Μέχρι στιγμής, ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν ήδη στοχεύσει την Κύπρο, με ένα να χτυπά μια βρετανική βάση της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας στο νησί, και άλλα να καταρρίπτονται πριν προλάβουν να χτυπήσουν. Αυτό ώθησε το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και την Ελλάδα να στείλουν αεροσκάφη, πολεμικά πλοία και ελικόπτερα στην Κύπρο για να προστατεύσουν τη χώρα από περαιτέρω επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Όμως, με τους Βρετανούς, Γάλλους και Γερμανούς ηγέτες να δηλώνουν έτοιμοι να ξεκινήσουν αμυντική στρατιωτική δράση στη Μέση Ανατολή, η Τεχεράνη απείλησε να ανταποδώσει εναντίον αυτών των χωρών με επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος.

«Θα ήταν μια πράξη πολέμου. Οποιαδήποτε τέτοια πράξη εναντίον του Ιράν θα θεωρούνταν συνενοχή με τους επιτιθέμενους. Θα θεωρούνταν ως πράξη πολέμου εναντίον του Ιράν», δήλωσε ο Εσμαήλ Μπαγκάεϊ, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, στα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Ο Μαρκ Ρούτε, ο πρώην πρωθυπουργός της Ολλανδίας, ο οποίος τώρα ηγείται του ΝΑΤΟ, προειδοποίησε την Τρίτη ότι η Τεχεράνη αποτελεί απειλή που φτάνει βαθιά στην Ευρώπη.

«Ας είμαστε απολύτως προσεκτικοί σε ό,τι συμβαίνει εδώ», δήλωσε ο Ρούτε. «Το Ιράν είναι κοντά στο να αποκτήσει πυρηνική ικανότητα και ικανότητα βαλλιστικών πυραύλων, κάτι που αποτελεί απειλή όχι μόνο για την περιοχή – τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της υπαρξιακής απειλής για το Ισραήλ – αλλά αποτελεί επίσης τεράστια απειλή για εμάς εδώ στην Ευρώπη». Το Ιράν είναι «εξαγωγέας χάους» υπεύθυνο εδώ και δεκαετίες για τρομοκρατικές συνωμοσίες και απόπειρες δολοφονίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ζουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, είπε.

Το Politico παρουσιάζει τι είναι ικανό να κάνει το Ιράν και πoιες ευρωπαϊκές χώρες ενδέχεται να διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Πύραυλοι που στοχεύουν την Αθήνα και ακόμη και το Βερολίνο

Σύμφωνα με αναφορές, το Ιράν αναπτύσσει έναν διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο με βεληνεκές 10.000 χιλιομέτρων, ο οποίος θα έθετε ενδεχομένως σε βεληνεκές την ευρωπαϊκή και ακόμη και την αμερικανική επικράτεια, δήλωσε ο Antonio Giustozzi από το think tank Royal United Services Institute στο Λονδίνο. Δεν είναι σαφές εάν, υπό συνεχή επίθεση, η Τεχεράνη θα είναι σε θέση να κατασκευάσει και να αναπτύξει έναν πειραματικό πύραυλο όπως αυτός, είπε.

«Ρεαλιστικά, όσο πιο μακριά τους εκτοξεύεται, τόσο λιγότερο ακριβή θα είναι», δήλωσε ο Giustozzi. «Ας υποθέσουμε ότι είχαν τέσσερις ή πέντε πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Μπορεί να υπάρχει κάποια αξία να στοχεύσουμε κάτι στην Ευρώπη μόνο και μόνο για να δημιουργήσουμε εντυπώσεις και να τρομάξουμε την κοινή γνώμη από το να παρέμβει».

Το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν είναι γνωστό ότι περιλαμβάνει αρκετά συστήματα μεσαίου βεληνεκούς που εκτείνονται σε περίπου 2.000 χιλιόμετρα, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Missile Threat του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.

Οι πύραυλοι στερεού καυσίμου Sejjil και Khorramshahr εκτιμάται ότι έχουν περίπου αυτό το βεληνεκές, το οποίο θα εκτεινόταν σε μέρη της νοτιοανατολικής Ευρώπης από το ιρανικό έδαφος, συμπεριλαμβανομένων περιοχών της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, ανάλογα με την τοποθεσία εκτόξευσης.

Η Ρουμανία διαθέτει μια βάση πυραυλικής ασπίδας των ΗΠΑ στο Deveselu στο νότιο τμήμα της χώρας, η οποία κατασκευάστηκε για την αναχαίτιση πιθανών πυραυλικών επιθέσεων από το Ιράν. Αυτή την εβδομάδα, η στρατιωτική ασφάλεια ενισχύθηκε στην τοποθεσία, σύμφωνα με τον υπουργό Άμυνας της Ρουμανίας.

Η Τεχεράνη έχει εδώ και καιρό χαρακτηρίσει τα 2.000 χιλιόμετρα ως αυτοεπιβαλλόμενο ανώτατο όριο για το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της – ένα όριο που κρατά το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης εκτός του πεδίου εφαρμογής, διατηρώντας παράλληλα την περιφερειακή εμβέλεια.

Η Defense Express, μια εταιρεία συμβούλων άμυνας με έδρα το Κίεβο, δήλωσε ότι ο πύραυλος Khorramshahr μπορεί να είναι ικανός να χτυπήσει στόχους σε απόσταση 3.000 χιλιομέτρων εάν ήταν εξοπλισμένος με μια ελαφρύτερη κεφαλή, ενδεχομένως φέρνοντας το Βερολίνο και τη Ρώμη σε εμβέλεια. Ωστόσο, ο αριθμός τέτοιων πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στο οπλοστάσιο του Ιράν είναι απίθανο να είναι μεγάλος.

Μη επανδρωμένα αεροσκάφη «Shahed»

Το Ιράν έχει επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη και παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών και αυτά τα μη επανδρωμένα βλήματα μπορεί να είναι το καλύτερο ευέλικτο όπλο του. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη «Shahed» του Ιράν έχουν αναπτυχθεί από τις ρωσικές δυνάμεις από τις πρώτες ημέρες της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία. Αυτά τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη μονής κατεύθυνσης έχουν εμβέλεια που λέγεται ότι φτάνει τα 2.500 χιλιόμετρα.

Για να φτάσουν σε στόχους εντός ευρωπαϊκού εδάφους, θα πρέπει να πετάξουν σε χαμηλό υψόμετρο πάνω από χώρες όπως η Τουρκία και η Ιορδανία, αν και η Κύπρος έχει ήδη διαπιστώσει ότι βρίσκεται εντός εμβέλειας. Οι αναλυτές πιστεύουν ότι το drone που έπληξε την αεροπορική βάση RAF Ακρωτηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο ήταν πιθανότατα τύπου shahed και μπορεί να εκτοξεύτηκε από τον Λίβανο από τη Χεζμπολάχ, τον πληρεξούσιο του Ιράν.

Ωστόσο, ο Giustozzi δήλωσε ότι τα εμπορικά διαθέσιμα drone – ακόμη και παιχνίδια – θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να προκαλέσουν χάος εντός της Ευρώπης. Το Ιράν είναι γνωστό ότι διαθέτει ένα δίκτυο αδρανών πρακτόρων που δραστηριοποιούνται σε πολλές χώρες της Ευρώπης, είπε, οι οποίοι χρησιμοποιούν εγκληματικές ομάδες για να πραγματοποιούν επιθέσεις.

Θα μπορούσαν να τους ανατεθεί μια συντονισμένη προσπάθεια να πετάξουν drone πάνω από πολιτικά αεροδρόμια, αναγκάζοντας τη διακοπή πτήσεων και προκαλώντας χάος στην εναέρια κυκλοφορία σε όλη την Ευρώπη, είπε. Αυτό θα ήταν φθηνό και εύκολο να γίνει. Πιο φιλόδοξες επιθέσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν πλήγμα σε στρατιωτικούς στόχους με drone γεμάτα εκρηκτικά.

Ωστόσο, ένας τέτοιος κίνδυνος μπορεί να είναι χαμηλός, δήλωσε ο Giustozzi, καθώς το Ιράν μπορεί να μην ήταν σε θέση να εισάγει λαθραία εξαρτήματα κατασκευής βομβών σε ευρωπαϊκές χώρες, καθώς αυτός δεν ήταν ο κύριος τρόπος λειτουργίας του στην περιοχή τα τελευταία χρόνια.

