρας-μέλους. «Δεν χρειαζόμαστε κι άλλα προβλήματα».

Αβεβαιότητα για επενδύσεις και τον ρόλο της Γαλλίας στην ΕΕ

Στο εσωτερικό, Γάλλοι αξιωματούχοι προσπάθησαν να υποβαθμίσουν τον κίνδυνο. Ένας εξ αυτών υποστήριξε ότι παρά τη «σύνθετη κατάσταση», υπάρχει ακόμα «πιλότος στο πιλοτήριο» του υπουργείου Οικονομίας και οι αγορές δεν πρέπει να υπεραντιδρούν. Ωστόσο, πολλοί παραμένουν δύσπιστοι.

«Οι προσπάθειες του Μακρόν τα τελευταία οκτώ χρόνια στόχευαν στο να καταστήσουν τη Γαλλία τον πιο ελκυστικό επενδυτικό προορισμό στην Ευρώπη», δήλωσε ο Γκρεγκουάρ Ρους, διευθυντής προγραμμάτων για Ευρώπη και Ρωσία στο think tank Chatham House στο Λονδίνο. «Δεν βλέπω κανέναν σοβαρό διεθνή επενδυτή να επιλέγει τη Γαλλία αυτή τη στιγμή, λόγω της απόλυτης έλλειψης πολιτικής και δημοσιονομικής σαφήνειας».

Στις Βρυξέλλες, κάποιοι διπλωμάτες ήδη θεωρούν πολιτικά τελειωμένο τον Μακρόν. Ενώ το 2017 ανέτρεψε το γαλλικό πολιτικό σκηνικό, τώρα εμφανίζεται ως «κουτσό άλογο», με μειούμενη επιρροή στις ευρωπαϊκές εξελίξεις.

Ένας δεύτερος διπλωμάτης υπογράμμισε πως ο Μακρόν αφήνει ως παρακαταθήκη έναν πλούτο ιδεών που διαμόρφωσαν την πορεία της Ευρώπης — χαρακτηριστικά ανέφερε την έννοια της «στρατηγικής αυτονομίας», που γεννήθηκε στο Παρίσι πριν χρόνια και σήμερα θεωρείται κομβική στις Βρυξέλλες.

Το μέλλον των γαλλικών εκλογών και η άνοδος της ακροδεξιάς

Ο Μακρόν δεν έχει αφήσει να εννοηθεί ότι σκοπεύει να παραιτηθεί πριν το 2027. Ωστόσο, η πολιτική αναταραχή στο Παρίσι αναμένεται να αποδυναμώσει τη γαλλική επιρροή στις συζητήσεις και στη χάραξη πολιτικής στην ΕΕ.

Για παράδειγμα, οι διαβουλεύσεις των υπουργών Οικονομικών για τον προϋπολογισμό της ΕΕ θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματικές εάν η Γαλλία μπορούσε να εκπροσωπείται σταθερά από τον ίδιο υπουργό. Οι συνεχείς αλλαγές προσώπων δυσχεραίνουν τη θέση της χώρας.

Από την άλλη πλευρά, μια πρόωρη εκλογική αναμέτρηση μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ. Οι κυβερνήσεις είχαν θέσει άτυπα ως προθεσμία για συμφωνία πριν τις γαλλικές εκλογές του 2027, φοβούμενες ότι ενδεχόμενη νίκη της Λεπέν θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις.

Ο Μακρόν, με κεντρικό ρόλο στην ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία απέναντι στη Ρωσία — τόσο στον εξοπλισμό όσο και στον συντονισμό με συμμάχους — έχει συνδιαμορφώσει σημαντικές πρωτοβουλίες όπως αυτή με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, δημιουργώντας μια «συμμαχία των προθύμων» υπέρ μιας μελλοντικής ειρηνευτικής συμφωνίας στην Ουκρανία.

«Δεν είναι καλό για την ΕΕ όταν ένα από τα μεγαλύτερα κράτη-μέλη βρίσκεται σε κρίση — ειδικά στην παρούσα συγκυρία ασφαλείας», τόνισε ο ίδιος αξιωματούχος της ευρωζώνης.

Η “γαλλογερμανική μηχανή” υπό αμφισβήτηση

Η ισχυρή «γαλλογερμανική μηχανή» θεωρείται παραδοσιακά απαραίτητη για μια δυναμική ΕΕ. Τα προβλήματα του Μακρόν δυσχεραίνουν αυτή τη συνεργασία ακόμη κι αν στο Βερολίνο υπάρχει πλέον ένας πιο δραστήριος ηγέτης όπως ο Φρίντριχ Μερτς.

