Το νομικό επιτελείο της Εθνικής Πινακοθήκης, με επικεφαλής τον κ. Γιώργο Οικονομόπουλο, στράφηκε δικαστικά, όπως είχε προαναγγείλει, εναντίον του πρώην βουλευτή της Νίκης και του συνεργού του οι οποίοι εισέβαλαν στις 10 Μαρτίου, στον εκθεσιακό χώρο, σε ώρα λειτουργίας της έκθεσης, και διά της βίας αποκαθήλωσαν και πέταξαν με μανία στο πάτωμα τέσσερα έργα με τη δικαιολογία ότι είναι βλάσφημα.

Στο κείμενο της αγωγής επισημαίνεται πως με τις πράξεις τους αυτές οι Παπαδόπουλος και Μακρής προκάλεσαν στην Εθνική Πινακοθήκη περιουσιακή ζημία που υπερβαίνει τις 100.000 ευρώ, εξαιτίας της καταστροφής των έργων αλλά και των αυξημένων μέτρων ασφαλείας που ελήφθησαν για την επανέκθεσή τους, και ηθική βλάβη η οποία υπολογίζεται σε 300.000 ευρώ.

Υπογραμμίζεται επίσης πως το βίαιο αυτό περιστατικό εξέθεσε, σε παγκόσμια επίπεδο την Εθνική Πινακοθήκη, η οποία, από δω και στο εξής, θα πρέπει να πληρώνει υψηλότερα ασφάλιστρα για τα έργα που φιλοξενεί στους χώρους της. Ειδικά δε για στις περιπτώσεις δανεισμού έργων από το εξωτερικό το πρόβλημα που δημιουργείται είναι ακόμη μεγαλύτερο καθώς τα διοικητικά συμβούλια των ξένων μουσείων, μετά το περιστατικό, εμφανίζονται ιδιαίτερα διστακτικά και η Εθνική Πινακοθήκη έχει πλέον καταγραφεί, σύμφωνα με τις διεθνείς πρακτικές, ως ένα μουσείο που δέχεται βανδαλισμούς και μάλιστα από εκλεγμένους εκπροσώπους της χώρας.

Επιπλέον, μεγάλο μέρος της αγωγής που κατέθεσε η Εθνική Πινακοθήκη στηρίζεται στην ψευδή παράσταση προς τρίτους, δηλαδή στο γεγονός ότι οι εναγόμενοι έδωσαν στη δημοσιότητα διαφορετικά έργα του καλλιτέχνη από αυτά που είχαν συμπεριληφθεί στην έκθεση, στα οποία η αλληγορική παραμόρφωση των προσώπων ήταν πιο έντονη, με ξεκάθαρο στόχο να σκανδαλίσουν και να φανατίσουν τους πιστούς, το οποίο και κατάφεραν ως ένα βαθμό.

Να σημειωθεί πως χθες ο βουλευτής Νίκος Παπαδόπουλος κατέθεσε μήνυση κατά της Εθνικής Πινακοθήκης αλλά και των αστυνομικών που τον συνέλαβαν μετά την πράξη του βανδαλισμού, για διέγερση σε αμοιβαία διχόνοια, παράνομη βία και παράνομη παρακράτηση.

Μετά το περιστατικό, τα έργα είχαν αρχικά αφεθεί στο πάτωμα της Πινακοθήκης, ως σιωπηρή διαμαρτυρία απέναντι στη βία και τον σκοταδισμό, πριν τελικά αποσυρθούν από την έκθεση. Πλέον, επανεκτίθενται επίσημα από σήμερα (05/05).

Με αφορμή το γεγονός, αύριο Τρίτη (06/05 διοργανώνεται επιστημονική συνάντηση με τίτλο «Η ελευθερία της τέχνης: Δεδομένα και προκλήσεις», επικεντρωμένη στα ζητήματα που ανέδειξε ο βανδαλισμός.

Παράλληλα, ο Νίκος Παπαδόπουλος τίθεται εκτός του κόμματος της Νίκης. Σε ανακοίνωσή της, η παράταξη τον κατηγορεί για επαναλαμβανόμενες διασπαστικές ενέργειες και διαφοροποιήσεις από τις αποφάσεις της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, ζητώντας του να παραδώσει την κοινοβουλευτική του έδρα.

Τέσσερα έργα του Χριστόφορου Κατσαδιώτη («Εικόνισμα 1ο», «Εικόνισμα 16ο», «Εικόνισμα 17ο» και «Ο Άγιος Χριστόφορος») είχαν γίνει στόχος βανδαλισμού από τον βουλευτή της «Νίκης», Νίκο Παπαδόπουλο, τη 10η Μαρτίου.

Η ημερίδα της 6ης Μαΐου διοργανώνεται «στον απόηχο των πρόσφατων γεγονότων που σχετίζονται με την έκθεση «Η σαγήνη του αλλόκοτου», τα οποία προκάλεσαν έντονες δημόσιες αντιπαραθέσεις, και με την πρόθεση να συμβάλουμε στην καλλιέργεια ενός ήπιου και επιστημονικά τεκμηριωμένου δημόσιου διαλόγου», όπως ανακοίνωσε το ίδρυμα.

Σύμφωνα με την Πινακοθήκη, στην ημερίδα συμμετέχουν ειδικοί επιστήμονες, νομικοί, ιστορικοί της τέχνης, διευθυντές πολιτιστικών οργανισμών, θεολόγοι.