Ομάδες κρούσης και τρομοκράτες

Η πρόσφατη εστίαση της Τεχεράνης έχει επικεντρωθεί στον εκφοβισμό και τη στοχοποίηση ανθρώπων και ομάδων που ασκούν κριτική στο καθεστώς, ιδίως μεταξύ της μεγάλης ιρανικής διασποράς που είναι διασκορπισμένη σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με αναλυτές.

Σύμφωνα με μια περίληψη πληροφοριών από μια δυτική κυβέρνηση, το Ιράν έχει ένα μακρύ ιστορικό σχεδίων δολοφονίας και επίθεσης σε στόχους εντός της Ευρώπης. Η κρατικά χρηματοδοτούμενη τρομοκρατία του περιλαμβάνει ένα μείγμα άμεσων επιχειρήσεων από ιρανικές δυνάμεις και, σύμφωνα με τη περίληψη πληροφοριών, μια αυξανόμενη εξάρτηση από οργανωμένες εγκληματικές συμμορίες για τη διατήρηση της «εύλογης άρνησης».

Την τελευταία δεκαετία, τα περιστατικά περιλάμβαναν τη σύλληψη του Ιρανού διπλωμάτη Ασαντολάχ Ασαντί για την παροχή εκρηκτικών σε ένα ζευγάρι που είχε αναλάβει την βομβιστική επίθεση σε μια μεγάλη συγκέντρωση του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν (NCRI). Ο Ασαντί καταδικάστηκε σε 20 χρόνια φυλάκισης.

Μετά από μαζικές κυβερνοεπιθέσεις κατά των κρατικών υποδομών, η αλβανική κυβέρνηση διέκοψε επίσημα όλους τους δεσμούς με το Ιράν το 2022. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα, η Αλβανία απέλασε τον Ιρανό πρέσβη και αρκετούς διπλωμάτες για σχεδιασμό επίθεσης με φορτηγό εναντίον ενός στρατοπέδου ιρανών αντιφρονούντων. Η ολλανδική κυβέρνηση κατηγόρησε το Ιράν για συμμετοχή στη στοχευμένη δολοφονία δύο αντιφρονούντων, το 2015 και το 2017.

Υποψίες για σχέδια δολοφονίας με υποστήριξη του Ιράν και άλλες επιθέσεις έχουν επίσης αναφερθεί στο Βέλγιο, την Κύπρο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ άλλων χωρών της Ευρώπης.

Κυβερνοεπιθέσεις

Η απειλή για τους Ευρωπαίους από το Ιράν δεν είναι μόνο σωματική, καθώς το καθεστώς θεωρείται εδώ και καιρό ως ικανός παράγοντας στον κυβερνοχώρο.

Ειδικοί και αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι το Ιράν θα μπορούσε να εξαπολύσει νέες κυβερνοεπιθέσεις εναντίον της Ευρώπης μετά τον πόλεμο που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, είτε στοχεύοντας άμεσα κυβερνήσεις είτε χτυπώντας φορείς εκμετάλλευσης κρίσιμων υποδομών.

«Πρέπει τώρα να παρακολουθούμε πολύ προσεκτικά την κατάσταση όσον αφορά την κυβερνοασφάλειά μας και ιδιαίτερα τις κρίσιμες υποδομές μας», δήλωσε στο Politico η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Χένα Βιρκούνεν. «Γνωρίζουμε ότι η διαδικτυακή διάσταση είναι επίσης πολύ σημαντική, το κανάλι στρατολόγησης και ιδιαίτερα η προπαγάνδα διαδίδονται επίσης σε μεγάλο βαθμό στο διαδίκτυο».

Το Ιράν θεωρείται συνήθως ως ένας από τους τέσσερις μεγάλους κυβερνοαντιπάλους της Δύσης — μαζί με τη Ρωσία, την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι στοχεύει ενεργά την Ευρώπη.

Στην πραγματικότητα, η κυβερνοδραστηριότητα του Ιράν έχει σε μεγάλο βαθμό σταματήσει από τότε που ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ, σύμφωνα με έναν ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο κυβερνοασφάλειας, ο οποίος δεν θέλησε να κατονομαστεί για να συζητήσει τις τρέχουσες αξιολογήσεις.

Εάν και όταν οι ευρωπαϊκές χώρες καταστήσουν πιο σαφή την υποστήριξή τους στις δραστηριότητες των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αυτό πιθανότατα θα τις φέρει στη γραμμή του πυρός, δήλωσαν αξιωματούχοι της κυβερνοβιομηχανίας. «Η Ευρώπη θα πρέπει σίγουρα να περιμένει ότι ακριβώς αυτό που συνέβη στον Κόλπο θα μπορούσε να συμβεί και πρέπει να συμβεί στην Ευρώπη», δήλωσε ο Gil Messing, επικεφαλής του προσωπικού της ισραηλινής εταιρείας κυβερνοασφάλειας Check Point.

Ο Messing δήλωσε ότι η εταιρεία του βλέπει ήδη στοιχεία για κυβερνοεπιθέσεις στην Κύπρο, τη μόνη χώρα της ΕΕ που το Ιράν έχει στοχεύσει με φυσικές επιθέσεις μέχρι στιγμής. Δεν υπάρχουν στοιχεία για επιθέσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά πιθανότατα θα γίνουν, είπε.

Και αν όντως πραγματοποιηθούν επιθέσεις, οι δυνατότητες του Ιράν, αν και έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια, παραμένουν σημαντικές, ανέφεραν οι ειδικοί. Οι υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών του Ιράν διαθέτουν κυβερνομονάδες που αποτελούνται από εκατοντάδες άτομα, με δεκάδες εκατομμύρια δολάρια χρηματοδότησης, είπε ο Messing.

«Αν το καθεστώς διαρκέσει», είπε ο ανώτερος αξιωματούχος που αναφέρθηκε παραπάνω, «θα επιστρέψουν».

Μία παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να σαμποτάρει την αναβίωση της Ευρωζώνης και να ενισχύσει πληθωριστικές πιέσεις, με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) να παρακολουθεί προσεκτικά την κατάσταση.

Η εξάρτηση της Ευρώπης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο της Μέσης Ανατολής καθιστά την ήπειρο ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις επιπτώσεις των ιρανικών εντάσεων, σημειώνει ο Carsten Brzeski της ING.

Οικονομολόγοι του Bloomberg Economics, Antonio Barroso και Simona Delle Chiaie, επισημαίνουν ότι μια βραχύβια σύγκρουση θα έχει περιορισμένο αντίκτυπο, ενώ ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος ενέργειας και να ασκήσει πίεση στις κυβερνήσεις και στους πολίτες.

Παράλληλα, η κλιμάκωση συμπίπτει με σύγχυση γύρω από τους δασμούς των ΗΠΑ, μετά την απόρριψη αρχικών δασμών από το Ανώτατο Δικαστήριο, γεγονός που επιτείνει την αβεβαιότητα.

Ο Holger Schmieding της Berenberg εκτιμά ότι οι τιμές του Brent θα παραμείνουν κατά μέσο όρο στα 65-70 δολάρια/βαρέλι, παρά την πρόσφατη άνοδο πάνω από 80 δολάρια, και προβλέπει πιθανή βραχυπρόθεσμη αύξηση.

Η Κίνα και η Ρωσία, βασικοί υποστηρικτές του Ιράν, εξαρτώνται από το Στενό του Ορμούζ για το 20% της παγκόσμιας μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που ασκεί πίεση στην Τεχεράνη να αποφύγει υπερβολικές εντάσεις.

Οι υπεύθυνοι νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, όπως οι Gabriel Makhlouf, Martin Kocher και Pierre Wunsch, τονίζουν ότι είναι πρόωρο να προβλέψουν τις επιπτώσεις στον πληθωρισμό και τα επιτόκια, ενώ παρακολουθούν στενά τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, οι οποίες αυξήθηκαν περισσότερο από 60% λόγω της διακοπής παραγωγής LNG στο Κατάρ μετά από ιρανικές επιθέσεις.

