Τα τελευταία χρόνια, η χρήση της τεχνολογίας mRNA παρείχε την πλατφόρμα για να ξεπεραστούν αρκετές από τις τεχνικές δυσκολίες που περιόριζαν την αποτελεσματικότητα των εμβολίων για την αντιμετώπιση του καρκίνου, δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», Θάνος Δημόπουλος.

Σημειώνει ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας mRNA εμβολίων για την αντιμετώπιση της COVID-19 έδωσε νέα ώθηση και στην ανάπτυξη θεραπευτικών εμβολίων για τον καρκίνο.

Αυτή τη στιγμή προσθέτει αναπτύσσονται δύο βασικές κατηγορίες mRNA εμβολίων για τον καρκίνο.

• Όπως αναφέρει ο κ. Δημόπουλος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η πρόσφατη δημοσιότητα με αφορμή την ένταξη του πρώτου ασθενούς με μη μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα σε κλινική δοκιμή mRNA εμβολίου στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τις πιθανές θεραπευτικές δράσεις αυτών των εμβολίων στον καρκίνο.

«Η ιδέα της χρήσης θεραπευτικών εμβολίων για τον καρκίνο δεν είναι νέα. Βασίζεται στην ικανότητα των εμβολίων να ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα και να το στρέφουν έναντι των κυττάρων που εκφράζουν αυτά τα αντιγόνα. Επομένως ένα εμβόλιο που εισάγει στον οργανισμό αντιγόνα που χαρακτηρίζουν μόνο τα καρκινικά κύτταρα (μεταλλαγμένες πρωτεΐνες/νεοαντιγόνα) θα μπορούσε να έχει θεραπευτική δράση στη νόσο. Πολυάριθμες κλινικές μελέτες με θεραπευτικά εμβόλια τα προηγούμενα χρόνια δεν έδειξαν ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα».

Οι δύο βασικές κατηγορίες mRNA εμβολίων για τον καρκίνο

Ο κ. Δημόπουλος εξηγεί ότι η πρώτη κατηγορία αφορά εξατομικευμένα εμβόλια που αναπτύσσονται ειδικά για τα καρκινικά νεοαντιγόνα που έχει ο κάθε ασθενής. Τα εμβόλια αυτά δημιουργούνται αφού πρώτα γίνει βιοψία του όγκου και ενδελεχής ανάλυση του γονιδιώματός του. Με τη χρήση αλγορίθμων προβλέπεται ποιες αλληλουχίες του γονιδιώματος του όγκου μπορούν να δράσουν ως νεοαντιγόνα και να διεγείρουν ανοσολογική απάντηση. Αυτές οι αλληλουχίες εισάγονται στον οργανισμό με τη χρήση mRNA εμβολίων.

Η δεύτερη κατηγορία αφορά ειδικά mRNA εμβόλια για συγκεκριμένες μεταλλάξεις που διαπιστώνονται συχνά σε νεοπλάσματα και είναι γνωστό ότι μπορούν να προκαλέσουν ανοσολογική απάντηση. Η κατηγορία αυτή των εμβολίων είναι προφανές ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα για όλους τους ασθενείς που από τον μοριακό έλεγχο της νόσου θα αναγνωριστεί η παρουσία της συγκεκριμένης μετάλλαξης.

Στη δεύτερη κατηγορία ανήκει το εμβόλιο ΒΝΤ116 το οποίο δοκιμάζεται πλέον στον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα.

Που στοχεύει το νέο εμβόλιο και πώς χορηγείται

Πρόκειται για ένα εμβόλιο που περιέχει mRNA τα οποία παράγουν 6 διαφορετικά νεοαντιγόνα που απαντώνται συχνά σε ασθενείς με μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα. Αναφέρει ο Καθηγητής.

Το εμβόλιο δοκιμάζεται σε μελέτη φάσης Ι για την εκτίμηση της ασφάλειας και της κλινικής αποτελεσματικότητάς του. Στη συγκεκριμένη μελέτη πρόκειται να ενταχθούν 130 ασθενείς με μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα σε 6 διαφορετικές ομάδες, έτσι ώστε να περιληφθούν ασθενείς με μεταστατική νόσο, ανεγχείρητη τοπικά προχωρημένη νόσο αλλά και τοπική νόσο μετά από πλήρη χειρουργική εξαίρεση, η οποία όμως έχει υψηλό κίνδυνο υποτροπής. Σε αυτές τις ομάδες ασθενών θα δοκιμασθεί το εμβόλιο είτε ως μονοθεραπεία είτε σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία ή/και ανοσοθεραπεία με βάση την καθιερωμένη ως τώρα πρακτική για κάθε στάδιο της νόσου. Το εμβόλιο χορηγείται ενδοφλέβια αρχικά σε 6 εβδομαδιαίες δόσεις και ακολούθως κάθε 3 εβδομάδες.

