Σε δηλώσεις της από την Ουάσινγκτον, τόνισε τον ρόλο των ΗΠΑ και του Ντόναλντ Τραμπ στις πολιτικές εξελίξεις, κάνοντας λόγο για μια σύνθετη μεταβατική διαδικασία που θα επηρεάσει όχι μόνο τη Βενεζουέλα αλλά και τη διεθνή κοινότητα.

Η χώρα θα ξεκινήσει «μια πραγματική μετάβαση προς τη δημοκρατία» μετά τη σύλληψη του πρώην προέδρου Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ δήλωσε η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα, Μαρία Κορίνα Ματσάδο.

Τα πρώτα στάδια της πολιτικής μετάβασης

Όπως πρόσθεσε, τα «υπολείμματα» του «εγκληματικού καθεστώτος» τελικά θα διαλυθούν.

«Βρισκόμαστε πλέον στα πρώτα στάδια μια πραγματικής μετάβασης προς τη δημοκρατία» είπε η Ματσάδο μιλώντας σε δημοσιογράφους στην Ουάσινγκτον, μία ημέρα μετά τη συνάντησή της με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό, όπως είπε, θα έχει «σημαντικές επιπτώσεις στη ζωή όλων των Βενεζουελάνων» αλλά επίσης και στην ευρύτερη περιοχή και ολόκληρο τον κόσμο.

Η βραβευμένη με το Νόμπελ Ειρήνης πολιτικός διαβεβαίωσε ότι η χώρα της θα ελευθερωθεί με τη στήριξη των ΗΠΑ και του Τραμπ. Ο στόχος του Αμερικανού προέδρου και του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είναι να βοηθήσουν τη Βενεζουέλα να έχει αυτοδιάθεση, υποστήριξε.

Ο Τραμπ έχει στηρίξει μέχρι τώρα πρώην συνεργάτες του Μαδούρο, με κυριότερη την προσωρινή πρόεδρο Ντέλσι Ροδρίγκες, για να κυβερνήσουν προς το παρόν τη Βενεζουέλα, αντί της Ματσάδο.

Περίπλοκη διαδικασία

Η τελευταία σημείωσε ότι η μεταβατική περίοδος που θα οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές είναι μια «περίπλοκη διαδικασία» και θα χρειαστεί χρόνος για να ολοκληρωθεί.

«Αυτό δεν έχει καμία σχέση με την ένταση ή τις σχέσεις της Ντέλσι Ροδρίγκες και εμού», είπε, επιμένοντας ότι «η εγκληματική δομή» που κυριάρχησε επί χρόνια στη Βενεζουέλα τελικά θα αυτοδιαλυθεί. Δεν διευκρίνισε ωστόσο το πώς θα γίνει αυτό. Για τη Ροδρίγκες είπε εξάλλου ότι «εκτελεί τις εντολές» των ΗΠΑ, χωρίς να συμφωνεί με αυτές.

Χθες, την ώρα που η Ματσάδο επισκεπτόταν τον Λευκό Οίκο, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ επισκεπτόταν το Καράκας και συναντήθηκε με τη Ροδρίγκες. Η Ματσάδο σχολίασε σήμερα ότι θα ήταν χρήσιμο εάν σε αυτή τη συνάντηση η Ροδρίγκες παρείχε πληροφορίες στις ΗΠΑ.

Παράλληλα, η Ματσάδο επαίνεσε τον Τραμπ αλλά απέφυγε να ασκήσει οποιοδήποτε κριτική στην προσέγγισή του στη μετα-Μαδούρο εποχή για τη Βενεζουέλα. Ο Αμερικανός πρόεδρος έκρινε ότι η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης δεν διαθέτει τη στήριξη που χρειάζεται εντός της χώρας της για να κυβερνήσει.

Για τον Αλέξη Τσίπρα τα πράγματα είναι προφανή. Με την “Ιθάκη” και την ομιλία του στο Παλλάς έχει προετοιμάσει το έδαφος της επιστροφής του, με νέο κόμμα και στόχευση την δεύτερη θέση στις επόμενες εκλογές ώστε να δράσει ως καταλύτης των πολιτικών διεργασιών και, γιατί όχι, υπό προϋποθέσεις και σε δεύτερο χρόνο, να διεκδικήσει τη διακυβέρνηση.

Σχετικά ευδιάκριτες είναι και οι προθέσεις του Αντώνη Σαμαρά. Οι τελευταίες παρεμβάσεις του για τη στάση της κυβέρνησης ως προς τις αγροτικές κινητοποιήσεις δείχνουν ότι είναι αρκετά κοντά στην απόφαση να προχωρήσει κι αυτός στην ίδρυση κόμματος. Σκοπός του να περιορίσει τις δυνατότητες του πρωθυπουργού να κατακτήσει την αυτοδυναμία.

Η απόφαση, όμως, του Κώστα Καραμανλή να ανεβάσει τους τόνους αμφισβήτησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, και μάλιστα σε θέματα όπως το κράτος δικαίου, η διαφθορά και οι υποκλοπές, και οι σαφείς αιχμές του δεύτερου για το “όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά“, δείχνουν ότι η σχέση τους έχει διαρραγεί σε τέτοιο βαθμό που πρέπει να προεξοφλείται ότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν θα είναι αρωγός στην εκλογική καμπάνια της Ν.Δ, όπως έκανε, έστω και με βαριά καρδιά, στο παρελθόν.

Εφόσον δεν υπάρξουν ανατροπές (συμφιλίωσης), η Ν.Δ θα πορευτεί προς τις επόμενες κάλπες χωρίς τους δύο πρώην πρωθυπουργούς της παράταξης. Εάν, μάλιστα, ο ένας ιδρύσει κόμμα, και ο άλλος τον υποστηρίξει σιωπηρά (…), τα πράγματα δυσκολεύουν. “Μόνος μου και όλοι σας”, έλεγε παλαιότερα, σε μία κρίση …αυτοπεποίθησης, ο Παύλος Πολάκης, και ίσως σύντομα να δούμε να το επαναλαμβάνει, για διαφορετικούς λόγους ο πρωθυπουργός.

“Σφήνα” στους δύο πρώην πρωθυπουργούς της Ν.Δ μπήκε και ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Σαμαρά, Ευάγγελος Βενιζέλος. Δίπλα, μάλιστα, στον Καραμανλή (με τον οποίο τον χώριζε πολιτική άβυσσος εδώ και περίπου δύο δεκαετίες), και ακόμα περισσότερο με αρκετά σημεία ταύτισης ως προς τις ομιλίες τους στην εκδήλωση της εφημερίδας “Δημοκρατία”. Ο (και) πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ εστίασε μάλιστα στο τέλος εποχής των μονοκομματικών κυβερνήσεων, κι αυτό, πέρα από μία πολιτική και δημοσκοπική διαπίστωση, έχει μεγάλη σημασία και εφάπτεται με σενάρια και κυοφορούμενες διεργασίες.

Η πολιτική, ωστόσο, δεν κινείται γραμμικά, οι ανατροπές και η επίδραση της εκάστοτε συγκυρίας αποτελούν συστατικά της στοιχεία. Επί του παρόντος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης διαθέτει και αντοχές και το όπλο των πρωτοβουλιών, πιθανότατα και στήριξη εντός και εκτός χώρας…

Σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, που αρκετοί υποψιάστηκαν πώς είχε υπάρξει επικοινωνία και …προσυνεννόηση των δύο πριν την εκδήλωση, ενώ ο πρώην πρωθυπουργός και ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Σαμαρά αντήλλαξαν φιλοφρονήσεις και εγκωμιαστικούς χαρακτηρισμούς ο ένας για τον άλλον. Οι εποχές της σφοδρής πολιτικής αντιπαράθεσης των δύο ανδρών που έλκουν την καταγωγή τους από τη Θεσσαλονίκη έχουν παρέλθει. Μόνο;- θα αναρωτηθούν αρκετοί.

Δύσκολο να απαντηθεί, όμως εάν κρίνει κανείς ότι τους ένωσε η κριτική στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, ότι στην πρώτη σειρά βρέθηκε ο Αντώνης Σαμαράς που κινείται στο ίδιο μήκος κλίματος ως προς το περιεχόμενο -όχι και το ύφος…- αυτής της κριτικής, και πώς ο Ευ. Βενιζέλος επέμεινε πώς έχει παρέλθει η εποχή των μονοκομματικών κυβερνήσεων και …υπέδειξε συνεργασίες, τότε μπορεί να σκεφτεί …περισσότερα.

Κάτι που προσέλκυσε το ενδιαφέρον των φωτογράφων ήταν και η συνύπαρξη στην πρώτη σειρά του πρώην πρωθυπουργού – που, σημειωτέον, έχει διαγραφεί από τη Ν.Δ- με τον υπουργό Άμυνας Νίκο Δένδια. Οι σχέσεις τους είναι πολύ καλές, μαθαίνω, παρά την διαγραφή, το γεγονός, δε, ότι ο κορυφαίος υπουργός βρέθηκε στην εκδήλωση της εφημερίδας που ασκεί δριμεία, ενίοτε και επιθετική, κριτική στην κυβέρνηση, δεν πέρασε απαρατήρητο.