Κατά τη διάρκεια της ημερίδας θα τεθούν προς συζήτηση οι κάτωθι προβληματισμοί:

– Υπόκειται σε περιορισμούς η ελευθερία της τέχνης; Ποια είναι τα αδιάσειστα δεδομένα μιας ευνομούμενης πολιτείας πάνω στο ζήτημα; Τι συμβαίνει όταν το δικαίωμα της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης συγκρούεται με τις πεποιθήσεις ή το θρησκευτικό συναίσθημα των πολιτών;

Το «ιερό» και το «βέβηλο» είναι απόλυτα διακριτές περιοχές;

– Φαινόμενα λογοκρισίας και βανδαλισμού παρατηρούνται μόνο στην εποχή μας ή έχουν παρελθόν; Αφορούν αποκλειστικά στη χώρα μας ή συμβαίνουν και αλλού; Ποιος είναι ο ρόλος των πολιτιστικών οργανισμών σε σχέση με τη διαφύλαξη της καλλιτεχνικής ελευθερίας; Ποιες προκλήσεις διαφαίνονται για το παρόν και το μέλλον; Με ποια κριτήρια εκτίθενται έργα τέχνης στην Εθνική Πινακοθήκη;

«Η αποκαθήλωση έργων τέχνης από ένα μουσείο συνιστά ήττα της ελευθερίας της τέχνης, της ελευθερίας της έκφρασης, της ελευθερίας συνολικά. Και, ακόμα, ήττα της δυνατότητάς μας να συμβιώνουμε ειρηνικά, διαφωνώντας συντεταγμένα. Ας σκεφτούμε τι θα συνέβαινε αν τέτοιες πρακτικές επικρατούσαν: κανένας και καμία δεν θα μπορούσε να μιλήσει ή να εκφραστεί ελεύθερα καλλιτεχνικά από τον φόβο των αντιδράσεων», αναφέρουν οι διοργανωτές, που ζητούν άμεση επαναφορά των βανδαλισμένων έργων χωρίς καθυστέρηση και χωρίς αστερίσκους.

«Αν θριαμβεύσει η λογοκρισία, η δημοκρατία χάνει. Ή “η τέχνη είναι ελεύθερη”, όπως απλά γράφει το Σύνταγμά μας, ή δεν είναι. Ή κατά μια παλιά ρήση, “ή το Σύνταγμα είναι κανόνες ή δεν είναι τίποτε”», επισημαίνουν και ζητούν «να επιστρέψουν αμέσως τα έργα στην Πινακοθήκη. Η δημοκρατία να νικήσει τη λογοκρισία, τον φόβο και τον ακροδεξιό σκοταδισμό».

Έξω από τον χώρο της Πινακοθήκης, οι διοργανωτές «εκθέτουν και 30 περιστατικά εικαστικής λογοκρισίας που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα από ερευνητικό πρόγραμμα του Παντείου.

Ο κ. Νατσιός ανέφερε χαρακτηριστικά στους δημοσιογράφους: «Υποβάλω μήνυση κατά παντός υπευθύνου, κατά της Εθνικής Πινακοθήκης γιατί στον τρίτο όροφο υπάρχει βίντεο το οποίο προσβάλλει απροκάλυπτα και αυτό τα ιερά και τα όσια της πίστεώς μας».

Και πρόσθεσε: «Επειδή αγαπάμε τα παιδιά και τους νέους μας δεν θέλουμε να βλέπουν τέτοια άσεμνα και χυδαία θεάματα. Επιτέλους πρέπει να τιμωρηθούν οι υπεύθυνοι και η κυβέρνηση να σεβαστεί την εθνική μας παράδοση».

Παράλληλα, γίνονται ενέργειες για την ενίσχυση των μέτρων προστασίας των εκθεμάτων, των εργαζομένων και της διοίκησης.

Στο πλαίσιο αυτό, και κατόπιν συνεννόησης της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη με τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, ξεκινά συνεργασία με το Κέντρο Μελετών Ασφαλείας (ΚΕ.ΜΕ.Α) για την εκπόνηση ειδικής μελέτης ασφαλείας.

Η Εθνική Πινακοθήκη παράλληλα, δηλώνει πως παραμένει πιστή στο θεσμικό της ρόλο, προασπίζοντας την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 16 του Συντάγματος και στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και των εθνικών δικαστηρίων.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

“Μετά το πρόσφατο βίαιο περιστατικό και των επιπτώσεων του και δεδομένων των συνεχιζόμενων απειλών εναντίον της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, των εκτεθειμένων έργων τέχνης, των εργαζομένων και της διοίκησης, αποφασίστηκε, κατόπιν συνεννόησης της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη με τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, η αναβάθμιση των μέτρων προστασίας της ΕΠΜΑΣ. Ήδη, έχει ξεκινήσει η συνεργασία ανάμεσα στην Εθνική Πινακοθήκη και το Κέντρο Μελετών Ασφαλείας (ΚΕ.ΜΕ.Α) με αντικείμενο την εκπόνηση σχετικής μελέτης ασφαλείας.

Η Εθνική Πινακοθήκη, στο πλαίσιο του θεσμικού της ρόλου και της αποστολής της, παραμένει απαρέγκλιτα αφοσιωμένη στο άρθρο 16 του Συντάγματος, το οποίο κατοχυρώνει ανεπιφύλακτα την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης, στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και την πάγια Νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, καθώς και τη Νομολογία των Δικαστηρίων της χώρας.

Τα έργα τέχνης, που δέχτηκαν την επίθεση, υποβάλλονται στις απαραίτητες ενέργειες και στις διαδικασίες συντήρησης και αποκατάστασής τους, όπου παρουσιάζονται οι εκτεταμένες φθορές. Παράλληλα, εξετάζονται με τη συμβολή ειδικών, οι όροι και οι προϋποθέσεις της ασφαλούς επανέκθεσής τους”.

Όπως αναφέρει το rodosreport.gr, οι διαμαρτυρόμενοι είχαν συγκεντρωθεί έξω από τον χώρο της Πινακοθήκης και κρατούσαν πανό με το σύνθημα «Σταματήστε τη Θεοκρατία».

Απομακρύνθηκαν οριστικά τα έργα που βανδάλισε ο βουλευτής της Νίκης

Η Εθνική Πινακοθήκη ενημέρωσε, με ανακοίνωσή της, πως τα έργα της έκθεσης που βανδάλισε ο βουλευτής της «Νίκης», Νίκος Παπαδόπουλος, απομακρύνθηκαν από το δάπεδο, σύμφωνα με τη σύμφωνη γνώμη του καλλιτέχνη.