«Τα αποτελέσματα από τους πρώτους 20 ασθενείς με μεταστατική νόσο που είχαν λάβει προηγούμενες θεραπείες ήταν αρκετά ενθαρρυντικά. Σε αυτή την ομάδα χορηγήθηκε το εμβόλιο ΒΝΤ116 μαζί με χημειοθεραπεία και διαπιστώθηκαν σημαντικά καλύτερα κλινικά αποτελέσματα σε σχέση με ότι ξέραμε για τη χημειοθεραπεία ως τώρα. Μάλιστα, η συνεργική δράση μεταξύ του εμβολίου και της χημειοθεραπείας δεν συνοδεύτηκε από ιδιαίτερη αύξηση των ανεπιθύμητων ενεργειών και όσες παρατηρήθηκαν σε σχέση με το εμβόλιο αφορούσαν την ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος και αντιμετωπίστηκαν εύκολα με κορτικοστεροειδή», εξηγεί ο κ. Δημόπουλος.

Δοκιμές και για άλλα εμβόλια

«Και άλλα mRNA εμβόλια δοκιμάζονται αυτή τη στιγμή για τον καρκίνο του πνεύμονα. Πιο συγκεκριμένα το εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA V940 (mRNA-4157) που περιέχει ως και 34 διαφορετικά νεοαντιγόνα ειδικά για τον όγκο του κάθε ασθενούς δοκιμάζεται σε συνδυασμό με τον αντι-PD1 παράγοντα πεμπρολιζουμάμπη σε μελέτη φάσης ΙΙΙ στον Μη Μικροκυτταρικό Καρκίνο πνεύμονα σταδίου ΙΙ-ΙΙΙβ μετά από πλήρη εξαίρεση της νόσου», καταλήγει ο κ. Δημόπουλος.

Πρόκειται για ένα είδος καρκίνου που προσβάλλει την τραχεία (αναπνευστικός σωλήνας), τους βρόγχους (αεραγωγοί) ή τους αερόσακους που βρίσκονται στους πνεύμονες (πνευμονικές κυψελίδες).

Ρούλα Σκουρογιάννη

Οι περισσότεροι ασθενείς που διαγιγνώσκονται με καρκίνο πνεύμονα (ΚΠ) είναι μεγαλύτεροι από 65 ετών, ωστόσο υπάρχει και ένα μικρό ποσοστό ασθενών ηλικίας κάτω των 45 ετών. Το κάπνισμα ευθύνεται για το 80% των περιπτώσεων καρκίνου του πνεύμονα. Οι καπνιστές διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο για να νοσήσουν, ωστόσο μπορεί να συμβεί και σε άτομα που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Ο κίνδυνος να αναπτύξει ένας άνθρωπος καρκίνο του πνεύμονα αυξάνεται ανάλογα με το χρονικό διάστημα καθώς και με τον αριθμό των τσιγάρων που καπνίζει. Η διακοπή του καπνίσματος, ακόμα κι αν κάποιος υπήρξε καπνιστής για αρκετά χρόνια, μπορεί να μειώσει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα.

Οι δύο βασικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα με τη μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης είναι:

• Ο Μη μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα (ΜΜΚΠ), που αφορά περίπου το 70–80% των ατόμων με καρκίνο του πνεύμονα.
• Ο Μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα (ΜΚΠ), που αφορά περίπου το 20% των ατόμων με καρκίνο του πνεύμονα.  

