Σπύρος Σιδέρης

Οι δασμοί δεν λειτουργούσαν απλώς ως εργαλείο πίεσης: ήταν το κεντρικό σύμβολο ενός νέου οικονομικού δόγματος που φιλοδοξούσε να αναστρέψει την αποβιομηχάνιση, να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα και να ενισχύσει τα δημόσια έσοδα σε μια περίοδο εκρηκτικής διόγκωσης του δημοσίου χρέους.

Παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ επέβαλε νέους δασμούς μέσω διαφορετικών νομικών μηχανισμών, η απόφαση του δικαστηρίου εισάγει μια κρίσιμη παράμετρο: αβεβαιότητα ως προς τη βιωσιμότητα αυτής της στρατηγικής. Εναλλακτικά νομικά εργαλεία προϋποθέτουν πιο χρονοβόρες διαδικασίες, προκαταρκτικές έρευνες ή ακόμη και έγκριση από το Κογκρέσο, γεγονός που περιορίζει την ταχύτητα και την ευελιξία των κινήσεων. Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι κλονίζεται η αίσθηση της «αναπόφευκτης τιμωρίας» που είχε καλλιεργήσει η Ουάσιγκτον στους εμπορικούς της εταίρους: το μήνυμα ότι οι δασμοί είναι δεδομένοι και δεν αίρονται παρά μόνο με ουσιαστικές παραχωρήσεις.

• Οι δασμοί αποτέλεσαν τον ακρογωνιαίο λίθο της στρατηγικής του Τραμπ για την επαναφορά της παραγωγής στις ΗΠΑ. Μέσω της επιβολής τους, επιδίωξε να πιέσει πολυεθνικές εταιρείες να μεταφέρουν μονάδες παραγωγής στο αμερικανικό έδαφος, περιορίζοντας την εξάρτηση από εισαγωγές και ενισχύοντας την εγχώρια απασχόληση. Παράλληλα, οι εισπράξεις από τους δασμούς παρουσιάζονταν ως εργαλείο για τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, το οποίο καλυπτόταν κυρίως με νέο δανεισμό. Σε ορισμένες φάσεις, τα μακροοικονομικά στοιχεία έδειξαν επιτάχυνση της ανάπτυξης, κάτι που ενίσχυε το αφήγημα περί αποτελεσματικότητας της πολιτικής αυτής και θα μπορούσε να μεταφραστεί σε πολιτικό κεφάλαιο για τους Ρεπουμπλικάνους.

Η ακύρωση των μέτρων, όμως, μεταβάλλει δραστικά το διαπραγματευτικό τοπίο. Χώρες που είχαν αποδεχθεί δυσμενείς όρους υπό την πίεση των δασμών ενδέχεται πλέον να επανεξετάσουν τη στάση τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση φέρεται να επαναξιολογεί τη διαδικασία κύρωσης εμπορικών συμφωνιών, ενώ η Ινδία επιβραδύνει τις διαπραγματεύσεις. Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η διάσταση που αφορά την Κίνα: ο Σι Τζινπίνγκ αποκτά ισχυρότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα ενόψει πιθανών συνομιλιών, καθώς η αμερικανική απειλή επιβολής δασμών δεν εμφανίζεται πλέον ως απολύτως αξιόπιστη και «μη αναστρέψιμη». Όταν η πιθανότητα δικαστικής ανατροπής μπαίνει στη συζήτηση, αλλάζει η ισορροπία φόβου και πίεσης που λειτουργεί ως μοχλός στις εμπορικές διαπραγματεύσεις.

Ένα επιπλέον μέτωπο ανοίγει με τον κίνδυνο δικαστικών διεκδικήσεων. Αμερικανικές εταιρείες που επηρεάστηκαν αρνητικά από τους δασμούς ενδέχεται να αξιώσουν αποζημιώσεις από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, επικαλούμενες ζημίες από την εφαρμογή των μέτρων. Σε ένα ήδη επιβαρυμένο δημοσιονομικό περιβάλλον, τέτοιες απαιτήσεις θα μπορούσαν να επιβαρύνουν σημαντικά τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, μετατρέποντας μια εμπορική επιλογή σε καθαρό δημοσιονομικό ρίσκο.

• Η πολιτική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Το γεγονός ότι δικαστές που θεωρούνταν πιο κοντά στους Ρεπουμπλικάνους στήριξαν την απόφαση γεννά ερωτήματα για εσωκομματικές ρωγμές. Η σχέση του Τραμπ με το παραδοσιακό ρεπουμπλικανικό κατεστημένο υπήρξε ανέκαθεν αμφίθυμη, ωστόσο η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να ενισχύσει την εικόνα ενός κόμματος που δεν εμφανίζεται πλήρως συσπειρωμένο γύρω από την ατζέντα του. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο, όπου η διατήρηση της πλειοψηφίας συνδέεται άμεσα με την πολιτική αντοχή της ευρύτερης «τραμπικής» στρατηγικής.