Ο Francois Villeroy de Galhau και ο Γιάννης Στουρνάρας υπογραμμίζουν την ανάγκη για ψυχραιμία, δηλώνοντας ότι δεν πρέπει να ληφθούν βιαστικές αποφάσεις για αλλαγές στη νομισματική πολιτική, αλλά να παρακολουθείται προσεκτικά η κατάσταση.

Η έλλειψη αποθεμάτων στην Ευρώπη σημαίνει ότι η περιοχή θα χρειαστεί μεγάλες εισαγωγές LNG το καλοκαίρι για να αναπληρώσει τις δεξαμενές πριν τον επόμενο χειμώνα. Παρά τις ανησυχίες, οι επενδυτές βλέπουν την άνοδο των τιμών ενέργειας ως σοκ μεταβλητότητας, όχι μόνιμη κρίση στην προσφορά, σύμφωνα με τον Tobias Basse (NordLB) και τον Karim Chedid (BlackRock).

Οι Υπουργοί Ενέργειας και οι εκπρόσωποι της Ελληνικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας, της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Ρουμανίας, της Σλοβακικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, της Ουκρανίας, της Δημοκρατίας της Κροατίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Σερβίας, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, εφεξής αναφερόμενοι ως οι «Συμμετέχοντες»,

Αναγνωρίζοντας τις στρατηγικές σχέσεις μεταξύ των Συμμετεχόντων και τη μακροχρόνια συνεργασία μεταξύ των Συμμετεχόντων στους τομείς της ενέργειας, του εμπορίου, της ασφάλειας και άλλους τομείς·

Αναγνωρίζοντας τη συνεχιζόμενη ισχυρή συνεργασία στο πλαίσιο της Συνεργασίας για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC) και της Πρωτοβουλίας των Τριών Θαλασσών (3SI)·

Αναγνωρίζοντας ότι η διαφοροποίηση των προμηθειών και των οδεύσεων φυσικού αερίου είναι ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και ότι οι προηγούμενες εξαρτήσεις από τον εφοδιασμό υπογράμμισαν τη σημασία ανθεκτικών και διαφοροποιημένων ενεργειακών πηγών, και ότι η συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα ενισχύσει την ενεργειακή ανθεκτικότητα της Ευρώπης και θα διασφαλίσει ασφαλή και αξιόπιστη πρόσβαση στο φυσικό αέριο·

Υπενθυμίζοντας τις απειλές για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης το 2006, το 2009, το 2014, το 2018 και από το 2022 και εξής·

Σημειώνοντας την ηγετική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στην ενεργειακή αφθονία, τους στόχους της ενισχυμένης περιφερειακής ολοκλήρωσης και της ενισχυμένης διατλαντικής ενεργειακής εμπορικής συνεργασίας·

Λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη σημασία των έργων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) σε χώρες όπως η Κροατία, η Ελλάδα, η Λιθουανία και η Πολωνία ως σημαντικών επενδύσεων που συμβάλλουν στην ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική ευημερία στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη·

Επαινώντας τις περιφερειακές προσπάθειες για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας μέσω της αύξησης της ρευστότητας των περιφερειακών αγορών φυσικού αερίου και μέσω της σύναψης εμπορικών συμβάσεων με προμηθευτές LNG των Ηνωμένων Πολιτειών· και

Αναγνωρίζοντας ότι η Ουκρανία διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, η οποία θα πρέπει να ενταχθεί στις περιφερειακές αγορές φυσικού αερίου και σε εμπορικό κόμβο συναλλαγών, υποστηρίζοντας την οικονομική ανάκαμψη και ανασυγκρότηση της Ουκρανίας·

Υποστηρίζοντας την κοινή αίσθηση επείγοντος για την επαναβιομηχάνιση της μεταποιητικής ικανότητας μέσω στρατηγικής πολιτικής, διάθεσης κεφαλαίων και μείωσης των κινδύνων της εφοδιαστικής αλυσίδας, ιδίως για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης και επέκτασης των ενεργειακών συστημάτων και υποδομών ως μέσο προώθησης της αμοιβαίας ευημερίας, της οικονομικής ανθεκτικότητας και της εθνικής ασφάλειας·

ΚΑΤΕΛΗΞΑΝ ΣΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ:

Οι Συμμετέχοντες επιδιώκουν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των αγορών φυσικού αερίου, αξιοποιώντας πλήρως τις υφιστάμενες υποδομές, ενώ προβαίνουν σε προσθήκες, εφόσον απαιτείται, προκειμένου να αυξηθούν οι παραδόσεις και να δημιουργηθούν οικονομίες κλίμακας ώστε να ικανοποιηθούν οι στρατηγικές ενεργειακές προτεραιότητες.

Οι Συμμετέχοντες επιδιώκουν να συνεχίσουν τη συνεργασία τους για την προώθηση διαφανούς και μη διακριτικής πρόσβασης στις υποδομές φυσικού αερίου στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, με σκοπό την ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού φυσικού αερίου για τους Υπογράφοντες.

Οι Συμμετέχοντες προτίθενται να εργαστούν για την αύξηση της διαφάνειας της αγοράς φυσικού αερίου, την εναρμόνιση των χρηματιστηρίων φυσικού αερίου, την προώθηση αποδοτικών και οικονομικά συμφερουσών ρυθμιστικών πλαισίων τιμολόγησης και τον μετριασμό ή, όπου είναι δυνατόν, την εξάλειψη κανονισμών που θα παρεμποδίσουν τις εισαγωγές φυσικού αερίου, την κατασκευή νέων υποδομών φυσικού αερίου και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα του εμπορίου φυσικού αερίου.

Οι Συμμετέχοντες δεσμεύονται να κινητοποιήσουν χρηματοδότηση από τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων οργανισμών εξαγωγικών πιστώσεων και πολυμερών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, για την επίτευξη του εθνικού και περιφερειακού ενεργειακού στόχου της διασφάλισης ασφαλούς και οικονομικά προσιτού εφοδιασμού φυσικού αερίου σε ολόκληρη την κεντρική και ανατολική Ευρώπη.

Οι Συμμετέχοντες εκφράζουν την πρόθεσή τους και την επιθυμία τους να διαβουλεύονται τακτικά για την εφαρμογή των αρχών συνεργασίας που επιβεβαιώνονται στην παρούσα Κοινή Δήλωση.

Οι Συμμετέχοντες είναι ενωμένοι στη δέσμευσή τους να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαφοροποίηση της Ευρώπης, να διασφαλίσουν έναν σταθερό και ανθεκτικό ενεργειακό εφοδιασμό απαλλαγμένο από χειραγώγηση ή εξαναγκασμό και να καλλιεργήσουν αμοιβαία επωφελείς ευκαιρίες για αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες.

Όπως είδαμε το Σάββατο (21.02.2026) στην εκπομπή «EurovisionGR», ο 27χρονος καλλιτέχνης πριν νικήσει στο «Sing for Greece» είχε μιλήσει για την επιθυμία του να δημιουργήσει ένα τραγούδι – ύμνο για τη Eurovision. Μάλιστα, ο Akylas είχε αναφέρει ότι η ιστορία του τραγουδιού είναι βιωματική. 

«Η ιδέα για το τραγούδι γεννήθηκε γιατί θέλαμε να γράψουμε ένα Eurovision anthem (σ.σ. ύμνο), στα ελληνικά, που θα ξεσηκώσει όλη την Ευρώπη και θα λένε “φερ’ το μου, φερ’ το μου, φερ’ το”. Είναι γραμμένο για όλα τα παιδιά τα οποία ονειρεύονταν ψηλά, ονειρεύονται ψηλά, αλλά στερήθηκαν πολλά μικροί”», είπε ο Akylas.

«Είναι μια βιωματική ιστορία η δική μου. Είναι η πορεία από τη στέρηση στην επιτυχία και η ευγνωμοσύνη για όσους ήταν δίπλα μας όταν δεν υπήρχε κανείς», δήλωσε ακόμα.

«Το πιο συγκινητικό μήνυμα που έχω λάβει είναι από παιδιά που μου λένε πως αγάπησαν τον εαυτό τους. Δεν περίμενα αυτή τη στήριξη από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες γιατί ήταν ένας διαγωνισμός. Αν δεν πήγαινα εγώ στη Eurovision, θα ήθελα να πάει η Marseaux», είχε πει πρόσφατα ο νεαρός καλλιτέχνης. 