Σημειώνεται ότι προηγουμένως τα βανδαλισμένα έργα παρέμεναν στο δάπεδο της αίθουσας που τα φιλοξενεί από τη στιγμή της επίθεσης που πραγματοποίησε ο βουλευτής, μέχρι και χθες.

Η ανακοίνωση αναφέρει: «Σας ενημερώνουμε ότι με γνώμονα την ασφάλεια της Εθνικής Πινακοθήκης- Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, των έργων τέχνης, των εργαζομένων και των επισκεπτών, καθώς και την αποκατάσταση της εύρυθμης θεσμικής λειτουργίας, τα έργα τέχνης του Χριστόφορου Κατσαδιώτη, τα οποία παρουσιάζονταν στην έκθεση, «Η Σαγήνη του Αλλόκοτου» απομακρύνθηκαν από το δάπεδο με τη σύμφωνη γνώμη του καλλιτέχνη».

Σε ανακοίνωσή του, επισημαίνει ότι η κυβέρνηση της ΝΔ τάσσεται στη λάθος πλευρά, υποστηρίζοντας τον σκοταδισμό, τη λογοκρισία και τον περιορισμό των δικαιωμάτων.

Τονίζει πως το αφήγημα της Ελλάδας 2.0 καταρρέει κάθε φορά που δοκιμάζεται, ενώ η πολιτική αλλαγή με προοδευτική κατεύθυνση αποτελεί αναγκαιότητα.

Η ανακοίνωση του ΣΥΡΙΖΑ

Η απομάκρυνση από την Εθνική Πινακοθήκη των έργων που βανδάλισε βουλευτής της Νίκης, με την επίκληση λόγων ασφάλειας, συνιστά πλήγμα και για την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης και για την ίδια τη Δημοκρατία.

Η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη, που προτάσσει μια κίβδηλη μεταρρυθμιστική ταυτότητα, στην πραγματικότητα επιδίδεται σε άλματα σκοταδισμού, φροντίζοντας, επειδή της ζητήθηκε, να αποσύρονται έργα από την Εθνική Πινακοθήκη.

Μετά από ένα τέτοιο περιστατικό διεθνούς διασυρμού, είδαμε μέχρι και καταγγελία της Πινακοθήκης ότι τα έργα που βανδαλίστηκαν δεν ήταν αυτά που εμφανίστηκαν στα ΜΜΕ, αλλά διαφορετικά του συγκεκριμένου καλλιτέχνη.

Το επιτελικό κράτος της κυβέρνησης της ΝΔ παίρνει για άλλη μια φορά θέση στη λάθος πλευρά. Την πλευρά του σκοταδισμού, της λογοκρισίας, του περιορισμού των δικαιωμάτων.

Το αφήγημα της Ελλάδας 2.0 γίνεται θρύψαλα κάθε φορά που δοκιμάζεται.

Η ανάγκη για πολιτική αλλαγή με προοδευτικό οξυγόνο είναι μονόδρομος.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟ:

Παναγιώτης Ι. Δρίβας

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΡΘΡΩΝ:

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Χωρίς να αναφερόμαστε σε επιβεβαιωμένες πληροφορίες είναι αρκετά πιθανό η εν λόγω απόφαση να σχετίζεται με τις πιέσεις της εκκλησίας. Άλλωστε η ανακοίνωση της ΔΙΣ άφηνε να εννοηθεί ότι θα υπάρξει παρέμβαση του ίδιου του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου. Οι πληροροφορίες μιλούσαν για επιστολή προς τον πρωθυπουργό στην οποία θα ζητούσε απόσυρση των εκθεμάτων.

Μπορεί η εξέλιξη να συνδεθεί με τις εν λόγω πληροφορίες; Ίσως ναι, ίσως όχι.

Πάντως στο δεύτερο σκέλος των πληροφοριών οι οποίες έκαναν λόγο για παρέμβαση απομπομπής της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη εκ του αποτελέσματος του ανασχηματισμού φαίνεται ότι η “ιερά μομφή” εφόσον και αν διατυπώθηκε δεν εισακούστηκε. Από την κατάληξη όμως της… “τύχης” των εκθεμάτων ευλόγως κάποιος μπορεί να συμπεράνει ότι απλώς επήλθε η… “χρυσή τομή”. Ένας συμβιβασμός…

Και εδώ αρχίζουν να μπαίνουν διάφορα κρίσιμα ερωτήματα με βασικότερο αν τελικά ο σκοταδισμός νίκησε την ελεύθερη έκφραση.

• Αν τελικά η τέχνη πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς ή οφείλει να είναι απόλυτα ελεύθερη;
• Και ποια είναι η σχέση της με τον σκοταδισμό και τον φανατισμό που απειλούν τη δημοκρατία και τον ελεύθερο λόγο;

Οι πολιτικοκοινωνικές συνθήκες μπορούν σε ένα βαθμό να καθορίσουν τα όρια της τέχνης τα οποία ενδεχομένως στο αδιόρατο αυτό πλαίσιο να είναι αντικείμενο συνεχούς διαπραγμάτευσης, ωστόσο αδιαπραγμάτευτο είναι το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης.

Από τον Μεσαίωνα έως τις σύγχρονες αυταρχικές κυβερνήσεις, η τέχνη συχνά αποτελεί στόχο όσων φοβούνται την ελεύθερη σκέψη. Η αποκαθήλωση έργων τέχνης, οι διώξεις δημιουργών ή η διαπόμπευσή τους στα κοινωνικά δίκτυα (στην προκειμένη περίπτωση του Χριστόφορου Κατσαδιώτη με κατακριτέες χυδαιότητες) και η προσπάθεια φίμωσης είναι ενδείξεις μιας κοινωνίας που διολισθαίνει προς τον σκοταδισμό.

Ο φανατισμός, θρησκευτικός ή πολιτικός, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της ελευθερίας. Και τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμια κλίμακα ακραίες ομάδες επιδιώκουν να επιβάλουν τους δικούς τους ηθικούς και ιδεολογικούς κώδικες, με επίκληση στην βλασφημία, την ανηθικότητα και τις χρηστές αντιλήψεις.