Στην εκδήλωση που διοργάνωσε η εφημερίδα «Δημοκρατία» με θέμα «Κρίση της Δημοκρατίας σήμερα» παρέστη επίσης ο πρώην πρωθυπουργός, Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος κατά την είσοδο στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο επέλεξε να αναφερθεί στις κινητοποιήσεις των αγροτών λέγοντας ότι «το σίγουρο είναι πως αυτοί που βρίσκονται στα μπλόκα δεν κερδίζουν το τζόκερ κάθε τόσο». Στην ίδια εκδήλωση που συντόνισε ο διευθυντής της εφημερίδας «Εστία» Μανώλης Κοττάκης και τιμήθηκε ο διεθνώς αναγνωρισμένος σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής για το έργο του, ήταν παρόντες οι: Νίκος Δένδιας, Κώστας Λαλιώτης, Προκόπης Παυλόπουλος, Βασιλική Θάνου, Νικήτας Κακλαμάνης, Λάκης Λαζόπουλος, Μάριος Σαλμάς, Φανή Πετραλιά, Γιώργος Λιάνης, Νίκος Σαλάτας (πρώην πρόεδρος Οπεκεπε), Βύρων Πολύδωρας, Απόστολος Κακλαμάνης, Δώρα Αυγέρη, Βασίλης Κόκκαλης, Γιώργος Βλάχος, Έλενα Κουντουρά, Ευάγγελος Αντώναρος, Νίνα Κασιμάτη, Κώστας Ζαχαριάδης, Γιώργος Μουρούτης, Άρης Σπηλιωτόπουλος, Πάνος Καμμένος, Χρήστος Σπίρτζης κ.α.

Νίκος Γιαννόπουλος

H εν λόγω έρευνα καταδεικνύει παράλληλα ότι οι πολίτες επιζητούν την ενίσχυση της συμμετοχής τους στα δημόσια πράγματα και στη λήψη των αποφάσεων, πράγμα που εκ πρώτης όψεως φαντάζει μάλλον παράδοξο αν και στην πραγματικότητα δεν είναι.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην και έλλειψη εμπιστοσύνης στην πολιτική γενικότερα. Πρόκειται για μία κρίσιμη διευκρίνιση η οποία “δικαιώνεται” και από τα ευρήματα της έρευνας.

Εξηγούμαστε:

Όπως ανακοίνωσε τον Eteron η εικόνα που προκύπτει είναι σαφής: η Δημοκρατία στην Ελλάδα βαθμολογείται με μόλις 3,85/10. Παίρνει, δηλαδή, αρκετά κάτω από τη βάση.

Στους νέους ανθρώπους, όπως έτσι και αλλιώς γνωρίζουμε και εμπειρικά, τα ποσοστά απογοήτευσης είναι ακόμα χαμηλότερα. Στις ηλικίες (17-34 ετών) ο μέσος όρος αξιολόγησης του πολιτεύματος μειώνεται στο 3,23/10.

Την ίδια ώρα όμως οι πολίτες ζητούν ενίσχυση της συμμετοχής, και μάλιστα με υψηλά ποσοστά:

Η έρευνα έδειξε τα κάτωθι:

• Το 80,6% υπέρ της διεξαγωγής δημοψηφισμάτων.
• Το 70,8% θέλει συμμετοχικούς προϋπολογισμούς.
• Το 73,8% υποστηρίζει τη χρήση ψηφιακών εργαλείων συμμετοχής.
• Το 69,6% επιθυμεί τη δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.

Η συμμετοχή, κατά την οπτική της πλειοψηφίας των πολιτών, μπορεί να συνδυαστεί με τη “ψηφιοποίησή” της η οποία μπορεί να προέλθει από τη χρήση των εργαλείων της τεχνολογίας (τα οποία βέβαια, σε άλλες χώρες, χρησιμοποιούνται ήδη).

Επίσης οι πολίτες ζητούν ουσιαστικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις που κατά τη γνώμη τους θα βελτιώσουν την ποιότητα της Δημοκρατίας μας.

• Το 55,7% ζητά περιορισμό της επιρροής των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων.
• Το 49,3% υποστηρίζει όριο στις διαδοχικές θητείες των αιρετών αξιωματούχων.
• Το 50,9% προτιμά την απλή αναλογική για δίκαιη εκπροσώπηση.

Ο  Διευθυντής και Συνιδρυτής Vouliwatch, Στέφανος Λουκόπουλος, αναφέρει στην ανάλυσή του ότι “προκύπτουν δύο ουσιαστικά συμπεράσματα: αφενός, το βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης απέναντι στο πολιτικό σύστημα της χώρας, αφετέρου, η συγκινητική ελπίδα μιας κοινωνίας που δεν εγκαταλείπει τον αγώνα για ουσιαστική Δημοκρατία. Το πώς θα εξελιχθεί η ελληνική πολιτική σκηνή εξαρτάται από το αν οι δυνάμεις εξουσίας θα αφουγκραστούν όντως τα κοινωνικά αιτήματα και θα ανταποκριθούν εγκαίρως και θαρραλέα στις ανάγκες της σύγχρονης Δημοκρατίας ή θα συνεχίσουν τυφλά να αναπαράγουν τις ίδιες παθογένειες, με ακλόνητο ωφελιμισμό και αλαζονεία”.

Τα κόμματα, άραγε, διαβάζουν τις έρευνες για το πολιτικό σύστημα ή αρέσκονται μόνο στη μελέτη των δημοσκοπήσεων; 

Εδώ όλο το ερευνητικό υλικό και οι σχετικοί πίνακες (chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://eteron.org/wp-content/uploads/2025/10/unmute-democracy-research25.pdf_

Ειδικότερα, ο Γιώργος Α. Παπανδρέου συμμετείχε ως κεντρικός ομιλητής σε ειδική εκδήλωση που διοργάνωσε το Albert Hirschman Center του Geneva Graduate Institute, σε συνεργασία με την τοπική κυβέρνηση της Γενεύης, με θέμα «Μπορεί η Δημοκρατία να επιβιώσει της πόλωσης;»
Αναφερόμενος στον Όμηρο και την Ιλιάδα, τόνισε ότι οι αρχαίοι Έλληνες, μέσα από την επίγνωση των συνεπειών της οργής και της βίας, αναζήτησαν έναν νέο τρόπο συνύπαρξης: τη συμμετοχή, τη λογική και τον διάλογο.
Όπως σημείωσε, η δημοκρατία υπήρξε «η πρώτη μεγάλη ηθική και πολιτική καινοτομία διαχείρισης των συγκρούσεων χωρίς βία».
Αναλύοντας τη σύγχρονη κρίση της δημοκρατίας, ο Γιώργος Παπανδρέου επεσήμανε ότι το πρόβλημα δεν είναι οι διαφωνίες, αλλά η απώλεια της ικανότητας για δημιουργική διαφωνία: «Η κρίση της εποχής μας δεν είναι ότι διαφωνούμε. Είναι ότι έχουμε χάσει τα εργαλεία του διαλόγου, της εμπιστοσύνης και της κοινής λογικής».

Η απώλεια αυτών των αρετών, τόνισε, οδηγεί στη διάβρωση των θεσμών και στην επανεμφάνιση αυταρχικών τάσεων. «Ο αυταρχισμός δεν είναι η αιτία της παρακμής της δημοκρατίας — είναι το αποτέλεσμά της», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μιλώντας για ρίζες της κρίσης, μίλησε για τη μετατόπιση της εξουσίας από τους πολίτες προς τα κέντρα οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος. «Η εξουσία έχει ξεφύγει από τον δήμο. Ο πλούτος έχει μετατραπεί σε εξουσία και η ανισότητα σε αδικία. Όταν η δημοκρατία δεν παράγει δικαιοσύνη, γεννά θυμό. Και ο θυμός είναι το λίπασμα του λαϊκισμού και της πόλωσης».

Προτείνοντας ένα νέο όραμα «ριζοσπαστικής δημοκρατίας», όχι ακραίας, αλλά ριζωμένης στις αξίες της συμμετοχής, της λογοδοσίας και της ισότητας, ο Γιώργος Παπανδρέου κάλεσε σε αναγέννηση της δημοκρατίας μέσα από σύγχρονα εργαλεία:
• Συμμετοχικά και διαβουλευτικά σώματα πολιτών, σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Εκδημοκρατισμό της οικονομίας, μέσω συνεταιριστικών και κοινοτικών σχημάτων ιδιοκτησίας.
• Δημοκρατική ρύθμιση των ψηφιακών πλατφορμών, για την αποκατάσταση της δημόσιας σφαίρας του διαλόγου.
• Εκπαίδευση του πολίτη, με έμφαση στην καλλιέργεια ήθους, κριτικής σκέψης και αλληλεγγύης.