Όπως αποκαλύπτουν οι Financial Times, οι μηχανισμοί που είχαν αναπτυχθεί για τη στήριξη της ρωσικής στρατιωτικής δράσης στην Ουκρανία επαναπροσανατολίστηκαν, με νέα αποστολή τη στρατολόγηση οικονομικά ευάλωτων Ευρωπαίων, οι οποίοι καλούνται να εκτελέσουν πράξεις δολιοφθοράς.

Από τον πόλεμο στην Ουκρανία σε επιχειρήσεις σαμποτάζ

Το καθεστώς της Wagner παραμένει θολό μετά την αποτυχημένη ανταρσία του Ιουνίου 2023 και τον θάνατο του ιδρυτή της, Γεβγκένι Πριγκόζιν. Ωστόσο, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, τα δίκτυα στρατολόγησης όχι μόνο δεν διαλύθηκαν, αλλά ενσωματώθηκαν στις επιχειρήσεις των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών.

Αξιωματούχος υπηρεσίας πληροφοριών ανέφερε ότι η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών GRU «χρησιμοποιεί το διαθέσιμο ταλέντο που έχει στη διάθεσή της», αναφερόμενος σε πρώην στελέχη της Wagner, ενώ και η FSB έχει εντείνει αντίστοιχες δραστηριότητες.

Στόχος, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, είναι η πρόκληση κοινωνικής αναταραχής και η αποδυνάμωση της στήριξης της Ευρώπης προς την Ουκρανία.

Εμπρησμοί, προπαγάνδα και «αναλώσιμοι» πράκτορες

Οι ενέργειες που αποδίδονται στα δίκτυα αυτά περιλαμβάνουν:

• εμπρησμούς οχημάτων πολιτικών προσώπων,
• επιθέσεις σε αποθήκες με ανθρωπιστική βοήθεια για την Ουκρανία,
• διανομή ναζιστικής προπαγάνδας για πρόκληση έντασης,
• και άλλες πράξεις δολιοφθοράς.

Οι περισσότεροι στρατολογημένοι είναι άτομα χωρίς σαφή πολιτική κατεύθυνση, τα οποία δρουν έναντι χρηματικής αμοιβής.

Όπως σημείωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος, το δίκτυο της Wagner διέθετε ήδη ανθρώπους που «μιλούν τη γλώσσα τους» και μπορούσαν να προσεγγίσουν ευάλωτους στόχους, ενώ οι ρωσικές υπηρεσίες φρόντιζαν να δημιουργούν πολλαπλά επίπεδα απόστασης για να αποφεύγεται η άμεση σύνδεση με τη Μόσχα.

Στρατολόγηση μέσω Telegram και social media

Καθοριστικό ρόλο στη στρατολόγηση παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και κυρίως το Telegram, όπου λειτουργούν κανάλια με στοχευμένο περιεχόμενο.

Τα δίκτυα αυτά βασίζονται στην εμπειρία που αποκτήθηκε από προηγούμενες εκστρατείες παραπληροφόρησης, όπως εκείνες που συνδέθηκαν με τη λεγόμενη «φάρμα τρολ» Internet Research Agency.

«Γνωρίζουν το κοινό τους και πώς να το προσεγγίσουν», ανέφερε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος αξιωματούχος.

Χαρακτηριστική υπόθεση στο Λονδίνο

Ενδεικτική της μεθοδολογίας θεωρείται η περίπτωση του 21χρονου Ντίλαν Έρλ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο νεαρός στρατολογήθηκε μέσω διαδικτύου και, αφού προσέλκυσε και άλλους συνεργούς, προχώρησε στον εμπρησμό αποθήκης στο ανατολικό Λονδίνο τον Μάρτιο του 2024.

Καταδικάστηκε σε 23 χρόνια κάθειρξη, με τη δικαστή να σημειώνει ότι:

«Ανώνυμοι στρατολόγοι μέσω διαδικτύου εντόπισαν νεαρούς πρόθυμους να προδώσουν τη χώρα τους για χρήματα».

Στενή παρακολούθηση από τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες

Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας παρακολουθούν στενά τις δραστηριότητες αυτές, επιχειρώντας να χαρτογραφήσουν το εύρος του δικτύου.

Ωστόσο, επισημαίνουν ότι η χρήση «αναλώσιμων» εκτελεστών έχει διπλό αποτέλεσμα για τη Ρωσία:

• μειώνει το κόστος και αυξάνει την κλίμακα των επιχειρήσεων,
• αλλά περιορίζει τον επαγγελματισμό και αυξάνει τον κίνδυνο αποκάλυψης.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τις τοποθετήσεις που καταγράφηκαν στο Μόναχο, η ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στο νέο γεωπολιτικό τοπίο μπορεί να συμπυκνωθεί σε τρεις άξονες.

• Πρώτον, η καχυποψία –αν όχι ανοιχτή εχθρότητα– απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αντιμετωπίζεται ως παράγοντας αποσταθεροποίησης της διατλαντικής σχέσης. Η συζήτηση περί «στρατηγικής αυτονομίας» επανήλθε δυναμικά, με έμφαση στη μείωση της εξάρτησης από τις ΗΠΑ στον τομέα της άμυνας και της ενέργειας.
• Δεύτερον, η Ρωσία εξακολουθεί να θεωρείται απειλή πρώτου μεγέθους. Η πιθανότητα μιας μελλοντικής σύγκρουσης Ευρώπης–Ρωσίας, ακόμη και χωρίς αμερικανική εμπλοκή, δεν αποκλείεται από ορισμένους αναλυτές και αξιωματούχους. Οι αναφορές σε ενίσχυση εξοπλισμών, σε μόνιμη στρατιωτική παρουσία στα ανατολικά σύνορα της Ένωσης και σε αυξημένες αμυντικές δαπάνες καταδεικνύουν μια Ευρώπη που προετοιμάζεται για μακροχρόνια αντιπαράθεση.
• Τρίτον, και ίσως πιο αμφιλεγόμενο, η προοπτική ταχείας λήξης του πολέμου στην Ουκρανία αντιμετωπίζεται από μερίδα ευρωπαϊκών κύκλων με επιφυλακτικότητα. Η λογική είναι ότι μια συμφωνία που δεν θα εξαντλεί στρατιωτικά και οικονομικά τη Μόσχα ενδέχεται να αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής ρωσικής επιθετικότητας. Συνεπώς, η συνέχιση της πίεσης προς το Κρεμλίνο θεωρείται από κάποιους ως αναγκαία επένδυση ασφάλειας.

Ωστόσο, αυτή η τριπλή στρατηγική ενέχει έναν προφανή κίνδυνο: την προοπτική ενός de facto «πολέμου σε δύο μέτωπα» για την Ευρώπη. Από τη μία, η ένταση με τη Ρωσία· από την άλλη, μια συγκρουσιακή σχέση με τις ΗΠΑ εφόσον η Ουάσιγκτον ακολουθήσει μια καθαρά εθνικιστική και οικονομικά επιθετική γραμμή υπό τον Τραμπ.

Η ρητορική του Αμερικανού προέδρου περί του ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκε «για να πλήξει τις ΗΠΑ» έχει επαναληφθεί αρκετές φορές. Πίσω από τις υπερβολές, ωστόσο, διαφαίνεται μια συνεκτική στρατηγική: η μετατροπή της Ευρώπης σε οικονομικά και αμυντικά εξαρτημένο εταίρο. Η διατήρηση του ΝΑΤΟ δεν αμφισβητείται ουσιαστικά· αντίθετα, λειτουργεί ως μοχλός επιρροής. Η Ουάσιγκτον απαιτεί αυξημένες αμυντικές δαπάνες, αγορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων και ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία – όχι απαραίτητα για να «μοιραστεί» την Ευρώπη με τον Πούτιν, αλλά για να διασφαλίσει την αμερικανική κυριαρχία στην ευρωπαϊκή αγορά.

• Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση περί εγκατάλειψης της Ευρώπης από τις ΗΠΑ ή περί «μοιράσματος» της ηπείρου με τη Μόσχα μοιάζει περισσότερο με θεωρία παρά με ρεαλιστικό σενάριο. Το αμερικανικό συμφέρον δεν βρίσκεται στην αποχώρηση, αλλά στον έλεγχο. Μια ισχυρή και ενιαία Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε, θεωρητικά, να αναπτύξει αυτόνομη γεωπολιτική στρατηγική· μια κατακερματισμένη, όμως, είναι πολύ πιο εύκολα διαχειρίσιμη.