Κάποιες φορές με μοιραία κατάληξη οπλίζοντας το χέρι σταυροφόρων (δολοφονία Τζον Λένον, σκηνοθέτη Τέο βαν Γκογκ, επίθεση στα γραφεία του Charlie Hebdo) άλλες φορές με βανδαλισμούς και με ακρότητες (επίθεση στο θέατρο Χυτήριο από τη Χρυσή Αυγή, έκθεση “Aspects of Hellenism”, ο τωρινός βανδαλισμός την Εθνική Πινακοθήκη κλπ).

Το αποτέλεσμα είναι η καταπίεση της ελεύθερης έκφρασης και η ενίσχυση μιας κοινωνίας φόβου και ελέγχου. Η κοινωνία οφείλει να σταθεί υπερασπιστής της ελευθερίας. Η εκπαίδευση, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προώθηση ενός ανοιχτού διαλόγου γύρω από την τέχνη μπορούν να αποτρέψουν την επιστροφή σε σκοταδιστικές αντιλήψεις.

Η τέχνη πρέπει να παραμείνει χώρος ελευθερίας, ακόμη και όταν προκαλεί ή σοκάρει. Και εν τέλει το σημαντικότερο καθήκον της και η πραγματική δύναμή της είναι να αντιστέκεται, να αποκαλύπτει και να διεκδικεί όποτε ο φανατισμός και ο σκοταδισμός προσπαθούν να επιβληθούν.

Τι πραγματικά συνέβη, τι προοιωνίζεται- Οι απόψεις ένθεν κακείθεν

Το libre επιχειρώντας να καταγράψει σφαιρικά τις απόψεις μίλησε με επιστήμονες, ιστορικούς τέχνης, μητροπολίτες και απλούς ιερείς, βάζοντας στον δημόσιο διάλογο τα επιχειρήματα που διατυπώνονται ένθεν κακείθεν.

ΜΑΣ ΜΙΛΟΥΝ:

Χρήστος Παπαγιάννης (Διευθυντής του ETERON): “Αμφισβητείται το αναφαίρετο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης”

Λευτέρης Κουσούλης (Πολιτικός επιστήμονας): “Οι συνέπειες της βίαιης αντίδρασης του βουλευτή”

Σπύρος Μοσχονάς (Ιστορικός τέχνης): “Η πολιτική σκηνή, σε εθνικό και σε διεθνές πεδίο, έχει μετατραπεί σε τσίρκο με πρωταγωνιστές νταήδες”

Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος: “Η σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου, o ενδιάμεσος χώρος καί οἱ ἅγιοι”

Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος: “Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε”

Πατήρ Γεώργιος Κωνσταντίνου (Εκπρόσωπος Ιερούς Συνδέσμου Κληρικών Ελλάδος): “Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη”

ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΑ ΑΡΘΡΑ:

Χρήστος Παπαγιάννης: Η Λογοκρισία δεν στοχεύει στο έργο, αλλά στους καλλιτέχνες του αύριο

Ο βανδαλισμός του έργου του καλλιτέχνη Χ. Κατσατιώτη στην Εθνική Πινακοθήκη από τον βουλευτή του υπερσυντηρητικού κόμματος «Νίκη», Νίκο Παπαδόπουλο, δεν αποτελεί απλώς μια μεμονωμένη πράξη λογοκρισίας, αλλά μια κίνηση που στοχεύει στη μελλοντική φίμωση της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης. Ο εν λόγω βουλευτής, δεν επιχείρησε μόνο να καταστρέψει τα συγκεκριμένα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο έθεσε υπό αμφισβήτηση το αναφαίρετο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης προκαλώντας φόβο σε μελλοντικούς καλλιτέχνες αλλά και εργαζόμενους στην Πινακοθήκη.

Για την πράξη του επικαλέστηκε τη συχνή δικαιολογία της «βλασφημίας» και της προσβολής θρησκευτικών αξιών.

Συγκεκριμένα, σε τέτοιες περιπτώσεις οι λογοκριτές ισχυρίζονται, ότι το έργο τέχνης θίγει θεμελιακά το αξιακό τους σύστημα και αντί να απαντήσουν με διάλογο, καταφεύγουν σε κατασταλτική δράση και πράξεις όπως είναι η καταστροφή ενός έργου.

Μια δεύτερη προσπάθεια τεκμηρίωσης της λογοκρισίας βασίζεται στην υποτιθέμενη «χαμηλή ποιότητα» του έργου, όπου σε αυτή την περίπτωση εκτυλίσσεται μια προσπάθεια να μειωθεί η σημασία του περιστατικού, με την υπόνοια ότι η καταστροφή ενός «μέτριου» αισθητικά έργου δεν αποτελεί σοβαρό ζήτημα -είδαμε πολλούς υποστηρικτές του βουλευτή να το επικαλούνται ή να το υπονοούν. Μια τρίτη συχνή δικαιολογία αφορά την πεποίθηση ότι ο ίδιος ο καλλιτέχνης δρα με πρόθεση να προκαλέσει ζημιά και να ταλαιπωρήσει ψυχικά ανθρώπους αντίθετους στο δικό αξιακό του σύστημα, κι άρα η λογοκρισία είναι θεμιτή διότι αποτελεί αντίδραση στην εκ προθέσεως πρόκληση του καλλιτέχνη -φυσικά αυτό είναι αδύνατο να αποδειχθεί .

Προφανώς όλες οι παραπάνω αιτιάσεις είναι προσχηματικές και αβάσιμες, αφού σε ένα δημοκρατικό κράτος δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τη λογοκρισία, είτε ένα έργο τέχνης θεωρείται ποιοτικά άρτιο είτε όχι, είτε συμφωνεί κάποιος με το περιεχόμενό του είτε το βρίσκει προσβλητικό ή προκλητικό. Η κριτική είναι θεμιτή όσο σκληρή κι αν είναι, όμως η λογοκρισία δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή επουδενί. Η δημόσια και η θεσμική αντιπαράθεση είναι οι μόνες αντιδράσεις, που μπορούν να θεωρηθούν αποδεκτές σε μια ευνομούμενη και δημοκρατική κοινωνία.