Οι διεθνείς συνέπειες μπορεί να είναι διττές και στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής. Σε ό,τι αφορά το Ιράν, έχει διατυπωθεί η εκτίμηση ότι απώλειες στο εσωτερικό μέτωπο θα μπορούσαν να ενισχύσουν την τάση για πιο επιθετική στάση, προκειμένου να επιτευχθεί μια γρήγορη γεωπολιτική επιτυχία. Ωστόσο, μια στρατιωτική σύγκρουση ενέχει σοβαρούς κινδύνους, ιδίως εάν παραταθεί ή προκαλέσει μεγάλες απώλειες. Επιπλέον, η αμερικανική κοινή γνώμη εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε ένα νέο πολεμικό μέτωπο, περιορίζοντας τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών και αυξάνοντας το κόστος μιας απόφασης υψηλού ρίσκου.

• Στο ουκρανικό πεδίο, οι επιπτώσεις παραμένουν σύνθετες. Η εσωτερική πίεση στον Λευκό Οίκο μπορεί να περιορίσει την προθυμία για δυναμική παρέμβαση στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Κιέβου και Μόσχας ή, αντίθετα, να αυξήσει την ανάγκη για ένα γρήγορο «χειροπιαστό» διπλωματικό αποτέλεσμα που θα παρουσιαστεί ως επιτυχία. Σε κάθε περίπτωση, το πώς θα μεταφραστεί μια εσωτερική πολιτική αναταραχή σε εξωτερική πολιτική γραμμή δεν είναι δεδομένο, αλλά συνδέεται με το συνολικό ισοζύγιο κόστους–οφέλους που θα επιχειρήσει να διαμορφώσει η Ουάσιγκτον.

Η ακύρωση των δασμών από το Ανώτατο Δικαστήριο δεν είναι μια απλή νομική διόρθωση. Λειτουργεί ως καταλύτης πολιτικών και γεωοικονομικών εξελίξεων, πλήττοντας τόσο την αξιοπιστία της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής όσο και τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας στο διεθνές σύστημα.

Το κεντρικό ερώτημα που αναδύεται είναι αν η Ουάσιγκτον μπορεί να διατηρήσει τον ρόλο της ως ρυθμιστή στο παγκόσμιο εμπόριο όταν το εργαλείο των δασμών —το κατεξοχήν μέσο άμεσης πίεσης— παύει να λειτουργεί ως απόλυτα αξιόπιστη απειλή.

Η Επιτροπή, η οποία διαπραγματεύεται την εμπορική πολιτική εκ μέρους των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον πρέπει να παρέχει «πλήρη σαφήνεια» για τα μέτρα που σκοπεύει να λάβει μετά την απόφαση του δικαστηρίου.

Μετά την ακύρωση των παγκόσμιων δασμών του Τραμπ την Παρασκευή, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε προσωρινούς δασμούς 10% σε όλα τα προϊόντα, τους οποίους ανέβασε σε 15% την επόμενη ημέρα.

«Η τρέχουσα κατάσταση δεν ευνοεί την επίτευξη ‘δίκαιου, ισορροπημένου και αμοιβαία ωφέλιμου’ διατλαντικού εμπορίου και επενδύσεων, όπως είχε συμφωνηθεί από τα δύο μέρη», τόνισε η Επιτροπή. «Συμφωνία είναι συμφωνία».

Τα σχόλια αυτά είναι πολύ πιο αυστηρά σε σχέση με την αρχική αντίδραση της Επιτροπής την Παρασκευή, η οποία είχε δηλώσει μόνο ότι μελετά τα αποτελέσματα της απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου και διατηρεί επαφή με την αμερικανική διοίκηση.

Η περσινή εμπορική συμφωνία όριζε δασμό 15% στις περισσότερες ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, εκτός από τα προϊόντα που καλύπτονται από άλλους τομεακούς δασμούς, όπως το χάλυβα. Επιπλέον, επέτρεπε μηδενικούς δασμούς σε ορισμένα προϊόντα, όπως αεροσκάφη και ανταλλακτικά. Η ΕΕ συμφώνησε να καταργήσει τους εισαγωγικούς δασμούς σε πολλά αμερικανικά προϊόντα και απέσυρε την απειλή ανταπόδοσης με υψηλότερους δασμούς.

Δεν είναι σαφές εάν οι νέοι δασμοί 15% του Τραμπ υπερισχύουν της συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ. Αν συμβαίνει αυτό, οι μηδενικοί δασμοί για ορισμένα προϊόντα της ΕΕ θα μπορούσαν να εξαφανιστούν. Οι νέοι δασμοί θα μπορούσαν επίσης να προστεθούν πάνω στους προϋπάρχοντες δασμούς «πλεονεκτήματος της πλέον ευνοούμενης χώρας» των ΗΠΑ, κάτι που δεν προβλέπεται στη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ.

Επιπλέον, το συγκριτικό πλεονέκτημα που είχε η ΕΕ με δασμό 15% φαίνεται να έχει εξαφανιστεί, καθώς ακόμη και οι χώρες χωρίς συμφωνία αντιμετωπίζουν τον ίδιο δασμό.