Γάλλος αξιωματούχος από το γραφείο απερχόμενου υπουργού παραδέχθηκε: «Αυτό αφήνει τη Γαλλία απούσα σε μια περίοδο που η Ρωσία κάνει εισβολές στην Ευρώπη, η Κίνα έχει τεράστιες βιομηχανικές δυνατότητες και οι ΗΠΑ του Τραμπ συνεχίζουν να ενεργούν απρόβλεπτα. Η ηγεσία μας θα λείψει — είναι αδύνατο να προσφέρουμε όσα μπορούμε υπό αυτές τις συνθήκες».

Ποιος θα ακολουθήσει;

Eάν τελικά ο Μακρόν οδηγήσει τη χώρα σε νέες εκλογές, η γαλλική ακροδεξιά φαίνεται έτοιμη να κερδίσει έδαφος — παρότι τα ποσοστά του Εθνικού Συναγερμού (RN) παραμένουν σταθερά γύρω στο 30-32% μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2024.

Η ευρωπαϊκή ακροδεξιά έχει ενισχυθεί από τις δυσκολίες του Μακρόν ήδη πριν την τελευταία κυβερνητική κατάρρευση. Η Λεπέν πανηγύρισε πρόσφατα τη νίκη του δεξιού λαϊκιστή Aντρέι Μπάμπις στις εκλογές της Τσεχίας και αξιοποίησε την κρίση στη Γαλλία για να επαναλάβει τα αιτήματά της περί νέων εκλογών.

Γκεέρτ Βίλντερς, γνωστός ακροδεξιός πολιτικός της Ολλανδίας που επικράτησε στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές εκεί, είχε προειδοποιήσει τους «παλιούς ηγέτες» φέτος: «Η εποχή σας τελείωσε» — μήνυμα που φαίνεται ολοένα πιο επίκαιρο στο γαλλικό πολιτικό σκηνικό.

Το νέο κοινοβούλιο δεν ενίσχυσε την εκτελεστική εξουσία. Αντίθετα, παγίωσε έναν τριμερή κατακερματισμό. Κέντρο, αριστερά και ακροδεξιά αλληλοεξουδετερώνονται, εμποδίζοντας κάθε κυβερνητική πλειοψηφία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μέσα στον τελευταίο ενάμιση χρόνο ο Μακρόν να έχει διορίσει πέντε πρωθυπουργούς.

Πολιτική κρίση

Η περίπτωση του Φρανσουά Μπαϊρού έδειξε ξεκάθαρα τα όρια του συστήματος. Η εμμονή του στην περικοπή δαπανών για τη σταθεροποίηση του χρέους, όσο ορθολογική κι αν φαινόταν σε τεχνοκρατικό επίπεδο, αγνόησε την πολιτική πραγματικότητα: μια κοινωνία που αντιστέκεται σε κάθε περικοπή κοινωνικών κεκτημένων, και μια Εθνοσυνέλευση έτοιμη να ανατρέψει κάθε πρωθυπουργό που δεν μπορεί να εξασφαλίσει ισορροπίες.

Ο νέος πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί καλείται ουσιαστικά να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής. Όμως το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι αριθμοί της πλειοψηφίας. Είναι η ίδια η εξάντληση του γαλλικού κοινωνικού συμβολαίου.

Για δεκαετίες, η Γαλλία συντηρούσε την κοινωνική ειρήνη μέσω αυξημένων δημόσιων δαπανών. Σήμερα, με χρέος άνω του 114% του ΑΕΠ, αυτό το μοντέλο δεν είναι βιώσιμο. Ωστόσο, καμία πολιτική δύναμη δεν θέλει να χρεωθεί το πολιτικό κόστος των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται.

Το αποτέλεσμα είναι μια επικίνδυνη στασιμότητα: ένα κράτος που χρειάζεται αλλαγή, αλλά δεν μπορεί να την υλοποιήσει. Μια κοινωνία που φοβάται την κατάρρευση, αλλά αντιστέκεται σε κάθε βήμα προσαρμογής και μια πολιτική τάξη που εγκλωβίζεται ανάμεσα στις πιέσεις της ακροδεξιάς και της ριζοσπαστικής αριστεράς.

Τα οικονομικά προβλήματα

Η προοπτική προσφυγής στο ΔΝΤ, αν και ακόμη θεωρείται ακραίο σενάριο, υπογραμμίζει το βάθος της κρίσης εμπιστοσύνης.