«Η δημοκρατία δεν αμύνεται με όπλα», τόνισε. «Υπερασπίζεται τον εαυτό της μέσα από την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, την κοινωνική δικαιοσύνη και τον σεβασμό».
Κλείνοντας, προειδοποίησε για τα “εγχειρίδια των αυταρχικών” που εκμεταλλεύονται τον φόβο, τη φτώχεια και τη σύγχυση, και παρουσίασε το “Αντίδοτο του Πολίτη”, που είναι η διαφάνεια, η ενσυναίσθηση, η συνεργασία και πάνω απ’ όλα την ελπίδα:

«Η εποχή της ανασφάλειας μπορεί να γίνει εποχή αναγέννησης, αν ξαναμάθουμε να εμπιστευόμαστε ο ένας τον άλλον» είπε ο Γιώργος Παπανδρέου.

Ο ίδιος απηύθυνε κάλεσμα για μια νέα ευρωπαϊκή και παγκόσμια αναγέννηση της δημοκρατίας, μιας δημοκρατίας όχι φόβου και ελέγχου, αλλά συν-δημιουργίας, συμμετοχής και ελπίδας.

Στο περιθώριο των εκδηλώσεων, ο Γιώργος Α. Παπανδρέου επισκέφθηκε τα κεντρικά γραφεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εργασίας (ILO), όπου συναντήθηκε με τον Γενικό Διευθυντή Gilbert F. Houngbo.

Συζήτησαν για τις παγκόσμιες προκλήσεις που επηρεάζουν τα εργασιακά δικαιώματα και το μέλλον της εργασίας, καθώς και για τη διαμόρφωση ενός νέου ρυθμιστικού πλαισίου αντιμετώπισης των στρεβλώσεων που προκαλεί η κυριαρχία της «platform economy». Επίσης, αντάλλαξαν απόψεις για την ανάγκη προστασίας των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στους χώρους εργασίας διεθνώς.

Στη συνέχεια, επισκέφθηκε το ιστορικό Hôtel-de-Ville της Γενεύης, όπου συνεδριάζουν η τοπική κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο, και συναντήθηκε με τον Γενικό Γραμματέα του Κοινοβουλίου, Dr. Laurent Koelliker.
Ξεναγήθηκε στην αίθουσα Alabama, όπου πραγματοποιήθηκε η πρώτη διεθνής διαιτησία —η «υπόθεση Αλαμπάμα»— και υπογράφηκε η Πρώτη Διακήρυξη της Γενεύης για την προστασία των τραυματιών πολέμου, που οδήγησε στη δημιουργία του Ερυθρού Σταυρού.

Ιδιαίτερη στιγμή της επίσκεψης αποτέλεσε η αναφορά στην προτομή του Ιωάννη Καποδίστρια, δωρεά του Ελληνισμού, που συμβολίζει τη μακραίωνη φιλελληνική παράδοση της Γενεύης και τη συμβολή του Καποδίστρια στην ενότητα και ανεξαρτησία της Ελβετίας, καθώς και τους στενούς δεσμούς φιλίας Ελλάδας–Ελβετίας.

Ο Γιώργος Παπανδρέου είχε επίσης συναντήσεις στα γραφεία του World Economic Forum, όπου ενημερώθηκε από τον Managing Director Maroun Kairouz και τον Head of Europe & Eurasia Andrew Caruana Galizia, καθώς και από στελέχη ελληνικής καταγωγής, για τις τρέχουσες πρωτοβουλίες του Forum σε θεματικά και γεωγραφικά πεδία δράσης.

Τέλος, υπό την ιδιότητά του ως Προέδρου του Κέντρου Ολυμπιακής Εκεχειρίας, είχε συνάντηση εργασίας με την Πρόεδρο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, Kristy Coventry, με αντικείμενο τον προγραμματισμό των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων του Κέντρου για την προώθηση της ειρηνικής συνύπαρξης και των ολυμπιακών αξιών, καθώς και τη συζήτηση μελλοντικών πρωτοβουλιών ενόψει των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων Μιλάνο–Κορτίνα 2026 και των Ολυμπιακών Αγώνων Λος Άντζελες 2028.

Στη δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο δεν έδωσαν το “παρών” η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας, Ζωή Κωνσταντοπούλου, ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος, ο πρόεδρος της Νίκης, Δημήτρης Νατσιός.

Ο Αλέξης Χαρίτσης προσήλθε στο Προεδρικό Μέγαρο μαζί με Παλαιστίνιο πρόσφυγα στον οποίο δεν επετράπη η είσοδος και ο επικεφαλής της Νέας Αριστεράς προτίμησε να αποχωρήσει.

Μεταξύ των καλεσμένων βρέθηκαν και ο Έλληνας χρυσός Ολυμπιονίκης, Λευτέρης Πετρούνιας αλλά και διακεκριμένοι παραολυμπιονίκες οι οποίοι τίμησαν με την παρουσία τους στην 51η επέτειο από την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

Ανάμεσα στα τιμώμενα πρόσωπα, ήταν και οι πρώτες των πρώτων στις Πανελλαδικές Εξετάσεις, η μία εκ των οποίων πέρασε στην Ιατρική Αθηνών και η άλλη στην Ιατρική Θεσσαλονίκης. Στο Προεδρικό Μέγαρο βρέθηκε και ο Γκόγκα Λεβιάν, ο άνθρωπος που πριν λίγο καιρό έπεσε στα νερά του Άραχθου ποταμού για να σώσει τα δύο παιδιά, τα οποία τελικά έχασαν την ζωή τους.

Τασούλας: Να διατηρήσουμε ακλόνητο το οικοδόμημα της μεταπολίτευσης

Κατά την ομιλία του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας απηύθυνε μήνυμα ενότητας υπογραμμίζοντας ότι «με ενότητα στα μεγάλα και στα σπουδαία, που πρέπει να μας ενώνουν, σταθερότητα στο εσωτερικό και διεθνή υπόληψη να μπορούμε να ξεπερνούμε κάθε φορά τις Συμπληγάδες που ορθώνονται μπροστά μας».

Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ιδιαίτερη σημασία της 24ης Ιουλίου για την Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία και εξήρε τον ρόλο του αείμνηστου Κωνσταντίνου Καραμανλή, κάνοντας λόγο για έναν εμβληματικό ηγέτη, που σφράγισε τις πιο ζωογόνες, τις πιο θεμελιώδεις κατακτήσεις του σύγχρονου Ελληνισμού.

Ειδικότερα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, επισήμανε ότι «Η 24η Ιουλίου αποτελεί μια ιστορική καμπή στην πορεία του Ελληνισμού, καθώς σηματοδοτεί την παγίωση των δημοκρατικών θεσμών αλλά και ένα ορόσημο για την πλήρη ένταξη της χώρας στον πυρήνα του δημοκρατικού και ανεπτυγμένου κόσμου. Μια διαδικασία που κορυφώθηκε με την εισδοχή της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες λίγα μόλις χρόνια μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Οι επιτυχίες αυτές που αποτελούν ίσως τις πιο ζωογόνες, τις πιο θεμελιώδεις κατακτήσεις του σύγχρονου Ελληνισμού έχουν τη σφραγίδα ενός εμβληματικού ηγέτη, του Κωνσταντίνου Καραμανλή».

Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε, ότι «Όπως κάθε άλλη σημαντική επέτειος, τα 51 χρόνια που συμπληρώνονται φέτος από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, μας δίνουν την ευκαιρία όχι μόνο να θυμηθούμε τα ιστορικά γεγονότα αλλά και να αποτιμήσουμε τη σημασία τους στο σήμερα, να στοχαστούμε δηλαδή πάνω στον διαρκή διάλογο μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Η διανοητική αυτή άσκηση δεν είναι μόνο σημαντική για την άντληση – χρήσιμων πάντα – διδαγμάτων από την ιστορική εμπειρία αλλά και για την κατανόηση των σημερινών προκλήσεων και την αντιμετώπισή τους. Προκλήσεις που διαρκώς πολλαπλασιάζονται σε μια εποχή αυξανόμενης αστάθειας και αβεβαιότητας, όπως η κλιματική κρίση, η διεθνής οικονομική αστάθεια αλλά και η ένταση των γεωπολιτικών πιέσεων που αντιμετωπίζει η χώρα μας στην ευρύτερη περιοχή της».