Η υπηρεσία παρακολούθησης εμπορικής πολιτικής Global Trade Alert εκτιμά ότι η ΕΕ συνολικά θα βρεθεί 0,8 ποσοστιαίες μονάδες χειρότερα, με την Ιταλία να αντιμετωπίζει επιπλέον 1,7 ποσοστιαίες μονάδες αμερικανικών δασμών.

«Συγκεκριμένα, τα προϊόντα της ΕΕ πρέπει να συνεχίσουν να απολαμβάνουν την πιο ανταγωνιστική μεταχείριση, χωρίς αύξηση δασμών πέρα από το σαφές και καθολικό ανώτατο όριο που είχε συμφωνηθεί προηγουμένως», δήλωσε η Επιτροπή, προσθέτοντας ότι οι απρόβλεπτοι δασμοί διαταράσσουν τις αγορές και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι ο Επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, Μάρος Σέφκοβιτς, συζήτησε το θέμα με τον Αμερικανό Εμπορικό Αντιπρόσωπο Τζάμισον Γκριρ και τον Υπουργό Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ το Σάββατο.

Σταματά αύριο η είσπραξη δασμών 

Η Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων των ΗΠΑ (CBP) ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει την είσπραξη δασμών που επιβλήθηκαν βάσει του Νόμου Επειγουσών Οικονομικών Εξουσιών (IEEPA) αύριο Τρίτη στις 12:01 τοπική ώρα (07:01 ⁠ώρα Ελλάδας), μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου που ακύρωσε τους λεγόμενους «ανταποδοτικούς» δασμούς του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Η Υπηρεσία σε μήνυμα προς τους φορτωτές στην υπηρεσία Cargo Systems ⁠Messaging Service (CSMS) ενημέρωσε ότι θα απενεργοποιήσει όλους τους δασμολογικούς κωδικούς που σχετίζονται με τα προηγούμενα διατάγματα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τον IEEPA από αύριο Τρίτη.

Η αναστολή της είσπραξης δασμών της IEEPA συμπίπτει με την επιβολή από τον Τραμπ ενός νέου, παγκόσμιου δασμού 15%, που έγινε με διαφορετική νομική βάση, για να αντικαταστήσει αυτούς που καταργήθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο την Παρασκευή.

Η CBP δεν έδωσε καμία εξήγηση γιατί συνέχισε να εισπράττει τους δασμούς σε λιμάνια εισόδου τις μέρες μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, και το μήνυμά της δεν παρείχε πληροφορίες σχετικά με πιθανές επιστροφές χρημάτων σε εισαγωγείς.

Το μήνυμα σημείωνε ότι η αναστολή της είσπραξης δεν επηρεάζει κανέναν άλλο δασμό που επιβλήθηκε από τον Τραμπ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προβλέπονται από το άρθρο 232 του νόμου περί εθνικής ασφάλειας και το άρθρο 301 του νόμου περί αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.

«Η CBP θα παρέχει πρόσθετη καθοδήγηση στην εμπορική κοινότητα μέσω μηνυμάτων στη CSMS, όπως προβλέπεται», τόνισε η υπηρεσία.

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια επίσκεψής της στη Σεούλ, ξεκαθάρισε ότι τέτοιες κινήσεις δεν οδηγούν πουθενά.

«Πιστεύω ότι η επιβολή νέων κυρώσεων σήμερα θα ήταν ένα λάθος», δήλωσε η Τζόρτζια Μελόνι, προσθέτοντας πως «μίλησα με τον Ντόναλντ Τραμπ πριν από λίγες ώρες και του είπα ξεκάθαρα τι πιστεύω».

Αυτό ανέφεραν την Κυριακή κύκλοι προσκείμενοι στην προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας, οι οποίοι σημείωναν ότι καθόλη τη διάρκεια της ημέρας ο Γάλλος πρόεδρος θα βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τους Ευρωπαίους ομολόγους του “με στόχο τον συντονισμό της ευρωπαΐκής απάντησης στις απαράδεκτες δασμολογικές απειλές του αμερικανού προέδρου Τραμπ”.

Οι ίδιες πηγές, κατά το ΑΠΕ-ΜΠΕ, σημειώνουν πως η αμερικανική προσέγγιση των πραγμάτων θέτει το ερωτήματα αναφορικά με την εγκυρότητα της συμφωνίας για τους δασμούς στην οποία κατέληξαν το περασμένο καλοκαίρι η ΕΕ και οι ΗΠΑ.

Τέλος, γαλλικές διπλωματικές πηγές σημειώνουν πως για την ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού αντιποίνων δεν απαιτείται ομοφωνία των κρατών μελών – αλλά ειδική πλειοψηφία, και ότι μέσω αυτού του μηχανισμού μπορούν να υιοθετηθούν αποφάσεις σχετικές με επενδυτικού χαρακτήρα σχέδια, όπως και με τη συμμετοχή εταιρειών τρίτων κρατών στις ευρωπαϊκές αγορές κρατικών προμηθειών.