Αν οι αριθμοί παραμείνουν ανεξέλεγκτοι, η Γαλλία κινδυνεύει να χάσει τον οικονομικό της αυτοπροσδιορισμό, με ανυπολόγιστες πολιτικές συνέπειες.

Κοινωνική κρίση

Την προηγούμενη Πέμπτη, η Γαλλία «παρέλυσε», όταν χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τα μέτρα λιτότητας που σχεδιάζει να φέρει προς ψήφιση η νέα κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί.

«Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι» σε ολόκληρη τη Γαλλία συμμετείχαν στις διαδηλώσεις που διοργανώθηκαν σήμερα από τις οκτώ συνδικαλιστικές ενώσεις της χώρας, σε μια προσπάθεια να επηρεάσουν τις δημοσιονομικές επιλογές του νέου πρωθυπουργού, ανακοίνωσε το συνδικάτο CGT.

Αυτός ο αριθμός είναι μεγαλύτερος από εκείνον της τελευταίας μεγάλης κινητοποίησης κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, τον Ιούνιο του 2023, όπου είχαν λάβει μέρος 900.000 άνθρωποι, σύμφωνα με την ίδια συνδικαλιστική ένωση.

Το υπουργείο Εσωτερικών με τη σειρά του ανέφερε ότι στους δρόμους βγήκαν περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι, οι 55.000 εξ αυτών στο Παρίσι.

Σημειώνεται ότι στις διαδηλώσεις συνελήφθησαν 181 άτομα, συμπεριλαμβανομένων 31 στο Παρίσι, ενώ 11 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας τραυματίστηκαν ελαφρά.

Τι μέλλει γενέσθαι

Σε τελική ανάλυση, η κρίση στη Γαλλία δεν είναι απλώς μια σύγκρουση των πολιτικών και κοινωνικών φορέων για τον προϋπολογισμό και κατ’ επέκταση για την οικονομία.

Είναι μια κρίση στρατηγικής κατεύθυνσης: πώς μια μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη θα επαναπροσδιορίσει το κοινωνικό της μοντέλο στον 21ο αιώνα, χωρίς να θυσιάσει, ούτε τη δημοσιονομική της αξιοπιστία, ούτε τη δημοκρατική της νομιμοποίηση.

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του Εμανουέλ Μακρόν και των διαδόχων του, αλλά και τη σταθερότητα ολόκληρης της Ευρώπης.

Η Γαλλία εισέρχεται σε φάση έντονης πολιτικής αναταραχής καθώς η κυβέρνηση μειοψηφίας του Φρανσουά Μπαϊρού οδεύει προς αναπόφευκτη ήττα στην ψηφοφορία εμπιστοσύνης στις 8 Σεπτεμβρίου. Στο Παρίσι επικρατεί ανησυχία, με το πολιτικό επιτελείο του Εμανουέλ Μακρόν να μην έχει σαφείς απαντήσεις για το πώς θα αντιμετωπιστεί η κατάσταση μετά την αποχώρηση του πρωθυπουργού.

Σενάρια διαδοχής έχουν ήδη αρχίσει να διακινούνται, με τα ονόματα του υπουργού Άμυνας Σεμπαστιάν Λεκορνύ και του υπουργού Δικαιοσύνης Ζεράλ Νταρμανέν να προβάλλουν ως πιθανοί αντικαταστάτες. Και οι δύο προέρχονται από το συντηρητικό κόμμα Les Républicains, ωστόσο βρίσκονται κοντά στον Μακρόν από το 2017.

Ο Λεκορνύ θεωρείται πιο συνεργάσιμος, ενώ ο Νταρμανέν, αν και φιλόδοξος, εμφανίζεται διστακτικός να αναλάβει μια «αποστολή αυτοκτονίας», όπως χαρακτηρίζεται η θέση του πρωθυπουργού σε συνθήκες πολιτικού αδιεξόδου.

Η πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει οποιοσδήποτε νέος πρωθυπουργός είναι τεράστια. Η Γαλλική Εθνοσυνέλευση παραμένει κατακερματισμένη, δυσχεραίνοντας την ψήφιση μέτρων για τον περιορισμό του ελλείμματος. Ο ίδιος ο Μπαϊρού είχε προειδοποιήσει ότι η χώρα κινδυνεύει με μια κρίση χρέους αντίστοιχη με εκείνη της Ελλάδας, αν δεν προχωρήσει σε περικοπές ύψους 43,8 δισ. ευρώ.