Ωστόσο, το πιο ανησυχητικό είναι ότι η κίνησή του δεν απομονώθηκε, αλλά βρήκε υποστηρικτές, ακόμη και σε mainstream κανάλια επικοινωνίας, όπου παρατηρήθηκε μια ρητορική που όχι μόνο δεν καταδίκασε το περιστατικό, αλλά το δικαιολόγησε σε αρκετές περιπτώσεις ως «δίκαιη αγανάκτηση». Πρόκειται για την πιο διαυγή απόδειξη ότι ο αυταρχικός λόγος εδραιώνεται στη δημόσια σφαίρα και λειτουργεί ενισχυτικά στην καλλιέργεια μιας κουλτούρας φόβου. Όταν ορισμένοι και ορισμένες όχι μόνο μεταδίδουν, αλλά και αναπαράγουν επιχειρήματα υπέρ της λογοκρισίας, συντελούν στη δημιουργία ενός κλίματος όπου η καταστολή της ελευθερίας της έκφρασης γίνεται αποδεκτή.

Είναι κρίσιμο λοιπόν, να γίνει ευρέως κατανοητό πως η επίθεση στην Εθνική Πινακοθήκη δεν ήταν μόνο μια επίθεση σε τέσσερα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο μια προσπάθεια να εκφοβιστούν καλλιτέχνες και εργαζόμενοι της Πινακοθήκης, ώστε στο μέλλον να αυτολογοκρίνονται υπό το φόβο αντίστοιχων αντιδράσεων. Απώτερος στόχος τέτοιων ενεργειών δεν είναι η καταστροφή ενός μεμονωμένου έργου, αλλά η εγκαθίδρυση μιας κουλτούρας τρόμου, όπου οι δημιουργοί διστάζουν να εκφραστούν ελεύθερα υπό το φόβο αντίστοιχων αντιδράσεων. Κάτι τέτοιο, προφανώς δεν μπορεί να γίνεται ανεκτό.

Λευτέρης Κουσούλης: Προτεραιότητα στην ελευθερία της έκφρασης. Μετά όλα ας συζητηθούν

Η βίαιη πράξη του βουλευτή του κόμματος «ΝΙΚΗ», με αφορμή πίνακες σε έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη, έφερε στη δημόσια συζήτηση πολλά ζητήματα, από την «ελευθερία του καλλιτέχνη» ως το τι σημαίνει ανοχή και «αποδοχή» του αιρετικού, του ασύμβατου ακόμη και του προσβλητικού. Όπου το «ιερό» στοιχείο υπεισέρχεται, είτε ως ιδεολογικό δεδομένο είτε ως θρησκευτικό παρόμοιο, η διαφωνία δεν θα διαγραφεί και μια μικρή ή μεγάλη «σύγκρουση» θα αναπτυχθεί με σκοπό την προστασία του, από υποστηρικτές και ποικίλους οπαδούς. Η συγκεκριμένη βίαιη αντίδραση, με σκοπό την καταστροφή ενός έργου σε έκθεση, είναι εκτός της χριστιανικής προσέγγισης και απέναντι σε κάθε πνεύμα της, που ορίζεται ως αντι- δύναμη και ως αντι- βία. Η αιώνια διαμάχη για τα μεγάλα ζητήματα παρόμοιου είδους δεν θα βρει τέλος. Είναι θέμα πολιτισμού και ποιότητας στην συνύπαρξη όλα να εξελίσσονται διαλογικά.   

Σπύρος Μοσχονάς: Ο καλλιτέχνης γίνεται στόχος μιας κοινωνίας που δεν θέλει να κοιταχτεί στον καθρέφτη

Όταν συμβαίνουν θλιβερά συμβάντα όπως εκείνο της Εθνικής Πινακοθήκης & Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, αποκαλύπτεται ένα έλλειμμα όχι μόρφωσης αλλά παιδείας. Όμως, ας είμαστε ειλικρινείς: περισσότερο κινδυνεύει η «παραδοσιακή κοινωνία» –δηλαδή το έθνος, η θρησκεία, η οικογένεια– από τα τηλεοπτικά reality, από διαδικτυακές εφαρμογές σαν το TikTok ή από τον οχετό των κοινωνικών δικτύων, παρά από βιβλία, τραγούδια, θεατρικές παραστάσεις ή, εν προκειμένω, από εικαστικά έργα. Άρα, τι μένει πραγματικά; Το γεγονός ότι ο (εκάστοτε) καλλιτέχνης γίνεται στόχος μιας κοινωνίας που δεν θέλει να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να κατανοήσει γιατί αλλάζει στο πέρασμα του χρόνου.

Στη μετεμφυλιακή Ελλάδα το πιο γνωστό συμβάν λογοκρισίας υπήρξε η αφαίρεση πίνακα του Γιάννη Τσαρούχη από ομαδική έκθεση στο Ζάππειο Μέγαρο το 1952 με εντολή κάποιου ναυάρχου – για να μην προσβληθεί το Ναυτικό από την απεικόνιση ναύτη δίπλα σε γυμνό νεαρό. Στην ίδια έκθεση, οι αστυνομικές αρχές άσκησαν δίωξη για πορνογραφία στην εφημερίδα «Προοδευτική Αλλαγή» επειδή δημοσίευσε πίνακα του Γιάννη Μόραλη με γυμνή νέα. Επίσης το 1952 ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός» ζητούσε από τον ζωγράφο Nonda (Επαμεινώνδα Παπαδόπουλο) να αποσύρει τα γυμνά του – εκείνος απλώς τοποθέτησε στα επίμαχα σημεία αληθινά φύλλα συκιάς. Και το 1950, ένας καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών πέτυχε να αφαιρεθεί από έκθεση το γλυπτό «Άνοιξη» του Θανάση Απάρτη, καθώς απεικόνιζε ζευγάρι σε ερωτική περίπτυξη. Άνθρωποι λίγο μεγαλύτεροι θα θυμούνται το ζήτημα που υποδαύλισε το κόμμα ΛΑΟΣ με αφορμή πίνακα του Thierry de Cordier στην έκθεση Outlook, τον Δεκέμβριο του 2003. Ο διεθνούς φήμης επιμελητής Χρήστος Ιωακειμίδης (1932-2017) είχε καθίσει τότε στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Πριν από δύο χρόνια, η νεαρή εικαστικός Γεωργία Λαλέ είδε να παίρνουν διαστάσεις οι αντιδράσεις για τη «ροζ» ελληνική σημαία της. Ανυπεράσπιστοι, οι καλλιτέχνες γίνονται τα εύκολα θύματα της μάζας. Η τέχνη, σε αντίθεση με την μπάλα, δεν αφορά τους πολλούς.