«Συνιστά εκβιασμό τα όσα πράττει… και δεν είναι αναγκαίο. Δεν βοηθά τη Συμμαχία (ΝΑΤΟ) και επίσης δεν βοηθά τη Γροιλανδία», είπε ο Ντάβιντ φαν Βιλ, σε μια συνέντευξη που παραχώρησε στην ολλανδική τηλεόραση.

Ο φαν Βιλ είπε επίσης πως η αποστολή στη Γροιλανδία στοχεύει να δείξει στις ΗΠΑ την πρόθεση της Ευρώπης να βοηθήσει στην προάσπιση της Γροιλανδίας και διαφωνεί με τον Τραμπ που συνδέει τη διπλωματία για το νησί με το εμπόριο.

Πρέσβεις των 27 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης συναντώνται σήμερα σε μια έκτακτη συνεδρίαση, προκειμένου να συζητήσουν την απάντησή τους στις δασμολογικές απειλές Τραμπ.

«Η Ελβετία δεν έκανε παραχωρήσεις στις διαπραγματεύσεις (με την Ουάσινγκτον) που θα έθεταν υπό αμφισβήτηση την εθνική κυριαρχία ή την ουδετερότητά της» τόνισε ο υπουργός σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε.

Ένα στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών είπε ότι είναι «δύσκολο» να πει από πού θα μπορούσαν να προέλθουν οι επενδύσεις στις ΗΠΑ, πέραν του φαρμακευτικού τομέα. Άλλες μεγάλες εταιρείες, όπως η αεροναυπηγική Pilatus και η σιδηροδρομική εταιρεία Stadler ήδη δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ, εξήγησε.

Σύμφωνα με την ελβετική κυβέρνηση, στο πλαίσιο της συμφωνίας η χώρα θα μειώσει τους εισαγωγικούς δασμούς σε μια σειρά αμερικανικών προϊόντων, όπως είναι τα βιομηχανικά είδη, τα ψάρια, τα θαλασσινά και τα «μη ευαίσθητα» αγροτικά προϊόντα.

Με βάση της συμφωνία, η Ελβετία θα προχωρήσει σε αδασμολόγητες εισαγωγές για συγκεκριμένο όγκο επιλεγμένων αμερικανικών προϊόντων: 500 τόνους βοδινού, 1.000 τόνους κρέατος βίσωνα και 1.500 τόνους πουλερικών.

«Η τοποθέτηση του υπουργού στις Βρυξέλλες αποτελεί μια ξεκάθαρη και τολμηρή παρέμβαση προς όφελος της υγιούς επιχειρηματικότητας στην Ευρώπη», ανέφερε ο κ. Μπρατάκος, υπογραμμίζοντας ότι η μεταρρύθμιση θα ενισχύσει τη διαφάνεια στο ηλεκτρονικό εμπόριο, θα προστατεύσει τους Ευρωπαίους καταναλωτές και θα διαμορφώσει συνθήκες δίκαιου ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές και ελληνικές επιχειρήσεις.

Ο ίδιος σημείωσε ότι το ΕΒΕΑ στηρίζει κάθε πρωτοβουλία που θωρακίζει την αγορά από αθέμιτες πρακτικές και ενισχύει τις επιχειρήσεις που λειτουργούν με κανόνες.

«Η θέση της Ελλάδας βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση: ένα ξεκάθαρο πλαίσιο, κοινό για όλους, που επιτρέπει στην υγιή επιχειρηματικότητα να αναπτυχθεί, να καινοτομήσει και να επενδύσει», τόνισε.

Καταλήγοντας, ο κ. Μπρατάκος επεσήμανε ότι οι Έλληνες επιχειρηματίες ζητούν εδώ και χρόνια ένα δίκαιο και σύγχρονο ευρωπαϊκό τελωνειακό καθεστώς, χαρακτηρίζοντας τη συζήτηση στο ECOFIN και τη στάση της χώρας «καθοριστικό βήμα» προς αυτή την κατεύθυνση.

Σύμφωνα με τη Washington Post, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ δήλωσε σε συνεντεύξεις του την Κυριακή ότι οι εποικοδομητικές συναντήσεις με την κινεζική αντιπροσωπεία στην Κουάλα Λουμπούρ της Μαλαισίας οδήγησαν σε πλαίσιο συμφωνίας. Όπως ανέφερε, η κινεζική αντιπροσωπεία συμφώνησε να καθυστερήσει τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.

«Ο πρόεδρος Τραμπ μου έδωσε μεγάλη διαπραγματευτική δύναμη με την απειλή των δασμών 100% και πιστεύω ότι έχουμε καταλήξει σε ένα πολύ ουσιαστικό πλαίσιο που θα το αποτρέψει αυτό και το οποίο θα μας επιτρέψει να συζητήσουμε πολλά άλλα πράγματα με τους Κινέζους», δήλωσε ο Μπέσεντ σε συνέντευξή του στο NBC.