Η πολιτική κρίση συνδυάζεται με έντονη κοινωνική ένταση. Μόλις δύο ημέρες μετά την πιθανή αποχώρηση Μπαϊρού, αναμένονται μαζικές διαδηλώσεις που θα μπορούσαν να παραλύσουν τη χώρα. «Πολιτική κρίση στις 8 Σεπτεμβρίου, κοινωνική κρίση στις 10. Αυτό δεν είναι κρίση καθεστώτος;» σχολίασε χαρακτηριστικά πολιτικός σύμβουλος υπουργού.

Το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών δεν είναι κάτι που επιθυμεί ο Γάλλος πρόεδρος. Ο Μακρόν δείχνει προς το παρόν απρόθυμος να διαλύσει τη Βουλή, φοβούμενος ένα νέο πολιτικό αδιέξοδο που θα βαρύνει τον ίδιο. Η εμπειρία του αιφνιδιαστικού καλέσματος στις κάλπες το καλοκαίρι, μετά τις ευρωεκλογές, είχε οδηγήσει σε σημερινό αδιέξοδο και πλήγμα στη φήμη του προέδρου. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι νέα εκλογική αναμέτρηση θα μπορούσε να αποφέρει και πάλι μια Βουλή χωρίς καθαρή πλειοψηφία.

Ακόμη και η επιλογή μιας τεχνοκρατικής κυβέρνησης, κατά τα ιταλικά πρότυπα, συναντά εμπόδια, καθώς οι βουλευτές όλων των κομμάτων κοιτούν ήδη προς τις δημοτικές εκλογές του επόμενου έτους και την προεδρική μάχη του 2027.

Στο μεταξύ, ο ίδιος ο Μπαϊρού, βλέποντας το πολιτικό του μέλλον να φθίνει, επιχειρεί να αποχωρήσει με όρους που θα ενισχύσουν το προφίλ του για μελλοντική υποψηφιότητα στην προεδρία. Με συνεχείς δημόσιες εμφανίσεις και δηλώσεις, προσπαθεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον ηγέτη που είχε το θάρρος να αναμετρηθεί με το δημοσιονομικό χάος. «Τουλάχιστον θα έχει κερδίσει τα διαπιστευτήρια ενός υποψήφιου προέδρου», σχολίασε χαρακτηριστικά συνεργάτης του Μακρόν.

Η Γαλλία βρίσκεται πλέον σε κρίσιμη καμπή. Με τις αγορές να πιέζουν για άμεση δημοσιονομική προσαρμογή, τα κόμματα να σκληραίνουν τις θέσεις τους και τον κοινωνικό αναβρασμό να εντείνεται, το ερώτημα δεν είναι ποιος θα διαδεχθεί τον Μπαϊρού, αλλά αν η πολιτική ηγεσία μπορεί να αποφύγει μια βαθύτερη κρίση καθεστώτος.

Αναφερόμενη στο πως έζησε εκείνη την περίοδο υποστήριξε ότι δεν θα ζητούσε συγγνώμη από τους Έλληνες, θα τους έλεγε όμως “ευχαριστώ” που σήκωσαν τέτοιο βάρος και κράτησαν τη χώρα εντός της ευρωζώνης και πρόσφεραν στην Ευρώπη καλή υπηρεσία. Ειδικότερα, απαντώντας στο αν θα έκανε κάτι διαφορετικά είπε όχι, οι χειρισμοί ήταν σωστοί.

«Όχι, δεν θα ζητούσα συγγνώμη γιατί πίστευα ότι κάτι έπρεπε να αλλάξει και που δεν μπορούσα να αλλάξω την ελληνική πολιτική. Αυτό έπρεπε να γίνει εσωτερικά. Αλλά θα ήθελα να πω πως κατανοώ και ευχαριστώ όλους εκείνους που σήκωσαν τέτοιο βάρος για να παραμείνουν στην ευρωζώνη και με αυτό τον τρόπο πρόσφεραν στην Ευρώπη καλή υπηρεσία. Μείναμε ενωμένοι σε αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Γι αυτό ήθελα να σας ευχαριστήσω και να πω ότι είχα απόλυτη συναίσθηση του τι περνούσαν πολλοί άνθρωποι» είπε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, στη συνέντευξη που παραχώρησε στον δημοσιογράφο Αλέξη Παπαχελά, η Άνγκελα Μέρκελ δήλωσε ότι πληγώθηκε που οι ελληνικές εφημερίδες και οι διαδηλωτές την εποχή του δημοψηφίσματος, τη συνέδεαν με το ναζισμό.