Ωστόσο, από τη στιγμή που ο/η εικαστικός/ή δημιουργός επιλέξει να ασκήσει κριτικό λόγο, μπαίνει σε μια μακρά παράδοση αμφισβήτησης των θεσμών. Ο Ισπανός Φρανθίσκο Γκόγια, εν μέσω των Ναπολεόντειων Πολέμων, απεικόνισε σε χαρακτικό του έναν ιερέα να ισορροπεί σε τεντωμένο σκοινί πάνω από το συγκεντρωμένο πλήθος. Ο τίτλος του έργου ήταν Que se rompe la cuerda (Θα σπάσει το σκοινί). Το 1926 ο Γάλλος σουρεαλιστής ποιητής Benjamin Peret έβγαινε στους δρόμους και προσέβαλε καθολικούς ιερείς. Η επίθεση δεν γινόταν απέναντι στους συγκεκριμένους εκπρόσωπους του κλήρου μα ενάντια στην Καθολική Εκκλησία. Διότι, ως κοινωνικός θεσμός, η Εκκλησία δεν είναι εκτός κριτικής.

Σήμερα, οι φασίζουσες συμπεριφορές είναι ίδιον όλου του πολιτικού φάσματος – έχουν διαποτίσει την κοινωνική ζωή.

Είναι σφάλμα να συνδεθεί η κατακριτέα πράξη στην Εθνική Πινακοθήκη με ένα κόμμα, όταν η πολιτική σκηνή, σε εθνικό και σε διεθνές πεδίο, έχει μετατραπεί σε τσίρκο με πρωταγωνιστές νταήδες.

Είναι σφάλμα να μην κατανοούμε πως από την κουλτούρα ακύρωσης του Σαίξπηρ και του Ομήρου έως το βίαιο κατέβασμα έργων που προσβάλλουν τα Θεία, η απόσταση είναι ένα τσιγάρο δρόμος. Όταν φτάνουμε να κάνουμε επίθεση σε ό,τι δεν συμφωνούμε, δεν φταίει η τέχνη. Φταίει η κοινωνία. Και το πρόβλημα της κοινωνίας παραμένει βαθιά ζήτημα παιδείας. Ας μην ξεχνάμε πως οι αρχαίοι Αθηναίοι έδωσαν στον Σωκράτη κώνειο επειδή δεν τους άρεσαν αυτά που έλεγε. Και πως η θρησκευτική ηγεσία των Ιουδαίων σταύρωσε τον Ιησού τον Ναζωραίο για τον ίδιο λόγο.

Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος: «Η σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου, o ενδιάμεσος χώρος» καί οἱ ἅγιοι

Δεν είμαι ειδικός στήν μοντέρνα τέχνη, και μάλιστα τήν σουρεαλιστική, διδάχθηκα την «Βυζαντινή τέχνη-αγιογραφία» ἡ ὁποία εκφράζει την εσωτερικότητα του ανθρώπου πού συνδέεται με τον Χριστό. Η συγκεκριμένη έκθεση τῆς Ἐθνικῆς Πινακοθήκης χαρακτηρίζεται ως «σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου». Η λέξη «αλλόκοτον» δηλώνει κατά τό Λεξικό Liddell-Scott «ο έχων ασυνήθη φύσιν ή μορφήν, παράδοξος, διάστροφος, κακοσχημάτιστος, τερατώδης».

Στήν συγκεκριμένη έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης παρατέθησαν 80 χαρακτηριστικά έργα 10 Ελλήνων καλλιτεχνών πού ακολουθούν τόν Ισπανό σουρεαλιστή ζωγράφο και χαράκτη Γκόγια (Goya) ( τέλος του 18^ου αιώνα αρχές του 19^ου ) μέσα απο τήν ανατρεπτική θέαση του κόσμου. Όπως γράφεται σε σχετική παρουσίαση της Έκθεσης τα έργα που παρατίθενται «πραγματεύονται την σχέση του εύμορφου με το ζωόμορφο, το ανθρωπόμορφο με το ζωόμορφο» και τα χαρακτηριστικά «διακρίνονται απο την αληθοφάνεια του τερατώδους, την πειστικότητα του παραλόγου, την έλξη του αποτρόπαιου».

Τα περισσότερα έργα δεν προκάλεσαν, αφού εκφράζουν τό είδος αυτής της μοντέρνας τέχνης, αλλά αυτό που προκάλεσε είναι η εισαγωγή αυτή του «αλλόκοτου», «του ανθρωπόμορφου με το ζωόμορφο» σε έργα της βυζαντινής τέχνης και στην ζωή των αγίων της Εκκλησίας μας. Ας αφήσουμε έξω από την κίνηση «του αλλόκοτου» τους αγίους, και να μη συγχέουμε το πρόσωπο τους με το τερατώδες, το ζωόμορφο, και το παράλογο. Οι άγιοι μεταμόρφωσαν το «ζωόμορφο» και το έκαναν «θεόμορφο», είναι θεούμενοι. Τί σχέση έχουν οι άγιοι με το ζωώδες, το εμπαθές, το παράλογο, τό αποτρόπαιο πού παρατηρείται στούς εμπαθείς ἀνθρώπους; Οι άγιοι της Εκκλησίας, όπως τους παρουσιάζει η ορθόδοξη αγιογραφία, δεν εκφράζουν το «αλλόκοτον», αλλά τόν άνθρωπο που μεταμορφώθηκε από την άκτιστη Χάρη του Θεού, και αποτελούν την «καινή κτίση».