Παράλληλα, σε συνέντευξή του στο ABC News άφησε να εννοηθεί ότι η Κίνα θα καθυστερήσει τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών για ένα χρόνο.

Είπε επίσης ότι οι χώρες σημείωσαν πρόοδο αναφορικά με μια συμφωνία για την ανακούφιση των Αμερικανών αγροτών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες λόγω του κινεζικού μποϊκοτάζ στην αμερικανική σόγια.

Επιπλέον, ο Μπέσεντ είπε ότι ΗΠΑ και Κίνα έχουν καταλήξει σε μια «τελική συμφωνία» για το TikTok.

Οι δύο χώρες θα συνεργαστούν επίσης για την αντιμετώπιση της «επιδημίας φαιντανύλης», την οποία ο Τραμπ είχε χρησιμοποιήσει ως πρόσχημα για την επιβολή δασμών κατά της Κίνας, κάνοντας λόγο για κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

«Πιστεύω ότι οριστικοποιούμε τις τελευταίες λεπτομέρειες μιας συμφωνίας την οποία θα μπορούν να εξετάσουν οι ηγέτες…», δήλωσε νωρίτερα από τη Μαλαισία ο Αμερικανός αντιπρόσωπος για το εμπόριο (USTR) Τζέιμσον Γκριρ.

Τι αναφέρει η κινεζική πλευρά

Από την πλευρά του, το κινεζικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua μετέδωσε ότι οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ και της Κίνας κατέληξαν σε «βασική συναίνεση» έπειτα από διαπραγματεύσεις για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως οι δασμοί, οι έλεγχοι των εξαγωγών, η φαιντανύλη και το γεωργικό εμπόριο.

Ο αντιπρόεδρος της Κίνας Χε Λιφένγκ υπογράμμισε τα οφέλη της εμπορικής σχέσης ΗΠΑ – Κίνας, σημειώνοντας ότι τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων «κερδήθηκαν με δυσκολία και πρέπει να τηρηθούν από κοινού» και ότι ελπίζει ότι «οι ΗΠΑ και η Κίνα θα συναντηθούν στα μισά του δρόμου, θα οικοδομήσουν περαιτέρω αμοιβαία εμπιστοσύνη και θα διαχειριστούν τις διαφορές», σύμφωνα με το Xinhua.

Στο μεταξύ, ο Λι Τσενγκγκάνγκ, κορυφαίος εμπορικός διαπραγματευτής της Κίνας, χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις «έντονες» και δήλωσε ότι ενώ οι Αμερικανοί αξιωματούχοι «εξέφρασαν μια ισχυρή θέση», το Πεκίνο «είναι σταθερά προσηλωμένο στην προστασία των συμφερόντων του», σύμφωνα με το κινεζικό κρατικό ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο CCTV.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο Κινέζος ομόλογός του Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να συναντηθούν την Πέμπτη στη Νότια Κορέα στο τέλος της πενθήμερης περιοδείας του πρώτου στη Μαλαισία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε να επιβάλει επιπρόσθετους δασμούς 100% σε κινεζικά προϊόντα από την 1η Νοεμβρίου αν η Κίνα εντείνει τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και των απαραίτητων τεχνολογιών για την επεξεργασία τους.

Ο Τραμπ προσγειώθηκε στην πρωτεύουσα της Μαλαισίας σήμερα για να παραβρεθεί στην υπογραφή συμφωνίας που θα επικυρώσει τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στην Ταϊλάνδη και την Καμπότζη και να συμμετάσχει στη σύνοδο του Συνδέσμου Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN).

Όταν η Pfizer ξεκίνησε την παραγωγή του φαρμάκου κατά της ανικανότητας Viagra στη νοτιοδυτική Ιρλανδία, κυκλοφόρησαν τοπικοί μύθοι για αυξημένη σεξουαλική διέγερση, κουνέλια με πέντε πόδια και επισκέπτες που επέστρεφαν πίσω στους συζύγους τους εξαιτίας των ατμών του εργοστασίου που εισχωρούσαν στα αυτοκίνητά τους.

Αυτές οι ιστορίες «περνούσαν από το τοπικό παμπ», λέει ο Pat Hennessy, κάτοικος του Shanbally, κοντά στο παραθαλάσσιο χωριό Ringaskiddy. «Μια κοπέλα έλεγε: ‘Μια ανάσα και… σήκωσαν κεφάλι’».

Οι κάτοικοι του μικρού ιρλανδικού χωριού όπου παρασκευάζεται το Viagra τα τελευταία 20 χρόνια λένε ότι υπάρχει «κάτι στον αέρα» που τους κάνει «άκαμπτους».Ντόπιοι από το Ρινγκασκίντι του Κορκ, όπου η αμερικανική εταιρεία Pfizer προσθέτει ένα δραστικό συστατικό στο μικρό μπλε χάπι, έκαναν τα σχόλια αυτά μετά την ανακοίνωση των διευθυντών ότι το φάρμακο θα είναι διαθέσιμο για αγορά χωρίς ιατρική συνταγή, αναφέρει η εφημερίδα The Sun. Μια ντόπια αστειεύτηκε ότι οι άνδρες στην περιοχή δεν είχαν «προβλήματα σε αυτό το τμήμα» επειδή ωφέλιμες αναθυμιάσεις ακτινοβολούν σε όλη την πόλη.