«Η πολιτική δεν είναι μια εκδήλωση για να περνάς ευχάριστα» πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι το σημαντικό ήταν πως η ίδια ήταν πεπεισμένη ότι η Ελλάδα μπορεί να τα καταφέρει.

Την πλήγωνε, όμως, όπως είπε, και το γεγονός ότι άκουγε ότι οι Έλληνες είναι τεμπέληδες, “είναι εκείνο, είναι το άλλο”. Η Μέρκελ είπε ότι δεν της αρέσουν τα στερεότυπα και ότι όπως μπορεί να υπάρχουν κάποιοι Έλληνες που δεν είναι εργατικοί, ακριβώς το ίδιο συμβαίνει αντίστοιχα και με κάποιους Γερμανούς. Όπως ακριβώς υπάρχουν διεφθαρμένες γερμανικές εταιρείες, έτσι υπάρχουν και ελληνικές.

«Δεν υπάρχουν οι Έλληνες και οι Γερμανοί. Όπως, δυστυχώς, υπάρχουν διεφθαρμένες γερμανικές εταιρείες, έτσι υπήρχαν και κάποιες ελληνικές. Αντίστοιχα υπάρχουν περισσότερο και λιγότερο εργατικοί Γερμανοί και Έλληνες. Πρέπει να εξετάζω κάθε περίπτωση ξεχωριστά. Αν ξεκινήσω να κρίνω ένα ολόκληρο έθνος με βάση κάποιο στερεότυπο τότε έχω αποτύχει και δεν μπορώ να επιλύσω κανένα πρόβλημα. Φυσικά, και με πλήγωνε όταν κάποιος έλεγε ότι οι Έλληνες είναι τούτο και εκείνο. Φυσικά, και ο ελληνικός λαός τότε έλεγε ότι οι Γερμανοί ήταν πάντα τσιγκούνηδες και διεφθαρμένοι. Είχαμε μπροστά μας ένα πρόβλημα και ήταν προς το συμφέρον της Ελλάδας να λυθεί αυτό το πρόβλημα. Δεν μου αρέσουν καθόλου αυτές οι γενικεύσεις» δήλωσε χαρακτηριστικά.

Δήλωσε πως σαφώς ορισμένες φορές τη στεναχωρούσε που ενδεχομένως κάποιες κοινωνικές ομάδες έπρεπε να υποφέρουν περισσότερο από άλλες, αλλά τόνισε ότι αυτές ήταν αποφάσεις των Ελλήνων πολιτικών, προσθέτοντας ότι η ίδια έπρεπε να προσέχει να εξασφαλίσει την υποστήριξη της γερμανικής πλειοψηφίας. Μάλιστα δήλωσε ότι έπρεπε να παλεύει και μέσα στο ίδιο της το κόμμα για την Ελλάδα.

Αναφερόμενη στην πρώτη φορά που συνάντησε τον Αλέξη Τσίπρα ως πρωθυπουργό, σημείωσε ότι ανησυχούσε γιατί είχε προηγουμένως επιτεθεί στην Τρόικα.

«Τον περίμενα έξω από την καγκελαρία, όπου βρίσκονταν συγκεντρωμένοι αριστεροί από το αδελφό κόμμα του στη Γερμανία και αυτός πήγε και τους μίλησε πριν έρθει σε μένα», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι ο πρώην πρωθυπουργός της είπε για το περιστατικό ότι «πρέπει να υποστηρίζουμε τους δικούς μας». Η ίδια το θεώρησε πολιτικά ευφυές.

Μιλώντας για τον Αλέξη Τσίπρα τόνισε ότι «δεν λέγαμε ψέματα, συνομιλούσαμε με ειλικρίνεια».

Στη συνέχεια είπε για το τηλεφώνημα του Τσίπρα στην ίδια και τον Γάλλο πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ όταν τους ανακοίνωσε ότι πάει σε δημοψήφισμα. Η Μέρκελ ξαφνιάστηκε, καθώς ο Τσίπρας της είχε πει ότι θα το συζητήσει πρώτα με το κόμμα

«Δεν υπήρχε έτοιμο σχέδιο για Grexit, δεν ήθελα ποτέ να βγει η Ελλάδα από το ευρώ», δήλωσε.

«Μεταξύ 2009 και 2010, αντιλήφθηκα για πρώτη φορά ότι υπήρχε κρίση χρέους στην Ελλάδα», επισήμανε.