Αναφερόμενος στην μαύρη σελίδα της επταετίας, υποστήριξε ότι «Η τραγική επταετία της δικτατορίας δεν αποτέλεσε μόνο συνταγματική εκτροπή αλλά μια πολύπλευρη οπισθοδρόμηση για τη χώρα. Έθεσε σε κίνδυνο τον ιστορικό της προσανατολισμό και την κοινωνική της συνοχή ενώ στο διεθνές επίπεδο οδήγησε την Ελλάδα σε διεθνή ανυποληψία και απομόνωση. Η κατάρρευση του στρατιωτικού καθεστώτος ήρθε τελικά ως αποτέλεσμα της άφρονος πολιτικής της χούντας στο Κυπριακό. Η εισβολή του τουρκικού στρατού στο νησί οδήγησε στην παράνομη κατοχή του 37% του κυπριακού εδάφους. Το εορταστικό κλίμα της σημερινής εκδήλωσης δεν θα πρέπει να συσκοτίζει το γεγονός ότι το Κυπριακό παραμένει μια ανοικτή πληγή και η Λευκωσία η τελευταία διαιρεμένη πρωτεύουσα της Ευρώπης. Ολόκληρος ο Ελληνισμός συνεχίζει να στέκεται αποφασιστικά στο πλευρό της Κύπρου μέχρι την τελική δικαίωση του αγώνα, για την οποία απαραίτητη προϋπόθεση είναι βέβαια η αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής από τη νήσο».

Μιλώντας για την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Ελλάδα και την στρατηγική του για την αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων του ελληνικού πολιτικού συστήματος, σημείωσε ότι «Όταν σε μια ιστορική στιγμή πλήρη συμβολισμών και συγκινησιακής φόρτισης ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεφε το βράδυ της 23ης Ιουλίου 1974 στην Ελλάδα με το αεροσκάφος του Γάλλου προέδρου Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, συγκέντρωνε στο πρόσωπό του όλες τις ελπίδες του ελληνικού λαού για μια νέα αρχή. Και πράγματι, ο Καραμανλής δεν αρκέστηκε στην βραχυπρόθεσμη διαχείριση των προκλήσεων της στιγμής αλλά επεδίωξε συνειδητά την οριστική επίλυση όλων των προβλημάτων που ταλάνιζαν το ελληνικό πολιτικό σύστημα επί δεκαετίες. Η μακροπρόθεσμη στόχευση και το κτίσιμο σταθερών και λειτουργικών θεσμών αποτελούσε βασικό χαρακτηριστικό της στρατηγικής του Καραμανλή. Και αυτό καθώς αναλάμβανε όχι μόνο να φέρει εις πέρας το δύσκολο έργο της μετάβασης στη Δημοκρατία αλλά και τη διαχείριση μιας εθνικής κρίσης στην Κύπρο».

Υπενθύμισε, επίσης, ότι «Ο ρυθμός των εξελίξεων υπήρξε καταιγιστικός. Άμεση κατάργηση των ανυπόστατων «συνταγματικών ρυθμίσεων» του δικτατορικού καθεστώτος Επιστροφή του στρατού στον θεσμικό του ρόλο με τον πλήρη έλεγχό του από την πολιτική ηγεσία. Νομιμοποίηση των κομμάτων, συμπεριλαμβανομένου και του Κομμουνιστικού Κόμματος, το οποίο παρέμενε εκτός νόμου από την εποχή του Εμφυλίου. Οι υποδειγματικές εκλογές του Νοεμβρίου του 1974 ολοκλήρωσαν την πρώτη και πιο δύσκολη φάση της δημοκρατικής μετάβασης. Αμέσως μετά, με το αδιάβλητο δημοψήφισμα του Δεκεμβρίου του 1974 λύνεται με σαφή και αδιαμφισβήτητο τρόπο το πολιτειακό ζήτημα υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας. Τον Ιούνιο του 1975 ψηφίζεται το πιο άρτιο, σύγχρονο και δημοκρατικό Σύνταγμα στην ελληνική συνταγματική ιστορία. Το Σύνταγμα του 1975 λάμβανε επαρκώς υπόψη τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής πραγματικότητας, προέβλεπε την ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας ως μέσο για την υπέρβαση των αδιεξόδων του παρελθόντος και διατύπωνε ένα ολοκληρωμένο κανονιστικό πλαίσιο για την προσαρμογή της Ελληνικής Έννομης Τάξης στο «Ευρωπαϊκό Κεκτημένο» ανοίγοντας έτσι το δρόμο για την απρόσκοπτη συμμετοχή της χώρας στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Το Σύνταγμα του 1975, αποδείχθηκε ο μακροβιότερος καταστατικός χάρτης του σύγχρονου ελληνικού κράτους και παρά τις προκλήσεις, τις οποίες κατάφερε με επιτυχία να ξεπεράσει, παραμένει η βάση του δημοκρατικού μας πολιτεύματος».

Αναφορικά με τις προσπάθειες Καραμανλή για την θωράκιση του νέου πολιτεύματος και την ανασύσταση των δημοκρατικών θεσμών στο εσωτερικό της χώρας, υπογράμμισε ότι «Παράλληλα με την ανασύσταση των δημοκρατικών θεσμών στο εσωτερικό, οι κυβερνήσεις Καραμανλή προχώρησαν αποφασιστικά στη θωράκιση του νέου πολιτεύματος βασιζόμενες σε δύο πυλώνες. Ο ένας ήταν η αναδιοργάνωση του στρατεύματος, του οποίου η επιχειρησιακή ικανότητα είχε υπονομευθεί σοβαρά από την κακοδιοίκηση της χούντας – αδιάψευστος μάρτυρας, η τραγική επιστράτευση του Ιουλίου του 1974. Η προάσπιση της ανεξαρτησίας της χώρας και η διασφάλιση της αποτρεπτικής της ικανότητας απέναντι σε εξωτερικές απειλές βρισκόταν – και βρίσκεται – σε άμεση συνάρτηση με την παγίωση και εύρυθμη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Ο δεύτερος πυλώνας ήταν η στρατηγική απόφαση της προσχώρησης στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, η οποία πρέπει να ιδωθεί ως συστατικό τμήμα της δημοκρατικής μετάβασης αυτής καθαυτής. Ως μέλος της Ενωμένης Ευρώπης από το 1981, η Ελλάδα θα αποκτούσε μια πρόσθετη εγγύηση για το δημοκρατικό της πολίτευμα, θα ενίσχυε την ασφάλεια της αλλά και θα διασφάλιζε την κοινωνική και οικονομική της ανάπτυξη. Επίσης βασικές προϋποθέσεις για την πολιτική σταθεροποίηση της χώρας και την παγίωση της θέσης της στον Δυτικό Κόσμο».

Περιγράφοντας, την επιτυχία και την ταχύτητα της ελληνικής μετάβασης στη δημοκρατία, που ξάφνιασαν και τους πιο αισιόδοξους παρατηρητές, ο κ. Τασούλας σημείωσε ότι «Βασικό συστατικό της επιτυχίας ήταν η εμμονή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην ενότητα του εσωτερικού μετώπου, στην καλλιέργεια ήπιου πολιτικού κλίματος και στην αποφυγή των εντάσεων που χαρακτήριζαν διαχρονικά την ελληνική πολιτική ιστορία. Ενδεχόμενη αναβίωση των παλαιών πολιτικών συγκρούσεων θα μπορούσε άλλωστε να εκτροχιάσει όλο το εγχείρημα του εκδημοκρατισμού. Η μεταπολίτευση, με την στενή έννοια της δημοκρατικής μετάβασης, αποτελεί πυξίδα για το μέλλον και εθνική παρακαταθήκη. Έδειξε ότι με το εθνικό μέτωπο αρραγές, και με την απαραίτητη πολιτική βούληση για την υπέρβαση των αδιεξόδων του παρελθόντος, η Ελλάδα κατάφερε να αλλάξει σελίδα και να αφήσει οριστικά πίσω της μια μακρά περίοδο θεσμικής κρίσης και αβεβαιότητας».

Καταλήγοντας, παρατήρησε ότι «Βρισκόμαστε πια στη δεύτερη πεντηκονταετία ζωής της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας και το θεσμικό πλαίσιο που συστάθηκε το 1974-5 έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά του. Το ίδιο ανθεκτικές και εθνικά επωφελείς αποδείχθηκαν και οι στρατηγικές αποφάσεις που ελήφθησαν εκείνη την περίοδο για τη διεθνή θέση της χώρας». Πρόσθεσε, επίσης, ότι «Οι αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων χρόνων και η πολιτική οξύτητα που δυστυχώς συνεχίζει να χαρακτηρίζει σε πολλές περιπτώσεις την πολιτική μας ζωή δεν κατάφεραν να κλονίσουν σοβαρά το μεταπολιτευτικό οικοδόμημα» και κατέληξε με την προτροπή «Ας το διατηρήσουμε, λοιπόν και εμείς το ίδιο ακλόνητo, ώστε με ενότητα στα μεγάλα και στα σπουδαία, που πρέπει να μας ενώνουν, σταθερότητα στο εσωτερικό και διεθνή υπόληψη, να μπορούμε να ξεπερνούμε κάθε φορά τις Συμπληγάδες, που ορθώνονται μπροστά μας!».