Ωστόσο, η επίδραση της φαρμακοβιομηχανίας στην περιοχή ξεπερνά τα αστεία: Η άφιξή της τη δεκαετία του ’70 μετέτρεψε έναν ήσυχο ψαράδικο οικισμό σε βιομηχανικό κέντρο και έδωσε ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη της Κορκ. Σήμερα, όμως, ο κλάδος —και η περιοχή που εξαρτάται από αυτόν— βρίσκεται στο επίκεντρο της εμπορικής καταιγίδας του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

Στην προσπάθειά του να μειώσει το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ, ο Τραμπ δηλώνει αποφασισμένος να επαναφέρει στις ΗΠΑ την παραγωγή φαρμάκων απώλειας βάρους, αντικαρκινικών και άλλων σκευασμάτων. Έχει απειλήσει ακόμη και με δασμούς έως και 250% στον κλάδο.

Η Ιρλανδία ως φαρμακευτικός γίγαντας και οι αβεβαιότητες των δασμών

Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι η Ιρλανδία «πήρε τις φαρμακευτικές μας εταιρείες» χάρη στη φορολογική της πολιτική. Από τα $213 δισ. αξίας φαρμάκων που εισάγουν οι ΗΠΑ, το μεγαλύτερο μερίδιο προέρχεται από την Ιρλανδία, παγκόσμιο ηγέτη στα ακριβά επώνυμα σκευάσματα. Το φιλελεύθερο φορολογικό καθεστώς του Δουβλίνου προσελκύει εδώ και δεκαετίες τις αμερικανικές πολυεθνικές.

Οι ντόπιοι βρίσκουν περιορισμένη ανακούφιση στη συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Λευκού Οίκου τον Ιούλιο, που θεωρητικά βάζει πλαφόν στους αμερικανικούς δασμούς στα φάρμακα στο 15% και εξαιρεί τα γενόσημα. Ωστόσο, η Ιρλανδία ως μία από τις πιο ανοιχτές οικονομίες της ΕΕ παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη. Η αβεβαιότητα για τις επόμενες κινήσεις του Τραμπ και τις πιθανές επιπτώσεις παραμένει.

«Είναι σαν να κρέμεται ένα τσεκούρι πάνω από τα κεφάλια μας», λέει ο David Collins, πέμπτης γενιάς ιδιοκτήτης οικογενειακού καταστήματος στο Carrigaline, μια κωμόπολη 20 λεπτά με ποδήλατο από το Ringaskiddy. «Είναι μια διαρκής απειλή».

Η περιοχή φιλοξενεί επτά από τις δέκα μεγαλύτερες φαρμακευτικές εταιρείες παγκοσμίως. Πάνω από 11.000 άνθρωποι στην Κορκ εργάζονται στον κλάδο, με δεκάδες χιλιάδες ακόμη σε υποστηρικτικές θέσεις.

Στο Ringaskiddy βρίσκονται οι Pfizer και Johnson & Johnson, η Sterling Pharma Solutions που παράγει για τη Novartis, καθώς και μικρότερες όπως Recordati, BioMarin και Hovione. Εκτός από το δραστικό συστατικό του Viagra, παράγονται εδώ βασικά συστατικά καρδιολογικών, ανοσολογικών και ογκολογικών φαρμάκων.

Η μεταμόρφωση της περιοχής χάρη στη φαρμακοβιομηχανία

Όταν η Pfizer ήρθε το 1969, οι εργαζόμενοι κατασκεύαζαν κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων τους γήπεδο pitch and putt —μια μικρογραφία γκολφ— για την τοπική κοινότητα, θυμάται ο συνταξιούχος Michael Goably, απολαμβάνοντας τον καφέ του στο Raffeen Creek Golf Club δίπλα στις ακτές του λιμανιού της Κορκ.

Όπως δείχνει το όνομα, ένα εννιαοπλο γήπεδο γκολφ που επίσης ανήκει στην Pfizer συμπληρώνει πλέον το pitch and putt. Είναι ένα μόνο παράδειγμα των ωφελημάτων: Οι κάτοικοι τονίζουν πως τα οφέλη υπερτερούν των αρνητικών επιπτώσεων όπως η κυκλοφοριακή συμφόρηση ή η περιβαλλοντική ρύπανση.

«Δεν έχω να πω κακό λόγο», δηλώνει ο Ray Keohane, άλλος παίκτης γκολφ που ξεκουράζεται μεταξύ γύρων.

Το Carrigaline, πρώην αγροτικό χωριό, αριθμεί πλέον 20.000 κατοίκους, διαθέτει ξενοδοχείο, σούπερ μάρκετ και ζωντανή εμπορική οδό.