Για τον Γιώργο Παπανδρέου είπε πως ο ίδιος γνωστοποίησε τη βαρύτητα του χρέους και έπειτα οι διεθνείς πιστοληπτικοί οργανισμοί ενεργοποιήθηκαν.

«Τον Φεβρουάριο του 2010 ξεκαθαρίστηκε ότι το πρόβλημα ήταν όντως μεγάλο. Μου είπαν ότι η Ελλάδα χρειάζεται χρήματα» είπε η κα Μέρκελ και πρόσθεσε ότι με τη «ρήτρα μη διάσωσης» που υπήρχε στο ευρώ, «δεν μπορούσα να δώσω χρήματα».

Ρώτησα τον Γιώργο Παπανδρέου, «εσύ τι θες;» και μου απάντησε: «Τίποτα». Στη συνεδρίαση ο Έλληνας πρωθυπουργός ήταν σιωπηρός, συζητούσαμε έντονα και εγώ έμοιαζα η κακιά που έλεγα ότι «δεν μπορώ να δώσω χρήματα». Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν Βαν Ρομπάι διέκοψε τη συνεδρίαση και έγραψε μερικές φράσεις, «η Ελλάδα θα κάνει όσα πρέπει, θα στηρίξουμε και το ευρώ είναι το κοινό μας νόμισμα».

«Αποφάσισα το 2011 ότι έπρεπε να γίνει ό,τι περνάει από τα χέρια μας για να μείνει η Ελλάδα στη ζώνη του ευρώ» είπε μεταξύ άλλων η κα Μέρκελ και πρόσθεσε ότι «ήταν παρά πολύ δύσκολες οι διαπραγματεύσεις, μετά το δημοψήφισμα του Αλέξη Τσίπρα.

Γνωρίζοντας ότι ο Σόιμπλε ήθελε την Ελλάδα εκτός ευρώ, κάθε ώρα του τηλεφωνούσα και του παρουσίαζα την κατάσταση γιατί ήθελα αυτές οι αποφάσεις να γίνονται από κοινού με τον υπουργό Οικονομικών μου είπε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενη στον Αντώνη Σαμαρά σημείωσε:  «Εγώ ήμουν ο κακός μπάτσος εκείνη την περίοδο. Δεν έκανα κάτι για ενοχλήσω αλλά γιατί ήμουν της άποψης ότι να μπει η χώρα σε σωστή τροχιά.

Ήμασταν φίλοι σε πολιτικό επίπεδο, σε κομματικό επίπεδο, αλλά είχαμε αντικρουόμενες απόψεις πολλές φορές. Ήμουν στο πλευρό του Σαμαρά γιατί θεωρούσα ότι χρειαζόταν κούρεμα χρέους (όπως και ο Σόιμπλε), αλλά ο Τρισ;e είπε πως αν κάνετε κάτι κάτι τέτοιο ολόκληρος ο χρηματοπιστωτικός κόσμος θα χάσει την εμπιστοσύνη του στη ζώνη του Ευρώπη. Ήμουν της άποψης ότι έπρεπε να αποφορτίσω την Ελλάδα από αυτό το βάρος αλλά είχε και η άλλη πλευρά επιχειρήματα.

Έβλεπα τον Τσίπρα και έλεγα «ο Θεός να φυλάει»

Αναφερόμενη στις εντυπώσεις που της δημιουργήθηκαν από την γνωριμία με τον Αλέξη Τσίπρα η κα Μέρκελ είπε: 

«Νομίζω ότι δεν ήταν και τόσο εντυπωσιακή πρώτη φορά γιατί ήταν στις Βρυξέλλες. Μετά τον κάλεσα στο Βερολίνο και ήταν τεταμένη η ατμόσφαιρα. Πήγε και είδε διαδηλωτές σε μια διαδήλωση μπροστά από την Καγκελαρία και χαιρέτισε τους συντρόφους του από το κόμμα… 

Έλεγα ο θεός να φυλάει! Ελπίζουμε να έρθει κάποια στιγμή. Ήρθε κάποια στιγμή και πηγαίνοντας προς το άγημα του λέω «τολμηρό αυτό» και μου λέει ότι πρέπει κανείς να ασχολείται με τους οπαδούς του.