Μητσοτάκης: Είναι δύσκολο να προσποιούμαστε ότι συναντιόμαστε κοινωνικά και χαλαρά – Απάντηση Φάμελλου

Είναι πολύ δύσκολο να προσποιούμαστε ότι συναντιόμαστε κοινωνικά και χαλαρά με συνομιλητές που μας κατηγορούν με απαξιωτικούς και χυδαίους χαρακτηρισμούς, επισήμανε ο πρωθυπουργός κατά τη συζήτηση με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τους πολιτικούς αρχηγούς. «Δεν είναι επίπεδο πολιτικού κλίματος αυτό και δεν μπορεί να ακούγονται πράγματα περί καμόρα», φέρεται να είπε ο κ. Μητσοτάκης.

«Η κυβέρνηση δίνει δικαιώματα για να γίνονται χαρακτηρισμοί. Ο χαρακτηρισμός για εγκληματική οργάνωση εμπεριέχεται στη δικογραφία της ευρωπαϊκής εισαγγελίας. Όπως και η πρόταση διερεύνησης ποινικής ευθύνης υπουργών», ήταν η απάντηση του Σωκράτη Φάμελλου στα “καρφιά” που έριξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην Αντιπολίτευση.

Ανδρουλάκης: Δεν είναι έντονο το κλίμα, αλλά οι συνθήκες λόγω δικογραφιών

Μας έλεγε ο Πρόεδρος ότι θα αναβαθμίσει ενεργειακά το κτίριο του προεδρικού μεγάρου καθώς είναι πεπαλαιωμένο. Δεν είναι έντονο το κλίμα αλλά οι συνθήκες λόγω πολλών δικογραφιών, σχολίασε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης.

Φάμελλος: Δεν πρέπει να δίνονται δικαιώματα για να γίνονται χαρακτηρισμοί

Στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ αναφέρθηκε ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία, Σωκράτης Φάμελλος, κατά την παρουσία του στη δεξίωση για την 51η επέτειο από την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

«Δεν πρέπει να δίνονται δικαιώματα για να γίνονται χαρακτηρισμοί και όλοι οι χαρακτηρισμοί εμπεριέχονται στη δικογραφία της ευρωπαϊκής εισαγγελίας»,  είπε ο Σωκράτης Φάμελλος.

Η αποχώρηση Χαρίτση

Ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς αποχώρησε από την εκδήλωση στο Προεδρικό Μέγαρο. Ο Αλέξης Χαρίτσης προσήλθε στη φετινή δεξίωση για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στο Προεδρικό Μέγαρο, συνοδευόμενος από τον κ. Kamel Kotkot, Παλαιστίνιο πρόσφυγα και κηδεμόνα ανήλικου παιδιού από τη Γάζα που νοσηλεύεται στην Αθήνα.

Η πρωτοβουλία αυτή έχει ως στόχο να καταδείξει ότι η έννοια της Δημοκρατίας αποκτά περιεχόμενο όταν συναντιέται με τους σύγχρονους αγώνες των λαών για ειρήνη και ελευθερία.

Παρότι είχε ζητηθεί να τηρηθεί το πρωτόκολλο και να του επιτραπεί η είσοδος μαζί με τον κύριο Kamel Kotkot το αίτημα απορρίφθηκε. Ως ένδειξη διαμαρτυρίας, ο Αλέξης Χαρίτσης αποχώρησε από την εκδήλωση, δηλώνοντας:

«Ο κ. Kamel Kotkot είναι Παλαιστίνιος πρόσφυγας, κηδεμονας ενος ανήλικου παιδιού από την Γάζα που νοσηλεύεται σε νοσοκομείο της Αθήνας.

Ζήτησα να με συνοδεύσει σήμερα, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, στην εκδήλωση στο Προεδρικό Μέγαρο για την επέτειο αποκατάστασης της δημοκρατίας μας.

Γιατί εμείς οι Έλληνες ξέρουμε τι σημαίνει εισβολή, κατοχή, προσφυγιά.

Και η δημοκρατία μας αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν συνδέεται με τους δίκαιους αγώνες των λαών για Ειρήνη κ Ελευθερία. Εισέπραξα άρνηση.

Θεωρώ αδιανόητο ότι η Ελληνική Δημοκρατία του 2025 δεν έχει χώρο για τους κατατρεγμένους μιας γενοκτονιας.

Η θέση μου λοιπόν είναι εδώ, στο πλευρό της Παλαιστίνης».

Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο κύριος Kotkot. Περιέγραψε με μελανά χρώματα την ολική καταστροφή της Γάζας, ευχαρίστησε τον ελληνικό λαό για την αλληλεγγύη του και ζήτησε «να συνεχίσετε να στηρίζετε τον παλαιστινιακό λαό».

Εικόνες από τα πηγαδάκια και τις παρουσίες στο Προεδρικό:

«Είναι όμως επιχειρήματα που ακούμε όλο και συχνότερα, από όσους επιχειρούν να μηδενίσουν ό,τι έχει κτιστεί με κόπο στην πατρίδα μας. Και καθώς στις 24 Ιουλίου συμπληρώνονται 51 χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, είναι χρήσιμο να στοχαστούμε τι πραγματικά σημαίνει η Δημοκρατία σήμερα. Και κυρίως, γιατί δεν πρέπει να τη θεωρούμε δεδομένη» πρόσθεσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

«Η αμφισβήτηση της Δημοκρατίας δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Είναι διεθνές φαινόμενο. Ζούμε σε μια εποχή σύνθετων προκλήσεων: πόλεμοι, πληθωρισμός, μετανάστευση, κλιματική κρίση, γεωπολιτική αβεβαιότητα. Και μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον, όλο και περισσότεροι κοιτούν προς τα αυταρχικά καθεστώτα, τα οποία παρουσιάζονται ως πρότυπα σταθερότητας και ταχύτητας. Που, λένε, παίρνουν αποφάσεις “χωρίς καθυστερήσεις”, χωρίς διαβουλεύσεις, χωρίς αντιρρήσεις. Υποτίθεται ότι είναι πιο “αποτελεσματικά”. Έτσι καλλιεργείται σιωπηρά μια επικίνδυνη αντίληψη: ότι η δημοκρατία είναι πολυτελής, διστακτική, ίσως και ανεπαρκής» συνέχισε ο Κωστής Χατζηδάκης.

«Αλήθεια όμως, ποιο είναι το τίμημα αυτής της “αποτελεσματικότητας”; Πόση ελευθερία πρέπει να θυσιάσει μια κοινωνία για να έχει γρήγορες αποφάσεις; Και ποιος ελέγχει αυτές τις αποφάσεις; Η δημοκρατία είναι πιο αργή, διότι είναι πιο δίκαιη. Επιτρέπει τη διαφωνία, τη διόρθωση, τον έλεγχο. Αντίθετα, ο αυταρχισμός είναι γρήγορος, γιατί δεν ρωτάει κανέναν. Κι όταν κάνει λάθος, το λάθος δεν διορθώνεται. Επιβάλλεται και πληρώνεται. Στη χώρα μας, ορισμένοι απαξιώνουν τη Μεταπολίτευση, αναπαράγοντας συνθήματα όπως “η χούντα δεν τελείωσε το ’73”. Άλλοι υπόσχονται μαγικές λύσεις, μιλούν με όρους έντασης και ρήξης, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Όμως η αλήθεια είναι απλή: η μεταπολίτευση, με όλες τις ατέλειές της, είναι η μακροβιότερη και ποιοτικότερη δημοκρατία που γνώρισε ποτέ η Ελλάδα. Έχουμε κράτος δικαίου, θεσμούς, κατοχυρωμένα δικαιώματα, έλεγχο από τον πολίτη στις εκλογές. Και, παρά τα σκαμπανεβάσματα, έχουμε προοδεύσει: θεσμικά, οικονομικά, κοινωνικά» είπε ακόμη.