«Όταν ήμουν παιδί εδώ υπήρχε μία βασική βιομηχανία —η Carrigaline Pottery— δεν υπήρχε οικογένεια χωρίς κάποιον εργαζόμενο εκεί», λέει ο Collins. «Πενήντα χρόνια μετά, αυτή αντικαταστάθηκε από τη φαρμακοβιομηχανία».

Η έλευση των πολυεθνικών μείωσε τον αντίκτυπο από το κλείσιμο εργοστασίων αυτοκινητοβιομηχανίας Ford και ελαστικών Dunlop τη δεκαετία του ’80.

Celtic Tiger: Οικονομική άνθηση μέσω πολυεθνικών

«Η Ιρλανδία δεν πήγαινε καλά τότε ως χώρα — αλλά η Κορκ ήταν ιδιαίτερα “μαύρο σημείο”», λέει ο John O’Brien, λέκτορας χρηματοοικονομικών στο University College Cork. «Ο συνδυασμός φαρμάκων και πληροφορικής ανέβασε την πόλη», προσθέτει για τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας που φιλοξενεί τα ευρωπαϊκά γραφεία της Apple.

Σε εθνικό επίπεδο, η επιτυχία στον κλάδο ώθησε την οικονομική ανάπτυξη στην εποχή του Celtic Tiger (1990–2000). Αυτό επιτεύχθηκε χάρη σε μεγάλες ξένες επενδύσεις —κυρίως αμερικανικές— χαμηλή φορολογία εταιρειών, εξειδικευμένο αγγλόφωνο εργατικό δυναμικό και συμμετοχή στην ΕΕ.

Σύμφωνα με τον Louis Brennan, επίτιμο καθηγητή στο Trinity College Dublin, η συμβολή του κλάδου ήταν τριπλή: δημιουργία καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας υψηλής προστιθέμενης αξίας, ανάπτυξη οικοσυστήματος προμηθευτών/υπεργολάβων και έσοδα για το κράτος.

Η Κορκ έχει καθιερωθεί επίσης ως κόμβος ανώτατης εκπαίδευσης στους σχετικούς τομείς.

Νέες απειλές υπό την προεδρία Τραμπ

Με την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, αυτή η κινητήρια δύναμη της ιρλανδικής οικονομίας βρίσκεται υπό (λεκτική) επίθεση — αποκαλύπτοντας πόσο εξαρτάται η ιρλανδική επιτυχία από τη δυνατότητα να παραμένει ελκυστική για τις αμερικανικές εταιρείες που μεταφέρουν εκεί κέρδη και πατέντες.

«Θέλουμε τα φάρμακα να παράγονται στη χώρα μας», δήλωσε ο Τραμπ στο CNBC τον Αύγουστο.

Ως μέρος της προσπάθειάς του να μειώσει τις τιμές των φαρμάκων και να επαναφέρει τη βιομηχανία στις ΗΠΑ, τον Απρίλιο άνοιξε έρευνα τύπου Section 232 για τον αντίκτυπο των εισαγωγών στην εθνική ασφάλεια —με στόχο την επιβολή δασμών αν χρειαστεί.

Αναλυτές εκτιμούν πως οι δασμοί δεν θα φτάσουν το 200–250% που απείλησε αρχικά ο Τραμπ. Ωστόσο ένας πρώτος «χαμηλός» δασμός —μέχρι 15% αν τηρηθεί η συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ— θα μπορούσε να διαδεχθείται μετά από 1-2 χρόνια από έναν πολύ πιο βαρύ δασμό γύρω στο 50%.

Aνησυχίες για επενδύσεις και τιμές φαρμάκων

Το μήνυμα έχει ληφθεί: Γίγαντες όπως οι Eli Lilly και Johnson & Johnson ανακοίνωσαν νέες επενδύσεις στις ΗΠΑ. Όμως ειδικοί προειδοποιούν πως οι δασμοί κινδυνεύουν να αυξήσουν τις τιμές των φαρμάκων ή να προκαλέσουν ελλείψεις παρά να οδηγήσουν σε μαζική μεταφορά παραγωγής.

Παρότι το πλαφόν 15% προσφέρει προσωρινή ανακούφιση στον κλάδο, οι εταιρείες καλούνται να κάνουν δύσκολους υπολογισμούς σύμφωνα με τον Dan O’Brien, επικεφαλής οικονομολόγο στο Institute of International and European Affairs (ΙΕΕΑ).

“Για προϊόντα που παράγονται αποκλειστικά στην Ιρλανδία υπάρχει ένα χρονικό περιθώριο – θα χρειαστούν χρόνια για να μεταφερθεί αλλού η παραγωγή”, λέει. Για όσα παράγονται κι αλλού μπορεί να γίνει γρήγορα μεταφορά παραγωγής.”