Όμως δυστυχώς, σέ μια κοινωνία «αλλόκοτη», και «αλλόκοτων» ανθρώπων παρουσιάζονται και οι  άγιοι ως «αλλόκοτοι»!

Θα μπορούσε κάποιος καλλιτέχνης να παρουσιάσει αυτήν την «αλλόκοτη» κοινωνία, χωρίς να αγγίζει τους αγίους, οι οποίοι αποτελούν τα πρότυπά μας, πρότυπα ολότητος, αγάπης, ελευθερίας, δικαιοσύνης, φιλανθρωπίας, που διαπαιδαγωγούν κατά τον καλύτερο τρόπο τούς σύγχρονους ανθρώπους.

Μπορεί κανείς να έχει διάφορα απωθημένα βιώματα από μερικούς εκπροσώπους της Εκκλησίας, που δεν εκφάζουν τό ήθος της, αλλά δεν μπορεί αυτό το ψυχολογικό πρόβλημα της «προβολής» να το εκφράζει στους εικονογραφημένους αγίους με ένα «νεοπαγανιστικό» τρόπο. Αν το κάνει αυτό ασκεί μια μορφή βίας στα πρόσωπα των αγίων. Αλλά και το «αλλόκοτο» της σύγχρονης κοινωνίας εκφράζεται και με τις βίαιες πράξεις μερικών εναντίον των άλλων, που ζωγραφίζουν κάτι διαφορετικό από εκείνο που πιστεύουν αυτοί.

Πρότυπο όλων των Χριστιανών και ειδικότερα των Ορθοδόξων Χριστιανών είναι ο Χριστός και οι φίλοι Του που είναι οι άγιοι, οι οποίοι είναι οι εικόνες Του στην γη, η φανέρωσή Του, και δείχνουν τον «καινό κόσμο».

Έτσι δεν μπορούμε να δεχθούμε «το αλλόκοτον» στην ζωή των αγίων, ούτε και σε αυτούς που θέλουν να το ζωγραφίσουν με μοντέρνο τρόπο, ούτε σε αυτούς που αντιδρούν με βίαιο τρόπο μέσα στην προοπτική της αυτοδικίας. Διότι τέτοιες πράξεις, δείχνουν ότι στην εποχή μας «δεν έχει πεθάνει μόνο ο Θεός , αλλά και ο άνθρωπος». Όμως εμείς δεν χρειαζόμαστε ούτε έναν «πεθαμένο Θεό», ούτε έναν «πεθαμένο ή παραμορφωμένο άνθρωπο».

Η Ορθόδοξη Εκκλησία που δεν έχει σχέση με τον «νεοπαγανισμό», τον «δοκητισμό», «την μαγεία και την άχρονη πραγματικότητα» είναι «η ομορφιά του κόσμου», είναι «η τάξη και το κάλλος του κόσμου». Και το έργο  των Χριστιανών είναι έργο μεταμόρφωσης του «αλλόκοτου» σε θείο, είναι έργο απολύτρωσης του ανθρώπου «από τό παράλογο, από την πλησμονή καί τα είδωλα, από τα τέρατα και τα φαντάσματα, από τίς ψευδαισθήσεις και τους ψευδοθεούς, από τα ιδεολογικά ψέματα και τά κοινωνικά εγκλήματα, από τους μύθους της αυτοσωτηρίας».

Αυτό ισχύει για κάθε «αλλόκοτο» είτε των καλλιτεχνών για τούς ἁγίους είτε των υπερασπιστών του Θεού και των αγίων.

Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού Ιγνάτιος; Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε

Πονάει η καρδιά του κάθε ανθρώπου όταν προσβάλλεται αγαπημένο του πρόσωπο. Κι αν αυτό το πρόσωπο είναι η μάνα του, τότε ο πόνος είναι ανείπωτος, ασήκωτος, βαρύς, μεγάλος. Έτσι πονάει κι ο λαός μας. Γιατί η Παναγιά είναι η μάνα μας. Και η μάνα μας προσβλήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη της πατρίδας μας.

Γι’ αυτό απόψε, στους Χαιρετισμούς, στη Β’ Στάση, θα ψάλλουμε και πάλι αυτόν τον ύμνο που ο λαός μας και το έθνος μας τον θέλει και σαν Εθνικό του Ύμνο, “Τη Υπερμάχω Στρατηγώ”, για να παρακαλέσουμε την Παναγιά, να μείνει μάνα μας. Αυτή θα είναι, κι εμείς, τα παιδιά της, και έτσι θα είναι αυτή η πατρίδα. Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε, γι’αυτό πονέσαμε. Αλλά, η μάνα μας παραμένει και θά’ναι πάντα, η Παναγιά μας!

Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Κωνσταντίνου, εκπρόσωπος Τύπου του Ιερού Συνδέσμου Κληρικών Ελλάδος (ΙΣΚΕ): Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη

Προφανώς ο συγκεκριμένος  χαράκτης έχει μια μεγάλη θεματολογία έργων. Τα έργα δεν επιλέχτηκαν από εκείνον για να μπουν εκεί. Τα έργα επιλέχτηκαν από κάποιο συμβούλιο ή την ίδια την διευθύντρια της Πινακοθήκης. Τα συγκεκριμένα έργα, όπως εκτίθενται, εκτίθενται ως εικονίσματα, εικόνισμα 1ο, εικόνισμα 16ο, εικόνισμα 17ο. Την πάντιμη τέχνη της ορθοδοξίας, την αγιογραφία, δεν μπορεί κανείς, να την καταστρέφει, με τον τρόπο που εκείνος επιλέγει. Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη και κυρίως όχι εικόνισμα.

Η προσβολή της Παναγίας, των Αγίων και της τέχνης των εικόνων είναι τραγικό και απαράδεκτο και προκαλεί θυμό και λύπη και μάλιστα επειδή εκτίθενται στην Εθνική Πινακοθήκη.