Τα πιο συνήθη συμπτώματα και ενδείξεις καρκίνου του πνεύμονα είναι τα εξής:

• Χρόνιος βήχας (διάρκειας μεγαλύτερης των τριών εβδομάδων)
• Αποβολή φλέγματος με αίμα ή κηλίδες αίματος με τον βήχα (αιμόπτυση)
• Αδικαιολόγητη απώλεια βάρους
• Αδικαιολόγητη δύσπνοια (λαχάνιασμα)
• Ανορεξία
• Κόπωση
• Πόνος στο στήθος
• Πόνος στα οστά
• Πόνος στον ώμο
• Πρήξιμο στον λαιμό
• Μυϊκή αδυναμία
• Βράγχος φωνής (αδύναμη, βραχνή ή εξασθενημένη φωνή)
• Συριγμός (υψηλής συχνότητας σφύριγμα κατά την αναπνοή λόγω απόφραξης της αναπνευστικής οδού)

Συχνά, τα αρχικά συμπτώματα δεν γίνονται αντιληπτά, επειδή αποδίδονται σε άλλες συνήθεις παθήσεις. Κάποιοι άνθρωποι δεν παρουσιάζουν καθόλου συμπτώματα. Όσο πιο νωρίς γίνει η διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα τόσο πιο εύκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί.

Οι θεραπευτικές δυνατότητες έναντι του Καρκίνου του Πνεύμονα εξελίσσονται ταχύτατα, προσδίδοντας μέγιστο όφελος στη συνολική επιβίωση των ασθενών. Για το ζήτημα αυτό αλλά και για την ανάγκη η προληπτική εξέταση για τον ΚΠ να είναι τακτική και υποχρεωτική, μίλησε στο libre o Θωρακοχειρουργός-Αγγειοχειρουργός, κ. Κωνσταντίνος Μαρκόπουλος.

·         Ένα χρόνο πριν, ενώ ήταν υπό σχεδιασμό το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο «Φώφη Γεννηματά», είχατε εκφράσει την πρόταση να μην μείνει έξω από το screening test ο καρκίνος  του πνεύμονα. Τελικά, η τόσο απλή ακτινογραφία θώρακος αλλά και τόσο σημαντική για την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση υπάρχει σκέψη να ενταχθεί σε κάποιο προληπτικό διαγνωστικό πρόγραμμα από την Πολιτεία;

«Όπως είναι σύνηθες, για την Ελλάδα, οι εξαγγελίες από την εφαρμοστική πολιτική έχουν πάντα αισθητή διαφορά. Μέχρι τώρα, και από όσα γνωρίζω, στο προληπτικό πακέτο εξετάσεων έγινε η εξής μία εξέταση: η μαστογραφία σε γυναίκες ηλικίας 50-69 ετών. Ειδοποιούνται με sms όσες γυναίκες αυτής της ομάδας έχουν άυλη συνταγογράφηση, ενώ όσες δεν έχουν πρέπει να το ζητήσουν από τον οικογενειακό τους ιατρό. Άλλη εφαρμογή δεν γνωρίζω. Όπως και δε γνωρίζω πότε θα ολοκληρωθεί η υλοποίηση του σχεδίου οικογενειακός ιατρός/ πρωτοβάθμια περίθαλψη. Αυτοί που σχεδιάζουν την προληπτική ιατρική δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν ότι η έγκαιρη διάγνωση σημαίνει σωτηρία ζωής αλλά και μικρότερο κόστος για το κράτος, διότι ο προχωρημένος καρκίνος έχει συντομότερο τέλος και μεγαλύτερο κόστος.

Ο καρκίνος πνεύμονος είναι ο πρώτος σε συχνότητα μεταξύ όλων των καρκίνων και με τεράστια θνησιμότητα. Και όμως, η πλέον φθηνή εξέταση, μια ακτινογραφία θώρακος δεν είναι υποχρεωτική ούτε καν στα εργοτάξια των βαρέων βιομηχανιών. Όταν μιλάμε για καρκίνο πνεύμονος, πρέπει να γνωρίζουμε ότι αφορά 9-10.000 νέα περιστατικά, κάθε χρόνο στην Ελλάδα, και οι κοινωνικές ομάδες υψηλού κινδύνου είναι: καπνιστές, εργαζόμενοι σε βεβαρημένο αναπνευστικά περιβάλλον, έκθεση σε αμίαντο κλπ. Επίσης, οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι ο καρκίνος πνεύμονος, αν εμφανίσει εκτεταμένη λεμφαδενική μετάσταση, έχει πενταετή επιβίωση μικρότερη από το 30% και ότι για τα οικονομικά της υγείας ο προχωρημένος καρκίνος πνεύμονος κοστίζει στα ασφαλιστικά ταμεία δεκαπλάσια έως 30πλάσια αυτού που βρίσκεται σε πρώτο στάδιο. Να γιατί δεν πρέπει να λείπει η απλή ακτινογραφία από τον προληπτικό έλεγχο. Είναι θέμα καταρχήν ζωής και κατά δεύτερον κόστους».