Στο Μόναχο, ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξέφρασαν την ελπίδα ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να πειστεί να αντιμετωπίσει την Ευρώπη ως ισότιμο –έστω και κατώτερο– εταίρο στον «παγκόσμιο Δυτικό άξονα». Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, φέρεται να κινείται σε αυτή τη γραμμή, επιδιώκοντας έναν ρεαλιστικό συμβιβασμό με την Ουάσιγκτον. Όμως η αμερικανική πλευρά δεν δείχνει διάθεση ανταλλαγμάτων πέραν της «πυρηνικής ομπρέλας», την οποία παρουσιάζει ως ήδη επαρκή παραχώρηση.

Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί ταχεία λήξη της σύγκρουσης. Τα κίνητρά του φαίνεται να είναι τόσο στρατηγικά –αποφυγή περαιτέρω προσέγγισης Ρωσίας–Κίνας– όσο και εσωτερικά πολιτικά. Μια ειρηνευτική συμφωνία θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως προσωπική επιτυχία πριν από κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις.

• Ωστόσο, στο εσωτερικό των ΗΠΑ υπάρχουν ισχυρές φωνές που θεωρούν ότι η συνέχιση του πολέμου εξυπηρετεί αμερικανικά συμφέροντα: αποδυναμώνει τη Ρωσία, ενισχύει την ευρωπαϊκή εξάρτηση από την Ουάσιγκτον και ανοίγει χώρο για αμερικανικές ενεργειακές εξαγωγές. Αν αυτές οι φωνές επικρατήσουν, η στρατηγική της ταχείας ειρήνης μπορεί να ανατραπεί – και τότε το ευρωπαϊκό δίλημμα θα γίνει ακόμη πιο σκληρό.

Από την πλευρά της Μόσχας, η διάθεση για διαπραγμάτευση συνδέεται με σκληρούς όρους, συμπεριλαμβανομένων εδαφικών παραχωρήσεων από το Κίεβο. Η ουκρανική ηγεσία, από την άλλη, φοβάται ότι οποιαδήποτε συνεννόηση Δύσης–Ρωσίας θα γίνει εις βάρος της. Η παρατεταμένη σύγκρουση, όμως, αυξάνει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης – ακόμη και πυρηνικής.

Το Μόναχο δεν παρήγαγε οριστικές απαντήσεις. Αντίθετα, αποκάλυψε τα διλήμματα. Η Ευρώπη καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε μια βαθύτερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ και σε μια δύσκολη, αλλά δυνητικά αναγκαία, επαναπροσέγγιση με τη Ρωσία. Η συνέχιση της σύγκρουσης στην Ουκρανία παγιώνει τη διαίρεση και ενισχύει τον αμερικανικό μοχλό πίεσης· μια ειρηνευτική πρωτοβουλία, αντίθετα, θα απαιτούσε πολιτικό θάρρος και ρήξη με κατεστημένες αντιλήψεις.

Σε κάθε περίπτωση, η Διάσκεψη του Μονάχου ανέδειξε ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα στρατηγικό σταυροδρόμι. Το αν θα κινηθεί προς μια πραγματική στρατηγική αυτονομία ή αν θα εγκλωβιστεί σε μια νέα μορφή εξάρτησης, θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις δηλώσεις των ηγετών, αλλά από τις αποφάσεις που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες. Και αυτές οι αποφάσεις ίσως καθορίσουν το μέλλον της ηπείρου για δεκαετίες.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αλλάζουν προσανατολισμό στο πρόγραμμα εξωτερικής χρηματοδότησής τους, με στόχο την εξαγωγή της MAGA ιδεολογίας στην Ευρώπη. Μια αυξανόμενη ομάδα ακροδεξιών και συντηρητικών think tanks και πολιτικών οργανώσεων εμφανίζεται πρόθυμη να διεκδικήσει αμερικανική χρηματοδότηση.

Αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχαν αρχικές συνομιλίες για κρατική χρηματοδότηση με το νέο γαλλικό think tank Western Arc, που υποστηρίζει το MAGA, καθώς και με τη βρετανική οργάνωση Free Speech Union.

Οι κινήσεις αυτές βασίστηκαν σε λίστα που παρέδωσε στους Αμερικανούς αξιωματούχους το αμερικανικό think tank Heritage Foundation, το οποίο ανέδειξε ευρωπαϊκές οργανώσεις με παρόμοια ιδεολογία. Άλλες ακροδεξιές και συντηρητικές ομάδες σε Ιταλία και Βρυξέλλες δήλωσαν στο POLITICO ότι ενδιαφέρονται επίσης για στήριξη από μια αμερικανική κυβέρνηση που θεωρούν σύμμαχο.

Το POLITICO μίλησε με εκπροσώπους από 10 ευρωπαϊκά think tanks και πολιτικές ομάδες, όλες με κάποια σχέση με την ακροδεξιά. Περιέγραψαν ένα ταχέως επαγγελματοποιημένο δίκτυο οργανισμών που επιδιώκουν συνεργασία με αντίστοιχα σχήματα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Η άνοδος της «πολιτισμικής συμμαχίας»

Με τη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ να προσφέρει στους Ευρωπαίους εθνικιστές έναν ισχυρό σύμμαχο, οι ομάδες σε Ευρώπη και ΗΠΑ επιδιώκουν να αξιοποιήσουν την ευκαιρία. Στόχος τους είναι να επαναπροσδιορίσουν τα «εργαλεία ήπιας ισχύος» που κάποτε προωθούσαν τον φιλελευθερισμό, ώστε να ενισχύσουν τη δική τους επιρροή και να ξαναχτίσουν τη Δύση βάσει των δικών τους αξιών — ένα εγχείρημα που αποκαλούν «πολιτισμική συμμαχία».

Ο Nicolas Conquer, πρώην διευθυντής επικοινωνίας των Republicans Overseas France, ίδρυσε το Western Arc στο Παρίσι τον Δεκέμβριο. Ο ίδιος, ως Γαλλοαμερικανός πολίτης, δήλωσε ότι έχει συζητήσει συγκεκριμένα έργα που θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν με αρκετούς αξιωματούχους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Το Western Arc δεσμεύεται να συνδέει «ιδέες, ανθρώπους και έργα» ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού για την «οργάνωση της αναγέννησης του δυτικού πολιτισμού». Η αποστολή του παραπέμπει στη γλώσσα της Εθνικής Στρατηγικής Ασφαλείας των ΗΠΑ που δημοσιεύθηκε τον ίδιο μήνα, καθώς και σε δοκίμιο του συμβούλου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Samuel Samson.

Ο Conquer ανέφερε ότι ήταν σε επαφή με τον Samson και άλλους Αμερικανούς αξιωματούχους τους τελευταίους μήνες, εξετάζοντας κοινά έργα όπως χαρτογράφηση ενδιαφερόμενων φορέων ή διατλαντικά ταξίδια για συγκεκριμένες ομάδες, ειδικά ενόψει των εορτασμών για τα 250 χρόνια ανεξαρτησίας των ΗΠΑ φέτος τον Ιούλιο.

«Υπάρχει αυτή η λογική της χρηματοδότησης βάσει έργων, που θεωρώ πολύ υγιή», τόνισε ο Conquer.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν απάντησε σε αναλυτικές ερωτήσεις. Σε σχετική ερώτηση εκπρόσωπος ανέφερε: «Πρόκειται για διαφανή, νόμιμη χρήση πόρων για την προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων και αξιών στο εξωτερικό.»

Διασυνδέσεις και επέκταση της MAGA επιρροής

Ο Samson είχε προκαλέσει αντιδράσεις πέρυσι όταν πρότεινε τη χρηματοδότηση της ακροδεξιάς ηγέτιδας Μαρίν Λεπέν. Επισκέφθηκε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες τον Μάιο για συναντήσεις με ΜΚΟ και ομάδες της κοινωνίας των πολιτών.

Σύμφωνα με τον Paul McCarthy, ανώτερο ερευνητή του Heritage Foundation, αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ζήτησαν πέρυσι από το ίδρυμα να υποδείξει ευρωπαϊκές οργανώσεις που θα μπορούσαν να λάβουν χρηματοδότηση.