Iστορίες αγωνίας πίσω από τους αριθμούς

Οι εξελίξεις παραμένουν θεωρητικές προς το παρόν, αλλά ήδη έχουν αφήσει αποτύπωμα: Καθώς οι εταιρείες έσπευσαν να εξάγουν τα προϊόντα τους πριν αλλάξει κάτι, οι εξαγωγές ιρλανδικών φαρμάκων προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν σχεδόν κατά 50% στους πρώτους πέντε μήνες του χρόνου. Οι “γεωπολιτικοί κίνδυνοι” συγκαταλέγονται πλέον στις τρεις μεγαλύτερες απειλές για τις επιχειρήσεις σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του Εμπορικού Επιμελητηρίου Κορκ.

Οι περισσότερες εταιρείες αποφεύγουν τα σχόλια: Pfizer και Johnson & Johnson αρνήθηκαν να σχολιάσουν ενώ Sterling Pharma Solutions, BioMarin, Recordati και Hovione δεν απάντησαν σε αιτήματα δημοσιογράφων. Η Novartis προειδοποίησε πως “η επιβολή δασμών κινδυνεύει να δημιουργήσει νέα εμπόδια που θα καθυστερήσουν περαιτέρω την πρόσβαση σε σωτήριες θεραπείες”.

Η Ένωση Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ιρλανδίας (IPHA), αντιδρώντας στη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ τόνισε ότι “οι δασμοί στα φάρμακα αποτελούν νέο σημαντικό κόστος όπου πριν δεν υπήρχε και τροχοπέδη για επενδύσεις, θέσεις εργασίας και καινοτομία”.

Ένας εργαζόμενος σε εργοστάσιο της περιοχής, υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω φόβου για τη δουλειά του, ανέφερε στο POLITICO ότι η παραγωγή έχει μειωθεί τους τελευταίους μήνες καθώς η εταιρεία αναμένει περισσότερη σαφήνεια για τον σχεδιασμό της.

Ο Dan Boyle, δημοτικός σύμβουλος των Πρασίνων κι πρώην δήμαρχος Κορκ είπε πως οι εταιρείες τον ενημέρωσαν ότι “ελπίζαμε να έχουμε ανακοινώσει νέες επενδύσεις για το 2030 – αλλά αυτό έχει μπει στον πάγο μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση”.

Eνεργές διεκδικήσεις πολιτικών σε όλα τα επίπεδα

Οι πολιτικοί σε τοπικό, εθνικό κι ευρωπαϊκό επίπεδο γνωρίζουν καλά τι διακυβεύεται:

Ο Séamus McGrath, βουλευτής της εκλογικής περιφέρειας Cork South-Central ζήτησε “διαρκείς διαπραγματεύσεις” με την Ουάσιγκτον. “Πρέπει να ανανεώσουμε την πρότασή μας ως χώρα προσέλκυσης ξένων επενδύσεων – δεν μπορείς να εφησυχάζεις”, είπε καθισμένος στο λόμπι του Carrigaline Court Hotel – μοναδικού ξενοδοχείου της πόλης.

Ο πολιτικός με το κυβερνών κόμμα Fianna Fáil διατηρεί στενούς δεσμούς με τις Βρυξέλλες – κυρίως λόγω του αδελφού του Michael McGrath που είναι Ευρωπαίος Επίτροπος Δικαιοσύνης.

Στις Βρυξέλλες, βουλευτές από την περιοχή πιέζουν για ενίσχυση ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Η Cynthia Ní Mhurchú ζητά περικοπή γραφειοκρατίας για τις επιχειρήσεις ενώ ο Seán Kelly χαιρετίζει τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για νέες εμπορικές συμφωνίες ώστε να διασφαλιστεί πρόσβαση σε νέες αγορές.

Aβεβαιότητα για το μέλλον των νέων κατοίκων της περιοχής

“Λένε ότι θα φύγουν”, λέει η Amy Lyons, μπαργούμαν στη μοναδική παμπ The Ferry Boat Inn στο Ringaskiddy. “Σπουδάζω βιοφαρμακευτική – σκέψου να πάρω πτυχίο κι αυτοί να φύγουν”, προσθέτει καθώς σερβίρει μπύρες στους θαμώνες που συζητούν για νέο δρόμο ώστε να λυθεί το κυκλοφοριακό – αποτέλεσμα κυρίως των μετακινήσεων προς τα εργοστάσια φαρμάκων.

Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) μειώθηκε κατά 0,3% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, ανακοίνωσε η ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία Destatis, καθώς αναθεώρησε προς τα κάτω μια προηγούμενη εκτίμηση του Ιουλίου για πτώση μόλις 0,1%.

Οι εξαγωγές αγαθών μειώθηκαν κατά 0,6% και οι δαπάνες για μηχανήματα και εξοπλισμό μειώθηκαν κατά 1,9%, υποδηλώνοντας τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι κατασκευαστές της χώρας το πρώτο πλήρες τρίμηνο μετά την έναρξη ισχύος των αυξημένων αμερικανικών δασμών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Γερμανίας, λαμβάνοντας περίπου το 10% των εξαγωγών της, και βασικός προορισμός για προϊόντα από αυτοκίνητα έως χημικά.