Ψηλαφώντας ήρθαμε ο ένας πιο κοντά στον άλλο. Εκείνος θεωρούσε τις ιδιωτικοποιήσεις πράγματα του διαβόλου, δεν ήταν εύκολο…

Η διαπραγμάτευση των 17 ωρών

«Εγώ δεν ήθελα να φύγει από το ευρώ και εκείνος (σ.σ. ο Τσίπρας) δεν ήθελε μνημόνιο. Ήταν το πιο αιφνιδιαστικό τηλεφώνημα που είχα σε όλη την πολιτική μου καριέρα και ένα από τα πιο σιωπηλά τηλεφωνήματα», είπε η πρώην καγκελάριος για πώς την ενημέρωσε ο Τσίπρας ότι θα προχωρούσε σε δημοψήφισμα. 

Λίγες ώρες νωρίτερα, ο Τσίπρας είχε αρνηθεί να πει «ναι» στη συμφωνία με τους δανειστές.  Η Μέρκελ τον ρώτησε τι θα κάνει και ο Τσίπρας απάντησε: «Θα επιστρέψω στη χώρα μου και θα μιλήσω με την κυβέρνηση μου και το κόμμα».

Και ποιο θα είναι το αποτέλεσμα; ρώτησε η Μερκελ Δεν το γνωρίζω, απάντησε ο Τσιπρας.
Το αποτέλεσμα εκείνης της συζήτησης στην Αθήνα ήταν η διενέργεια δημοψηφίσματος. Και ποια είναι η σύσταση σας; ρώτησε η Μερκελ τον Τσίπρα. 

Μα φυσικά όχι, απάντησε ο Τσίπρας. «Εκεί έχασα τη φωνή μου» είπε η Μέρκελ.
Παρά πολύ γρήγορα μετά τελειώσαμε το τηλεφώνημα. Μου λέει ο Ολάντ: και τώρα;

Αν ήταν «όχι», είπαμε ότι αυτό σημαίνει έξοδος από το ευρώ, η Ελλάδα δεν συμφώνησε και εμείς είπαμε ότι μια δημοκρατία δεν μπορεί να αποφασίσει για όλους τους άλλους.

Στη συνέχεια, η πρώην καγκελάριος αναφέρθηκε στα όσα συνέβησαν μετά το δημοψήφισμα  – επαναλαμβάνοντας μάλιστα την ευαρέσκειά της για το υψηλό επίπεδο της ελληνικής ομάδας που συμφώνησε το 3ο μνημόνιο. 

«Έβαλα τα κλάματα, βίωσα μεγάλη πίεση»

«Ο Ομπάμα δεν γνώριζε καλά το νομικό κομμάτι, τους στόχους της ΕΚΤ. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ έχει άλλες ευθύνες. Ο Ομπάμα δεν τα γνώριζε όλα, κάποια στιγμή έβαλα τα κλάματα, μου είχε ασκηθεί πίεση.

Ήθελε να πούμε στην ΕΚΤ να δώσει περισσότερο ρευστό. Μου έλεγαν οι σύμβουλοί μου ότι δεν μπορώ να κάνω κάτι τέτοιο, δεν θα γινόταν καν δεκτό από τα γερμανικά δικαστήρια κι αυτό το είχα πει στον Ομπάμα.

Ο Ντράγκι, ως πρόεδρος της ΕΚΤ, «δημιούργησε το Μπαζούκα» και είπε το whatever it takes. Το έκανε μόνος του».

Μεταναστευτικό – Η κατάσταση ήταν δραματική στην Ελλάδα

Καθημερινά ερχόντουσαν 10.000 νέοι πρόσφυγες όποτε κάτι έπρεπε να κάνω.

Θα μπορούσαμε να αποτρέψουμε τους πρόσφυγες από την Αυστρία στη Γερμανία αλλά αυτό δεν αρκούσε. Για αυτό τάχθηκα υπέρ του σχεδίου Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας. Η κατάσταση στην Ελλάδα ήταν δραματική. Η Τουρκία δεν έκανε τίποτε.

Το 95% των προσφύγων δεν έμπαινε στην ΕΕ. Ως αντάλλαγμα η Τουρκία πήρε χρήματα. Ήταν παρά πολύ μεγάλη πίεση εκείνη την περίοδο. 

Με κάλεσαν στην Κωνσταντινούπολη, πήγα σε εκείνα τα ανάκτορα, πολύ εντυπωσιακές οι καρέκλες, αλλά έπρεπε κάτι να κάνω. η πολιτική είναι real Politik, ήμουν υποχρεωμένη να μιλήσω με τον Ερντογάν.

Χαίρομαι που η Ευρώπη έχει προχωρήσει και έχει καταρτίσει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου. Αυτοί που δεν έχουν λάβει άσυλο πρέπει να επιστραφούν στις χώρες τους. Οι στόχοι να πολεμήσουμε τους διακινητές είναι φυσικά σωστοί.