«Φυσικά, η Δημοκρατία έχει προβλήματα. Όμως, όπως υπενθύμιζε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, έχει δύο πραγματικούς εχθρούς: τη δημαγωγία και τις ακρότητες. Είναι αυτοί που μιλούν στο όνομα της “λαϊκής βούλησης” για να πλήξουν τις ελευθερίες όλων. Είναι αυτοί που παρουσιάζουν την αυθαιρεσία ως πολιτική λύση. Η Δημοκρατία δεν είναι θεωρία. Είναι καθημερινή πράξη ευθύνης για τον καθένα από εμάς. Όχι μόνο για τους πολιτικούς, αλλά και για τους πολίτες. Και όσο κι αν φαίνεται “αργή” ή “δύσκολη”, παραμένει το μόνο σύστημα που μπορεί να σεβαστεί τον πολίτη. Γι’ αυτό και αξίζει να την υπερασπιζόμαστε. Όχι για να τη δικαιολογήσουμε, αλλά για να την ενισχύσουμε!» καταλήγει στην ανάρτησή του ο κ. Χατζηδάκης.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Για να προλάβουμε τυχόν αντιρρήσεις, ναι, αναμφίβολα, υπήρξαν και στο παρελθόν τέτοιοι κομματικοί κομήτες που στηρίχτηκαν στην “λάμψη” του αρχηγού, κατέπεσαν, όμως, με πάταγο κάθε φορά που ετίθετο το δίλημμα της διακυβέρνησης. Την περίοδο των μνημονίων, για παράδειγμα, ήταν το ΛΑΟΣ του Γιώργου Καρατζαφέρη, οι ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου, ή, αργότερα το Ποτάμι του Σταύρου Θεοδωράκη.

Όλα τους, ωστόσο, πόρρω απέχουν από το να χαρακτηριστούν ακραιφνώς προσωποπαγή ή μονοθεματικά. Βασίστηκαν στο “άστρο” ή την αναγνωρισιμότητα του αρχηγού τους, όμως παρήγαγαν, και στελέχη που συνέχισαν την πολιτική διαδρομή τους μετακινούμενα σε άλλα κόμματα (Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ), και πολιτική ατζέντα που ενσωματώθηκε στο ευρύτερο πολιτικό σύστημα.

Η “σχολή” ΛΑΟΣ, για παράδειγμα, μεταβλήθηκε σταδιακά σε δεξιά συνιστώσα της Ν.Δ, το κόμμα Θεοδωράκη τροφοδότησε “μεταγραφές” προς το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και τη Ν.Δ, οι ΑΝΕΛ μετακινήθηκαν σχεδόν μαζικά προς τον ΣΥΡΙΖΑ και ούτω καθ’ εξής,

Τα πράγματα, όμως, αλλάζουν. Σήμερα, δημοσκοπικά, κοινοβουλευτικά, ή με προοπτική εισόδου στην επόμενη Βουλή υπάρχουν: η Ελληνική Λύση (του Κυριάκου Βελόπουλου), η Πλεύση Ελευθερίας (της Ζωής Κωνσταντοπούλου), το Κι.ΔΗ (του Στέφανου Κασσελάκη), η Φωνή Λογικής (της Αφροδίτης Λατινοπούλου) και η Νίκη (του Δημήτρη Νατσιού). Αθροιστικά, στις μετρήσεις, πρόκειται για πάνω από το 30% του εκλογικού σώματος.

Παρότι ορισμένα από αυτά έχουν κατορθώσει να αναδείξουν (με θετικό ή αρνητικό τρόπο) κάποια στελέχη αναγνωρίσιμα, και ίσως μερικά απ΄ αυτά να μην είναι πλήρως μονοθεματικά, κατά βάση είναι προσωποπαγή και τα ονόματα των αρχηγών τους (παραπάνω στις παρενθέσεις) είναι αυτά που τα “φωτίζουν”.

Τι θα ήταν η Φωνή Λογικής χωρίς την χαρισματική …YMCA Λατινοπούλου, τι ποσοστό θα είχε η Ελληνική Λύση χωρίς τον Βελόπουλο, πώς θα μπορούσε να σταθεί στο πολιτικό σκηνικό μία Πλεύση Ελευθερίας δίχως την καταιγιστική παρουσία της Κωνσταντοπούλου, ποιό πολιτικό μέλλον θα διεκδικούσαν οι βουλευτές που αποχώρησαν από τον ΣΥΡΙΖΑ αν δεν ακολουθούσαν τον σταρ της “αδιαμεσολάβητης” σχέσης και των social media Κασσελάκη;

Δεν ευθύνονται, ωστόσο, τα κόμματα αυτά επειδή είναι προσωποπαγή. Καθένας και κάθε μία δικαιούται να διεκδικεί την αυθεντία της γνώμης του. Ιδρύθηκαν και στάθηκαν ως πόλοι του ενός ή της μιας, όμως είναι το εκλογικό σώμα που τα στηρίζει αποστρεφόμενο το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα. Εκπροσωπούν τη διαμαρτυρία και την οργή μεγάλης μερίδας πολιτών απέναντι στην απορύθμιση αυτού του πολιτικού συστήματος, της κρίσης των θεσμών και κατά συνέπεια της εμπιστοσύνης της κοινωνίας έναντι των κομμάτων διακυβέρνησης.

Εν τέλει, αυτή την περίοδο, το αίτημα διακυβέρνησης εκλείπει και είναι αυτό της τιμωρίας (όχι μόνο για τα Τέμπη) που προέχει. Ακόμα και εάν επιστρέψει, μάλλον δεν θα επιστρέψει με την αξία του παρελθόντος, θα είναι λειψό και ασθμαίνων, το δε τραύμα στο πολιτικό σύστημα θα παραμείνει ανοικτό.

Κι αν ένα σημαντικό μέρος αυτής της κρίσης βαραίνει την κυβέρνηση που με τις πολιτικές αλλά και τις συμπεριφορές στελεχών της πυροδοτεί την παραίτηση, ακόμα και την αμφισβήτηση της (έστω ατελούς) δημοκρατίας μας, ευθύνη έχουν και τα κόμματα της (προοδευτικής) αντιπολίτευσης που χρεώνονται στο αποτυχημένο -για τους πολίτες- σύστημα εξουσίας και αδυνατούν, καθένα μόνο του, ή όλα μαζί, να προτείνουν πειστική εναλλακτική πρόταση.

Σε πρόσφατη δημοσκόπηση της QED, στο ερώτημα αν «η σύγχρονη δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα που μπορούμε να έχουμε», το 71% απαντά ναι. Αλλά, το 33% όσων είναι κάτω των 40 ετών απαντά αρνητικά. Έστω και συμπτωματικά, το ποσοστό αυτό ισοδυναμεί με το δημοσκοπικό άθροισμα που προαναφέραμε.

Σε μια άλλη, της Real Polls, τα τρία κόμματα που έχουν κυβερνήσει, ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ, αθροίζουν όλα μαζί πρόθεση ψήφου κάτω από 40% και η Πλεύση Ελευθερίας εκτινάσσεται στη δεύτερη θέση (χωρίς να έχει ιδιαίτερη σημασία εάν είναι τρίτη), με ποσοστά ιδιαίτερα υψηλά μεταξύ των νέων.

Τα ευρήματα θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν τον χλευασμό των “συστημικών” για τις νεότερες γενιές που δεν κατανοούν. Το πρόβλημα, όμως, που όλοι οι άλλοι δεν κατανοούμε είναι ότι δεν φταίνει οι νέοι που δεν ενσωματώνονται, είναι ότι η δημοκρατία (μας) δεν μπορεί να τους ενσωματώσει.

Αποδείχτηκε ακόμα ότι οι πρόσφατες παρεμβάσεις του Έλον Μασκ κατά εκλεγμένες ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και η στήριξη στο “σύμπαν” των ευρωπαϊκών ακροδεξιών κομμάτων δεν ήταν μία δική του πρωτοβουλία, αλλά ένα συνολικό σχέδιο. Το επιβεβαίωσε ηχηρά ο ίδιος ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέϊ Ντι Βανς και με την ομιλία του στο Μόναχο, καθώς και με την συνάντηση που είχε με την συμπρόεδρο του ακροδεξιού “Εναλλακτικοί για τη Γερμανία” (AfD) Άλις Βάϊντελ, λίγες μόνο ημέρες πριν τις κρίσιμες γερμανικές εκλογές της 23ης Φεβρουαρίου.

“Η Ευρώπη πάγωσε”, γράφουν πολλά ευρωπαϊκά ΜΜΕ για την ομιλία Βανς και τα …μαθήματα Δημοκρατίας και ελευθερίας της έκφρασης. Αμήχανοι οι ευρωπαίοι ηγέτες βλέπουν το Ντόναλντ Τραμπ να ξετυλίγει το σχέδιό του για την Ουκρανία με την ΕΕ να μην έχει θέση στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης (τριμερής ΗΠΑ-Ρωσία-Ουκρανία στη Σαουδική Αραβία την επόμενη εβδομάδα), ανατρέποντας τις “σταθερές” της εξωτερικής πολιτικής της υπερδύναμης.