Ο ίδιος ο χαράκτης έχει πει ότι έχει αρνητική στάση απέναντι στη θρησκεία και συγκεκριμένα τη χριστιανική και λέει ότι έχουν θρησκευτικό περιεχόμενο τα έργα του με την έννοια ότι θέλει να αποδομήσει αυτά τα χριστιανικά σύμβολα με τον τρόπο που σκέφτεται. Εκεί βρίσκεται η ένσταση μας, για την εικόνα της Παναγίας την οποία εμείς οι Χριστιανοί τιμούμε και μάλιστα στην περίοδο που διανύουμε στις ακολουθίες των Χαιρετισμών. Κάθε ψυχή χριστιανού εξανίσταται.  Η ειδοποιός διαφορά είναι στον τρόπο της αντίδρασης, η οποία διαφέρει από την αντίδραση του βουλευτού, πράξη την οποία σε κάποια άλλη ιδεολογία θα την ονόμαζαν ακτιβιστική, αλλά για εμάς δεν γίνεται αποδεκτή. Για εκείνον που έπραξε με αυτό τον τρόπο θα φροντίσει η σύμφωνη με τους νόμους και το σύνταγμα δικαιοσύνη.

Στο σύνταγμα, στον καταστατικό χάρτη της πολιτείας στην οποία ζούμε, όλοι πρέπει να πειθαρχούμε και να μην το επικαλούμαστε κατά το δοκούν ή μόνο για δικαιώματα. Το σύνταγμα μιλάει για την τέχνη και για την ακαδημαϊκή ελευθερία, όμως τα υποτάσσει όλα στην τήρηση του συντάγματος και των χρηστών ηθών. Το ελληνικό σύνταγμα που προοιμιάζεται εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος (γιατί αυτή ήταν η πίστη εκείνων που ελευθέρωσαν την Ελλάδα και συνέταξαν τα πρώτα συντάγματα) είναι ξεκάθαρο για την επικρατούσα θρησκεία, την ισότητα των πολιτών, τις ελευθερίες, τις προϋποθέσεις και τους περιορισμούς και ο κάθε πολίτης οφείλει να το γνωρίζει. Για να μην επικρατήσει ο νόμος της ζούγκλας για να υπάρξει πολιτεία και να υπάρχουν κοινωνικές σχέσεις, πρέπει να υπάρχει μία συμφωνία ότι ακολουθούμε το ελληνικό σύνταγμα. Αν ο καθένας βαφτίζει τις πράξεις και τα λόγια του κατά το δοκούν, δεν υπάρχει κοινωνική συμφωνία και είναι πολύ επικίνδυνο ειδικά στους καιρούς που ζούμε να πάμε σε εξτρεμιστικά και ακραία πράγματα. Ο Ιερός Σύνδεσμος Κληρικών Ελλάδος απέστειλε προς την Ιερά Σύνοδο σχετική επιστολή, στην οποία υπάρχει η έντονη διαμαρτυρία του για το όλο θέμα. Η πράξη μας επιβάλλεται από τη θέση μας και καλύπτεται από το συνταγματικό δικαίωμα της διαμαρτυρίας ενώπιον των αρχών. Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας μας με νηφαλιότητα εξέφρασε τη λύπη της για την εν λόγω έκθεση και θα πράξει τα δέοντα προς την ελληνική κυβέρνηση.

Το ακροδεξιό σόου του τραμπούκου βουλευτή της Νίκης, Νίκου Παπαδόπουλου, στην Εθνική Πινακοθήκη που είχε ως αποτέλεσμα τον βανδαλισμό τεσσάρων έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη και οι επακόλουθες επιθέσεις από φανατικούς χριστιανούς φαίνεται να έπιασαν τόπο, καθώς η Εθνική Πινακοθήκη αποφάσισε να απομακρύνει από το δάπεδο τα βανδαλισμένα έργα τέχνης, τα οποία είχαν παραμείνει στο χώρο ως εικαστική παρέμβαση.

Βίντεο ντοκουμέντο από τη στιγμή που ο βουλευτής της «Νίκης» βανδαλίζει τα έργα τέχνης στην Εθνική Πινακοθήκη.#εθνικη_πινακοθηκη pic.twitter.com/QVOllBl2Zx

— EFSYN (@EFSYNTAKTON) March 13, 2025

Η απόφαση για την απομάκρυνση των έργων ελήφθη με τη σύμφωνη γνώμη του καλλιτέχνη και έγινε με γνώμονα «την ασφάλεια της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, των έργων τέχνης, των εργαζομένων και των επισκεπτών, καθώς και την αποκατάσταση της εύρυθμης θεσμικής λειτουργίας», αναφέρει η Εθνική Πινακοθήκη στην ανακοίνωσή της.

Υπενθυμίζεται πως η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Συραγώ Τσιάρα, όταν ξενάγησε δημοσιογράφους στην εν λόγω έκθεση είχε καταγγείλει απειλές.

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Εφ.Συν.», η Εθνική Πινακοθήκη λάμβανε όλες τις τελευταίες μέρες μετά το περιστατικό, απειλητικά τηλεφωνήματα, ενώ υπήρξαν και επιθέσεις επισκεπτών κατά των εργαζομένων της Πινακοθήκης, οι οποίες έθεσαν σε κίνδυνο την σωματική ακεραιότητά τους.

Σημειώνεται πως ο Χριστόφορος Κατσαδιώτης σε συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» είχε αναφέρει πως τα βανδαλισμένα έργα θα παρέμεναν πεταμένα και σπασμένα στο πάτωμα της Εθνικής Πινακοθήκης καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης (μέχρι τον Σεπτέμβριο) «για να θυμίζουν τον τόπο του εγκλήματος και ότι έγινε ένα έγκλημα προς τη δημοκρατία», ενώ η διευθύντρια, η Συραγώ Τσιάρα, θα συνέχιζε τις ξεναγήσεις της σε αυτό το σκηνικό.