·         Υπάρχουν εξελίξεις στην αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα (χειρουργικά ή με συντηρητική θεραπεία);

«Η σύγχρονη ιατρική έχει κατορθώσει, ερευνώντας την ανοσολογική συμπεριφορά των καρκινικών κυττάρων, να δημιουργήσει ειδικά και διαφορετικά πρωτόκολλα αντιμετώπισης για όλα τα είδη καρκίνων. Έτσι, για καρκίνους μετά το πρώτο ή δεύτερο στάδιο έχει μεγάλη αξία ή αντιμετώπιση από μικτή ομάδα: πνευμονολόγος, ογκολόγος και θωρακοχειρουργός, ώστε να χαραχθεί κοινή στρατηγική για καλύτερο αποτέλεσμα.

Η ανοσοθεραπεία η οποία διεγείρει τις ίδιες τις δυνάμεις του οργανισμού και ενισχύει την άμυνά του απέναντι στα καρκινικά κύτταρα φαίνεται πολύ ελπιδοφόρα. Επίσης, η χρήση των laser είτε για αφαίρεση όγκων είτε για διάνοιξη αποφραγμένων βρόγχων δίνει ποιότητα ζωής. Τέλος, η φωτοδυναμική θεραπεία έχει αρχίσει παγκοσμίως να συμβάλλει στη σμίκρυνση των όγκων. Πραγματοποιείται με διάχυση ενέργειας (laser) στον όγκο, μετά από χορήγηση ενδοφλέβιας ουσίας η οποία με το Laser διασπάται και νεκρώνει τα καρκινικά κύτταρα εκλεκτικά. Βρίσκεται ακόμα στο ξεκίνημά της, ωστόσο έχει επιτευχθεί μείωση όγκων από 40 μέχρι 70%.

Ο καρκίνος πνεύμονος απαιτεί μεθοδικότητα και ομαδικότητα κατά την προσπάθεια θεραπείας. Το ερώτημα αν πρέπει να αφαιρεθεί ο όγκος και μετά να γίνει ΧΘΠ ή αν πρέπει να προηγηθεί ΧΘΠ για να μικρύνει ο όγκος δεν είναι φιλοσοφικές ερωτήσεις. Είναι υπαρκτά διλήμματα των οποίων η απάντηση βρίσκεται στο ογκολογικό συμβούλιο».

·         Τι θα μπορούσαμε να πούμε για τον Μικροκυτταρικό Καρκίνο Πνεύμονα (ΜΚΚΠ) που είναι πιο σπάνιος αλλά πιο επιθετικός;

«Το μικροκυτταρικό καρκίνωμα είναι το 10-15% των όγκων του πνεύμονος. Αφορά κεντρικούς, συνήθως, όγκους στον πνεύμονα και πολύ γρήγορα δίνει τοπικές μεταστάσεις (λεμφαδένες) και απομακρυσμένες επίσης (ήπαρ, εγκέφαλος, οστά).

Δεν το χειρουργούμε, διότι έχει αποδειχθεί ότι η αφαίρεση δεν υπερτερεί της ΧΘΠ μαζί με ακτινοβολία.
Είναι επιθετική νόσος, η οποία ανταποκρίνεται στην ΧΘΠ, αλλά επανεμφανίζεται σύντομα. Έχει απόλυτη σχέση με το κάπνισμα και είναι γενικά κακής πρόγνωσης.

Ο συνδυασμός ανοσοθεραπείας με ΧΘΠ επίσης έχει αρχίσει να δίνει καλά αποτελέσματα. Ωστόσο, ακόμα και ο μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονος όταν διαγιγνώσκεται νωρίς έχει πολύ καλύτερη πρόγνωση. Ο μικροκυτταρικός, συνήθως, πρωτοεμφανίζεται με μικρή αιμόπτυση, την οποία όλοι υποτιμάμε αν συμβεί μία ή δύο φορές. Αλλιώς, ο μικροκυτταρικός καρκίνος βρίσκεται σε τυχαία ακτινογραφία θώρακος.

Για αυτό, έχει αξία η προληπτική ιατρική ιδιαίτερα σε βαρείς καπνιστές.  Όλοι οι άλλοι καρκίνοι πνεύμονος είναι χειρουργήσιμοι και έχει αποδειχθεί ότι μια ριζική επέμβαση από έμπειρη ομάδα έχει τεράστια αξία για το προσδόκιμο επιβίωσης».