Ο Βανς κατηγόρησε τους Ευρωπαίους πολιτικούς ότι πρόδωσαν τις δημοκρατικές αρχές, επιβάλουν λογοκρισία και εμποδίζουν την ελευθερία του λόγου, δεν αντιμετωπίζουν αποφασιστικά την παράνομη μετανάστευση και φοβούνται τους ίδιους τους πολίτες τους και τα (ακροδεξιά) κόμματα που έχουν μεγάλη λαϊκή απήχηση. «Ανησυχώ για την απειλή εκ των έσω, όχι για εξωτερικούς παράγοντες όπως η Ρωσία και η Κίνα» είπε. Μετά την ομιλία του, ο Βανς έσπευσε να συναντηθεί με την πρόεδρο του ακροδεξιού AfD, Βάιντελ

Η ομιλία του προέδρου της Γερμανίας Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάγιερ συμπύκνωσε αυτόν ακριβώς τον φόβο των Ευρωπαίων απέναντι στο Ντόναλντ Τραμπ. Όμως, η ΕΕ παραμένει ακόμα ένας αμήχανος σχολιαστής των εξελίξεων που καθοδηγεί ο αμερικανός πρόεδρος. Εξελίξεις που στρέφονται, τελικά, κατά της ευρωπαϊκής συνοχής. Δεν φταίει, όμως, μόνο ο Τραμπ, είναι η ίδια η Ευρώπου που πληρώνει τα επίχειρα της δομικής αδυναμίας της και την περιφρόνηση των μηνυμάτων που στέλνουν οι πολίτες της εδώ και αρκετά χρόνια.

Το “δίδαγμα” από την ομιλία Βανς είναι πως η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να στηρίζει την ασφάλειά της στις ΗΠΑ. Αλλά και ότι η Ουάσιγκτον σε αυτή τη νέα εποχή επιθυμεί να δημιουργήσει όσο το δυνατόν περισσότερους “μικρούς Τραμπ” στις ευρωπαϊκές χώρες. Και είναι αλήθεια πως δεν χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να το επιτύχει.

“Είμαι πεπεισμένος ότι ένα απλό «κάντε μια συμφωνία και φύγετε» θα μας αποδυναμώσει όλους: Ουκρανία και Ευρώπη – αλλά και τις ΗΠΑ. Επομένως, κάθε σενάριο –είτε πριν είτε μετά το τέλος των μαχών– απαιτεί την κοινή μας αποτροπή και ισχύ. Επομένως, σε οποιοδήποτε σενάριο, η υποστήριξή μας προς την Ουκρανία πρέπει να συνεχιστεί – των Ευρωπαίων και των Αμερικανών”, είπε ο Στάϊνμάγιερ, αλλά πρόκειται μάλλον για μία φωνή εν τη ερήμω.

“Η ανομία δεν μπορεί να γίνει η νέα τάξη πραγμάτων”, τόνισε, επισημαίνοντας πως η κοσμοθεωρία Τραμπ είναι πολύ διαφορετική από αυτή της Ευρώπης. Η σύγκρουση της παρακμάζουσας Ευρώπης με τον πανίσχυρο τραμπισμό έχει ήδη αρχίσει. Και θα είναι μία σύγκρουση δύο κόσμων, στην οποία η ΕΕ προσέρχεται αναγκαστικά, αμυντικά, αμήχανα και χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό. Οι πιθανότητες είναι σε βάρος της.

Η παρέμβαση- απάντηση του Γερμανού προέδρου

Κοινή δύναμη – αυτό ακριβώς μετράει για την Ουκρανία τώρα. Ο Πρόεδρος Τραμπ μίλησε στο τηλέφωνο με τον Πρόεδρο Πούτιν και τον Πρόεδρο Ζελένσκι και είμαι βέβαιος ότι πιθανοί τρόποι τερματισμού του πολέμου θα είναι επίσης στο επίκεντρο πολλών συζητήσεων εδώ στο Μόναχο.

Όλοι θέλουν να τελειώσει αυτός ο πόλεμος. Το πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος θα έχει μόνιμο αντίκτυπο στην τάξη ασφαλείας μας και στη θέση ισχύος της Ευρώπης και της Αμερικής στον κόσμο. Είμαι πεπεισμένος ότι ένα απλό «κάντε μια συμφωνία και φύγετε» θα μας αποδυναμώσει όλους: Ουκρανία και Ευρώπη – αλλά και τις ΗΠΑ. Επομένως, κάθε σενάριο –είτε πριν είτε μετά το τέλος των μαχών– απαιτεί την κοινή μας αποτροπή και ισχύ. Επομένως, σε οποιοδήποτε σενάριο, η υποστήριξή μας προς την Ουκρανία πρέπει να συνεχιστεί – των Ευρωπαίων και των Αμερικανών!

Ένα τρίτο σημείο είναι σημαντικό για μένα. Παρ’ όλες τις ανατροπές, πιστεύω στη διεθνή κοινότητα. Η διπλωματία δεν είναι αγώνας στο κλουβί! Από τις 20 Ιανουαρίου, όλοι κοιτάζουν τον Λευκό Οίκο και όλοι αναρωτιούνται ήδη κατά τη διάρκεια των πρωινών ειδήσεων: Τι θα γίνει, ποιος είναι ο επόμενος;

Όλα αυτά δεν τροφοδοτούν μόνο την ψηφιακή μηχανή διέγερσης. Έχει πραγματικές συνέπειες. Ήμουν στην Ιορδανία την περασμένη εβδομάδα, το πρωί ακριβώς που ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε τη μετεγκατάσταση Παλαιστινίων από τη Γάζα σε γειτονικές χώρες και ένιωθα τον απόλυτο φόβο για την ύπαρξη της χώρας τους στους δρόμους του Αμμάν.

Δεν θέλω να σχολιάσω ή να αξιολογήσω λεπτομερώς κάθε ανακοίνωση ή κάθε σχέδιο που έχει δημοσιοποιηθεί τις τελευταίες ημέρες. Αντιθέτως, απευθύνομαι σε όλους εμάς, τη διεθνή κοινότητα που εκπροσωπείται σε αυτή την αίθουσα.

Αναρωτιέμαι: Πώς αυτή η δύσπνοια θα αλλάξει τον χαρακτήρα της διεθνούς πολιτικής; Θα υποφέρει η διεθνής κοινότητα στο σύνολό της; Η απάντησή μου: Εξαρτάται από εμάς! Είμαστε υποκείμενα, όχι αντικείμενα της διεθνούς τάξης. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να παραλύσουμε από τον κατακλυσμό των ανακοινώσεων. Δεν πρέπει να παγώνουμε από φόβο ή όπως λέει και η παροιμία: Ας μην μας πιάσουν ελάφια στους προβολείς!

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: η νέα αμερικανική κυβέρνηση έχει μια πολύ διαφορετική κοσμοθεωρία από εμάς. Αυτό που δεν λαμβάνει υπόψη τους καθιερωμένους κανόνες, τη συνεργασία και την καθιερωμένη εμπιστοσύνη. Δεν μπορούμε να το αλλάξουμε αυτό. Πρέπει να το αποδεχτούμε και να το αντιμετωπίσουμε. Αλλά είμαι πεπεισμένος ότι δεν είναι προς το συμφέρον της διεθνούς κοινότητας αυτή η κοσμοθεωρία να γίνει το κυρίαρχο παράδειγμα. Η ανομία δεν πρέπει να γίνει το πρότυπο για μια νέα τάξη πραγμάτων του κόσμου.

Θα αθετούσαμε το αποφασιστικό επίτευγμα του πολιτισμού, που καταγράφηκε πριν από 80 χρόνια στη Χάρτα των Ηνωμένων Εθνών – το οποίο δεν θα ήταν δυνατό χωρίς τη σθεναρή υποστήριξη των ΗΠΑ. Εάν το παρατήσουμε αυτό, θα παίξουμε μόνο στα χέρια άλλων –όπως η Ρωσία και η Κίνα– που παραβιάζουν το νόμο και διαβρώνουν τους κανόνες εδώ και χρόνια επειδή θέλουν να απαλλαγούν ακριβώς από αυτό το επίτευγμα. Αυτό δεν είναι καινούργιο, θα πείτε. Σωστός. Αλλά κάνει τη διαφορά όταν η κορυφαία δημοκρατία και παγκόσμια δύναμη λέει: Μπορεί να γίνει χωρίς κανόνες.

Γι’ αυτό η έκκλησή μου είναι: ας μείνουμε σε ό,τι μας βοηθάει. Η συνεργασία μας βοηθάει. Οι συνεργασίες και οι συμμαχίες αξίζουν τον κόπο. Υπάρχουν κοινά συμφέροντα, υπάρχουν κανόνες και θεσμοί με τους οποίους μπορούμε να επιλύσουμε τις συγκρούσεις. Αυτό δεν πρέπει να ισχύει μόνο εκ των υστέρων, αλλά θα παραμείνει αληθινό και στο μέλλον. Κάθε χώρα, ο καθένας από εσάς σε αυτό το δωμάτιο, έχει μάθει αυτήν την αλήθεια. Και αυτή η αλήθεια έχει γίνει πλέον καθήκον: το κεντρικό καθήκον των επόμενων ετών θα είναι η διατήρηση της ιδέας μιας διεθνούς κοινότητας. Πρέπει να σώσουμε την ίδια την ιδέα της διεθνούς κοινότητας!