«Προτείναμε κάποιους οργανισμούς στα τέλη καλοκαιριού, αρχές φθινοπώρου. Ίσως αυτό αποτέλεσε τη βάση», είπε ο McCarthy. Το ποσό τότε ήταν «πολύ μικρό». Αυτό συνέβη πριν η νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας υιοθετήσει πολιτική «καλλιέργειας αντίστασης» στην Ευρώπη και ενίσχυσης φορέων που αντιτίθενται σε αριστερές πολιτικές λογοκρισίας και μετανάστευσης.

«Από τη στιγμή που μπήκε στη στρατηγική, το πράγμα απογειώνεται», πρόσθεσε ο McCarthy, διευκρινίζοντας ότι δεν έχει εσωτερικές πληροφορίες για τα τελευταία σχέδια του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Την προηγούμενη εβδομάδα οι Financial Times ανέφεραν ότι η υφυπουργός Εξωτερικών Sarah Rogers προωθεί πρόγραμμα χρηματοδότησης think tanks σε Λονδίνο, Βρυξέλλες, Παρίσι και Βερολίνο. Τον Δεκέμβριο συναντήθηκε με τον Βρετανό σχολιαστή Toby Young, ιδρυτή της Free Speech Union.

«Συζητήσαμε το ενδεχόμενο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να χρηματοδοτήσει συγγενείς οργανώσεις της FSU σε άλλες χώρες, αλλά όχι τη δική μου», δήλωσε ο Young. Αν και δεν αποκάλυψε ποιες οργανώσεις εννοεί, η FSU έχει δεσμούς με παρόμοια σχήματα στην Αυστραλία, Καναδά, Νότια Αφρική και Νέα Ζηλανδία — στοιχείο που δείχνει πως τα αμερικανικά σχέδια ίσως ξεπερνούν τα ευρωπαϊκά όρια.

Iστορικό αμερικανικής επιρροής στην Ευρώπη

Η αμερικανική κρατική χρηματοδότηση σε ευρωπαϊκούς θεσμούς δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι ΗΠΑ στήριξαν έργα υπέρ δημοκρατικών ιδεωδών και φιλελεύθερων αξιών. Από τη δεκαετία του 1950 το Radio Free Europe διέδιδε τις αρχές του καπιταλισμού στην Ανατολική Ευρώπη με αμερικανικά κονδύλια.

Aυτή η πρακτική βοήθησε πολλά φιλελεύθερα think tanks να αναπτυχθούν στην Ευρώπη ως δικτυωμένοι φορείς χάραξης πολιτικής — συχνά λειτουργώντας ως άτυπα παραρτήματα δημόσιας διοίκησης.

Eπαγγελματισμός και νέα δίκτυα της δεξιάς

«Κάποτε η δεξιά ήταν ανοργάνωτη, απομονωμένη στα εθνικά ζητήματα», παραδέχεται ο John O’Brien από το MCC Brussels — think tank που χρηματοδοτείται από εκπαιδευτικό ίδρυμα της Ουγγαρίας με στενή σχέση με τον Ούγγρο πρωθυπουργό Viktor Orbán.

Aυτό όμως άλλαξε ραγδαία. Αντίθετα με τα προοδευτικά δίκτυα που χρησιμοποιούν εφαρμογές όπως το WhatsApp για συνεργασία — «αν υπάρχει κάτι τέτοιο εμείς δεν συμμετέχουμε», λέει ο O’Brien — οι δεξιοί παράγοντες συναντώνται τακτικά σε μεγάλα συνέδρια όπως τα CPAC και NatCon.

Kαλούν επίσης αλλήλους ως συνδιοργανωτές ή ομιλητές. Από την πλευρά των ΗΠΑ το Heritage Foundation — συγγραφέας του σχεδίου Project 2025 του Τραμπ — είναι συχνός προσκεκλημένος της ευρωπαϊκής δεξιάς.

Tην Τρίτη ο McCarthy συμμετείχε σε πάνελ στη Ρώμη μαζί με το ιταλικό think tank Fondazione Machiavelli. Όπως τόνισε, το Heritage Foundation ενισχύει δεσμούς μέσω κοινών συνεδρίων και ερευνών για να αντιταχθεί στον «ευρωπαϊκό φεντεραλισμό» και την «τρέλα της πράσινης μετάβασης», προωθώντας παράλληλα μια οικογενειακή πολιτική χωρίς δικαιώματα για gay ζευγάρια ή τρανς άτομα αλλά υπέρ της αύξησης γεννήσεων.

Nέα συνεργασία στην ακροδεξιά σκηνή

Kατά τον Daniele Scalea, πρόεδρο της Fondazione Machiavelli, η συνεργασία μεταξύ τέτοιων ομάδων εντείνεται διαρκώς. Στην ιστοσελίδα του ινστιτούτου διαφημίζονται επίσημες συνεργασίες ή μνημόνια κατανόησης με οργανισμούς όπως το Heritage Foundation, το Jerusalem Institute for Strategy and Security, το ουγγρικό Oeconomus Economic Research Foundation και το Center for Fundamental Rights (διοργανωτής CPAC).

“Είναι περισσότερο μια φιλία”, λέει ο Scalea. “Έχουμε κοινές αποστολές κι αξίες… Δεν έχουμε θεσμικούς δεσμούς ή ανταλλαγή πόρων — απλώς δουλεύουμε μαζί γιατί αυτό μας κάνει πιο αποτελεσματικούς”. Πρόσθεσε ότι υπάρχει “πολλή κοινή βάση” με τη διακυβέρνηση Τραμπ.

Mέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει απευθείας επικοινωνία από την αμερικανική κυβέρνηση σχετικά με πιθανή χρηματοδότηση προς οργανώσεις όπως η δική του: “Θα εξετάσουμε κάθε πρόταση όταν έρθει. Προς το παρόν όμως δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο”.

Eυρωπαϊκή κυριαρχία vs διατλαντική συμμαχία

Tο 2024 ο Τραμπ όξυνε τις εντάσεις πιέζοντας τη Δανία να παραχωρήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ — μια κίνηση που ανάγκασε πολλές δεξιές ομάδες να ισορροπούν ανάμεσα στην υπεράσπιση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και στη διατήρηση της ιδεολογικής τους συμμαχίας με τον Λευκό Οίκο.

Kαλέσματα για “ευρωπαϊκή ανεξαρτησία” από ηγέτες όπως η πρόεδρος της Κομισιόν Ursula von der Leyen προσφέρουν στη δεξιά ευκαιρία να παρουσιαστεί ως πραγματικός υπερασπιστής της δυτικής συμμαχίας.

“Είναι σημαντικό αυτή την περίοδο να διατηρούμε την ενότητα στη Δύση”, δηλώνει ο Francesco Giubilei (Nazione Futura), άλλο ιταλικό think tank συνεργάτης του Heritage Foundation. “Κατανοούμε πως κάποιες φορές οι θέσεις Τραμπ διαφέρουν από τις ευρωπαϊκές. Αν όμως δημιουργήσουμε ρήγμα τώρα μεταξύ ΗΠΑ κι Ευρώπης, θα ωφεληθούν μόνο Κίνα και Ρωσία.”

Nομικοί περιορισμοί & άλλοι δρόμοι συνεργασίας

Kάποιες από τις οργανώσεις που επικοινώνησε το POLITICO δήλωσαν πως δεν ενδιαφέρονται για κρατική χρηματοδότηση ξένου κράτους. Εκεί όπου η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει άμεση ξένη χρηματοδότηση κομμάτων, αναζητούνται εναλλακτικοί τρόποι συνεργασίας.

Ο Gerald Otten (AfD) ταξίδεψε στην Ουάσιγκτον τον Ιανουάριο ως μέλος γερμανικής βουλευτικής αντιπροσωπείας μετά από πρόσκληση της αμερικανικής πρεσβείας για πιθανή κοινή δράση. Στελέχη της AfD σχεδιάζουν ταξίδι στις ΗΠΑ τον Μάρτιο για εκδήλωση που χαρακτηρίζεται «αντί-Νταβός» από τη Ρεπουμπλικανή βουλευτή Anna Paulina Luna.

Kορυφαίο στέλεχος εξωτερικής πολιτικής της AfD, ο Markus Frohnmaier θα συναντήσει αυτήν την εβδομάδα τη Rogers στο περιθώριο της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.