Η κρίση με την Τουρκία

«Πάντα πρέπει να συνομιλούμε με τους γείτονες μας. Ιδίως τα θαλάσσια σύνορα μας δεν μπορούν να προστατευθούν μόνο με τη frontex.

Αν αποσοβήθηκε ελληνοτουρκικό επεισόδιο; Ναι υπήρξαν εντάσεις πολλές φορές προσπαθήσαμε να διαμεσολαβήσουμε.

Στις συνομιλίες καταλάβαινα ποσό δύσκολο ήταν να βρούμε κοινούς τόπους. Επειδή το κλίμα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ήταν αρκετά επιθετικό κάποιες φορές. Προσπάθησα να συνεισφέρω αλλά μόνο με μισά βήματα μπορούμε να τα καταφέρουμε.

Ο Πούτιν, η ΕΣΣΔ και ο πόλεμος στην Ουκρανία

 Για τον Πούτιν, η διάλυση της ΕΣΣΔ, ήταν το χειρότερο γεγονός του 20 αιώνα και του είπα ότι για μένα ήταν το πιο ευχάριστο της ζωης μου. Οι οπτικές γωνιές μας ήταν εντελώς διαφορετικές.  Ο Πούτιν έχει ακόμη αυτήν την ιδέα πως η Ρωσία πρέπει να ασκεί επιρροή σε αυτά τα κράτη (Ουκρανία και Λευκορωσία). Από την άποψη του διεθνούς δικαίου αυτό που έκανε τον Φεβρουάριο του 2022 είναι να παραβεί όλους τους όρους του διεθνούς δικαίου.

Ήμουν κατά,  από κοινού με τον Σαρκοζί, στην διεύρυνση του ΝΑΤΟ σε Ουκρανία και Γεωργία -στο Βουκουρέστι, το 2008.

Η Ρωσία δεν εξαφανίζεται από το χάρτη και είναι η μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο, δεν μπορώ να το αγνοήσω αυτό.

Εμείς θέλουμε μια εταιρική σχέση με τη Ρωσία και την προσπάθεια αυτήν την κάναμε. Με την εισβολή τον Φεβρουάριο το 2022 έχουμε μια νέα εποχή. 

Δεν έχω καμία σχέση με τον Πούτιν (τώρα). Πάντα είχαμε μεγάλες διαφωνίες αλλά στην περίπτωση της Κριμαίας μου είπε 1-2 φορές ψέματα και αυτό άλλαξε τη σχέση μας.

Για τον Tραμπ όλα είναι ένα… deal

«O Τραμπ ψηφίστηκε από τον αμερικανικό λαό θα πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε. Και εμείς οι Ευρωπαίοι είμαστε μια οντότητα, σας μην το υποτιμούμε. Όλα είναι deal για αυτόν. Δεν λειτουργεί έτσι ο κόσμος.

Είναι παρά πολύ δύσκολο να πετύχουμε κοινά αποτελέσματα – με τον Τραμπ. Δεν είναι καλές ειδήσεις, είμαι πεπεισμένη για αυτό. Πάντα σκεφτόταν κάτι για να τραβήξει την προσοχή όλων.

Έκανα το λάθος και είπα: Ντόναλντ πρέπει να δώσουμε τα χέρια αλλά δεν το έκανε. Πάντα προσπαθούσε να αποσπάσει την προσοχή και όλοι να κοιτούν εκείνον».

Εντυπωσιάστηκα πως άντεξαν οι Έλληνες με τα 60 ευρώ, οι Γερμανοί δεν θα άντεχαν

Ερωτηθείσα για «τι θα λέγατε στον μέσο Ελληνα σήμερα αν τον βρίσκατε στον δρόμο;», απάντησε: Συγγνώμη δεν θα ζητούσα, παρουσίασα τα κίνητρά μου. Θα έλεγα καταφέραμε πολλά, δεν μπορώ να φανταστώ την Ε.Ε. χωρίς την Ελλάδα.

«Με εντυπωσίασε πραγματικά (η αντοχή της ελληνικής κοινωνίας), επειδή τότε, εκείνη την πιο δύσκολη περίοδο με το δημοψήφισμα, οι άνθρωποι δεν μπορούσαν παρά να βγάλουν μόνο 60 ευρώ από την τράπεζα. Έλεγα ότι οι Γερμανοί δεν θα το άντεχαν…»