Τέλος, θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα θέμα που βρίσκεται στο επίκεντρο της Προεδρίας μου από την πρώτη μέρα: το μέλλον της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Και γι’ αυτό το τέταρτο σημείο μου είναι: Η Δημοκρατία δεν είναι παιδική χαρά για αναστάτωση!

“Disruption” είναι ένας όρος που οι επιχειρηματίες της τεχνολογίας και οι πολιτικοί λαϊκιστές αρέσκονται να χρησιμοποιούν αυτήν τη στιγμή για να συναντήσουν: πετάξτε το παλιό στον σωρό σκουπιδιών της ιστορίας! Ναι, αυτό το κάλεσμα έχει αλλάξει και έφερε επανάσταση σε πολλές αγορές και επιχειρηματικά μοντέλα – αλλά η δημοκρατία δεν είναι επιχειρηματικό μοντέλο. Δεν είναι παιδική χαρά για αναστάτωση.

Μιλάω για αυτό με κάποια επείγουσα ανάγκη, επειδή οι γεωπολιτικοί αντίπαλοι, ειδικά η Ρωσία, διεξάγουν εδώ και καιρό τον υβριδικό τους πόλεμο ενάντια στις φιλελεύθερες δημοκρατίες στον χώρο των ψηφιακών επικοινωνιών. Επειδή η Κίνα χρησιμοποιεί και επεκτείνει την ψηφιακή τεχνολογία για να ασκήσει αυταρχική εξουσία. Και σαν να μην ήταν αρκετά ανησυχητικό, μια ιστορικά άνευ προηγουμένου συγκέντρωση τεχνολογικής, οικονομικής και πολιτικής δύναμης αναδύεται επί του παρόντος στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως δημοκράτης, ανησυχώ βαθιά όταν μια μικρή εταιρική ελίτ έχει τη δύναμη, τα μέσα και τη βούληση να επαναπροσδιορίσει ένα ουσιαστικό μέρος των κανόνων του παιχνιδιού στις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Και ανησυχώ ακόμη περισσότερο όταν ορισμένοι από αυτήν την ελίτ δεν κρύβουν την περιφρόνησή τους για τους θεσμούς και τους κανόνες της δημοκρατίας μας.

Αυτό που διακυβεύεται σήμερα είναι η αυτοεπιβεβαίωση της δημοκρατίας μας! Και στους παγκόσμιους αντίθετους ανέμους που αντιμετωπίζουμε, η αυτοεπιβεβαίωση της δημοκρατίας χρειάζεται μια ισχυρή Ευρώπη. Αυτό περιλαμβάνει τεράστιες επενδύσεις στις τεχνολογικές μας δυνατότητες και την ψηφιακή μας ανεξαρτησία. Αυτή την εβδομάδα, ήρθαν σαφή μηνύματα από τις Βρυξέλλες και το Παρίσι, τα οποία υποστηρίζω πλήρως: Επενδύουμε στην ευρωπαϊκή τεχνητή νοημοσύνη. Κερδίζουμε έδαφος στον ψηφιακό ανταγωνισμό.

Έχουμε το ταλέντο, την έρευνα, τις εταιρείες, τη μηχανική, την τεράστια αγορά – ο αγώνας δεν έχει ακόμη αποφασιστεί. Είμαι βέβαιος ότι ο Πρόεδρος της Επιτροπής θα έχει πολύ περισσότερα να πει σχετικά σύντομα. Και φυσικά, εμείς οι Ευρωπαίοι απαιτούμε οι εταιρείες τεχνολογίας, όπως όλες οι άλλες, να συμμορφώνονται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία – είτε ονομάζονται Tiktok, X είτε κάτι άλλο. Δεν μπορούμε και δεν θα επιτρέψουμε σε πλατφόρμες να καταστρέψουν τις δημοκρατικές κοινωνίες μας ή να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη στα παιδιά μας.

Μια τελευταία λέξη για την Ευρώπη. Έχω ζήσει πολλές καταιγίδες στην Ευρώπη και κάθε φορά μαθαίνω: η Ευρώπη έχει πλάτη. Σε πόσα συνέδρια ασφαλείας του Μονάχου έχει προβλεφθεί η παρακμή της Ευρώπης, πιθανώς και από κάποιους σε αυτό. Δεν μπήκε ποτέ. Μια νέα έρευνα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων δείχνει εκπληκτικά αποτελέσματα: Ο κόσμος παίρνει στα σοβαρά την Ευρώπη ως «παγκόσμια δύναμη» – επομένως, παρακαλούμε, ας κάνουμε το ίδιο και εμείς! Και ας πράξουμε ανάλογα: Ας μην κάνουμε τους εαυτούς μας μικρότερους από ό,τι είμαστε. Ας πάρουμε τον δρόμο της αυτοενδυνάμωσης που χρειαζόμαστε σε αυτό το σκληρό γεωπολιτικό περιβάλλον! Είμαι σίγουρος: Το έχουμε στο σταυρό!

Επιτρέψτε μου να προσπαθήσω να συνοψίσω τα βασικά μηνύματά μου όσο πιο συνοπτικά μπορώ. Προς τους Ευρωπαίους συναδέλφους μας: Ας σκληρύνουμε! Προς τους Αμερικανούς συμμάχους μας: Έχουμε διαφορετικές κοσμοθεωρίες – αλλά πολλούς καλούς λόγους για να συνεργαστούμε. Και προς τους διεθνείς καλεσμένους μας: Ο κόσμος αλλάζει, αλλά η Ευρώπη παραμένει Ευρώπη. Είμαστε ανοιχτοί για επιχειρήσεις. Είμαστε ανοιχτοί για συνεργασία.

Η Ευρώπη μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις

Όπως επισημαίνει σε ανάλυση του το think tank Chatham House: Ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι οι φίλοι και οι σύμμαχοι δεν μετράνε τίποτα. Έχει υπονομεύσει θεμελιωδώς την ευρωπαϊκή εμπιστοσύνη στη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ και την αρχή της αμοιβαίας άμυνας – το θεμέλιο της ειρήνης και της ασφάλειας στην Ευρώπη για περισσότερα από 75 χρόνια. Και απέρριψε την ιδέα ότι οι ΗΠΑ πρέπει να προσπαθήσουν να θέσουν τις αρχές βάσει των οποίων ο κόσμος είναι ταγμένος. Ο Πρόεδρος Τραμπ κατέστησε σαφές ότι η επιδίωξη αυτού που θεωρεί ως άμεσο συμφέρον των ΗΠΑ είναι κάτι περισσότερο από ένα σύνθημα εκστρατείας, είναι η αποφασισμένη πολιτική του.

Οι χώρες της ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν τώρα να λάβουν άμεσες, δύσκολες αποφάσεις: πώς να στηρίξουν την Ουκρανία. πώς να υπερασπιστούμε την ευρωπαϊκή ήπειρο· και ποια μορφή πρέπει να πάρουν τώρα οι σχέσεις των ΗΠΑ.

Στην Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν μερικά χαρτιά να παίξουν. Διατηρούν τα περισσότερα από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία τα οποία πιθανώς θα αποτελέσουν μέρος μιας διαπραγμάτευσης με τον Πούτιν. Υπήρξαν επίσης κύριος πελάτης για το ρωσικό φυσικό αέριο. Ακόμα κι αν η πίεση για να ξανααγοραστεί αυτή η φθηνή ενέργεια αυξάνεται (είναι βασικό θέμα στη γερμανική προεκλογική εκστρατεία), παραμένει ένα σημείο διαπραγμάτευσης.

Αλλά οποιαδήποτε διαρκής ειρήνη απαιτεί μια πειστική εγγύηση ασφάλειας για την Ουκρανία. Αυτό είναι πλέον σε κίνδυνο. Εκτός από τον αποκλεισμό της ένταξης στο ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ κατέστησαν σαφές ότι δεν σκοπεύουν να βοηθήσουν στην υπεράσπιση μιας γραμμής διακοπής των μαχών μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, δηλώνοντας ότι οποιαδήποτε τέτοια άμυνα θα πρέπει να προέρχεται από ευρωπαϊκές χώρες.

Στην πράξη, αυτό είναι πιθανό να σημαίνει στρατιωτική παρουσία που θα αναπτυχθεί από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και την Πολωνία. Αλλά οποιαδήποτε χρήσιμη δέσμευση θα απορροφούσε σχεδόν όλες τις μειωμένες ένοπλες δυνάμεις του Ηνωμένου Βασιλείου. Και είναι δύσκολο να δούμε πώς οποιαδήποτε αμιγώς ευρωπαϊκή άμυνα της Ουκρανίας θα μπορούσε να είναι αποτελεσματική χωρίς υποστήριξη από την αεροπορική και πυραυλική τεχνολογία των ΗΠΑ. (Η ομάδα Τραμπ υπαινίχθηκε ότι αυτό μπορεί να είναι διαθέσιμο).