“Με Τραμπ στον Λευκό Οίκο νιώθουμε πως πλέον έχουμε ισχυρό σύμμαχο”, λέει ο Scalea από τη Fondazione Machiavelli. “Δεν είναι πια θεωρία συνωμοσίας ότι η μαζική μετανάστευση μας αποδυναμώνει ως έθνος — είναι κάτι που λέει κι ο ηγέτης της συμμαχίας μας.”

Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια την σημασία της ανεξαρτησίας της Ευρώπης. «Μια ανεξάρτητη Ευρώπη είναι μια ισχυρή Ευρώπη και μια ισχυρή Ευρώπη ενισχύει τη διατλαντική συμμαχία», δήλωσε.

Σε ένα σημείο της ομιλίας της μίλησε εμμέσως πλην σαφώς στους Αμερικανούς. Σημείωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να «εντείνει τις προσπάθειές της» και να αναλάβει τις ευθύνες της, κάτι που, όπως παραδέχεται, δεν έκανε πλήρως μέχρι την πρόσφατη «θεραπεία σοκ», προφανώς αναφερόμενη στις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας.

«Κάποια όρια έχουν παραβιαστεί και αυτό δεν μπορεί να αλλάξει πια», είπε η φον Ντερ Λάιεν, που μίλησε για σημαντικές επενδύσεις της Ευρώπης στην άμυνα. Τόνισε ότι πρόκειται για μια «πραγματική ευρωπαϊκή αφύπνιση» και αυτό είναι μόνο η αρχή. Η Ευρώπη «πρέπει να αποκτήσει κότσια» σε τομείς όπως ο διαστημικός και ο τομέας των πληροφοριών.

Η πρόεδρος της Κομισιόν σημείωσε ότι εξωτερικές πηγές προσπαθούν να αποδυναμώσουν την Ε.Ε. εκ των έσω. Εξήγησε ότι η εποχή μας διαθέτει επιθετικό ανταγωνισμό και σχέσεις εξουσίας καθώς ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής αμφισβητείται με νέους τρόπους. Ανέφερε ως προκλήσεις τα εδάφη, τους δασμούς και τους κανονισμούς για την τεχνολογία.

«Η Ευρώπη δεν έχει άλλη επιλογή από το να γίνει ανεξάρτητη», είπε η φον ντερ Λάιεν και κέρδισε το χειροκρότημα.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει το περιοδικό, δεν είναι βέβαιο ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα είναι τελικά ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα αυτής της πίεσης.

«Στα χαρτιά, οι Αμερικανοί παίρνουν αυτό που απαιτούν εδώ και καιρό. Μια Ευρώπη που ξοδεύει πολύ περισσότερα στην άμυνα και εξαρτάται πολύ λιγότερο από την Ουάσινγκτον για την ασφάλειά της. Αλλά στον Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να μην αρέσει αυτό που δημιουργεί η αμερικανική πίεση», αναφέρει χαρακτηριστικά το Politico, σχολιάζοντας τις τοποθετήσεις των ηγετών κατά την πρώτη ημέρα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε η ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσει τους στρατιωτικούς της προϋπολογισμούς και να επαναπροσδιορίσει τη διατλαντική σχέση μέσα από ένα νέο πλαίσιο, που αρκετοί περιγράφουν ως «ΝΑΤΟ 3.0». Παράλληλα, ακούστηκαν εκκλήσεις για έναν νέο ευρωπαϊκό πατριωτισμό, αλλά και για την ανάπτυξη αυτόνομων δυνατοτήτων στους τομείς της άμυνας, του διαστήματος και της τεχνολογίας, ώστε η ήπειρος να μειώσει την εξάρτησή της από εξωτερικούς παράγοντες, ακόμη και από τις ΗΠΑ.

Το Politico παρομοιάζει πλέον τη σχέση Ευρώπης–Ηνωμένων Πολιτειών με εκείνη ενός ηλικιωμένου παντρεμένου ζευγαριού που δεν χωρίζει, αλλά επιλέγει να ζει σε διαφορετικά δωμάτια. Όπως γράφει, «και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι παραμένουν προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ. Αλλά ο τελευταίος χρόνος – από την ομιλία του Βανς μέχρι την απειλή του Τραμπ να υποτάξει τον Καναδά, η υποτίμηση των συμμάχων που πολέμησαν στο πλευρό των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και ιδιαίτερα οι επανειλημμένες εκκλήσεις του για προσάρτηση της Γροιλανδίας – έχει αφήσει τα σημάδια του».

Από αμερικανικής πλευράς, οι αξιωματούχοι που βρέθηκαν στο Μόναχο εμφανίστηκαν ικανοποιημένοι με την αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, καθώς οι ΗΠΑ μετατοπίζουν σταδιακά την προσοχή τους προς το δικό τους ημισφαίριο και την περιοχή Ασίας–Ειρηνικού.

Οι Ευρωπαίοι, ωστόσο, όπως τονίζει το Politico, προσέρχονται πλέον με έναν πιο ωμό ρεαλισμό, προτείνοντας μια νέα μορφή διατλαντικής συμφωνίας: να αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι και αξιόπιστοι εταίροι, ώστε να ενισχύσουν την άμυνά τους, να μοιραστούν το βάρος της ασφάλειας και να σταθούν ως πραγματικοί στρατιωτικοί σύμμαχοι σε έναν πιο επικίνδυνο κόσμο, όπου «η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που υπήρχε κάποτε», όπως δήλωσε ο Μερτς.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν επίσης ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Ουκρανία οικονομικά και στρατιωτικά, την ώρα που η αμερικανική βοήθεια υπό τον Τραμπ τείνει σχεδόν να μηδενιστεί. Ο Μακρόν ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Ευρώπης.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στο εάν αυτός ο πιο θετικός τόνος θα διατηρηθεί όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μιλήσει σήμερα, ανοίγοντας τη δεύτερη ημέρα της Διάσκεψης.

Καθ’ οδόν προς την Ευρώπη, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι το μέλλον των δύο πλευρών του Ατλαντικού παραμένει αλληλένδετο: «ήταν πάντα συνδεδεμένο και θα συνεχίσει να είναι… οπότε πρέπει απλώς να μιλήσουμε για το πώς μοιάζει αυτό το μέλλον», είπε.

Μακρόν: Κάλεσμα για ισχυρότερη Ευρώπη

Ο Εμανουέλ Μακρόν υποστήριξε ότι η Ευρώπη οφείλει να κινηθεί με πιο μακρόπνοη στρατηγική, ενισχύοντας τις στρατιωτικές της δυνατότητες και εξετάζοντας πώς η γαλλική πυρηνική αποτροπή μπορεί να ενταχθεί στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Απέκρουσε τα επιχειρήματα περί ευρωπαϊκής παρακμής και υπερασπίστηκε τις πρωτοβουλίες κατά της παραπληροφόρησης και των υπερβολών των social media, που, όπως είπε, αποδυναμώνουν τις δυτικές δημοκρατίες.

«Είναι η κατάλληλη στιγμή για να τολμήσουμε. Είναι η κατάλληλη στιγμή για μια ισχυρή Ευρώπη», δήλωσε ο Μακρόν. «Η Ευρώπη πρέπει να μάθει να λειτουργεί ως γεωπολιτική δύναμη. Δεν ήταν μέρος του DNA μας».

Τόνισε επίσης ότι ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία για την Ουκρανία, η Ευρώπη θα συνεχίσει να έχει απέναντί της μια «επιθετική Ρωσία» και δεν πρέπει να αποδεχθεί μια πρόχειρη λύση που δεν αντιμετωπίζει τα θεμελιώδη προβλήματα.

«Οι Ευρωπαίοι πρέπει να χαράξουν αυτή την πορεία με βάση τη δική τους σκέψη και τα δικά τους συμφέροντα», σημείωσε, προτείνοντας την έναρξη διαβουλεύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο Μακρόν ανέφερε ότι οι προηγούμενες πυρηνικές συμφωνίες στη δεύτερη θητεία Τραμπ «διαπραγματεύτηκαν χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων, παρότι αφορούσαν άμεσα την Ευρώπη».

«Λόγω της γεωγραφικής μας θέσης, δεν έχουμε άλλη επιλογή», υπογράμμισε.

Εξήγησε ακόμη ότι η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας χρειάζεται ανασχεδιασμό:
«Πρέπει να αναδιατάξουμε και να αναδιοργανώσουμε την αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη… δεν είναι πλέον προσαρμοσμένη στις σημερινές συνθήκες», είπε.

Και πρόσθεσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη στρατηγικός διάλογος με τον Μερτς και άλλους ηγέτες:
«Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε την πυρηνική αποτροπή μέσα σε αυτό το πλαίσιο…».

Μερτς: Νέα εποχή χωρίς βεβαιότητες

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άσκησε κριτική στη νέα κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής υπό τον Τραμπ, επισημαίνοντας ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες έχει ουσιαστικά καταρρεύσει και ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να «πορευθούν μόνες τους».

«Η διεκδίκηση ηγετικού ρόλου από τις ΗΠΑ αμφισβητείται, ίσως έχει ήδη χαθεί», δήλωσε, ενώ προειδοποίησε ότι «Στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων, δεν είναι πλέον αυτονόητο ότι η ελευθερία μας είναι διασφαλισμένη. Βρίσκεται υπό απειλή».

Ο ίδιος εκτίμησε ότι «Η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που τη γνωρίζαμε».

Αναφερόμενος στη γερμανική ιστορική εμπειρία, σημείωσε: «Εμείς οι Γερμανοί γνωρίζουμε ότι ένας κόσμος στον οποίο η ισχύς επιβάλλει το δίκαιο θα ήταν ένα σκοτεινό μέρος».

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η επιβεβαίωση ότι γίνονται συζητήσεις με τον Μακρόν για τη δημιουργία ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής.

«Συζήτησα με τον Εμανουέλ Μακρόν για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή», δήλωσε, δείχνοντας ότι το Βερολίνο εξετάζει πλέον εναλλακτικές λόγω της αβεβαιότητας για την αμερικανική προστασία.

Ο Μερτς μίλησε επίσης για το αυξανόμενο χάσμα με τις ΗΠΑ σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο:
«Ένα βαθύ χάσμα έχει ανοίξει ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες», τόνισε. «Οι πολιτισμικοί πόλεμοι της Αμερικής δεν είναι δικοί μας…».

Παράλληλα, έστειλε αυστηρό μήνυμα και προς την Κίνα, ξεκαθαρίζοντας ότι η ευρωπαϊκή αυτονομία δεν σημαίνει προσέγγιση με το Πεκίνο.

Κλείνοντας, επανέλαβε τη στήριξη της Γερμανίας προς την Ουκρανία: «Αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο όταν η Ρωσία εξαντληθεί, τουλάχιστον οικονομικά, ενδεχομένως και στρατιωτικά».

Και κατέληξε: «Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε αυτή την πραγματικότητα ως μοιραία… Θα ανοίξουμε νέους δρόμους και θα αξιοποιήσουμε νέες ευκαιρίες».

«Η Ευρώπη επέστρεψε από τις διακοπές της ιστορίας»

Ο Μερτς χαρακτήρισε τη σημερινή κατάσταση ακόμη πιο ζοφερή από το σύνθημα της διάσκεψης («υπό καταστροφή»), δηλώνοντας χαρακτηριστικά πως «η Ευρώπη μόλις επέστρεψε από τις διακοπές της ιστορίας». Σύμφωνα με τον Καγκελάριο, βρισκόμαστε σε μια εποχή «βίαιου αναθεωρητισμού» από την πλευρά της Ρωσίας και μιας Κίνας που χρησιμοποιεί συστηματικά τις εξαρτήσεις των άλλων για να επαναπροσδιορίσει τη διεθνή τάξη προς όφελός της.

Παράλληλα, σημείωσε ότι η αξίωση των ΗΠΑ για παγκόσμια ηγεμονία «έχει αμφισβητηθεί και ενδεχομένως χαθεί», ενώ προειδοποίησε ότι αυτή η αστάθεια ωθεί τους ανθρώπους προς «εύκολες και σκληρές απαντήσεις», δοκιμάζοντας τα όρια των δημοκρατικών συστημάτων.

Ασκώντας αυτοκριτική στη γερμανική εξωτερική πολιτική των τελευταίων δεκαετιών, ο Μερτς έκανε λόγο για ένα «κανονιστικό πλεόνασμα βέλτιστων προθέσεων» που όμως στερούνταν μέσων επιβολής.

«Η Γερμανία συχνά νουθετούσε και επέπληττε, αλλά δεν ανησυχούσε αρκετά για το γεγονός ότι της έλειπαν τα μέσα για να λύσει το πρόβλημα», ανέφερε. Χρησιμοποίησε ως παράδειγμα τη Ρωσία, σημειώνοντας ότι ενώ το ΑΕΠ της ΕΕ είναι σχεδόν 10 φορές μεγαλύτερο, «η Ευρώπη δεν είναι σήμερα 10 φορές ισχυρότερη από τη Ρωσία».

Στρατιωτική ισχύς και ευρωπαϊκή κυριαρχία

Ο Μερτς δεσμεύτηκε να καταστήσει την Bundeswehr την ισχυρότερη συμβατική δύναμη στην Ευρώπη, ενώ υπογράμμισε τη σημασία της πρώτης γερμανικής ξένης ανάπτυξης στη Λιθουανία. Στο πλαίσιο αυτό, κάλεσε σε συζήτηση για το Άρθρο 42 των συνθηκών της ΕΕ περί «αμοιβαίας συνδρομής», ώστε η Ευρώπη να αποτελέσει έναν «αυτόνομο, ισχυρό πυλώνα» εντός του ΝΑΤΟ.

Αποκάλυψε μάλιστα ότι ξεκίνησε «πρώτες συνομιλίες» με τον Εμανουέλ Μακρόν για ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα πυρηνικής αποτροπής, το οποίο θα ενσωματωθεί στον πυρηνικό διαμοιρασμό του ΝΑΤΟ.

Απάντηση στις ΗΠΑ και το κίνημα MAGA

Απευθυνόμενος απευθείας στην αμερικανική αντιπροσωπεία, ο Μερτς απάντησε στις περσινές επικρίσεις του Τζέι Ντι Βανς, τονίζοντας ότι «η μάχη της κουλτούρας του MAGA στις ΗΠΑ δεν είναι δική μας στην Ευρώπη». Υπογράμμισε ότι η ελευθερία του λόγου στην Ευρώπη τελειώνει εκεί που παραβιάζεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το Σύνταγμα.

«Στην εποχή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι αρκετά ισχυρές για να προχωρήσουν μόνες τους», προειδοποίησε, συμπληρώνοντας ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ ήταν «αυτοεπιβαλλόμενη» και ότι η ήπειρος πρέπει να την αποτινάξει το συντομότερο δυνατό.

Ρωσία, Ουκρανία, Γροιλανδία και διεύρυνση της ΕΕ

Αναφορικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο Μερτς δήλωσε κατηγορηματικά ότι «θα τελειώσει μόνο όταν η Ρωσία εξαντληθεί τουλάχιστον οικονομικά και ενδεχομένως στρατιωτικά», ενώ άφησε αιχμές κατά του Βίκτορ Όρμπαν για τις μονομερείς επαφές του με το Κρεμλίνο, λέγοντας ότι «δεν πέτυχε τίποτα».

Στο πλαίσιο αυτής της νέας ευρωπαϊκής διεκδικητικότητας, ο Γερμανός Καγκελάριος αναφέρθηκε και στην πρόσφατη αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, δηλώνοντας την «απεριόριστη» αλληλεγγύη του στη Δανία και την Πρωθυπουργό Φρεντέρικσεν. Τόνισε ότι η Ευρώπη πλέον διαπραγματεύεται με νέο αυτοσεβασμό και ότι, παρόλο που οι διαφωνίες με την Ουάσινγκτον μπορεί να είναι συχνότερες, αυτό θα αποβεί σε όφελος και των δύο πλευρών.

Τέλος, εξέφρασε την ανησυχία του για την καθυστέρηση στην ένταξη των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων (όπως το Μαυροβούνιο) στην ΕΕ, δηλώνοντας «δεν θέλω να σας χάσω». Εξέφρασε την ελπίδα ότι μετά τις ουγγρικές εκλογές τον Απρίλιο, θα ξεπεραστούν τα εμπόδια που θέτει η Βουδαπέστη στη διαδικασία διεύρυνσης.